Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы туралы

Кіріспе
І ТАРАУ. Еңбек нарығының қызме ету механизмі теориялық аспект
1.1. Еңбек нарығының мәні мен мазмұны
1.2. Еңбек нарығының типтері, нысадары және сигменттері
1.3. Еңбек нарығы және жұмыссыздық
ІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын талдау
2.1. Қазақстан Республикасын еңбек нарығы қалыптасуының экономикалық.құқықтық алғышарттары
2.2. Қазақстан Республикасын еңбек нарығының ерекшеліктері мен мәселелері
2.3. Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық және жұмыспен қамтылуын талдау
2.4. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығындағы еңбекке ақы төлеу
ІІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын дамыту
3.1. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығының проблемалары
3.2. Еңбек нарығындағы кәсіподақтардың ролі
3.3. Еңбек нарығының даму перспективалары
Қорытынды
Пайданылған әдебиеттер
Қосымшалар
Нарықтық қатынастар жүйесінде басты орынды еңбек нарығы алады. Бұл нарықта еңбекке жарымды адамдар мен мемлекеттік, қоғамдық, жеке ұйымдардан уәкілдік ететін жұмыс берушілердің арасында қарым-қатынастар орнайды. Еңбек нарығының механизмі арқылы халықтың жұмыспен қамтылу және еңбек ақы денгейі қалыптасады.
Курстық жұмыстық өзектілігі: Еңбек нарығы дүниежүзілік және ұлттық нарықтық цивилизацияның ең маңызды звеносы болып табылады, онда қоғамдық күнделікті дамуын жүзеге асыратын шығармашылық типтің еңбек ресурстары қалыптасады. Бұл халықтың қызмет ету технологиялары мен тәсілдерінің жүзеге асырылуына ұмтылысы. Сондықтан бұл курстың тақырыбы қазіргі уақытта өзекті.
1. В.В.Адамчук, О.В.Ромашов, М.Е.Сорокина «экономика и социология труда» - М: издательство «Юнити», 1999. (31 - 57)
2. «Егемен Қазақстан» газеті №7 02.2003. (4 – 5)
3. А.И.Рофе, Б.Г.Збышко,В.В.Ишин «Рынок труд, занятость населения, экономика ресурсов для труда»-М: издательство «МИК»,1998.(62-66)
4. Б.А.Жүнісов, Ұ.Е.Мәмбетов, Ү.С.Байжомартов «Нарықты эканомика негіздері» ІІ бөлім. А қтөбе, 1993.(3-15)
5. А.М.Нурмагамбетов «Рынок труда: правовые проблемы и пнрспективы» - А: издательство «Босна»,1998.(30-37)
6. «Труд в Казахстане» Статистические материалы «О состоянии рынка труда в Республике Казахстан в 2002 году», 2/2003 (31-32)
7. «Труд в Казахстане» «Рынак трудаи денежные доходы населения Казахстана в октябре 2002 года »,1/2003. (4-5)
8. С.Дмитрова «Труд в Казахстане», «Закон о труде и конвеции МОТ о занятости населения», 1/2002.(32-33)
9. Г.Усенова «Труд в Казахстане», «Государственное регулирование рынка труда», 10/2002. (6-7)
10. «Батыс Қазақстан аймағының экономикасы»,ғылыми – практикалық конференция материалы «Өзекті проблемалар шешу жолдары», Ақтөбе 18 – 19 қазан 2001.
11. «Батыс Қазақстан аймағының экономикасы», Халықаралық ғылыми конференция материладары. Ақтөбе – Орынбор. 13-15 қараша 2003. (23-27)
12. «Еңбек нарығындағы кәсіподақтардың ролі», «Саясат» №6 (59-61)
        
        Мазмұны
Кіріспе
І ТАРАУ. Еңбек нарығының қызме ету механизмі теориялық аспект
1.1. Еңбек нарығының мәні мен ... ... ... ... ... және ... Еңбек нарығы және жұмыссыздық
ІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын талдау
2.1. ... ... ... ... ... экономикалық-
құқықтық алғышарттары
2.2. Қазақстан Республикасын еңбек нарығының ерекшеліктері мен мәселелері
2.3. Қазақстан ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығындағы еңбекке ақы төлеу
ІІІ ТАРАУ. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... проблемалары
3.2. Еңбек нарығындағы кәсіподақтардың ролі
3.3. Еңбек нарығының даму перспективалары
Қорытынды
Пайданылған әдебиеттер
Қосымшалар
Кіріспе
Нарықтық қатынастар жүйесінде басты ... ... ... ... ... ... ... адамдар мен мемлекеттік, қоғамдық, жеке ұйымдардан
уәкілдік ететін жұмыс берушілердің арасында қарым-қатынастар орнайды. Еңбек
нарығының механизмі арқылы халықтың ... ... және ... ақы ... ... өзектілігі: Еңбек нарығы дүниежүзілік және ... ... ең ... звеносы болып табылады, онда қоғамдық
күнделікті ... ... ... ... ... еңбек ресурстары
қалыптасады. Бұл халықтың қызмет ету технологиялары мен тәсілдерінің жүзеге
асырылуына ұмтылысы. Сондықтан бұл курстың ... ... ... ... ... мақсатары: түпнегізі сұраным мен ұсыным, жұмыс күшін
жалдау мен оны өмір сүру қаражаттарына ... ... ... ... жүйе ... ... ... түсінік беру және оның
іс-әрекет механизмін ашу. Осы ... жету үшін ... ... ... мәні мен мазмұның зерделеу;
-жұмыспен қамту және ... ... екі ... ... берушілер мен жұмысшылардың өзара қарым-қатнасын қарастыру.
Курстық жұмыста ... ... ... ... статистикалық мәліметтері бойынша, әр жылғы көрсеткішіне
тоқтала ... ... ... ... саясатын бақылау жүргіздім.
Жалпы курстық жұмыстың құрылымы мынадай: бірінші тарау ... ... ету ... ... ... деп ... Мұнда еңбек
нарығының мәні мен мазмұны, еңбек ... ... ... және
сегменттеріне, еңбек нарығы және жұмыссыздыққа тоқталдым. Бұл тарау еңбек
нарығының сұраным мен ұсыным заңдары бойынша ... ... ... ... ... ... ... талдау» деп
аталады, яғни бұл тарауда ... ... ... ... ... алғышарттары, ерекшеліктері мен
мәселелері қарастырылады. Сонымен ... ... және ... ... талданады. Жұмыспен қамту саясатының еңбек нарығына тигізетін
пайдасы ашып көрсетіледі. Еліміздегі ... ... ... ... ... ... және де ... мен жұмыспен
қамтылғандар санының негізгі ... ... ... ... ... еңбек нарығын дамыту» деп
аталады, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... нарығының даму ... Бұл ... ... ... ... В.В.Адамчук,
О.В.Ромашов, М.Е.Сорокина «экономика и социология труда» - М: ... 1999. ... ... труда: правовые проблемы и
пнрспективы» - А: ... ... ... «Труд в
Казахстане», «Закон о труде и конвеции МОТ о занятости населения», ... ... в ... ... ... ... ... оқулықтарын пайдаландым. Сонымен қатар басқа көтеген ... ... ... ... 2004 ... ... көрсетілген.
І тарау Еңбек нарығы қызмет ету механизмі: теориялық аспект
1. Еңбек нарығының мәні мен ... ... ... ... және жолдамалы жұмыс ... ... ... ... ... болып табылады.
Еңбек нарығының қызмет етуінде бірнеше принципиалды жағдайларды атап
өтуге болады. Біріншіден, бұл еңбек нарығындағы жұмыс күшіне деген ... ... ... экономикалық қатынастар бірлігі. Екіншіден, бұл
әртүрлі экономикалық және әлеуметтік көзқарастар мен қызметтердің қиылысу
орны. ... ... ... – бұл оның ... ... немесе нақты жұмысшылардың, бірақ жаңа жұмыс орнына көшу туралы
ойлайтын жұмысшылардың өзара қарым-қатынастарының аймағы.
Нарықтық құрылымы мен мәнін қарастырудан бұрын, ... ... ... және ... ... ... қажет: «Жұмыс күші» немесе
«еңбек», маркстік ... ... ... ... айтуынша,
еңбек нарығында жұмыс күші ... яғни ... ... ... еңбекке қабілеттілік. Қазіргі заманғы экономикалық теория еңбек
нарығында дәл осы еңбек сатылып және сатып ... ... ... ... болып табылатындығын дәлілдейді. Үшінші көзқарастың жақтаушылары
еңбек нарығын ресурстық нарық деп санайды. Сатыпалу-сату ... ... ... ... сатып алатын – жұмыс беруші, сонымен қатар
еңбек ресурстарын сататын – ... ... және ... жеке ... ... Соңғысы өзінің жұмыс күшінің, яғни еңбек қызметінің белгілі ... ... ... ... бірлігін тасушысы және жеке иесі болып
табылады. Бұл – спецификасы және меншік иесімен ... ... ... ... ... ал бұл ... нарығындағы сатып алу-сату
объектілерінде байқалады. Мұнда нарықтық мәміленің объектісі ... ... ... аралығында және белгілі бір жағдайда ... бір ... ... ... пайдалануға құқығы табылады.
Еңбек нарығындағы еңбек бағасы жұмыс беруші мен жолдамалы жұмысшы
арасындағы келісім-шартта айтылған ... ... ... көрсетіледі.
Осы негізде нарықтық баға еңбең нарығындағы сұраным мен ... ... ... ... ... ... бағасы жалақының тепе-
теңдік мөлшерлемесін көрсетеді.
Еңбек ... ... ... әсер ... бірнеше маңызды
ерекшеліктері бар:
1. Тауарға деген жеке меншіктің құқығы мен оның иесінің біртұтастығы. Еңбек
жұмыс күшін өзінің тасушысынан ... ... ... ... ... ... ... ерекше қатынастар орнайды.
2. Сатушы мен сатыпалушы арасындағы қатынастың ұзақтығы. Еңбек нарығында
орнаған мәміле ... мен ... ... ... ұзақ ... басы ... табылады.
3. Мәміленің ақшалай емес аспектілерінің әрекеті. Бұл ең ... ... ... ... жұмыстағы жетістіктер мен
профессионалдық өсу.
4. Ерекше институционалдық құрылымның көп болуы. Бұған ... заң ... ... ... ... ... мекемелер; еңбекке байланысты
мемлекеттік бағдарламалар жатады.
5. Мәмілені индивидуализациялаудың жоғары деңгейі. Олар алуан түрлілігімен
ерекшеленеді, себебі әрбір ... ... ... бар, ... жұмыс орнының басқасынан айырмашылығы болады және де ... ... ... қояды.
Еңбек нарығының негізгі субъектілері болып ... ... ... ... ... ...... қарым-қатынасының заңдандырылған құрылымына
байланысты әртүрлі «фигуралармен» көрсетіле алатын жолдаушы. Жұмыс беруші
болып ... ... ... қоғам, қоғамдық ұйымдар,
колхоздар, жеке кәсіпкерлік, кооперативтер, жеке жолдаушылар бола алады.
Жолдамалы жұмысшылар – бұл ... ... ету көзі ... ... ... ... еңбекке қабілеті бар азаматтар. Жұмыс берушілерге
олар жынысына, жасына, біліктілігіне және т.б. ... ... ... ... ... қызметтер атқарады:
• жұмыс берушілер мен жолдамалы жұмысшылардың кездесулерін ұйымдастыру;
• еңбек нарығындағы жұмыс берушілердің арасындағы бәсекелестікті, ... ... ... ... бәсекені қамтамасыз ету;
• жалақының тепе-теңдік мөлшерлемесін орналастыру;
• халықты жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... халықты жұмыспен қамтамасыз ету және
халық шаруашылығындағы жұмыс күшін бөлу жолымен жүзеге асыру;
Бәсеке еңбек нарығында сатып ... мен ... ... ... ... ... еңбек нарығына еркін кіріп және шығуына
жағдай ... ... ... ... ... белгілі бір еңбек түрін жалдау
кезінде өзара бәсекелесетін сатып ... ... көп ... қызмет етуі үшін еңбек нарығына дамыған инфрақұрылым қажет.
Еңбек нарығының инфрақұрылымы – бұл мемлекеттік мекемелер, кәсіпорындар мен
фирмалардың ... ... ... ... қорлар және т.б. Осылар
еңбек нарығындағы сұраным мен ұсынымның арасындағы ... ... ... ... ... Инфрақұрылым жұмыс күші бағасына байланысты жұмыс
беруші мен жұмысшы ... ... ... ... ... еңбек
нарығындағы жұмыс беруші мен жолдамалы жұмысшылардың құқықтарын ... ... ... үшін ... Еңбектің нарығының типтері, нысандары және сигменттері
Кез-келген тауарлы нарық сияқты еңбек нарығы да сұраным және ... ... ... ... нарығы дегеніміз – бұл ең алдымен ... ... мен ... ... ... – бұл ... ... алудағы еңбекке
қабілетті тұрғындардың әртүрлі топтарының қажеттілігі. Еңбек ... ... ... ... ең ... ... қабілетті халық санына;
• белгілі бір уақыт аралығындағы жұмыс ... ... ... ... ... мөлшеріне, оның квалификацияланған деңгейіне, сәйкес
құрылымына.
Жұмыс күшіне сұраным әрбір ... ... ... жұмысшылардың
белгілі бір мөлшеріне экономиканың қажеттілігін сипаттайды. Еңбекке сұраным
осы сұранымды тудыратын экономикалық құбылыстар мен процестерден ... ... ... және ... орындары санының көлеміне байланысты
пайда болады.
Еңбек нарығындағы сұраным қисығы ... ... ... ... ... ... ... қалған жағдайдағы, жалақының белгілі бір
мөлшерлемесіне жұмыс берушінің қанша жұмысшы алғысы келетіндігін ... ... ... ... ... ... бойынша тұрақты болған
жағдайда, әрбір жалақы мөлшерлемесі деңгейінде нарыққа ... ... ... көрсетеді. Бұл қисықтар бір графикте орналаса алады және де
қызықты ... ... ... жалақы W1-де орнықты. Мұндай төмен жалақы ... ... де, ... ... ... ... ... жұмыс берушілер
нарықта жұмысшылар үшін бәсекелеседі, нәтижесінде жұмысшылар ... ... ... ... ... үшін олар ... ... ұсынады, нәтижесінде нарықта ұсынылатын жалақының ... ... екі ... ... ... ... егер ... өссе,
онда жұмысшылар нарыққа шығып, ... ... ... (ұсыным қисығы
бойымен қозғалу). Екіншіден, ол жұмысшылар санының аз ғана бөлігін іздеуге
мәжбүр етеді (сұраным қисығы ... ... Егер ... W2-ге ... онда ... сұранымнан көп болады. Жұмыс берушілерге көп
жұмысшылар қажет болмайды, ... ... ... ... ғана ... ... ие ... Нәтижесінде жұмыс орындарына
үміткерлердің саны көбейіп кетеді. Біршама уақыт өткен соң жұмыс берушілер
аз көлемді ... ... ... ... ... жоғары жұмысшылармен
толтыра алатынына көздері жете бастайды. Осыдан кейін олар аз ... ... ... ... ... ... келеді. Осыған кейбір
жұмысшылар келіседі, себебі олар жұмыс тапқанына ... ... ... ... ... жерлерден жұмыс іздейді. ... ... ... ... ... мен ұсыным тепе-теңдікке жақындайды.
Жалақы W0-ге тең болған жағдайда, жұмыс берушілер ... ... ... ... ал ... жұмыс іздеп жүрген азаматтар жұмыс
орнына ие болады. Нарық тепе-теңдікте болады.
Еңбек ... ... осы ... типтерін, нышандарын, алуан
түрлілігін оқытады. Типтерді сыртқы немесе профессионалды еңбек нарығы және
ішкі - ... ... және ... ... бар. ... ... және жасырын еңбек нарығы жатады. Әрбір нарық сегменттер деп аталатын,
бірнеше ... ... Енді осы ... ... еңбек нарығы мемлекет, аймақ, сала масштабтарындағы
еңбекті сатушы мен сатып алушылар арасындағы қатынастарды сипаттайды. ... түрі ... ... ... іске ... яғни ол бір ... орнынан
екіншісіне еркін көшуге мүмкіндік жасайды.
Еңбек нарығындағы ... беру ... ... ... ... ... алатын жұмысшылардың аяқталған кәсіби дайындығына
негізделеді.
Сыртқы нарықта ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы еңбек нарығы жұмысшылардың бір
кәсіпорыннан, екіншісіне көшуін ... ... ол ... еңбек нарығы кәсіпорын ішіндегі бір қызметтен келесіне көшуіне
байланысты қалыптасады. Бұл қозғалыс горизанталь бойымен жүре алады, ... ... ... ... ... көшу және вертикаль бойымен, яғни
лауазымын көтеру арқылы көшу. Кәсіпорын, егер оған ... ... да ... ... өндірісінің спецификасын білетін адамдарды сақтап қалуды
талап етеді. Сондықтан ішкі нарықтың дамуы ... ... ... ... ... ... ... қарамастан
біріктіреді, сондықтан мұнда, сыртқы нарыққа қарағанда, жұмыспен қамту
жоғары деңгейде ... ... және ішкі ... ... өзара тығыз байланысты, ал оларды
бөлу, айыру шартты сипат ... ... ... бір ... еңбек нарығында
нарықтың қай түрі басым екенін көруге болады.
Икемді еңбек ... даму ... ... ... ... өнеркәсібі дамыған еледрдің экономикасының қайта құрылымына
еңбек ... ... түрі ... ... ... ... болу ... ғылыми-техникалық прогресс,
технологиялық ревалюция, еңбек және ... ... ... ... ... ауыл ... ... еңбек өндірісінің ... ... ... нәтижесінде
дәлелденді. Өнеркәсіпте басым болған, жұмыс уақытын қатаң реттеудің ... ету ... кең етек ... ... ... ... ... мен
жұмыспен қамтамасыз етудің икемді түрлері келді. ... ... ... ... келіп соқты, себебі олар әртүрлі сатылы жұмысшыларды,
мысалы, балаларды бар ... қарт ... ... және т.б. олардың
мүмкіндіктеріне байланысты пайдалануға көмектеседі.
Жұмыспен ... ... ... түрлері кәсіпорындарда,
фирмаларда, жұмыс уақыты толық емес режимде жұмыс істейтін ... ... ... ... жұмысқа алуға байланысты жүзеге асады.
Еңбек нарығының типтері мен түрлерін басқа, еңбек ресурстарын ... алу үшін оның ... ... ... ... ... болады.
Олардың қатарына ашық және жасырын еңбек нарығы жатады.
Ашық еңбек нарығы – осы ... ... ... ... еңбекке
қабілетті адамдарды қамтиды. Ашық нарықтың бірнеше бөлімдері бар:
1. Ұйымдастырылған немесе ресми. Бұл бөлімде халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... өзіне ресми немесе
мемлекеттік білім орталықтарының түлектерін қосады.
2. Бейресми ... жай ... осы ... ... ... ... өз ... айналысатын азаматтар жатады.
Жасырын еңбек нарығы кәсіпорындар мен мекемелерде жұмыс істейтін,
бірақ осы жұмыстарынан айырылып қалу ... бар ... ... ... бұл ... ... формальды түрде белгіленіп, бірақ
жұмыс істемейтін және жалақы алмайтын жұмысшылар жатады.
Еңбек нарығы – ... бір ... ... ... ... бірнеше
бөліктерден тұратын күрделі қатынастар ... ... ... ... ... деп ... ... нарығы – бұл бөлік сегменттері айқын белгіленген
және осы бөліктерінде өзара бәсекелесетін ... ... ... ... ... ... сегменттер, мысалы, мүгедектер еңбегі, қарт
еңбектенуші және қатаң еңбек нарығында қалыптасады.
Еңбек нарығын сегменттеудің ... ... оның ... ... ... ... ұсынымы мен сұранымын тудыратын контингентті
анықтауда, еңбек нарығының перспективаларын анықтауда маңызы зор. Осындай
зерттеулер еңбек нарығы ... ... ... ... нарығы және жұмыссыздық
Соңғы жылдары еліміздің қоғамдық-саяси және экономикалық өмірінде
әлеуметтік-еңбектік ... ... ... радикалды қозғалыстар болды.
Еңбектің міндеттілігі мен ... ... ... сай ... ... қамтудан, нарықтық шаруашылық критерийлеріне жауап беретін
экономикалық ... ... көшу ... ... Кәсіптік жұмыспен
қамту дискретті және жұмыс күшіне деген сұраным мен ұсынымның бір-біріне
сай келмеуі ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындар мен ұйымдарда жұмыспен қамтамасыз етуді реттеу
әртүрлі жолдармен ... ... ... ... жұмыс графиктері,
жұмыспен қамтудың уақытша түрлері пайдаланыла бастады.
Осы аталған себептерден уақытша жұмыс істемеу және ... ... ... ал жұмыс жұмыс іздеу экономикалық белсенділік элементі
ретінде ... ... ... ... ... еңбек
нарығына кірушілердің түрлері анықталады.
Еңбек нарығының демографиялық категориялары мыналарға бөлінеді:
• жастар
• әйелдер
• қарт еңбек етушілер
• мүгедектер еңбек нарығы
Жастардың жұмыспен ... және оның ... ... ... және ... жоспарда маңызы зор. Жастар ... ... ... бүкіл дүние жүзінде байқалады. Бұл ең алдымен
жастардың тәртіп ... ... ... орындағы табыс көлемінің
төмендігіне байланысты, олардың осы жұмысын ... ... ... ... Олар ... ең алғаш еңбек тәжірибесін белгілі бір жұмыс
орнында емес, оларды алмастыру арқылы әртүрлі қызмет ету ... ... ... ... бұл ... берушілердің тәртібіне байланысты:
кемшіліктер байқала бастаса, олар ең алдымен аз тәжірибелі ... жас ... ... ... ... ... жағдайы ақшалай көмек үшін қоғамдық
еңбекте қатысуын аналық және ... ... ... ... ... ... Бұл міндеттер
әйелдердің білім алу, ... ... ... сай ... ... ... Осындай жағдайлар кәсіпорындардан ең алдымен
әйелдердің ... ... ... ... Әйел ... ... деңгейі ер адамдар арасындағы жұмыссыздыққа қарағанда жоғары,
ал жұмыс іздеу процесі ұзақ жүреді.
Әйел жұмыс күшінің осындай жағдайы ... ... тән, ... ... ... әйел адамдардың еңбек және жұмыспен қамту жағдайы
халықаралық деңгейдегі қалыпты реттеу ... ... ... ... етушілерді жұмыспен қамту мәселесі барлық нарықтық
экономика елдерінде белгіленген. Қарт ... ... ... көптеген қиыншылықтарының ... жас ... ... ... ... қарт ... ... қызметіндегі
жаңа дағдыларды меңгере алмайтын, еңбекті ұйымдастырудың жаңа түрлерінің
талаптарына жауап бере алмайтын жұмысшылар деп санайды.
Қарт еңбек ... ... ... ... маңызды әлеуметтік-
экономикалық тапсырма болып табылады. Бұл ... қарт ... ... мамандандырылғанын және жұмыста үлкен тәжірибесі бар
екендігін және т.б. ... ... шешу ...... және қоғамның белсенді ... ... ... ... ... ... орналастырудың қиыншылықтары мемлекет тарапынан
арнаулы шараларды талап етеді: мүгедектердің мүмкіндіктеріне байланысты
еңбекті ұйымдастыру; ... ... ... табу ... ... ... арнаулы кәсіпорындардың түрлерін
құруға көмек көрсету.
II тарау Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын талдау
1. Қазақстан Республикасын еңбек нарығы ... ... ... ... ... және ... реформа
нарықтық экономиканы қалыптастыруға бағытталған.
Қазақстандағы нарықтық қатынастар ... ақша ... ... ... және т.б. ... көптеген қосылғыштардан қалыптасады.
Алайда, еңбек қатынастарының нарықтық принциптеріне көшу ... ... ... ... ... экономикалық мүддеге байланысты.
Сондықтан меншік қатынастарының өзгерістері жағдайында әрбір жеке ... күші ... ... ... Осындай жағдайларда әрбір адам
еңбекке деген өз ... ... ... ... ... жұмыс істеу
немесе істелуі өз еркінде.
Соңғы жылдары ТМД елдері қабылдаған ... ... ... ... еңбек нарығы қалыптасуының негізі болып табылады.
Мысалға, салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің құқықтық реттелуінің
жалпыға ортақтығы көп. Біріншіден, Ресей және ... ... ... сәйкес бөлінісі және ... ... ... ... ... ... ... сондықтан екі мемлекет экономикалары
өзара тәуелді; ... күні ... ... осы ... деформацияланған
еңбек нарығының бірыңғай мемлекеттік-орталықтанған реттелуі жүзеге асырылып
жатты, бұл ең алдымен жұмыс күшін бөлу және ... ... ... нарықтық экономикаға көшуімен халықтың жұмыспен қамтылу
жүйесінде түпкі өзгерістер басталды және де ... мен ... ... ... ... ... ... объективті анықтау мәселелері
тұр; төртіншіден, Ресей мен Қазақстанның ұзақ уақыт бойы бірыңғай ... ... ... ... ... ... болу ... нарығын
реттеу сферасындағы заң шығару процессінің бағытына әсер етеді; ... сол ... ... да еңбек нарығының қалыптасуының тиімді
құқықтық механизмінінің белгілі бір тәжірибесі жиналды және оны ... ... ... және т.б. ... ... шешуге көмектеседі.
Қазақстандағы еңбек нарығы құрылу сатысында 90-шы ... ... ... оның қалыптасуына қажетті құқықтық алғышарттар
жасалды. Олар бір ... ... ... ... ... ... жағынан адамға өзінің ... ... ... көрінеді. Жеке тұлға еркіндігі және ... ... ... ... ... ... ... түрде еңбекке
мәжбүр ету мүмкіндігін қабылдамайды.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... жұмыс істеушілердің үлесін қысқартумен және сәйкесінше, оны
мемлекеттік емес – акционерлік қоғамда, кәсіпорындарда, шағын және ... ... ... ... ұлғайтуымен сипатталады.
Орталықтанған және жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшуді
жүзеге асыратын елдердің тәжірибесі көрсеткендей, жұмыссыздық ... өсуі ... ... ... ... ... ... жасырын жұмыссыздық деңгейі жұмыссыз мәртебесі заң
шығару тәртібінде жария ... ... ... ... ... ... ... факторларға назар аудару керек. ... ... ... мәртебесі жұмыс табуға мүмкіндік бермейді және ... 10 – 15%-не ғана ... ... орны беріледі; екіншіден,
жұмыссыздыққа байланысты төленетін жәрдемақылар көлемі күн көріс минимумына
барабар ... ... ... ... ... ... ... табыс
табатынына сеніп, жұмыс іздемейді және кездейсоқ табыс табумен ... оның ... да ... иемденеді;төртіншіден, жұмыс істемейтін
азаматтардың белгілі бір тобы, олардың саны азайып бара жатса да, ... ... ... ... емес деп ... ... ... кезеңінде өндіріске азаматтардың қатысуы
еңбек қатынастарының субъектілеріне келісім шарт еркіндігін беру ... ... ... ... бұл ... ... ... беретін
жұмысшыларды қайтарып алу мүмкіндігі, еңбек етушілерге – ... мен ... ... беретін қызмет түрін еркін таңдау болып
табылады.
Қалыптасып жатқан еңбек нарығындағы ең ... ... ... ... ортақтығының оның еркіндігімен алмастырылуы табылады. Бұл меншіктің
көптеген түрлерінен ... ... ... ... жұмысқа тұру, жұмыс
режимін еркін таңдауды білдіреді.
Нарықтық қатынастарға көшу жағдайында бұл процестің ... ... ... ... ... құқықтық реттеу механизмін өңдеудің
объективті қажеттілігі пайда болды. Мұны ескермеу әлеуметтік-экономикалық
тұрақсыздыққа ... ... ... ... ... ресурстарын реттеу және
олардың тиімді қызмет ету облысындағы жеке, коллективтік және ... ... ... ... Сонымен қатар көшу кезеңінде еңбек
нарығында мемлекеттік концепцияларды және оның жүзеге асыруылының ... ... ... Осы ... ... ... Қазақстан
Республикасындағы еңбек нарығына әсер ететін факторларды ескеру керек.
Оларға мыналар жатады:
- ... ... ... ... олар ... ... ... және меншіктің көптүрлілігімен
тікелей байланысты;
- инвестициялық әлеует, оған жаңа жұмыс орындарын жасау және экономикалық
тиімді өндірісті сақтау тәуелді;
- қосымша ... ... ... шығын және орташа кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау;
- еңбектің режимі мен жағдайын ... ... ... ... ... ... етудегі еңбек нарығының басты
қатысушыларының әлеуметтік партнерлік жүйесінің қалыптасуы;
- ... ... ... ... толықтырылуының демографиялық
параметрлері (табиғи өсім, миграция процесі);
- ауыл тұрғындарының қалаларға көшу деңгейінің және ... ... ... шешудегі өкіметтің жергілікті атқарушы органдары
ролінің өсуі.
Осы аталған факторларды ... алу, бір ... ... ... ... ... ал ... жағынан еңбек нарығының дамуына
алғышарттар жасауға мүмкіндік береді.
2.2 Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... нарығы қызметінің ерекшеліктеріне
тоқталатын болсақ, онда оның ... ... ... ... ... өткен он жылдықта экономикалық белсенді халықтың саны 8,6%-
ға қысқарды. Бұл ... ең көп ... ... ж.ж. ... ... ж.ж. (2,9%), ал ... ж.ж. ... белсенді халық
санының 1,8-3,4% өскендігі байқалды. 1999 жылы ... бұл ... ... ... 2,8 мың ... ... 2000 жылы – 5,2 мың ... 7,1 млн. адамды құрады. 2001 жылы 15 жас және одан үлкен ... ... ... саны 7,5 млн. ... ... ... 51%-і ... адамдар, ал 49%-і - әйел адамдар. Бүкіл тұрғындардың экономикалық
белсенділік ... 70,2% ... ... ... ... ... ... бірі
болып өз бетімен жұмыс істейтін адамдар саны табылады. Жыл ... ... ... де ... Егер 1991 жылы жалдамалы жұмысшылар саны
95,8% өз бетінше жұмыспен қамтылғандар тек 4,2%, 1995 жылы ... ... 16,6 ... онда 200 жылы – 56,5% және 43,5% ... ... он
жылдыққа сонымен қатар, экономикалық қызмет ... ... ... ... ... ... тән. Оның санын ... ... ... ... ... өсуі ... Бұл ... жұмыс
істеушілердің үлесі 2000 жылы, 1991 жылмен салыстырғанда, 10%-ке өсті.
Республикамызда ... ... саны ... ... және ... ... өсуде. Өз бетінше ... ең көп ... ... ... мен үйде ... ... ауыл шаруашылығы, транспорт және байланыс сияқты қызмет
түрлерінде белгіленді. Республика экономикасында 2003 жылы ... ... адам ... ... бұл 2002 ... қаңтарына қарағанда 51,3 мың адамға
(0,8%) көп, жұмыссыздар саны 724 мың ... ... бұл 2002 ... 65,6 мың ... аз жұмысыздық деңгейі 10,1%-да анықталды.
Қазақстан Республикасы халқын әлеуметтік қорғау және ... ... ... ... ... ... уәкілділік органдарына 2003 ж. қаңтарда жұмыс іздеп 27,4 мың
адам жолықты, соның ішінде 9,1 адамы ауыл тұрғындары.
Жұмыспен қамту ... ... ... ... ... 2003 ж. ... ... 197,1 мың адамды, ауылдық жерлерде – 80,7 мың
адамды құрады.
Жұмыссыздар құрылымында әйел ... ... ... ... ... құрайды (114,1 мың адам), олардың үштен бірі – ... (38,9 ... жылы 10 ... қабылдаған Қазақсан Республикасының
«Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» заңы еліміздегі ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, заңды практикада қолдану ... ... ... жұмысшылар құқықтарын бұзушылыққа ... ... ... пайда болады.
Себебі еңбек туралы заңда мерзімді еңбек шарттарын қорытындылау
бойынша қандай да ... ... жоқ. ... ... қамту
түрлеріне қатысты көптеген өзгерістер болып жатыр, тұрақты жұмыспен
қамтудан уақытшаға ... ... ... ... заңда бірігу бойынша еңбек шартының құқықтық табиғаты
реттелмейді. Бірігу бойынша жұмыс негізгі жұмыс ... ... ... жол ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық
және жұмыспен қамтылуын талдау
Экономиканың барлық салаларындағы және меншіктің барлық түрлеріндегі
кәсіпорындардағы ... ... ... ... ... мөлшерлері
алынады. Олар қызмекерлердің ... ... ... ... барлық салаларындағы қызметкерлердің бірыңғай тарифтік
кестесін құруға тарифтік төлем мөлшерлерін және ... ... ... ... ... ... ... заң жүзінде белгіленген
жалақының ең аз мөлшері негіз ... ... ... ... ... ... ... жүйеде
белгіленген.
Еңбек сипатының сандық және саналылығын есепке ала отырып, ... ... ... және ... жүйе - ... ... емес қызмет үшін ресми түрде
белгіленген ақы төлеу жүйесі.
Тарифтің мынадай түрлері бар:
1. Тарифтік ... ... ... Тарифтік кесте
Тарифтік жүйе – бұл жалақы төлеуді дұрыс ... ... ... ... ... жүйеге кіретін негізгі элементтер:
Тарифтік – мамандық анықтамалары,
Тарифтік кесте және ... ... ... ... ...... ... көпеген жұмыс
түрлерінің сипаттамасы және тізімі кіреді. ... ... ... ... ... ... және ... атқарушының білімі мен
орындау іскерлігіне талаптар көрсетілуі.
Тарифтік сетка – әртүрлі мамандықтағы жұмысшыларға ... ... ... ... болып табылады.
Тарифтік кесте кез-келген саладағы маман еңбегінің біліктілігі ... ... ... қызмет етеді. Кесте белгілі сандық
разрядтан тұрады және оған сай келетін ... ... ... ... ... жалақысымен I-ші разрядтағы тариф жалақысының
айырмашылығы ... ... ... ...... 1 сағат, 1 күн немесе 1 ай ... ... ... белгілейді. Сағаттық, күндік немесе айлық
тарифтік ставкалар еңбектің мөлшерленуіне және әртүрлі ... ... ... ... ставка жұмыскердің разрядына байланысты
уақыт өлшемінде еңбекақы размерін айқындауға қызмет жасайды.
Тарифтік коэффициент әртүрлі разрядтың ствкасы қанша өскендігін ... ... ... ... Республикасындағы разрядтар мен тарифтік коэффициенттердің
кестесі
|Еңбекақы төлеудің |Тарифтік ... ... ... ... ... ... |коэффициенттер |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,43 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... ... ... 21 ... разряд бар. 21 тарифтік разряд
халық шаруашылығында жұмыс жасайтын барлық қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... меншік нышанына және
бюджеттік ұйымдарға тәуелсіз барлық ... ... 1-8 ... ...... ... 6-15 ... бойынша – сызықтық қызметкерлер
- 4-11 разрядтар бойынша – орта білімді мамандар
- 7-15 разрядтар бойынша – ... ... ... 10-20 разрядтар бойынша – кәсіпорынның басшылары, бөлімдердің
функционалдық қызметтердің басшылары
- 9-21 ... ...... қызметкерлер.
Жұмысшылардың дәрежесі халық шаруашылығының барлық саласындағы еңбек
процесінде орындалған жалпы ... ... ... ... ... ... бір ... көрсетіледі.
Қазақстан Республикасының бюджеттік салаларындағы қызметкерлердің
еңбекақыларына арналған бірыңғай тарифтік тор ... ... ... ... ... ... ... топтардағы
қызметкерлердің еңбекақысындағы ара-қатынасындағы мәтіні көрсетеді.
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейіне талдау жүргізу
үшін статистикалық ... ... ... ... аралығындағы
республика мен Ақтөбе облысының ... ... ... ... ... ... ... 3 жылда Қазақстан
Республикада жұмыссыздық деңгейі басымдылығы 2002 жылға ... ... ... ... ... ... құрайды. Жұмысқа жарамды
халық Қазақстанда ерлер үшін – 18-63 жас, ... үшін – 18-58 ... ... Ал ... ... ... жұмыссыздықтың
жоғары деңгейі 2001 жылы болып, облыстағы жұмысқа жарамды халықтың 2,8%
құрайды.
2003 ... ... ... ... екі ... ... да, ... да бірнеше пайызға азайғандығын көреміз. График
көрсеткіштері бойынша ол Қазақстан Республикада – 2,2%, ал ... ... 1,8% ... ... ... жалақы экономиканың тұрақтануы мен ... ... ... асырылып жатқан «Қазақстан – 2030 бағыттары»
мен ... ... ... даму ... ... ... оның ... сандық көрсеткіштері жоғарыдағы
графикте беріледі. Қарастырылған 3 жылда, соның ішінде 2003 ж. ... – 23721 ... ал ... ... – 24522 ... ... Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығындағы еңбекке ақы төлеу
Өндіріс пен құрылыста халық шаруашылығының басқа да ... ... және оны ... екі түрі ... ... барлық жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы төлеу ... үшін ... ... және ... ... қолданылады.
Мерзімді еңбекақы – жұмыс істеген уақытта сағаттық ... ... ... ... өнім ... ... өндірмегеніне қарамастан
жұмыста болған уақытына төленеді. Мерзімдік еңбекақы инженерлік-техникалық
жұмыстағы жұмысшылар мен ... ... ... ... ... мен істеген жұмыспен мөлшерлеуге болмайтын, яғни атқарған
жұмысының ... мен ... ... мүмкін емес жұмысшылар мен
қызметкерлерге мерзімдік еңбекақы төленеді.
Мысалы, автоматтандырылған өндірісте машина жөндейтін жұмысшылар ... ... ... ... ... және есеп
бөлімінің қызметкерлеріне тағы ... ... ... ... ... Жай ... Мерзімді сыйлықты
Жай мерзімді жүйесі бойынша – жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы
жұмыс істеген уақытына тарифте немесе штатта көрсетілген ... ... ...... мен ... ... тарифте
немесе штатта көрсетілген тұрақты еңбекақысына қосымша олардың өндірген
өнімдерінің көлеміне, санына, сапасына және тағы да ... ... ... ... беру ... ... ... – жұмысшы-қызметкерлердің еңбек ... ... ... ... еңбек уақытын қысқартуға ынталандыру
мақстына қолданылады. Еңбекақы есептеудің және ... ... ... ... ... еңбекақы, олардың өндірген
өнімнің көлеміне немесе санын тариф бойынша белгіленген өлшем ... яғни ... ... бағаға көбейту арқылы табылады.
Кесімді баға белгіленген жұмыс уақытында ... ... өнім ... ... ... белгіленеді. Уақыт мөлшері бір жұмысты орындауға
керекті, яғни қажет болатын, адам/сағат, ... ... ... болып саналады. Өнім өндіру мөлшері жұмысшылар мен қызметкерлердің
белгілі бір уақыт ішінде жасап шығарылатын, ... ... саны ... анықталады.
Кесімді еңбекақының мынадай жүйелері бар:
1. Тікелей кесімді
2. Кесімді сыйлықты
3. Үдемелі кесімді
4. Акордтық
5. Жанама кесімді
Жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақыны есептеудің ... ... ... – бір ... ... бір бригаданың өндірген өнімінің,
істеген жұмысының бәрі тек қана еңбек бағасымен ... Бұл ... ... мөлшері – бұл құжатта көрсетілген, өндірілген өнімнің ... ... яғни ... ... бағасына көбейту арқылы
табады.
Шаруашылық субъектісінде жұмысшылар мен ... ... ... өнім ... санымен сапалық жағынан артығымен
орындағаны, өнім өндіру барысында шикізаттар мен материалдарды, отындар мен
энергияны ... де ... ... үшін ... төлеуге тиісті
еңбекақысына қосымша сыйақы ретінде ... ... ... оның ... ... мен қызметкерлерге сыйақы төлеу және
сыйақының қандай жағдайда берілу керектігі жайлы ереже болуы қажет.
Шаруашылық субъектілерінде жұмысшылар мен ... ... ... үдемелі кесімді жүйесі бойынша төлем - өнім өндіруге
белгілі бір мөлшерден артық көлемде өндірген өнімдері үшін қосымша ... ... Бұл жүйе көп ... қиын да күрделі, ауыр болып
саналатын операциялармен ... ... үшін және ... ... бір ... ... ... қиынға түсетін өндіріс
орындарында қолданылады. Жалпы бұл жүйе кез ... ... ... ... ... акордтық жүйесі – шаруашылық субъектісінде
жұмысшылар мен ... ... ... қолданылады. Кесімді
еңбекақының бұл жүйесі жоғары сапалы өндірген ... және ... ... ... ... ... ала кесімді баға қоюды қажет ... бұл жүйе ... ... төлеу үшін алдын ала атқарылатын
жұмыстың көлемі мен сапасы ... ... ... ... акордтық
жүйесі бойынша жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы ... ... ... ... ... ... жұмысымен айналысатын
субъектілерде және жүктерді тиеп түсіруімен айналысатын ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... мен ... санын қысқартып, еңбек өнімділігін арттыруға
мүмкіншілік береді.
Жалпы жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді.
Негізгі еңбекақы – жұмысшылар мен қызметкерлердің нақтылы ... ... яғни ... ... ... ... ... Негізгі еңбекақыға мына төмендегі аталғандар жатқызылады:
1. Мерзімді және кесімді еңбекақы
2. Сыйлықтар мен сыйақылар
3. Үстеме сыйлықтар
Қосымша еңбекақыға – еңбек ету ... ... ... ... ... мен ... жұмыста, қызметте болмаған
уақытына төленетін төлемдер жатқызылады. ... ... ... Жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек демалысы үшін төленетін төлемдер
2. Жұмысшылар мен ... ... ... жұмыстарды
атқарғаны үшін төленетін төлемдер
3. Жас сәбилі аналарға берілетін демалысқа, ... ... ... үзілістерге төленетін төлемдер
4. Жас өспірімдердің қысқартылған жұмыс уақытына төленетін ... ... мен ... кінәнсіз жұмыстың тоқтап қалған уақытына
төленетін төлемдер
6. Тегін көрсетілген немесе тегін берілетін қызметтер мен заттың құны
7. Жоғары немесе арнаулы оқу орындарында және ... да ... ... ... уақытына байланысты жұмысшылар мен қызметкерлерге
төленетін ... ... ... ... ... ... демалыс немесе мейрам
күндері кезекшілік атқаратын адамдарға төленетін төлемдер және тағы ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінде жұмысшылар
мен қызметкерлерге кесімді еңбекақы есептеудің тағы бір ... ... жүйе – ... ... Бұл жүйе ... қосымша еңбекақы
шаруашылықтың негізгі жұмысшылары мен қызметкерлеріне емес, оларға ... ... ... ... ... яғни бұл жүйе ... шаруашылық субъектісіндегі станоктардың, жабдықтардың, тағы да
басқа ... ... ... ... белгіленген мөлшерден артық өнім
өндіргені үшін слесарьларға, операторларға, жөндейтін және оларды жұмысқа
дайындайтын ... да ... ... тарау Қазастан Республикасындағы еңбек нарығын дамыту
1. Қазастан Республикасындағы ... ... ... ... ... қайта құруды теңреңдету жұмыспен
қамтамасыз ету. Институтынан ... ... ... ... оперативтікті, сонымен қатар экономиканы дамытудағы орта мерзімді
және ұзақ мерзімді мақсаттар арнасындағы тапсырмаларды шешуге көшуді талап
етеді.
Орта ... ... шешу ... бір жыл және одан көп
уақытқа берілген аймақтық ... ... ... ... жұмыс
күшіне сұраным мен ұсыным құрылымның бір келісімге ... ал ... ... шешу табыстылығы жеке тұлғаның нарықтық экономикалық
қатынастарға бейімдеушілігін көтеруімен, оның жаңа экономикалық ... ... ... қамтамасыз ету институтының қызмет етуінің тиімділігін
бағалау және оның ... ... ... түзету үшін жұмыспен
қамтамасыз етуге көмектесетін ... ... әр ... ... өлшеу және оны көтеруге бағытталған шешімдерді қабылдау қажет.
Қазіргі кезде Қазақстан экономикасында жүзеге асатын ... ... ... ... ... ... жатады:
- жұмыс табуға көмектесу;
- қайта дайындық және біліктілік деңгейін көтеру;
- қоғамдық жұмыстар;
- жұмыспен қамтамасыз етуге ақшалай жәрдем;
- ... ... ... ... ... немесе шағын кәсіпорын
құру.
Былтырғы жылдың басынан бастап үкіметтік ... ... ... таралымын тапқан процесстер алынады. Олар:
- еңбек нарығындағы бөлек аймақтардағы және минофукционалды шағын
қалалардағы ... ... ... ... ... ... әйелдер, мүгедектер, жастар арасындағы жұмыссыздық;
- ішкі миграцияның урбандалуы және болашағы;
- республикамыздың оңтүстіктегі шекара маңындағы региондардағы жұмыспен
жасырын ... және ... ... көшіп келген
еңбектенушілердің ағымын реттеу.
Осы аталған ... ... ... және шешу шараларын
өңдеуден, мемлекеттің еңбек нарығын реттеу қызметтерін күшейткенін көруге
болады.
Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен ... ету ... ... ... ... ... жұмыссыздық пен кедейлікке қарсы
күрес программысына сәйкес жұмыспен қамтамасыз ету сұрақтарын қарастыратын
уәкілдік ... ... ... ... ... ... көмек көрсету және халықтың жұмыспен қамтамасыз ... ... іске ... ... және аймақаралық шаралар
координациясы жүзеге асырылады.
Жұмыспен қамту деңгейін көтеру және ... ... ... мен ... ... жету мақсатында мынадай шаралар қолданылады:
• Қазақстан ... ... ... ... ... Заңының іске асырылу жүрісін зерттеген комиссия кеңесінің
протоколына сай жергілікті атқару ... жаңа ... ... ашу ... деңгейін төмендетуге, халықты жұмыспен ... ... ... күшейтуді ұсынады.
«2003-2005 жылғы ауылдың ... және ... ... ... бағдарламасы» жобасына ауыл тұрғындарының еңбек шығыны
мәселесін шешуге бағытталған ... ... ... ... ... бөлімі қосылады.
• Белсенді жұмыспен қамту саясаты және ... ... ... талдау.
Экономикалық өсудің белгіленген темпін бір ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Соңғы жылдары аймақтарға әлеуметтік сферадағы, сонымен қатар халықты
жұмыспен қамтамасыз ету сферасындағы көптеген ... ... ... ... ... пен ... қарсы күрес
бағдармалары» көрсеткіштері орындалуда. 2000 ... ... ... ... ... 2000 жылы ... саны 1999 жылға
қарағанда 4,6%-ға төмендеп, 906 мың адам ... Ал ... ... жылдары сәйкесінше 12,8% және 10,4% құрады.
Қазақстан Республикасы халқын ... ... және ... мәліметтері бойынша жұмыспен ... ... ... ... 2002 жылы жұмыс іздеп 362,8 мың адам
жолықты, бұл 2001 жылы тіркеуде тұрған азаматтар санына ... 30 ... (9%) көп, 2002 жылы ... ... 193,7 мың ... ... ... айға қарағанда 9,6 мың ... (4,7%) аз және 2001 ... ... соңымен салыстырғанда 22,4 мың адамға (10,4%) аз.
Экономикалық белсенді халық санындағы тіркелген жұмыссыздар ... ... жылы 148,6 мың адам ... ... етіледі, бұл 2001
жылмен салыстырғанда 5,5 мың ... (3,8%) ... ... ... ... биржалары айтарлықтай орын
алады. Нарық қатынастары ... ... ... ... алғашқыда
жұмыссыздарға жәрдем беру мақсатында адамгершілік институттары ... ... ... өте келе және ... ... ... ... оның
мақсаты мен атқаратын қызметтері өзгерді. Еңбек биржасы – бұл еңбекті
жалдау барысында жұмыскерлер мен ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын мекеме. 1991 жылдың 1-ші
шілдесінен бастап Қазақстанда тұрғындарды ... ... ... ... ... Қазіргі кезде бұндай еңбек биржалары жүйесі көбеюде.
Еңбек биржаларының негізгі атқаратын қызметтері мыналар: еңбек
нарығындағы ... мен ... ... ... есепке алу және бос
жұмыс орындарын ... ... ... және жұмысқа тұруға тілек
білдіретін ... ... ... ... іздеп жүрген кадрларды оқыту
мен қайта дайындауды ұйымдастыру; ... ... ... бағдар беру
жұмысын жүргізу; адамдарды жұмысқа орналастыру үшін делдалдық ... және ... ... ... ... ... мен ұйымдардың мүдделерін есепке ала отырып, биржалар арқылы
еңбек ... әсер ... ... ... ... ... ... үшін міндетті болмайды, ол тек қана ұсынымдылық сипатта
болады, себебі ... ... ... ... ... құқы бар ... кадр бөлімі арқылы жалдауға тырысады.
Қазіргі еңбек биржасында жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным туралы
мағлұматтар банкісі ... ... Осы ... ... ... ... тәжірибесін қолдануға болады. Онда, жұмысқа ... ... ... ... ... көрсетіледі. Нәтижесінде ... ... ... 40%-і бір ... ... ... Сондай-ақ, жұмыссыздарды қаржыландырудың жаңа бағдарламасы
ендірілген. Вашингтон штатында ... ... ... білім, жұмыс
тәжірибесі бар және өз ісінің ... ... ... 400 ... ... бір ... ... мүмкіндік беріп, алдын-ала жәрдем ақы төлейді.
Облыс экономикасындағы өтпелі кезеңдегі құрылымдық ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың теңсіздігі мен жұмыссыздықтың пайда болуымен
сипатталады. Қазақстан Республикасының үкіметі жұмыссыздар санын ... ... ... ... ... нақты секторындағы
өндірістің өсуіне байланысты жаңа жұмыс орындары ... ... ... ... санын арттырады. Соңғы жылдары жұмыспен қамту
органдарына жұмыссыздар ... ... ... ең көп саны ... 19907 ... құрады, олардың экономикалық белсенді тұрғындардағы үлесі
6,7% жетті. Жұмысқа орналасуға көмектесу шаралары ... ... ... ... қоғамдық жұмыстарды көбейтуге, ресми жұмыссыздықтың деңгейін
төмендетуге мүмкіндік берді. 2000 ... 1996 ... ... саны 7320 адамға немесе 36,8%, ауылдық жерлерде 4973 немесе
51,4% төмендеді.
Он ... ... ... ... ... ... ... барған
азаматтардың санының өсуі байқалды. 2000 жылы мұндай азаматтар саны 24342
мыңды құрады, оның ішінде 8948 азамат жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... әйел
адам, үшіншісі 16-29 жастағы жас азаматтар. Ауылдық жер тұрғындарының
арасында соңғы жылдары ... ... ... қамту органдарына жұмысқа
орналасу бойынша өтініш жасайды.
3.2 Еңбек нарығындағы ... ... ең ... ... Құрама Штаттарында пайда болды.
Өздерінің құқықтары мен мүдделерін біріге отырып қорғау мақсатында ... ... ... ... ағаш ... ... ... да басқа жоғары білікті жұмысшылар тұрақты шағын және ірі ... ... ... құрылған кәсіподақтардың негізгі талаптары мынадай болды:
- сегіз сағаттық жұмыс күні
- жұмыс жағдайының қауіпсізідігі
- істелген еңбекке қарай дұрыс ... жасы ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілер тарапынан аяусыз жазалауға тыйым салу
және т.б
Жалпы ... ... тез ... ... бұл ... ... ... Себебі, демократиялық елде қашан да ... ... ... ... Ал кәсіподақтар қозғалысының негізгі
мақсаты – адамдардың әлеуметтік құқықтарын дамыту. Демократиялық қоғамда
адамның мүдделері мен ... ... ең ... ... ... ... құрылу жолдарына байланысты оларды 3 топқа бөлуге
болады:
1. Мемлекет араласуымен құрылған кәсіподақтар
2. Кәсіпорындар басшылығы құрған кәсіподақтар
3. ... мен ... ... ... құралған
кәсіподақтар
Қазіргі уақытта кәсіподақтар қозғалысының дамуы әртүрлі ... ... ... АҚШ және ... кәсіподақтар қозғалысының дамуы
баяу. Себебі, бұл елдерде ... ... ... мүше ... ... ... ... отырады. Ал Батыс Еуропа елдерінде
кәсіподақтар қозғалысының ... ... ... Бұл ... ... ... жоғары қойылғандықтан, кәсіподақтар қозғалысының
дамуына барынша ... ... ... ... бірі – ... төленетін
жалақыны көтеру. Себебі, негізінен, барлық келісім шарттар кәсіподақтар мен
жұмыс күшін жалдаушылар арасында жасалады. ... ... ... ... етіп отырған еліне және т.б. жағдайларға қарамастан, кәсіподақтардың
қоятын шарттары мыналар:
- нақты жалақыны көтеру
- ерлер және әйелдер үшін тең ... ... ... ... ... ... ... сақтау, білім беру және т.б. ... ... ... ... ... және ауыр жұмыстарға әйелдер мен жасөспірімдерді
жібермеу және т.б.
Енді Қазақстандағы кәсіподақтар ... ... ... ... алғаш бастауын кеңес өкіметі орналасуымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... алады. Кеңестік
уақыт кезінде республикадағы ... ... ... ... ...... ... кәсіподақтары жетекшілік етті.
1990 жылдың 10 қазанында өткен Қазақстан кәсіподақтарының XIV
съезінде Қазақ ССР ... ... ... ... ... Федерациясы) құру ... ... ... ... ... қоластына 30-дан астам республикалық
және аймақтық салалық кәсіподақтар, 14 облыстық ... ... ... алуы ... ... ... сипатта
дамуына ерекше қарқын береді. Дегенмен де, ... ... ... ... ... ... ел ... дамуының тежелуі
бұл кәсіподақтар мүшелері санының жылдан-жылға азаюына себеп болды. Сонымен
қатар, бұрынғы мемлекеттік ... ... ... елдегі
жүргізілген реформа сәйкес жекешелендірілуі осыған дейін мемлекеттік
құрылымдарда ... етіп ... ... жеке меншіктегі
кәсіпорындар басшылығымен жұмыс істеулеріне тура ... ... ... ... ... кең сипатта жүргізілуіне байланысты,
мемлекеттік құрылымдағы кәсіпорындардың жеке меншікке өтуі ... осы ... ... ... ... ... тоқтатты. Дегенмен де, кәсіподақтардың көпшілігі, ... ... ... ... Бұл ... ел экономикасының
құлдырауы кәсіподақтардың тез қарқынды дамуына ... ... ... ... экономика салаларында және кәсіпорындарда ... ... ... ... келеді және жұмысшылардың ... ... ... ... ... атап ... болады:
- кәсіподақтар коммитеттерінің жұмысшыларды толықтай әлеуметтік қорғау
үшін сәйкес заңдық-құқықтық базаның дұрыс жетілдірілмеуі
- кәсіпорындар басшылығының ... ... ... ... ... ұшырап отырады. Мысалы, олар жалақыны көбейту жөніндегі
ұсыныстарға елдегі қалыптасқан дағдырысқа ... ... ... ... көп ... алға ... ... қорғауға алуда қаржы
тапшылығын сылтауратады
- жұмысшылар немесе қызметкерлер тарапынан өздерінің құқықтары мен
мүдделерін қорғауда ... ... ... ... ... ... ... бірге тұрғындардың басым бөлігі әлі күнге дейін кәсіподақтар
жөнінде ... ... жоқ ... оларды қоғамдық көмек көрсетуші
ұйымдар деп санайды. Негізінен, кәсіподақтардың белсеңді жұмыс жасауы үшін,
біріншіден, ... ... ... ... ынта-жігерлері
болуы керек. Сондай-ақ олардың қоятын талаптары шындыққа жақын ... ... ... базаның дұрыс жетілдірілмеуі және қабылданған заңдардың
дұрыс орындалмауы немесе бір-біріне ... ... бұл ... одан әрі
дамуына тежеу болып отыр.
Кәсіподақтар өздерінің жұмыстарын одан әрі жандандыру ... ... мен ... ... ... таныту үшін,
мемлекеттен де, кәсіпорындардан да тәуелсіз ... ... ... ... ... ... істейтін кәсіподақтар, жоғарыда ... ... ... ... атқара алмайды және ... мен ... ... ... ... Сондықтан да
мұндай кәсіподақтарға мүше болуға олар құлықсыздық танытады.
Бүгінгі күні Қазақстан кәсіподақтары Федерациясы Үкіметпен жыл сайын
кәсіподақтар ... ... ... Бұл ... отырудың негізгі
мақсаты кәсіподақтардың жұмысын одан әрі ... ... ... ... еңбек сақталуының дұрыстығын тексеруді мемлекет
тарапынан үнемі ... ... ... ... алға ... ... ... еңбек нарығы да
жылдан-жылға дамып, жаңа ... ... ... ... ... ... бөлігі тұрақты жұмыспен ... ... ... ... шартын бұзу, еңбек заңдылықтарын сақтамау, өздерінің
лауазымдық міндеттерін асыра ... ... мен ... шектеу, олардың әлеуметтік жағдайларына көңіл бөлмеу ... ... орын ... ... бұл ... ... құрылыс, тау-
кен өндірісі, өнеркәсіп салаларында қызмет ететін шетелдік ... ... ... Олар тек ... ... есептелмеуін былай
қойғанда, адам денсаулығына зиян келетін ауыр жұмыстарды қолмен атқаруға,
сондай-ақ мөлшерленбеген ... ... ... жол ... ... ... ... жұмыс күші және жұмыс орнына деген жұмыссыздар арасындағы
қатаң ... ... ... ... ... ... үшін
барлық шараларға көнуіне тура келеді.
Ендігі жерде кәсіподақтардың қызметін жандандыра отырып, ... ... ... ... жоғарыда аталған кемшіліктерге жол
бермеу, оларды жою жұмыстарына белсене араласуына жағдай ... ... ... өркениетті дамыған ел қатарына демократиялық жолмен дамудың
арасында қол жеткіземіз десек, ол ... бір ...... ... тек
мемлекет тарапынан ғана реттеп қоймай, осы кәсіподақтар қызметін жандандыра
отырып, ... ... ... одан әрі ... ... ... қосу.
3.3 Еңбек нарығының даму перспективалары
Қазақстан Республикасындағы Президентінің қатысуымен өткен үкіметтің
кеңейтілген отырысының 2002 ж. 7 тамыздың № 01-10.9 ... ... ж.ж. ... ... ... ... әрекеті
Бағдарламасының жүзеге» асырылуы шараларының жоспарына сүйеніп ... ... ... ... ... ... ... қамту және жұмыссыздық көрсеткіштерін регион, облыс бойынша
топтастыру заңды болып ... Олар ... ... ... ... ресурстарына,
аймақтың урбандалу деңгейіне, әлеуметтік инфрақұрылымның өндірістік дамуына
сүйенеді.
2003-2005 ж.ж. ... ... ... ... мемлекеттік
саясаты мынадай негізгі бағыттармен өткізілуі керек:
- жұмыс бастылықты кеңейтуге жағдай жасау және өмір сүру деңгейін
сақтау;
- кризистік жағдайдағы ... ... ... ... пайдалану
арқылы қолдау;
- нарықтық типтің салаларын, мысалы, ақпараттық-байланыс технологияларды
экономикада дамыту арқылы әлеуметтік-еңбектік ... ... ... дамыту еңбекті ұйымдастырудың жаңа
түрлерін оқуды талап етеді. Ауылдағы әлеуметтік-еңбектік ... ... ... ... ... ... шешуді
еңбектің түрлері мен жаңа формаларының дамуымен байланыстыру ... ... ... көші-қонды жария етуге бағытталған шараларға
еңбектік көшіп-қонушылар қатынастарында ... ... ... ... еңбектік көші-қонды реттеу екі және
көпжақты келісімдерді қорытындылау жолымен жүзеге ... жаңа ... ... ... құру және ... ... ететіндерін
сақтауға көмектесу;
- жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешу, сонымен қатар еңбекақы
көлемін ұлғайту мақсатымен, оны ілгері ... ... ... ... шешу;
еңбекке деген мотивацияны күшейту. Мысалы, ашық және жасырын еңбек ақы
арасындағы кеңістікті қысқарту ... ... ... ... ... ... мемлекетке өте қымбат шығын болып табылады. Мемлекет
салықтарынан ... ... және т.б. ... ... түспейді.
Қорытынды
Қазақсатнда нарықтық формаға өту әлеуметтік - эканомикалық сипаттағы
қиындықтармен ... және де ... ... ... саясаты облыстағы
аспектілер механизмі толық емес. Негізгі бағдарламаларды, ... және ... ... ... ... ... ... саясатын тиімді
қолдану, еңбек нарығындағы мәселелерді шешуге көмектеседі. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеушілердің үлесін қысқартумен және сәйкесінше, оны мемлекеттік емес ... ... ... шағын және орташа кәсіпкерлік
бизнесінде, фермерлік ... ... ... Еңбек
нарығының құрылу кезеңінде өндіріске ... ... ... ... ... шарт ... беру жолы арқылы
реттеледі. Қазақстанның қазіргі кездегі еңбек нарығы ерекшеліктерінің бірі
болып өз ... ... ... ... саны ... ... ТМД елдері қабылдаған нормативті ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мысалға, салыстырмалы зерттеулер ... ... ... ... нарығы қалыптасу мәселелерінің құқықтық реттелуінің
жалпыға ортақтығы көп. ... ... ... ... қызметтері
мыналар: еңбек нарығындағы сұраным мен ұсынымды анықтау; жұмыссыздарды
есепке алу және бос ... ... ... жұмысын ауыстыруға және жұмысқа
тұруға тілек білдіретін адамдарға ақпараттар беру, ... ... ... ... мен ... дайындауды ұйымдастыру; жастар арасында кәсіптік
бағдар беру жұмысын жүргізу; адамдарды жұмысқа ... үшін ... ... және ... ... ... тағайындау. Облыс
экономикасындағы өтпелі кезеңдегі құрылымдық жылжулар жұмысшы күшіне деген
сұраныс пен ... ... мен ... пайда болуымен
сипатталады. Қазақстан Республикасының үкіметі жұмыссыздар санын қысқарту
шараларын ұйымдастыруда. Соңғы ... ... ... ... өсуіне байланысты жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... арттырады. Он жылдық барысында жұмыспен
қамту органдарына жұмыс іздеп барған азаматтардың санының өсуі ... ... ... ... ... ... ... әйел адам,
үшіншісі 16-29 жастағы жас азаматтар. Ауылдық жер тұрғындарының арасында
соңғы жылдары әрбір үшіншісі жұмыспен ... ... ... ... өтініш жасайды.
Бұл курстық жұмысты қорытындылай келе ... ... ету ... ... ... ... ... тиіс:
* болашағы бар салалар мен өндірістерде экономикалық тиімді орындар
санын сақтау және өсіру;
* ... ... ... ... жұмыс орындарын құру;
* кедейлікке қарсы шараларды күшейту;
* жеке қосалқы шаруашылыққа, бау – бақша өсіруге жер ... ... ... ... ... сай дайындау және
қайта дайындауды жетілдіру;
* жұмысбастылық сұранымына байланысты жалпы республикалық ақпараттық –
сараптамалық мәліметтер базасын кеңейту;
* микронесиелеу ... ... ... В.В.Адамчук, О.В.Ромашов, М.Е.Сорокина «экономика и социология труда» -
М: издательство «Юнити», 1999. (31 - 57)
2. ... ... ... №7 02.2003. (4 – ... А.И.Рофе, Б.Г.Збышко,В.В.Ишин «Рынок труд, занятость населения,
экономика ресурсов для труда»-М: издательство «МИК»,1998.(62-66)
4. Б.А.Жүнісов, Ұ.Е.Мәмбетов, ... ... ... ІІ ... А ... ... ... «Рынок труда: правовые проблемы и пнрспективы» - А:
издательство «Босна»,1998.(30-37)
6. «Труд в ... ... ... «О ... ... ... в
Республике Казахстан в 2002 году», 2/2003 (31-32)
7. «Труд в Казахстане» «Рынак трудаи денежные доходы населения Казахстана
в октябре 2002 года »,1/2003. ... ... ... в ... ... о труде и конвеции МОТ о
занятости населения», 1/2002.(32-33)
9. ... ... в ... «Государственное регулирование рынка
труда», 10/2002. (6-7)
10. «Батыс Қазақстан аймағының экономикасы»,ғылыми – ... ... ... проблемалар шешу жолдары», Ақтөбе 18 – 19
қазан ... ... ... ... ... ... ... материладары. Ақтөбе – Орынбор. 13-15 қараша 2003. (23-27)
12. «Еңбек нарығындағы кәсіподақтардың ролі», «Саясат» №6 (59-61)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы13 бет
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының құрылымы27 бет
Қазақстан Республикасындағы депозит нарығындағы ақ банк центр кредиттің рольі мен мәні28 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің депозиттік нарығын талдау49 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қалыптасуы мен дамуы77 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру қызметі нарығы71 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь