Агроөнеркәсіптік кешендер және агробизнес

Кіріспе
І.БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АГРАРЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР
1.1. Аграрлық қатынастардың міні мен ерекшелігі
1.2. Рента және оның түрлері
1.3. Аграрлық өндірістің ерекшелігі

ІІ.БӨЛІМ. АГРОӨНЕРКӘСІПТІК КЕШЕНДЕР ЖӘНЕ АГРОБИЗНЕС
2.1 Агробизнес және агроөнеркәсіптік интеграция
2.2 Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен құрылымы
2.3. Агроөнеркәсіптік кешенде экономикалық қарым.қатынастың қалыптасуы

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Әміршіл-әкімшіл экономикадан нарықтық қатынастарға көшуді жүзеге асырған алғашқы жылдардың тәжірибесі мен практикасы көрсеткендей, өндірістік қатьшастарды, оның ішінде ең алдымен меншікті шын мәнінде терең жаңғыртпай, ешқандай нәтижеге жету мүмкін емес.
Шексіз мемлекеттік монополия бұрын-соңды болып көрмеген мемлекеттік меншіктің жоғары үлесін тудырып, азаматтардың меншіктегі үлес салмағын, бейнелеп айтсақ, үңірейтіп қойды. Бұрынғы КСРО-ның негізгі қоры 2,8 трлн. рубль болса, оның 2,5 трлн. рублі, яғни 89,3%-і мемлекеттік меншікті құрады. Егер оған мәні жағынан мемлекеттендірілген ұжымшарлардың 189 млрд. рубль негізгі қорын қоссақ, онда бұл көрсеткіш 96%-ке дейін көтеріледі. Азаматтарға барлық негізгі қордың бар-жоғы 2,8%-і ғана немесе 7 9 млрд. рубль (әр адамға 280 рубльден) тиесілі болды. Мұндай жағдайда, екі жерден өз бетінше жұмыс істесін, үш жерден бостандықта еңбек етсін, бәрібір әлгіндей кедей меншік иелерімен нарықтық қатынастарға көшу қиял-ғажайып ертегідей естілетіні сөзсіз. Өндіріс қорларынан аластатылған өндірушінің оны жалға алуға да ниеті болмады. Өйткені, ол бәрібір қожайын бола алмайтын еді. Жоспарлау, басқару, қаржыландыру реформаларымен де, шаруашылық есептің моделдерімен де өндірүшіні, егер өндіріс қорлары оның меншігінде болмаса, жақсы жұмыс істеуге зорлай алмайсың. Міне, сондықтан да әміршіл-әкімшіл жүйенің билік құрған кезеңдерінде барлық экопомикалық реформалар табысқа жете алмады және жалпы экономиканың, әсіресе агроөнеркәсіп өндірісінің дамуына айта қаларлықтай әсер ете алмады.
1. Қазақстан республикасының Конституциясы. Алматы, 1995.
2. Н.Назарбаев "Қазақстан Егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы". Алматы, 1992.
3. Н. Назарбаев Қазақстан 2030. Барлық Қазақстандықтардьің өсіп - өркендеуі, Қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Алматы 1997.
4. Қазақстан, Республикасының "Халықты жұмыспен қамту туралы" заңы. Астана, 1998 жығы желтоқсанның 30-ы. "Егемен Қазақстан" 5 қантар 1999.
5. Қазақ ССР-нің экономикасын тұрақтандыру және нарыққа көшу бағдарламасы, Алматы, 1991.
6. Е. Борисов. Основы экономической теории. М.: новая волна, 1996.
7. Деньги, кредит, банки. Учебник (под.ред. О. Лаврушина) М.: Финансы и статистика, 1998.
8. Пел Хейне. Экономический образ мышления. М.: 1991.
9. Қазақстан Республикасының "Жер туралы" заңы. Егемен Қазақстан 22 маусым 1999ж.
10. А. Лившиц. Введение в рыночную экономику, М.1997.
11. Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы. "Егемен Қазақстан" 1993. 10.03.
12. Қазақстан Республикасының "Еңбекті қорғау туралы" заңы. Алматы, 1999 ж., 22 қаңтар.
13. Т. Қожаниязов, Ж. Қожаниязова. Нарықтық қатынастарға көшу жағдайында қандай болғаны жөн? (ауыл ажары) "Ақ жол", 1991, 6 ақпан.
14. Т.Қожаниязов, О.Мамедов. Экономикалық теория
және тәжірибе негіздері, екі бөлімді оқулық. Жамбыл, 1996ж.
15. Қазақстан агроөнеркәсіп кешенің мемлекеттік ауылшаруашылық және басқа кәсіпорындары мен ұйымдарының ұйымдастыру жөндегі ұсыныс-кеңес. "Егемен Қазақстан" 1992, № 1, 9, 24, 26 қараша, 1 желтоқсан.
16. Кенжегузин М.Б. Эк. Казахстана на пути преобразований. - А. Труды инст. эк. АН. - 2001. - С. 111-113.
17. Леутский Л. Исследование хозяйственных формирошний в АПК. - Т. Фонд Евразия. - А. — 2001. - С. 55-61.
18. Акимбекова Г.У. Республикада АӨК оңдеу өнеркосібінің даму жағдайы және болашағы. - АШҒ хабаршысы - 2003. - N 11. - 11-13 б.
19. Жайлаубаева Ш.К. Шығыс Қазақстан облысының АӨК-де қауымдасу мен интеграцияның дамуы. – Проблемы агрорынка. - 2001.- N 4-6.-90-92б.
Турьянский А.В. Приоритетные направления развития интеграционных отношений в АПК. – Экономика с/х предпр. - N 12. -
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе
І-БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АГРАРЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР
1.1. Аграрлық қатынастардың міні мен ерекшелігі
1.2. Рента және оның түрлері
1.3. Аграрлық өндірістің ерекшелігі
ІІ-БӨЛІМ. ... ... және ... ... және ... ... Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен құрылымы
2.3. Агроөнеркәсіптік кешенде экономикалық қарым-қатынастың қалыптасуы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
.
Кіріспе
Әміршіл-әкімшіл экономикадан нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... мен ... ... қатьшастарды, оның ішінде ең алдымен меншікті шын ... ... ... ... жету ... ... мемлекеттік монополия бұрын-соңды болып көрмеген мемлекеттік
меншіктің ... ... ... ... ... үлес салмағын,
бейнелеп айтсақ, үңірейтіп қойды. Бұрынғы КСРО-ның негізгі қоры 2,8 трлн.
рубль болса, оның 2,5 ... ... яғни 89,3%-і ... ... Егер оған мәні ... ... ұжымшарлардың 189 млрд.
рубль негізгі қорын қоссақ, онда бұл көрсеткіш 96%-ке ... ... ... ... қордың бар-жоғы 2,8%-і ғана немесе 7 9 млрд.
рубль (әр адамға 280 рубльден) ... ... ... ... екі жерден
өз бетінше жұмыс істесін, үш ... ... ... етсін, бәрібір
әлгіндей кедей меншік иелерімен нарықтық қатынастарға көшу қиял-ғажайып
ертегідей ... ... ... ... ... ... жалға алуға да ниеті болмады. Өйткені, ол бәрібір қожайын бола алмайтын
еді. Жоспарлау, басқару, қаржыландыру реформаларымен де, ... ... де ... егер өндіріс қорлары оның меншігінде болмаса,
жақсы жұмыс істеуге ... ... ... сондықтан да әміршіл-әкімшіл
жүйенің билік құрған кезеңдерінде барлық экопомикалық реформалар ... ... және ... ... ... ... ... айта қаларлықтай әсер ете алмады.
Бұл проблемалар экономиканың аграрлық секторы үшін өте маңызды. Олай
дейтініміз, ауыл ... және ... ... ... ... жай-күйінен нарықтық бағдарламалардың табысқа жетуі байқалады.
Бұл қағиданың нақтылығы сондай, ол қосымша құжатты қажет етпейді.
Азық-түлік жағдайын түпкілікті ... ... ... ... ... бір арнаға түсіру тіпті мүмкін емес. Егер өмір барған
сайын қиындай берсе, ал халық қарны тойып ... ... ... ... және ... қуаныш ұялатады деген бағдарламаның өзі ... ... ... аграрлық секторын, соның ішінде аграрлық қатынастарды дамыту
арқылы халықты азық-түлікпен қамтамасыз етуді жақсарту әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беріп, этностық
проблемаларды шешуде толқуларды басып, мұнай, газ және басқа орны ... ... ... шығаруды қысқартып, инфляцияны ауыздықтап,
қаржылық және ақша жүйелерін сауықтырады.
І-БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... міні мен ерекшелігі
Аграрлы қатынастар экономикалық теория мен практикада ең ... ... ... ... ... ... ұғым латын сөзі («аgrаrіа» - жер деген ... ... ... және қолданумен байланысты әлеуметтік-экономикалық
қатынастарды аграрлы қатынастар дейміз.
Бұл қатынастардың ... өзі ... ... ... экономикалық
және табиғи факторлардың өзара іс-әрекетімен, аграрлы ... ... ... ... ... анықталады. Сондай-ақ жерді игеру
және жерді қолданумен де өте ... ... ... ... ... жылы 30-шы ... ... Республикасы Конституциясында былай делінген: «Жер және оның
қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен ... ... ... да ... ... меншігінде болады. Жер, сондай-ақ Заңда белгіленген
негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте де ... ... (6 бап, ... ... ... ... жылы 25-ші желтоксанда кабылданған Қазақстан
Республикасының «Жер туралы» заңын жатқызамыз. Онда жерді иеленудің ... ... ... ... ... Алдыменен кез-келген
шаруашылық субъектілерін (ұжымдық немесе жекелеген) қызықтыратын нәрсе ауыл
шаруашылығы өндірісі жағдайының ерекшеліктері. Сондықтан осы ... ... ... ... ... ... ... біршама ерекшелігі бар.
Біріншіден, мұнда басты өндіріс құрал-жабдығы жер болып табылады. Ауыл
шаруашылығына жарамды жер көлемі өте шектеулі. Одан ... ... ... тау, құм, су ... қала және ... тұрғындар қосыны,
өнеркөсіп пен транспорт объектілері алады.
Екіншіден, ауыл шаруашылығына жарамды жерлер-табиғи және экономикалық
(жасанды) кұнарлылығы ... ... ... ... құралдарынан: мәшине, ірі құрылыстар,
жабдықтардан жердің айырмашылығы сол, ол ... ... ... өндіріс
құралдары болып табылады. Егер оған қамқорлықпен ... ... ... ... ауыл ... ... ... жердің сапасы ғана
әсер етіп қоймайды, сондай-ақ табиғи факторлар – ауа-райы, ... ... ... және ... ... да ... ... ауыл шаруашылығы өндірісі циклында сезондық айырмашылық
болады. Ауыл шаурашылық өндірісіндегі: сезондылық ... мен ... кері ... ... Ауыл шаурашылық мәшинелері тек кана жерде
жұмыс істеген кезеңде ғана қолданылады: сонда жылына 20 күндей, ... ... ... жинайтын комбайындар - 10-20 күндей, трактор парқі - 50-60
күндей ғана ... ... ... ... ... ... айналымы әлде қайда жай жүреді. Мұнда ескіні жөңдеуге
және жаңа ауыл шаруашылығы ... ... ... амортизациялық қор
баяу қалыптасады. Осының барлығы резервтік және сақтандыру қорының ... ... Егін ... ... ауыл ... ... ... үшін, ал мемлекетке субсидия үшін қол жаюына тура келеді.
Алтыншыдан, ... ... ... ... ... (мейлі ол оброк,
жерде жұмыс істеу немесе арендалық төлем) ... үшін ақы ... ... ... барлығын куәландырады.
Жерді қолданғаны үшін төлем арендалық төлемнің мазмұны болып табылады,
ал оның экономикалық ... көзі – ... және ... ... ... осы екі түрі де ... деген меншіктің экономикалық
өткерілуін көрсетеді.
«Жер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес 34-ші баптың ... ... ... құқығын еткізуде» жер учаскесінің иесі сол ... ... - жер ... уақытша пайдалану шарты негізде беруге
кұқылы.
Мемлекет меншігіндегі жерді уақытша пайдалануға беру 38-ші ... ... сай ... асады. Жердің уақытша пайдалануға берілуі ... ... ... ... жүргізіледі. «Мемлекет жүзеге
асыратын жерге ... ... (8 бап, 4 п.), жер ... ... немесе
арендалық төлем түрінде алынады, ол жер ... ... ... ... ... ... байланысты анықталады».
Осыдан арендалық төлем (жер рентасы) мәселесін ... ... ол ауыл ... ... ... ... әсер етеді.
1.2. Рента және оның түрлері
Аграрлы қатынастар құрылымындағы басты ... ... ... жатқызамыз.
Ауыл шаруашылығы кәсіпкерлеріне жерді арендаға бере отырып, жер иегері
бұл үшін белгілі төлем - рента алады. Жер ... жер ... ... ... ... ... арендалық төлем мен жер рентасын баламалап
(теңестіріп) қарауға болмайды. ... ... ... ... ... көптеу. Арендалық төлемге мыналар енді: жер рентасының өзі, жерде
салынған үй-құрылыстары мен ... ... ... ... ... (%), ауыл шаурашылығы жұмыскерлері ... ... ... – жер ... ... қолданғанға (пайдаланғанға)
төленетін төлем. Осы төлем қосымша құнның ... ... ... ... болу ... ... болады.
Мынандай сауал туындайды: мұндай артықтық калай пайда болады? Бұл
сауалға ... және ... ... ... ... ... көз ... болады.
Дифференциалдық рентаның екі түрі бар: І-ші және ІІ-ші дифференциалдық
ренталар. І-ші дифференциалдық рентаның құрылу себебін жерді ... ... ... ... ... Оның мәнісі мынада: сапалық
жағынан жақсы және ... жер ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде игереді.
Сондықтан олар (арендалық келісім шеңберінде) оған басқа кәсіпкерлердің
капитал салуына жол бермейді, сөйтіп сапалық жағынан жақсы және ... ... ... ... пайданы табады. Мұндай монополиялық ауыл
шаруашылығын өңдеуге жарамды және онымен әртүрлі шаруашылықтың айналысуына
жердің ... ... ... байланысты ауыл шаруашылығы өніміне баға кұрылуының
ерекшелігі тән болып келеді. Өнеркәсіпте бағалар ... ... ... Ауыл ... жер ... ... ... болғандықтан, онда бағалар ең ... жер ... ... ... ... және орташа сапалы жерлер саны
шектеулі (кептеген жерлер шөл және шөлейтті ... ... ... ... ... және с.с), ... жақсы және орташа учаскіден
алынған өнім ... ... жаба ... ... (құнарлылығы төмен) жерлерді де айналымға косуға мәжбүр.
Сондықтан өндірістің коғамдық бағасы орташа жермен емес, ... ... ... ... және ... жер ... еңбек
өнімділігінің жоғары болуы кеткең шығындар бірлігін өнімге шаққанда нашар
учаскіге қарағанда жоғары болады. Сөйтіп, қосымша пайда ... оны ... ... ... ... ... рентаның қайнар көзі жақсы және орташа сапалы ... ауыл ... ... ... ... болып
табылады. Нақты мысалмен I және П-ші дифференциалды ренталардың ... ... ... 10-1 ... ... ... ... әркалай, ал осы учаскідегі капитал шығындары біркелкі — 100 тг.
бірлігінде және орташа пайда шартты ... 20 тг. ... тең. ... ... осы ... ... ... еңбек әртүрлі эффект
өнімділігін береді: бірінші — учаскісінің арендаторы 1 га. 4 ... ... — 5 ц., ... - 6 ... Нәтижесінде бірінші (нашар)
учаскідегі 1 центнер өнім ... жеке ... ... ... ... ... ең ... — 30 тг. бірлігінде, екіншісінде (орташада) - 24
тг. бірлігінде және үшіншісінде (жақсысында) ең төменгі — 20 тг. ... ... бұл ... ... және ... ... өнім ... рыноктық бағамен сатылады. Ол баға нашар участкі
жердегі өндіріс жағдайымен анықталады, яғни 1 ... 30 тг. ... ... ... ... ... құнарлығы бойынша І-ші дифференциалды рента — ауыл шаурашылығы
өнімі өндірісінің қоғамдық бағасы арасындағы айырмашылыққа тең. ... ... ... ... және ... ең ... ... өндірістің жеке
бағасымен анықталады.
Сондықтан І-ші дифференциалды рента жер участкісінің рынокқа ... ауыл ... ... ... ... алшақгығы салдарынан
тууы мүмкін. Өткізу пунктіне жақын орналасқан шаруашылықтар өз өнімдерін
біркелкі ... ... ... сата ... ... пайда табады — ол
орналасуы бойынша І-ші дифференциалды рентаны құрайды.
Егер дифференциалды рента ... ... ... байланысты
болса, ІІ-ші дифференциалды ... ... ... ... Ол топырақ құнарлылығын қосымша капитал ... ... ... ... (жақсы) жер участкісіне қосымша 100 тг. бірлігі
сапасында капитал жұмсалды делік, ол осы ... ... және ... арттыруға ықпал етеді. Егер бірінші жұмсалған капитал 1 га. 6
центнер берсе, екіншісі түсімділігін 8 центнерге ... ... ... ... рента 120 тг. (ақша) бірлігіне тең.
Топырақтың экономикалық күнарлылығын арттыру дегеніміз — экстенсивті
жерді игерудің ... ... ... Бұл бұрыннан белгілі
участкіге ... ... ... мен ... жұмсау арқылы жүзеге
асады. Немесе оны былай түсінеміз: жаңа мәшинені ... ... мол ... ... ... кеңінен пайдалану, мәдени
өсімдіктер ауруымен күресу үшін химиялық құралдарды қолдану, суғаратын және
құрғататын каналдар салу.
Бұрыннан бар участкіні қосымша каржылау ... ... ... ... әкелуі мүмкін, сосын барып ол ІІ-ші дифференциалды рентаға
айналады.
Арендалық (жалгерлік) шарттың мерзімі ... ... ... өзі ... ... ... дамыған елдер практикасы
көрсеткендей, үшінші учаскіні арендаға жаңадан бергенде жер ... ... ... ... ... енгізеді. Бұл кезде арендалық
төлем арендаторға емес, жер иесіне түседі. Сондықтан жер иесі мен арендатор
арасында ... ... үшін ... жүреді. Арендаторлар мерзімнің ұзақ
болғанын қалайды, себебі олар осы кезде жерге қосымша капитал ... ... ... жер ... ... ... өткізуге тырысады, себебі
жиірек қосынды пайданы ІІ-ші дифференциалды рента түрінде алуға ұмтылады.
Аренда (жалгерлік) мерзіміне ... жер ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімге ала отырып, қосымша
капитал шығындарын жұмсаудан бас тартады, бұл болса жерді ... ... ... Ауыл шаруашылығы өндірісінде ғылыми-техникалық
революцияның жетістіктерін интенсивті қолдану кезінде ... ... ... ... ... артады.
Осы қайшылықты шешу үшін Қазақстан Республикасы «Жер туралы» Заңының
104-бабы 1-пунктінде былай делінген: «Жер ... ... ... ... ... ... калпына келтіру және арттыру
бағытындағы шараларды жүргізуге міндетті».
Сондықтан да жер участкілерін арендалау ... ... ... ... ... ... ... мүлделілігі
ескерілуі қажет.
Арендалық қатынастардың өзіне тән көп жылғы ... бар. ... ... ... ... ... жерге аренда туындаған.
Әлемдік қауымдастық елдерінде жерге аренданың негізінен екі түрі бар:
капиталистік, пайда табу мақсатындағы түрі. Бұл Англия,
Бельгия, Голландияда тараған;
шаруалық, бұл ... жер ұсақ ... және ... тұтыну қажеттілігін қанағаттандыру үшін арендаланады.
Бұл түрі Орта Шығыс пен ... ... ... кең ... 150 млн. ... ... жер арендаланады, ал фермерлердің
ренталық төлемдері 20 ... ... ... ... да ... ... ... шығындар жұмсайды.
Әлем қауымдастығындағы дамыған елдердің жерді және ... ... ... бүгін бір ауыл шаруашылығы жұмыскерінің мұнша адамды
асырай алатындығын көрсетеді:
Белгияда — 100 адамды;
Англияда - 95 ... - 80 ... - 60 ... ... - 55 адамды;
Германияда - 50 адамды;
Данияда — 40 адамды;
Францияда - 40 адамды.
Жер рентасының теориясын К. ... ... ... Дифференциалды
рентаның теориясын жасауда классикалық экономикалық теорияның өкілі Давид
Рикардо (1772-1823 жж.) ерекше үлес қосты. Ол дифференциалды ... ... ауыл ... ... ... және ауыл ... жақсы участкідегі құны арасындағы айырмадан құралатындығын жіктеп
берді. Д. Рикардо өзінің дифференциалды ... ... ... ... ... байланыстырды. Осы заңға сай, жерге еңбек пен
капиталдың әрбір қосынды (қосымша) жұмсалуы өндірілетін өнім ... ... ... ... ... шаруашылығында астық өндіреді. Химиялық тыңайткыштарды
қолданбаған кезде бір гектардан 20 ц өнім ... Енді ... ... ... ... ... ... өнім өсе
түседі, бірақ үшінші кезде тыңайтқышты салуды ұлғайтқанда астық өнімділігін
есуі төмендеу ... ... ... ... ... енді ... ... «Қайтарымды төмендету заңы».
Кесте 2.
Тыңайтқыш (мөлшері) саны (қап) |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 | ... ... ... |25 |35 |43 |50 |55 |57 |57 | ... ... ... ... өсімі |
|5 |10 |8 |7 |5 |2 |0 | |Кейінірек барлық ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығыны») осы
занды куаттады. «Экономикс» оқулығының ... К.Р. ... ... Брю осы ... «Қайтарымды төмендету заңы» деп атады. Олар «Қайтарымды
төмендету заңын» ауыл шаруашылығы емес салаларға да ... ... ... ... жеке ... ... ... жерге монополиялық жеке меншік
те болады, осы жағдай абсолюттік рентаны ... Оның ... ... ауыл шаруашылығындағы капиталдың ... ... ... тым төмен болуында.
Белгілі жай сол, қосымша құн барлық авансталған капиталмен жасалмайды,
тек оның өзгермелі бөлігінен жасалады. Жерге қатысты капиталдың ... ... ... ... ауыл ... ... жоғарғы
деңгейдегі елдерде де) ондағы өзгермелі капиталдың үлес салмағы ... ... көп. Бұл ... ... қарағанда, ауыл
шаруашылығына салған ... ... ... ... құн ... білдіреді. Алайда қосымша құнның бұл ... ... ... ... ... ... монополиялық жеке
меншіктің болуына байланысты ауыл шаруашылығында ... ... ... бұл ... ... участкіден алынған абсолюттік рента түрінде жер
иегері иеленеді. Ол жерді иегерлер арендаға берген болатын.
Абсолюттік рента — ... ... ... ... бөлігі және ол барлық
участкіде, сондай-ақ жердің сапасы нашар участкісінде де туындайды, ол
жақсы және ... ... ... ... I-ші және ... дифференциалды
ренталар алынады.
Дифференциалды және абсолютті ренталардан басқа жекелеген кейбір жер
участкісінде монополиялық ... ... ... Оның ... ... ... түсіндіріледі, себебі ондай баға кейбір сирек ауыл
шаруашылығы өнімдеріне белгіленеді. Мысалы, цитрустық өнімдерге және ... ... ... ... ... үш түрі болуы мүмкін: дифференциалды,
абсолютті және монополиялы. Сондай-ақ ... ... ... да үш
түрде болады. Мұндағы айқындайтын басты фактор участкісінің орналасуы болып
табылады.
Жер адамның іс-әрекетінің өнімі емес, оның құны жоқ ... ... ... ... және ... ... ... бар.
Оның бағасы қарыз пайызы мөлшеріне тікелей тәуелділікте болады. Жер
участкісі ... ... ... ... ... ... банкке салынып
өзінің иегеріне пайыз түрінде сондай табыс ... Бұл ... ... ... бергеніндей болады.
Жердің бағасы мынандай формуламен анықталады:
Мысалы: айталық, рента = 20 мың. ... ... ... = 4 %, онда жердің
бағасы мынаған тең:
Бұл жер ... ... ... ... сатуға ықпал жасайды, сөйтіп
карыз ... ... ... 4%-ке тең ... жер ... ... мың ... салып, жыл сайын сол бұрынғы жылғы табысты алады.
Қазіргі жағдайда жер бағасы өсу тенденциясына ие ... Ол ... ... жер ... ... ... өсуімен түсіндіріледі.
Осы аталған жерлерде ерекшеленген ауыл шаруашылық ннімдері өндіріледі және
сирек кездесетін ... ... ... Аграрлық өндірістің ерекшелігі
Бір қарағанда қарапайым көрінетін ауыл шаруашылығы өндірісі — өте ... ... және көп ... ... ... ... ол қатаң қалыпқа
салғанды көтермейді. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... көптеген
факторлардың әсерінен азапқа түскен адамдай ауыр халды басынан кешіреді.
Мысалы, әзірге адамның ... аз ... ... ... оның ... ... жағдайын алайық. Қуаңшылық, бұршақ жауу және басқа ... ... ... ұмтылысына айтар-лықтай зиян әкеледі немесе
тіпті жоққа шығарып тынады.
Нарықтық экономика ауыл өндірушілерінің табысын маусымдық ауытқулар мен
ауа райы климаттық ... ... ... бір ... ... ... тұтас бір тобы пайда болды. Олар ауыл
шаруашылығы табыстарының қолайсыздығын өз ... ... ... ... ... ... да ... мемлекеттерде ауыл шаруашылығы
өнімдерін сатып алу және фермерлік табыстарды ... ... ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі дұрыс пайдаланған жағдайда
тозбайтын, қайта керісінше ... ... ... ... ең ... мәңгілік қоры — жердің алабөтен орны ... ... ... айырмашылық еңбек пен капиталды бірдей жұмсағанның
өзінде де ... пен ... ... ... ... ... жер ... және табысты реттеу, сондай-ақ жақсы ауыл шаруашылық
жерлерінің шектелу проблема-лары туады.
Өндірістің ерекше саласы ретінде ... ... ... ... өнім ... жем, малдың төлі, орғаникалық тыңайтқыш және
басқалар) онан әрі өнімді көбейту үшін ... ... ... ... мен тірі ... ... негізделетін
ауылшаруашылығында бұл жағдай оның өндіріс технологиясының да ерекшелігін
білдіреді.
Өнеркәсіпте өндіріс және еңбек процесі көбінесе үздіксіз ... ... ... ... технологияның және өндірісті ұйымдастырудың
жетілдірілуін қамтамасыз ... ... ... ... ... өнім ... жеделдету мен көбейтуді ... ... ... ... ... Көп ... ... бірқатар табиғи про-цестерді қысқарту өте қиын, тіпті
мүмкін емес. Мысалы, ауыл шаруашылығы дақылдарының ... ... ... ... ... мерзімін айтсақ та жеткілікті.
Табиғи-биологиялық фактор өндірістің тиімділігін ... ... ең ... ... ... ... Мал мен өсімдіктер
дамуының табиғи ... ... ... ... ... тшмділігінің төменділігіне әкеліп ... ... ... ... ... аталмыш факторға қарай ыңғайланады. Осы
жерден келіп, әміршіл-әкімшіл экономика кезеңінде өсімі төмен мал өсіру мен
нашар жем-шөп ... ... ірі мал ... ... қарапайым
агротехникалық, талаптарды сақтамаған ... ... ... ... ... ауыл ... ... мен шикізатын жоғалтуға
алып келді.
Ең жетілдірілген техника, озық технология және ... ... өзі де өнім ... ... бір ... асыруға
мүмкіндік бермейтін мал мен өсімдіктің табиғи-генетикалық, потенциалы
сияқты ауыл шаруашылығының осындай ... ... жеңе ... шаруашылығының маусымдық қасиеті оның табиғи ерекшеліктері болып
табылады. Мұның өзі өндіріс кезеңі мен ... ... тура ... жыл бойы ... күші мен ... ресурстардың тепе-
тең пайдалануына қолбайлау жасап, табыстың түсуін де ала-құла ... ... аз ғана ... ... ... техниканы пайдаланудың
қажеттілігі, сондай-ақ өндірістің қуат ... көп ... ... ... ... үлесін қажет етеді. Өндіріс жалға ... ... ... ... ... ... сонымен бірге жалға
төленетін ақы есебінен де өсіп отырады.
Тұрақты ... ... ... ... мен ... ... да әсер ... Өнеркәсіпшіге қарағанда, ауылдағы іскерге
нарықтық конъюнктура тиімсіз болған жағдайдың өзінде де ... ... ... ... тұрақты шығындар өндіріс көлеміне ... ... ... ... ... болуы барлық өндірістік циклдың өн
бойында шығарылатын шығынның орнын толтырудың өте қажет көзі ... ... ... несиелік ресурстар алуға итермелейді. Көптеген ауыл
шаруашылық салаларында бұл ... ұзақ ... ... ... ... ... ... азайтылуына немесе көбейтілуіне мүмкіндік бермейді.
Осының өзі ауыл шаруашылығы өндірісі мен аграрлық рыноктің тағы бір ... ... ... бұл ... — ауыл ... ... ... су бетінде көрініп тұрған басындай ғана. Мұнымен қатар мұзтаудың
су астында көрінбей тұрған бөлігіндей тағы басқа көптеген ... ... ... ...... — жер" ... ... әлеуметтіқ
экономикалық және психологиялық қарым-қатынастар аясындағы қиыншылықтар ... ... ... ... өнеркәсіп жұмысшысының, құрылысшының еңбегін
ұйымдастыру, есебін жүргізу, бақылау және әділетті ... ... ... ... ... Ал, тек қана жұмыс уақытысы емес, ... ... ... ... ... бағындырылған ауыл еңбеккерінің жағдайы
тіптен басқаша.
Ауыл шаруашылығы жұмыстарының қарбалас кезеңдерінде шаруа ... ... ... және ... ... ауа ... қолайлы
сәттерін қалт жібермей, қымбат уақытты тиімді пайдала-ну үшін жан-тәнін
салып жұмыс ... Оның ... ... ... әсіресе қысқы уақытта
шаруа адамы апталап, тіпті айлап бос болады. Жалпы алғанда, шаруа ... ... үшін ... ... ... үшін жұмыс істейді. Соіідықтаи да
ауыл шаруашылығы еңбеккерінің ... ... ... дән ... үшін ... жүгі қаланған. Егістікті өңдеу барысында ол бірде-
бір өсімдікті аяғымен таптамайды, ал егін ... ... ... ... ... жол ... Ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділік көзі
дәл осында жатыр деп ... ... ... жоқ, ... ... өте ауыр, бірақ ол шығармашылық мазмұнға мол
болғандықтан, адамды өзіне тартып, қуаныш ... ... ... мен ... ауыл ... бір ... — ол ... бар жан-тәнін сала отырып, тұқым себуден бастап өнім алуға дейінгі
жасампаз еңбек процесіне ... аяқ ... ... ... ... ... ... шаруа еңбегінің осы тұстарын есепке алмай, ... ... ... ... мен ... ... тынды. Ұжымшарларда немесе
кеңшарларда шаруалар бүгін бір егістік басында жұмыс істесе, ертесіне басқа
жерді ... ... ... ... оның еңбек құралы да жиі
ауыстырыла берді. Соның қортындысында ол өз еңбегінің түпкі ... ... ... жер мен өндіріс құралдарына деген өзінің қожайындық
(тіпті ұжымдық қожайындық) сезімін ... ... Онан соң тек ... табыс үшін ғана, бүгінгі еңбекақы үшін ғана ... ... ... ... ... әр ... кездесетін төмендегідей жағдайлар да
шаруаның жақсы жұмыс істеуіне мұрындық бола алмады. Мысалы, іскер ... ... ... ... ... ал оның қасындағы жалқау шаруа өз
жұмысын жүрдім-бардым атқарады. Мұндай жағдайда әлгі ... ... ауыл ... жүргізу жағдайына бағындырылған ауыл
еңбеккерінің ... ... ... ... ... қарбалас кезеңдерінде шаруа уақытпен
санаспай, демалыссыз, демалыс және ... ... ауа ... ... қалт жібермей, қымбат уақытты тиімді пайдала-ну үшін жан-тәнін
салып жұмыс істейді. Оның ... ... ... ... ... ... ... апталап, тіпті айлап бос болады. Жалпы алғанда, шаруа норма
немесе жоспар үшін емес, түпкі нәтиже үшін ... ... ... да ауыл
шаруашылығы еңбеккерінің психологиясында, табиғатында әрбір дән немесе түп
үшін жауапкершілік жүгі қаланған. Егістікті ... ... ол ... ... ... ал егін жинау кезінде өнімнің ысырап болуына
барынша жол бермейді. Ауыл ... ... ... көзі ... ... деп батыл айтуымызға болады.
Сөз жоқ, шаруаның еңбегі өте ауыр, бірақ ол шығармашылық мазмұнға мол
болғандықтан, адамды өзіне ... ... ... ... ... мен қызметкерден ауыл еңбеккерінің бір айырма-шылығы — ол өз
жұмысына бар жан-тәнін сала ... ... ... ... өнім алуға дейінгі
жасампаз еңбек процесіне бастаы аяқ қатысады.
Алайда, соңғы онжылдықтарда ауылшаруашылығында қалыптасқан ... ... ... осы ... есепке алмай, ғасырлар бойы
келе жатқан әдеттер мен ... ... ... Ұжымшарларда немесе
кеңшарларда шаруалар бүгін бір егістік басында жұмыс істесе, ертесіне басқа
жерді өңдеуте ... ... ... оның еңбек құралы да жиі
ауыстырыла берді. ... ... ол өз ... ... ... ... ... жер мен өндіріс құралдарына деген өзінің қожайындық
(тіпті ... ... ... ... ... Онан соң тек ... ... үшін ғана, бүгінгі еңбекақы үшін ғана жұмыс істеуге бойын
үйретіп алды.
Оның ... әр ... ... төмендегідей жағдайлар да
шаруаның жақсы жұмыс істеуіне мұрындық бола ... ... ... ... өзінің бөлігін жақсы өңдейді ал оның қасындағы жалқау шаруа өз
жұмысын жүрдім-бардым атқарады. ... ... әлгі ... ... ... өз ... адами және диқандық абыройға кір келтірмеуге
шақырып, әңгіме айтқан болады. Бірақ, бұдан ол ешқандай ... ... ... ... пәрменді материалдық
және моральдық шара қолдануға ешқандай да мүмкіндік бермейтінін түсінгеннен
кейін ... ... ... ... ... ... Ал, содан кейін
әлгі еңбекқор шаруаның өзі түпкі нәтиже үшін емес, тек бүгінгі тапсырманы
орындаумен шектеліп, жалақы ... ... өз ... табу үшін ... ... ... жоғарыда айтылған ерекшеліктері, оның қоршаған
ортамен тығыз байланысы, ауа райы мен жер ... ... ... ... ... ... мәнде болуы өз бойында іскер-қожайын,
басқарушы-менеджер және ... ... үш ... ... ... ... ... талап етеді. Агробизнес дамыған елдердің
фермерлік шаруашылықтарындағы тұрақтылық пен ... дәл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылықтары үшін
ең ыңғайлы өндірістік шаруашылық бірлігі болып ... ... ... ... ... мен еңбектің ерекшеліктері толық қарастырылған. Отбасы
өндірістік ұжым ретінде өз бойына ... ... ... ... ... ... тамаша жинақтай біледі. Отбасылық еңбек ұжымы
пайдалана алатындай ... ... ... ... ... көлемін) сол кезеңдегі өндірістің техникалық және технологиялық
мүмкіндіктері айқындайды. Сондықтан да бір фермаға шаққанда ... ... ... көбейюі ғылыми-техникалық өркениеттің дамуымен жүзеге
асады. Агроөнеркәсіптің жоғарыдағы ерекшеліктері ... ... ... ... барлық елдер мен аймақтарда көрініс
тапқанындай, объективті мәнде болады. КСРО тарағаннан кейін бұрынғы ... ... ... ... жас ... ... басқа өз кезінде
тоталитарлық жүйе туғызып кеткен субъективтік қиыншылықтар да кездеседі.
Агроөнеркәсіп өндіріске тұтастай, әсіресе ауыл шаруашылығының дамуына
өз ... ... ... сансыз тәжірибелер, көшпенді халықты
отырықшылыққа жедел ... ... ... ... ... табиғат
жағдайлары ерекшеліктері ескерілместен кез ... ... ... ... зорлау болсын, соңына дейін түпкілікті ойластырылмаған
тың және тыңайған жерлерді игеру ... ... ... ... ... ауыл ... ... сан мәрте қайта құру
болсын, міне осының бәрі үлкен зиян әкелді. 80-жылдардың өнбойында ... ... ... ... құрылды, одаи кейін ауыл шаруашылығы
министрлігі екеуі жойылып, басқа аралас салалық ... ... ... ... ... ... комитеті болып қайта
құрылды. Осы суперминистрліктің туы астында ел тұрғындарының жартысына
жуығы және өндірістік ... ... екі ... жұмыс істеді. Көп уақыт өтпей-
ақ бұл алып құрылым екі жылға жуық қана өмір ... ... ... ... жойылғаннан кейін таратылды.
Егер бұл жағдайға тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... жағдайдың қандай күйде болғаны айтпаса да
түсінікті. Көп жағдайларда басшылық, жұмыстарға мамандар ... ең ... және ... жағынан әсіресенімді кадрлар жіберілді. Олар ... ... ... шаруалардан нан тартып алуды әлдеқайда жақсырақ
білгенін айтсақ, ауылдың ішкі ... ... ... ... ... Әсіресе, үй іргесінде ша-руашылықты шектеу үлкен зиян әкелді.
Жеке шаруашылық үшін бір жарым ондық ... ... ... ... ... бір сиыр және он қойдан артық үй іргесінде мал ұстауға тыйым
салынды. Міне, ... ... ... ... меншіктік сезімге
соңғы соққы болып тиді.
Кеңестік кезеңнен кейінгі кеңістікте пайда болған елдерде, оның ішінде
Қазақстанда агроөнеркәсіптік өндіріс ... ... ... мен
онын, жұмыс істеуіндегі қиыншылықтардың объективті шарттары мен субъективті
себептері, негізінен алғанда, міне ... ... ... ... ... өту және бизнесті, әсіресе агробизнесті дамыту,
кейбір мамандар болжағандай, соншалықты жеңіл болмайды. Дегенмен, басқа ... ... ... дағдарыстан өтіп, барлық елдер мен халықтар жүріп
өткен ... ... кең ... ... ... жаңғыру мсн
бизиесті, экономиканың ... ... ... ... ең алдымен
агроөнеркәсіптік өндірістегі бизнесті игерудің негізінде түсе аламыз.
ІІ-БӨЛІМ. агроөнеркәсіптік кешендер және агробизнес
2.1. ... және ... ... дамыған елдер ауыл шаруашылығы өндірісінің машиналы ... ... оның ... ... ... және ... ... нығая түсті.
Интеграциялық процестің аса маңыздылығына бағаны ХХ-шы ғасырдың ... АҚШ Ауыл ... ... орынбасары Джон Дэвис берген.
Ол экономикалық ... ... рет жаңа ... ... ... ол жалпылама мойындауға ие болды.
Джон Дэвистің ойынша, «... ... ... ... ... ... оған ... шаруашылықты қамтамасыз ету үшін өндіріс
пен өнімді бөлуді қосасыз, табысты (максимилизациялау) ... ... және ... сүранымын қанағаттандыру үшін ауыл шаруашылығы өнімін
тасымалдау, ... ... ... мен ... ... ... операцияларды
да қосамыз».
Американ экономистері Джон Дэвис пен Рей ... ... ... ... ... ... агробизнес теориясының негізін
қалаушылар болды. Бұрынғы Одақта ... ... 60-шы ... «аграрлы-
өнеркәсіптік кешен» (АӨК) термині пайда болды, ол «агробизнес» терминіне
пара-пар ... ... - бұл ауыл ... ... өндіру, оны сақтау,
өңдеу, тұтынушыға жеткізумен айналысатын халық шаруашылығы ... ... ... үш саланы өзіне өндіреді:
— Ауыл шаруашылығына өндіріс құрал
жабдығының өндірісі;
— ауыл шаруашылығы;
— дайын өнімді өңдеу мен өткеру.
АӨК-інің қалыптасу ... ... ... ... - ауыл
шаруашылығында қызмет жасайтын және онын өнімін ... ... ... ... ... салаларын косу.
Агроөнеркәсіптік интеграция өндіргіш күштердін дамуы, қоғамдық еңбек
бөлісінің терендеуі, маманданудың нәтижесі ... ... Бұл ... ... ... ... «Капиталистік өндіріс әдісі егін-шаруашылығы мен
өнеркәсіптің алғашқы ... ... ... ... ... олардың
дамымаған сәби нышандарын бір-бірімен қосады. Сондай-ақ ол өз ... ... ... ... алғы шарттарын — олардың қарама-қарсы
дамыған түрлерінің негізінде» егін шаруашылығы мен ... ... ... ... ... жеке ... ... барынша әсер
етеді — ауыл ... ... ... осы ... ауыл ... ... көрсететін салалардың жиынтығы ... ел ... және ірі ... ... ... ... сала ... байланыстарды нығайтуға, агроөнеркәсіп
кешенінің ... пен ... ... ... ... ... 70-ші жылдардың ортасында мынандай кешендер қалыптасты:
– Батыс-Қазақстан аграрлы-өнеркәсіп ... ол мал ... ... ... ... ... мен ... негізделген;
– Оңтүстік-Қазақстан аграрлы-өнеркәсіп кешені, ол мал шаруашылығы, ... ... ... ... ... өндірісіне
негізделген;
— Солтүстік-Казақстан аграрлы-өнеркәсіп кешені, ол аса дамымаған
өнеркәсіп жеңіл және тамақ ... ... ... ... ... ол ... ... өндіру мен өңдеуге негізделген.
Қазақстан Республикасы аграрлы-өнеркәсіп кешенінің дамуына 1991-ші жылы
ақпанда ... ... село және ... ... ... ... мәні ... Республикасының рыноктың қатынастар, жер иелену мен ... жаңа ... ... ... ... ... байланыстарды бұзды. Ол байланыстар жоспарлы-директивті
жүйеге негізделген еді. ... ... ... сипаттағы жана
интеграциялық байланыстар пайда болуда.
Бұған мысал ретінде Ақмола облысындағы ... ... ... ... ... ... біріктірілген технологиялық
стадиялар — астықты сақтау, дайын өнім өндірісін өңдеу мен оны ... ... ... жуық ... ... Осы ... туралы Қазақстан
Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев: «Цесна» корпорациясы жаңа реформа
талабына сай туындаған», — деп ... ... ... ... ... ... 17
мындай болатын жаңадан пайда болған шаруашылық (фермерлік) кожалықтары
интеграцияға келуі мүмкін. Орташа алғанда бір ... ... 423 ... ... ... екен. Бұл олардың ірі шаруашылық екендігін көрсетеді.
АКШ-да агробизнес құрылымында 2 млн. жуық ... ... ... ... ... жер ... 15,8 га — 44%, ... жер көлемі 94,5 га
—42% және орташа жер көлемі 440 га — 14%-ті құрайды.
Агробизнес шаруашылығының ұйымдық ... ... ... ... ... ... фермерлер, отбасылық топтық (партнерлық,
отбасылық корпорация) және ірі ... ... ... ... ... ... — 10% отбасылық -топтық -13% және жекелеген
отбасылық фермерлер — 77% -ды ... ... ... — бұл ... ... ... Олар таза ауыл ... өндірісімен айналысады. Материалдық-
техникалық жабдықтауды, өндірілген ... ... мен ... өнеркәсіп және
тауар компаниялары жүзеге ... ... ... ... ... ... 80% -дан астамы өтеді.
АҚШ-да өнеркәсіп, сауда жөне ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының екі
жағының да интеграцияға ұмтылуы ... 1972 ... ... ... ... ... ... пен сауда компанияларының ауыл шаруашылығы
өнімін ашық ... ... ... ... алу тәсілі бұл ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... болды. Өнімнің егілген жерден сауда сөресіне жетуі
технологиялық ... өз ...... ... сақтау, салып-орау,
тасымалдау және еткерілуі катаң тәртіпті етуі ... ... ... ... ... жетуінің вертикалды
тізбесін құрап, вертикалды интеграция болып аталады.
Жалпы АӨК-іне үш сала енгенімен, американ тәжірибесі байқатқандай, АӨК-
і салаларының II және Ш-ші ... ... ... байланысты, себебі,
тек кана осылар азық-түлік кешенін құрайды. АҚШ-ның ... ... ... ... вертикальды интеграция таза күйінде
сирек кездеседі. Әдетте ірі ... ... ... ... бір ... ... ... әдістерін қолданады. Сөйтіп
оларды ... ... ... яғни бір ... ... ... фермалардың күшін біріктіреді:
Вертикалды интеграция өндірісінің, өңдеуінің және өнімді өткеруінің
артықшылығы сол — ... ... ... өткізу позициясын
күшейтуі, жаңа техника мен технологияны ендіру мүмкіндігі, дер ... ... ... ... ... ... ... жүмыс
күшін қолдануды жетілдіруі болып ... Бұл ... ... ... еңбек өнімділігінің өсу қарқынын жеделдетуге, өндіріс
шығынын қысқартуға және пайда көлемін максимилизациялауға ықпал ете түседі.
Ауыл ... ... ең көп ... ... ... ... техниканы сатып алуға байланысты шығындар дамыған елдердегі жер
бағасынын ... ... ... ... ... ... ... қояды. Қазақстан Республикасында жаңадан бастаған фермер
алдында да қиындықтар аз емес.
Мысалы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... өз тракторы, комбайны және жерге дән
себу-егу техникасымен фермерлердің 41 % ғана қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бар. Ол
жол құрылысы, ірі мелиоративтік құрылыстарды салуға, электрофикациялау,
телефонизациялау құралдарын ... ... және ... Сондай-ақ
ауыл шаруашылығы ғылымын дамытуға көптеген қаржы бөледі және оның ... ... ... ... ... ... асырады.
Мемлекет фермерлердің ақшалай табысын кепілденген баға ... ... және ол ... ұзақ ... сақталған тауарларға кең тарайды.
Сондай-ақ мемлекет ауыл ... ... ... субсидиялайды.
Жыл сайынғы бюджеттің, шығындары тек қана ауыл ... ... ... ... 35 миллиард доллар арасында болып тұрады.
2.2. Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен ... ... ауыл ... ... ... процестерге
және ауыл шаруашылығы өнімдерінің рыногіне үлкен бизнестің әсері ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығындағы
экономикалық бағыттарды аралас салалардың әсерінен бөлек ... ... ... бермейтіндіктен, агробизнесті жүзеге асырудың теориялық-
әдістемелік негіздерін дамыту және практикалық әдістерді оқып ... ... ... ... ауыл ... ... ... бір
кешенде зерттеу дами бастады. Тиісінше „агроөнеркәсіптік кешен" атауы пайда
болып, ғылыми және практикалық сөз қолданысына енді. Оның үш ...... ... ауыл ... өзі және ауыл ... ... ... сақтау және өткізумен айналысатын салалар кешені. Осы
салалармен байланысты іскерлік ... ... ... ... ... ... және өзара әсер етушіліксіз табысты жұмыс істей
алмайды және дамымайды. Сондықтан да агробизнестің салалары да төрт ... ... ... ... ... ... басқа сфераларды байланыстырып тұратын ұйтқысы
ауыл шаруашылығы болып табылады. ... ... (I) ауыл ... жем-шөппен, тұқыммен, тыңайтқышпен, өсімдіктер және малды
қорғайтын дәрі-дәрмекпен, яғни ... ... ... ... ... жатады. Міндеті жағынан бұл сфераға шаруа өндірісін дамытуға
мүмкіндік беретін қаржылық ...... де ... Бұл ... ... үшін ... рыногін қалыптастырып, оның техникалық және
технологиялық деңгейін ... ... ... ... ... алуға баға мен шарт арқылы әсер етеді. Ауыл шаруашылығы үшін
ресурстарды тауып, жеткізуші ретінде бұл сфераның ... ... ... ... ... және мамандандыру сияқты барлық
көрсеткіштер бойынша ерекшеленіп, ... ... ... ... байланыста болады.
Сфералардың үшінші тобы (III) егіс даласынан өнімдерді тұтынушыға
жеткізумен айналысатын ... ... ... ... маркетинггік
сфераны құрайды. Дәстурлі барлық салаларға қатысты марке-тингтік арналарға
(көтерме және бөлшек сауда, ... ... ... және ... ... бұл саласы өз бетінше жұмыс істейтін өндірістік
сала — ... ... ... ... ... экономикасы
дамыған елдерде маркетингтік сфераның орны ерекше және ... өсуі мен ... ... ... ... ол онан
сайын өсе түсуде.
Төртінші сфера (IV) агробизнесті толықтай және оның ... ... ... қамтамасыз ететін агросервистен тұрады.
Мұнда ... ... ... оның ... агробизнестің басқа
сфераларына мамандандырылған қызмет көрсету, ғылыми зерттеулер мен жобалар,
кадрларды дайындау мен біліктілігін ... жаңа ... ... мемлекетгік реттеу және басқару бар. Оның негізгі ерекшелігі
сонда, агросервис мемлекеттік құрылымдар: ауыл ... ... ... ... ... ... білім беру және
тағы басқа мемлекеттік құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан да, міндеттерді
шектеуден басқа жағдайда бұл сфераны ... және жеке деп ... Жеке ... ... кешеннің сервистік қызметінің
техникалық қызмет көрсету, ... және ... ... ... ... ... және ... мен мамандардың
консультациясы, материалдық-техникалық жабдықтау мен қамтамасыз ету және
басқа ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шаруа және фермерлік ... ... ... ... Олар өздерінің алдарына шаруашылық, экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... агробизнес кешені құрамымен өте ұқсас
және ол үш негізгі сфераның басын құрайды (2-схеманы қараңыз).
Бірінші сфераға (I) ... және ауыл ... ... ... ... және өсімдік пен ... ... ... ... ... ... мал азығын өндіру және
микробиология, ... ... ... сияқты қорды қажет ететін
салалар кіреді.
Екінші сфераға (II) таза ауыл шаруашылық өндірісінің салалары — ... мал ... және ауыл ... ... бар) мал ... ... жатады.
Үшінші сфера (III) әдетте ауыл ... ... ... ... және ... ... ... салалар мен өндірістің
жиынтығы болып табылады, Кей жағдайларда бірқатар мамандар ... және ... ... инфрақұрылымның салалары ретінде
өздігінше, жеке төртінші сфераға (IV) жатқызып ... ... ... ... отырғанындай, агробизнес және
агроөнеркәсіптік кешендер сандық жағынан болсын, сапалық жағынан ... ... ... ... ерекшеленеді. Өздерінің қарауындағы
салалар немесе ... ... даму ... байланысты бұл
айырмашылықтар онан сайын айқынырақ ... ... ... ... үйренген біздерге таңқаларлықтай
болып көрінетін бір жайт, агросервис құрамында мемлекеттік реттеуші ... әлгі ... ... бірі ... ... Аг-роөнеркәсіптік
кешеннің отандық схемасында мемлекеттік басқару ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл жүйеде мемлекеттік реттеу бүкіл экономикалық
жүйенің басынан аяғына дейін экономикалық дамудың қозғаушы ... ... да ... Ал, нарықтық экономика жағдайында мемлекеттік реттеу
агробизнес жұмыс істеуінің ... ... ... ... ... және эконо-микалық процестерді қамтамасыз етудің
басқарушы және үйлестіруші ... ... ... ... ... пен ... жекелеген сфераларға бөлу
процесінің экономикалық мазмұны, біріншіден, агроөнеркәсіп кешенінің түпкі
өнімін жасаудағы олардың әрқайсысының ... ... ... ... агроөнеркәсіптік кешеннің тиімді және қарқынды дамуы жекелеген
салалар мен сфералардың рациональді ... ... ... ... ішкі ... құрылымының қажеттілігінде жатыр. Біздің
Республикамызда маркетингтік ... ... ... ... ... ... ... артта қалуының басты себебі ауыл шаруашылығы шикізаты
мен азық-түлігінің көп ысырапқа ... ... ... ... ... ... 25-35 проценті ысырап болған. Біздің еліміздегі агроөнеркәсіп
кешені түпкі өнімінің құрылымын Америка Құрама Штаттарындағымен салыстыру
көрсеткеніндей, бұл ... ... ... аса ... ... ... ... түпкі өнімінің 70 проценттен астамы маркетингтік
сфераның, тек 10 процентке жуығы ... ... ... ... Республикамызда ауыл шаруашылығының үлесі 50 проценттен асып кетіп
отыр. Оның үстіне АҚШ-та III ... ... ... ... басым, ал бізде
бұл жұмыстарды тамақ өнеркәсібі атқарады.
Дәл осындай жағдай ... ... ... ... елдерде де
қалыптасқан. Мысалы, Францияда азық-түлік құнының 75 ... ... ... тыс ... жасалады. Скандинавия елдерінде түпкі
өнімдегі тамақ өнеркәсібінің үлесі 65 процент құрайды.
Батыс елдері агроөнеркәсіп кешені құрылымының қозғалысына тән бір ... ... ... ... ... ... санын қысқарту
байқалады. Мысалы, АТСДІ-та 1960-1985 жылдар ара-лығында мұндай қысқарту 30
процентке жуық ... ... өзі ... ауыл ... ... жасалып отыр. Ал, өңдеу саласындағы және саудадағы ... өсе ... ... ... ... ои жыл ... агроөнеркәсіп
кешенінің маркетингтік сферасында жұмыс істейтіндердің саыы бір жа-рым ... ... ... ... ... (агроөнеркәсіп кешенінің бірінші сферасы)
мен шығарылған техника мен ауыл ... ... ... ... ... ... егін шаруашылығы мен мал
шаруашылығындағы көптеген технологиялар үшін ... ... ... ... ауыл ... өндірісінің (агроөнеркәсіп
кешенінің II сферасы) үлес салмақтарын салыстыру ... ... ... және ... ... ... аңғартады.
Шығарылатын техниканың сапасы да айтарлықтай емес. Қазіргі заманғы жағдайда
экономиканың аграрлық ... ... ауыл үшін ... ... ... қатты сезініп отыр. ... ... ... кең ... жүргізілетін өндірісіне ыңғайланып жасалынған
техника қазір шағын шаруа қожалықтарының қажеттілігі мен сұранысына жауап
бермейді. Ауыл ... өз ... мал ... ... ... көлемі мен сапасы, малды азықтандыру технологиясы мен ... ... ... ... оның ... ... агро-өнеркәсіп кешеніндегі
құрылымдық сәйкессіздіктерді жою әрекеті ... ... ... ... ... ... құрылымын ретке келтіру мақсатында азық-түлік
бағдарламасы қабылданып, агроөнеркәсіптік ... ... ... құрылды.
Бірақ, шамадан тыс орталықтандырылу мен ... ... бұл ... ... мүмкін емес еді. Агроөнеркәсіптік кешен
сияқты кең көлемді жүйеде тиімді құрылымдық өзгерістерді тікелей ... ... ... ... ... ... ғана ... болады.
Экономика сферасында, оның ішінде аграрлық секторда бірдей бастау
алғанына қарамастан, бұрынғы ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер бар. Мұның өзі КСРО тарағаннан кейін пайда
болған ... жаңа ... оның ... Қазақстанға да теңдей
қатысты.
Нарықтық экономикаға барар жолдағы Қазақстан Республикасы агроөнеркәсіп
кешені дамуының ... ... ... мен ... ... Агроөнеркәсіптік кешенде экономикалық қарым-қатынастың қалыптасуы.
Ауыл шаруашылығы және ауыл шаруашылығы шикізаттарын қайта өңдейтін
кәсіпорындар ... ... ... қатынастар жетілдіруді қажет
етеді. Бүл қатынастардың бір ... да ... ... ... ... реттеудің шын билігіне ие және акция пакеттерінің
иесі - монополиялық ... ... ... ал ... ... ... ... төмен, өндіріс құрал-жабдықтары ескі, өнімінің езіндік құны
жоғары, ұдайы үлғаймалы өндіріс жұргізуге мүмкіндіктері ... ... ... ... ... кәсіпорындары ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына өктемдік
жүргізеді. Ауыл ... ... ... аз ... өңдеу
өндірісінің тиімділігін гемендетеді, Бірақ өнеркәсіптің ауыл шаруашылығына
қарағанда шығыны төмендеу. Мүның ... ... ... ... ... ... бөлігін негізделмеген ете төмен ... алу ... ... өз пайдасына қайта бөліп алуында жатыр. Осындай
әділетсіз, экономикалық пайдасыз ... ... ... ... ... ... басқа жолдарын іздейді. Немесе
майда, тиімділігі төмен, шығаратын өнім ... ... ... ... ... жүргізе алмайтын еңдеу цехтарын салады.
Ауыл ... ... ... ... ... ... және т.б.) аса ... нәтижелерге жеткізе
қойған жоқ. 2002 ж. негізгі ауыл шаруашылығы енімдерінің жалпы өндірісі
1992 ж. ... 15,9% (1999 ж. ... ... ... кәсіпорындарының жалпы санынан пайдалыларының үлесі ... ... ... ... ... ... және жаңа
кәсіпорындардың қүрылуына ... 1990 ж. ... ... ... ... кәсіпорындарының саны 2 есе өсіп, 2003 ж. ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімін
еңдеу үлесі қолданыстағы ... 2001 ж. 14,6%, 2002 ж. 14,2%, 2003 ... ... ... 2002 ж. ет ... - 14, сүт ... ... ал 2003 ж. тиісінше 11,8 және 7,6 ... ... 1990 ж. ... 71,3% және 61,1% ... ... еңдеу кәсіпорындарының
ендірістік қуаттары толық пайдаланылмағаны, тиімділігінің төмөндегені, азық-
түлік нарығында ... ... ... ... ... ... жүн, ... сыртқа еңделмеген түрде
шығарылады.
Қайшылықтарды жою және ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер ... ... екі ... ... ... ... ... оларды біріктіру формалары іздестірілуде. Қарамағында ... ... ... ... кәсіпорындарын ... ... ... ... және т.б. ... болуда. Мүрдай агроөнеркәсіп қүрылымына жабдықтау, тасымалдау,
техникалық қызмет көрсететін ... да ... ... интеграция - өзінің өндірушілерінің өзара ... ... ... ... күні интеграцияның екі түрі ... ... және ... ... Деңгейлес интеграция
дегеніміз - біртекті өнім ... оны ... әр ... ... бір ... ... мүның бірнеше ішкі салаларынын, кәсіпорындары
мен өндірістерінің ... ... ... бірігуі.
Деңгейлес ин-теграцияны басқаша сала ішіндегі интеграция деп те ... ... ... өнеркәсібінде кең тараған. Мысалы, сүрлеу (консерві)
зауыты шикізат және материалдар ретінде ... май ... - ... ... қант ... ... ет комбинатының етін
түтынады. Тамақ өнеркәсібіндегі деңгейлес интеграция ауыл ... ... ... ... ... ... етеді. Бір
кәсіпорынның соңғы өнімі, басқа үшіи шикізат немесө ... ... ... ... ... ... жүйенің "жемшөп өндірісі -
мал шаруашылығы" типі орын ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындар - өндірістер арасындағы сатылас ... ... деп атау ... Сатылас интөграцияда
халық шаруашылығының әр түрлі салаларының кәсіпорындары мен өндірістерінің
қауымдасуы және қүрамдасуы ... Бүл ... ... ... процесінде бір өндіріс фазасынан басқа фазасына оңтайлы
өтулерін, шығындарды ... ... ... және ... сапасы
мен бәсекелестік қабілетін көтеруді қамтамасыз етеді.
Тамақ енімін өндіруге маманданған сатылас интеграция: өнімі жаңа ... ... ... ... ... ... алу үшін енеркәсіптік
өңдеуге түсетін ауыл ... ... ауыл ... және ... ... ... өнеркәсіптік кәсіпорындардан;
дайындау кәсіпорындары мен көліктік ... ... ... сақтау
және өткізу кәсіпорындарынан турады.
Бүл интеграцияда шартты өзіндік блоктар белінеді: ет блогі ірі ... қой, ... ... ... ет комбинаттарын,
тоңазытқыштар-ды біріктіреді; сут-сарымай-ірімшік блогі сүт кешендері мен
фермаларын, сүтзауыттарын, сары ... ... сүт ... консерві өндіретін кәсіпорындарын біріктіреді; астық блогі үн тарту,
қүрама жем, астық өндіретін шаруашылық-тарды, элеваторларды, диірмендерді,
қүрама жем ... ... ... қант ... ... түқымын және
қызылша есіруші шаруашылықтарды, қант ... ... ... тоң май ... май ... өндіретін кәсіпорындарды,
элеваторларды, май - экстракциялық зауыттарын, тоң май ... ... ... ... да ... Бүл ... ... арасындағы қатынастар өзара шарт, жеткізілім және сату, ... ... ... негізінде қүрылады.
Интеграция орталық үйымдастырушылық - екілдік қүрылымға ие болуы мүмкін.
Мунда агроөнеркәсіптік кәсіпорындары, бірлестіктері, кешендері ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға ішінара
қызметтерін беру негізінде қызмет ... ... ... ... ауыл ... ... енімді алудың
біртүтас үдайы үлғаймалы өндірістік циклда байланысқан ... ... ... ... ішінде ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің
болуы міндетті) біртүтас ... ... ... және ... ... әрекеттесу, жақындасу, егер де екі
жақты үтымды болса бірігу үдерісін ... ... ... ... (АӨИ) негізгі
мақсаты - жеке бөлімшелердің пайдасының жай қосындысынан артық пайда ... ... ... ... ... ... ету. ... бар-лығына үдайы үлғаймалы өндірістің барлық
кезеңдерін - өндіруден бастап оны ... ... жәнө ... ... ресурстарын тиімді пайдалану, ысырапты жою, өнімнің сапасын
көтеру, ауыл шаруа-шылығы мен өнеркәсіп, тутынушылар ... ... жою ... ... және ... арқылы жетуге
болады.
АӨИ шаруашылықтардың және ... ... ... ... бөлек қызметтерін қамтуыиа байланысты ішінара немесе то-лық бола
алады. Интеграция, бір ... ... оған ... ... ... ... ... жоғалтуымен, толық қосылу жолымен
немесе ... ... ... ... яғни дербестігін сақ-тап шарттык,
қатынастар негізінде немесе осы жолдарды үштастыру арқылы іске ... ... ... ... ... ... бо-лады.
Мысалы: I - үйымдастыру нысанына ( формасы) байланысты - а) кооперативтер,
б) ассоциациялар, в) ... II - ... ... ... - а) ... б) ... в) ... III - аумақтық
орналасуына сэйкес - а) аудандық, б) аудан аралық, в) ... ... ... IV- ... ... ... - а) қүқықтық дербестігі
сақталған, б) ... ... ... ... ... ... тіке жәнө кері болуы мүмкін. Тіке ... ... ... ... алғы ... ... ... немесе
үйымдар бірігудің бастамашысы болады. Теріс АӨИ-да ынтагер өңдеуші немесе
сауда кәсіпорындары болады. Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... өндірісінің маусымдық ерекшелігі, яғни ендіріс кезеңінің
жүмыс кезеңімен ... ... ... мен жумыс күшін
пайдаланудағы үзі-лісті шарттастырады. Бүл ... ... бола ... ... жөне ... ресурстарын тиімді пайдалану және оларды
ауыл шаруашылығы мен өиер-кәсіптің арасында тиімді белуге мүмкіндік беретін
агро-өнеркәсіптік ... ... ... тудырады,
АӨК-ң І-і және ІІ-і сфераларының кәсіпорындары ауыл ... ... ... ... Ауыл ... ... тікелей әсер етеді. Себебі ауыл
шаруашылығы енеркәсіптік ... ... ... қүрал-
жабдықтардың күрделі түтынушысы және ... ... ... ... жеткізуші де болады.
АӨИ өнеркәсіптік үқсатудан қалған қалдықтарды тиімді пайдалануға ықпал
етеді. Бүл қалдықтар ауыл ... ... ... ... үшін жемшөпке қосынды ретінде және т.б. мақсатта ... АӨИ тек ауыл ... ... ... ... қана қоймай, өнеркәсіптік өндіріс тиімділігін арттыруға да зор
ықпал етеді.
Енді интеграцияның кейбір ... ... ... ... ... аймақтарында агроөнеркәсіптік
қүрылымдарды қүрудың ... ... ... Бүл үдерістің
нәтижесінде агроөнеркәсіптік бірлестіктер, агрокомби-наттар, ассоциациялар,
тауар өндірушілердің ... ... ... ... топ-тары және т.б. пайда болды. Интеграцияның бүл үлгілерінің
әрқайсысының ... ... ... ... ... ... ... талдау бүлардың ешқайсысы абсолютті ... ... ... Сондықтан өндірістің нақты жағ-дайында қатынастарды
реттемеудің ... ... ... ... және ... ... ... бір өкімшілік ауданы шеңберінде қүрылады,
яғни бірлестікке кіретін кәсіпсрындар өзінің ... ... ... тиіс. Бүл - өндіріс процесінде өзара байланысты ауыл ... ... ... және оған ... ... негізінде кіретін
әр түрлі қызмет көрсетуші, жендеуші, тасымалдау, қойма, сауда және т.б.
кэсіпорындарының кешені. Әр бөлімше ... ... бола ... ... біртүтас органының жетекшілігімен жалпы мақсатқа бағынады.
Агрокомбинат та бір әкімшілік ауданның кәсіпорындарының ... ... ... мүндағы байланыстар қатаңдау. Шын мәнінде бүл қауымдасу -
интеграция және қүрамдастыру негізінде ауыл ... ... ... ... ... және ... іске асыратын өндірістік-
шаруашылық кешені. Мүшелерінің шаруашылық дербестігі мен заңдылық қүқығы
сақталады. Кәсігюрындары мен үйымдарының ... ... ... ... ең ... ... Бас ... Кеңес. Агрокомбинаттың оңды жағы - жумыстың тиімділігін
арттыруға қажет қурылымдық бөлімшелерді ез бетінше ... ... ... ... ... ... ... қаржы-талдамалық орталық ашу
арқылы пайдаланады. Орталық комбинаттың ішкі және басқа кәсіпорындары мен
қаржылық операцияларын қамтамасыз етеді. Агрокомбинаттар жүмысын талдау бүл
қүрылымға ... ... ... ... ... ... ... қызмет мүмкіндігінің шектемелі екендігін байқатады. Муның бірден
бір себебі заңды мүшелердің табысы түпкілікті ... ... ... ... ... ассоциацияларды қүру жолымен дө дамып келеді.
Ассоциация заңды түлға қүқығы мен шаруашылық дербестігі ... ... ... ... және оны ... ... -
заңды түлғаларының еркін бірлесуімен қүрылады. Бүл қүрылым капиталдың
белгілі бөлігін біріктіруге, еңбек пен ... ... ... ... және төк ... ... түріне байланысты
ассоцияцаға мүше болып ... ... ... көлісілгөн
экономикалык, саясатына бағдарланады.
Ассоциация қүрылымының міндетті элементтері; ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... көтерме және белшек
сауда кәсіпорындары, ... ... ... ... ... ... мүнда кәсіпорындарды басқару қүралдары жетілмеген, жоқ деп
айтуға болатынын, үйлестіруші орган ретінде жумыс атқаруы ... болу ... ... ... ... ... немесе әр түрлі болса
да езара байланысты болуы қажет екенін көрсетеді.
Ауыл шаруашылығы және ... ... ... ... ең ... ... қорлары өте шектеулі екені қүпия емес. ... ... ... және сауда капиталымен бірігу
тәжірибесіне назар аударылуда. Ауыл шаруашылығы өнімін ... ... ... ... ... ... қүрылымымен басқарылатын қаржылық-
енеркәсіптік топтарға кірөді. ... үйым ... ... қызметін
атқарады. Қаржылық-өнеркәсіптік топтардың айырықша ерекшелігі - әр ... ... ... ... Бүл ... байланыстардың дамуына және қаржылық-өнеркәсіптік ... ... ... ... ... және ... ... ретіндегі
интеграциялық қүрылымдардың оң
жақтарын зерттеп, сараптаушылар ... ... ... ішкі өзара қатынастарын реттеуші қүжаттарын ... ... ... ... нысаны-агрофирма. Агрофирма
белек кәсіпорын шеңберіндегі агроөнеркәсіптік циклді толық ... ... ... ... мен ... ... қүқығын сақтауы және
агрофирманың өндірістік бөлімшелері
ретінде басқа да ауыл ... ... ... ... кіруі мүмкін,
Төжірибеде агрофирманы қүру ауыл шаруашылығы және өңдеу кәсіпорындары тұтас
бір заңды түлға ретінде қосылғанда ғана ... ... ... үлгі ... ауданы немесе жергілікті аймақ
шөгінде, кәсіпорындардың жоғарғы ... ... іске ... ... ... ... сандары көбейіп келеді.
Агрофирмаларда жаңа меншік иесін қалыптастыру, өмір сүру ... ... ... қүру үдерісі және өнімді өткізу ... ... ... ету, ... мәселелерін
шешу жүмыстары жүргізілуде. Әр агрофирма алдында шаруашылық қызметі
бағытын, салалардың ... және өнім ... ... ... ... мәселелер түр. Агрофирмаларды қүруда және оны басқаруда
бүл ... ... ... ... табуы қажет, себебі материалдық және
күрделі қаржы ... ... ... мен ... ... ... Өндірістік бағытты таңдауда ресурстардың қоры және
енімді өткізу нарығы ... орын ... ... ... ... Сайрам ауданы
"Қара - Төбе" агрофирмасын алуға болады. Агрофирманың үйымдастыру қүрылымы
- жеміс-көкөніс және мал шаруашылығы өнімдерін өндіру, ... оны ... және ... ... ... ... (интеграцияланған)
шаруашылықтық қүрылым. Агрофирмаға кірген кәсіпорындардың өндіріс ... ... ... салалық тәсілімен құрылған, ал бағдарлануы
өндірістік-еткізу қызметтері болып табылады. Бүл ... ... ... ... және ... жалпы фирмалық жоспарымен
анықталған, Агрофирманы басқару салалық және ... ... ... Мұның құрамында бас ... ... ... орынбасары, экономика жөніндегі кеңесші, заңгер, ... ... ... бригадалар және т.б.), ауыл шаруашылығы
енімін өңдеу бөлімі (өнеркәсіптік цехтар), ... ... ... бар. ... ... қалыптасқан өткізу арналары мен
енімді жеткізуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... бағдарлануына байланысты оның үжымы ендіріс көлемін
кебейтуге және өндіріс шығындарын ... ... ... 1997 ... ... және ... қүрылымдарын жылдан жылға жетілдіруде.
Мүның басты мақсаты ... ... ... ... ... ортада бірлесіп қатар өмір сүру және дамудың ... ... ... ... екі ... - ... және мал
шаруашылығы цехтары бар. Өсімдік цехы дәннен ... ... ... - ... және қант ... ... - ... бәдірен,
пияз, тәтті бүрыш, сәбіз, картоп; мал азығынан - пішенге және сүрлемге
арналған ... ... Мал ... цехы ... қой ... ... жылдан жылқы өсіру қолға алынып келеді. Қой ... ет ... ... ... жалпы өнім көлемі 2002 жылы 1998
жылмен салыстырғанда 104,2% болып, қант қызылшасының шығымдылығы 66 ц/га-
дан 138 ц/га, ... ... ... 10,4 ц/га ... ... өнімдер келісім-шарттар негізінде ауданда орналасқан 9 ... ... 3 ... цехына, 1 тері ілеу цехына өткізілді.
Сонымен интеграциялық үдерістің дамуын талдау ... қүру ... және ... ... үдеріс екендігін керсетеді.
Аграрлық интеграция;
- біріккен түлғалардың арасында қорларды тиімді бөлуге;
1. аграрлық өндірістегі маусымдықты деңгейлестіруге және көптеген қызметгер
түрлерін қүрамдастыру арқылы ... ... ... ... ... ... дамытуға және кеңейтуге;
- ауыл шаруашылығында ендірудін, өнеркәсіптік әдістерін қолдануға
мүкіндік береді.
Қорытынды
Қазіргі жағдайда Республиканың агроөнеркәсіптік кешенінде ... ... ...... және ұжымдық кәсіпорындар,
агрофирмалар мен агрокомбинаттар, кооперативтер мен олардың ... ... мен ... ... ... ... жеке
қосалқы шаруа-шылықтар, шаруашылық серіктестіктері және басқалар ... ... ... ... және ... ... тиіс.
Шаруашылық жүргізудің нақты тәсілін таңдау қатаң түрде ерікті және
демократиялық ... ... ... ... ... ... белгілі бір
тәсілді енгізу барысында ең болмағанда жалпы көлемде іске ... ... жаңа ... ... ... ... ... факторларын ескере отырып, нақты ұсыныстар беру арқылы алдын ала
жаңғырудың жобасын жасап, оған объективті баға ... ... ... ... ... ... жаңа ... тым сезіктене берілмей, белсенді
түрде енгізу керек. Бұл жағдайда бір немесе екі-үш тәсілді енгізу жөніндегі
ұсыныстармен шектеліп қалуға болмайды.
Біздің кең ... ... жер ... ғана ... ... ... ... көлемінде немесе тіпті бір ... ... ... ... әрбір жекелеген жағдайда өзіндік көзқарас қажет.
Жоғарыда келтірілген факторлардан басқа ... ... және ... ... ... ... ... олардың
қызметтің белгілі бір түріне (егіншіліқ мал бағу, қой ... ... бағу ... ... ауыл ... ... ... есепке алу шарт.
Өмір мен тәжірибе әр тәсілдің өміршеңдігі мен тиімділігін көрсетуі тиіс.
Бұл ... ... ... — бәсекелестікті тудыру, барлық шаруашылықтарға
теңдей әлеуметтік-экономикалық және құқықтық жағдай жасау, ал бұл ... ... ... ... ... болған өндіріс ұйымдастырудың
тәсілі жеңіп шығады.
Осы тұрғыдан алғанда, агроөнеркәсіптік өңдірісі дамыған және нарықтық
экономикасы күшті ... ... ... мен ... ... ... өте ... Әсіресе егеменді еліміздің
дүбелеңнен кейінгі енді ғана ... келе ... бұл ... үшін қажеттілігін айтпаса да түсінікті.
Қазіргі заманғы капиталистік ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... сан қырлы ұйымдық
тәсілдері мен әдістерін дамытуға әсер етуі барған сайын айрықша орын алуда.
Агроөндірістік ... ... және ... ... ... ... ... және шаруашылық жүргізудің
ассоциациялық тәсілін ... ... ... ... ... ... негізі күні бүгінге дейін фермерлік (шаруа)
қожалықтары болып қалуда.
Қазақстан Республикасы үшін аграрлық қатынастарды дамытудың алатын ... ... ... ... ... ... ... соншалықты ұмтылған
қоғамдастырудың деңгейін арттыру жұмысшының меншіктен аластатылу ... ... ... ... ... ... қалай дегенде де көбейтуге
тырысушылық аграрлық өндірістің ішкі табиғатына ... ... кеш ... ... ... ... Алматы, 1995.
Н.Назарбаев "Қазақстан Егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы". Алматы, 1992.
Н. ... ... 2030. ... ... - ... ... және әл-ауқатының артуы. Алматы 1997.
Қазақстан, Республикасының "Халықты ... ... ... ... 1998 жығы ... 30-ы. ... Қазақстан" 5 қантар 1999.
Қазақ ССР-нің ... ... және ... көшу
бағдарламасы, Алматы, 1991.
Е. Борисов. Основы экономической теории. М.: новая волна, 1996.
Деньги, ... ... ... ... О. ... ... и статистика, 1998.
Пел Хейне. Экономический образ мышления. М.: 1991.
Қазақстан ... "Жер ... ... ... ... ... ... Лившиц. Введение в рыночную экономику, М.1997.
Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ... 1993. ... ... Республикасының "Еңбекті қорғау туралы" заңы.
Алматы, 1999 ж., 22 ... Т. ... Ж. ... ... ... жағдайында қандай болғаны жөн? (ауыл ажары) "Ақ жол", 1991, 6 ... ... ... ... ... ... екі ... оқулық. Жамбыл, 1996ж.
Қазақстан агроөнеркәсіп кешенің мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... "Егемен Қазақстан" 1992, № 1, 9, 24, 26 қараша, 1
желтоқсан.
Кенжегузин М.Б. Эк. ... на пути ... - ... ... эк. АН. - 2001. - С. ... Л. ... ... формирошний в АПК. - Т.
Фонд Евразия. - А. — 2001. - С. 55-61.
Акимбекова Г.У. ... АӨК ... ... даму ... ... - АШҒ ... - 2003. - N 11. - 11-13 б.
Жайлаубаева Ш.К. Шығыс Қазақстан облысының АӨК-де қауымдасу мен
интеграцияның ...... ... - 2001.- N ... А.В. ... ... ... интеграционных
отношений в АПК. – Экономика с/х предпр. - N 12. ... 1. І-ші және ... ... ... ... ... |Капи-талға шығындар |Орта-ша пайда |Егін өнім
ділігі ц |Өндіріс бағасы 1ц |Барлық ... ... ... ... | | | | | ... ... ... |қоғамдық |I |II | |1нашар |100 |20
|4 |30 |30 |120 |120 |0 |— | |2орташа |100 |20 |5 |24 |30 |120 |150 |30 ... |3 ... |100 |20 |6 |20 |30 |120 |180 |60 |— | |3-ші ... ... |100 |20 |8 |15 |30 |120 |240 | |120 | ... х ... пайызы
Жербағасы =
20 мың долл х 100%
4%
= 500 мың долл.
50 мың долл х ... ... =
= 20 мың ... мың ... ... ... сала
АӨК
Қор шығаратын
салалар
Материальдық қызметтер
Ауыл шаруашылығы өндірісі
Дайындау, сақтау, өңдеу, сату
І
ІІ
ІІІ
Агроенеркәсіптік кешен
2-схема
II сфера. Ауыл ... мал ... жем ... ... Ресурстар:
техника, жем, тұқым,
тыңайтқыш, улы химикаттар,
несиелік ресурстар
IV сфера. Агросервис
Мемлекеттік
Кооперативтік
Жеке
III сфера. Маркетинг:
жинау, ... ... ... ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Агро өнеркәсіп кешенінің қазіргі даму жолдарына жалпы сипаттама51 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіп кешені10 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен9 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен жайлы29 бет
Агроөнеркәсіп кешені20 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің дамуының теориялық және әдістемелік негіздері74 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық экономикасы26 бет
Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингтік қызметті жетілдіру133 бет
Агроөнеркәсіп кешеніндегі шаруашылық байланыстарды реттеу механизмдерін жетілдіру бағыттары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь