«Нұрлы көктем» (Шым Ши)

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Тақырыптың көкейтестілігі.
І. бөлім.Ши тоқу және оның маңыздылығы мен ерекшеліктері.
1.1 Қазақ қолөнер зерттеушілер пікірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Қазақ халқының қолөнер саласындағы шидің дамуы ... ... ... .
1.3 Шиден тоқылған әр түрлі бұйымдармен танысу ... ... ... ... ...
ІІ. Қазақтың қолөнер саласындағы шым шидің алатын орны.
2.1 Қазақ қолөнеріндегі шидің тоқылуына жалпы сипаттама ... ... ... ... .
2.2 Шым шидің дәстүрлі жасалу технологиясы
2.3 Шым ши өнерімен шұғылданатын қазіргі заман суретшілердің жұмыстарын талдау
2.4 Дипломдық жұмысқа ізденіс жұмыстарының жүргізілуі
2.5 Нұрлы көктем композициясынын құрылымы және түр. түс ерекшеліктері
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Графикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеу жұмысының көкейтестілігі. Қазақ халқының сәндік қолданбалы өнерінің көп ғасырлық тарихы бар. Халық қол өнерінің бай мұралары бүгінгі күннің алтын қорына айналып отыр.
Халықтың мәдени дәрежесі өскен сайын ұлттық колөнерінің озық үлгілері әлемдік мәдениеттен де өз орнын алды. Бұл саланы ұзақ уақыт бойы зерттеген ғалымдар баршылық. Атап айтқанда: академик Әлкей Марғұлан, зерттеуші этнографтар С. Қасымов, Ө. Жәнібеков, Х. Арғынбаев тағыда басқа «Қол өнер – мол өнер» дейді халық. Халықтың қол өнер бұйымдарын өрнектеу үшін де бейнелеу өнерінің маңызы зор. Әрбір бұйымдар мен заттардың үйлесімділігі мен дәлдігі, олардың жарасымды болып жасалуы үлкен талғаммен және шығармашылықпен көрсетуі тиіс.
1 . Арғынбаев халел . қазақ халқының қолөнері – алматы «өнер» 1987ж.
2 . С . Төленбаев М . Өмірбекова . қазақтың ою - өрнектерінің жасалу жолдары – Алматы «Қанағат П Т Д» 1993ж .
3 . Мұқанов .М.С .қазақ халқының түрмысындағы көркемдік кәсіп . Алматы . 1979 ж.
4 . Мұқанов . М . С . қазақ ұйы . Алматы . 1981 ж.
5 . Х .Арғынбаев . қазақ халқының қолөнері Алматы : өнер . 1987 ж.
6 . Қ . Әмірғазин . Қазақ қолөнері Алматы 2004 ж .
7 . Қасиманов Садық . Қазақ халқының қолөнері – Алматы Қазақстан . 1995 ж .
8 . Әбдітапарова Т .( Оюлы текеметті ойдыр әже) Ана тілі – 1994 ж .
9 . Ақайқызы З . ою - өрнек ой айтар . Алматы : рауан 1996 ж .
10 . Ақайқызы сырмақ Қазақстан әйелдері . 1997 ж .
11 . Е . Малиновская «Қазақстан мен Орта Азияның дәстүрлі және қазіргі өнері » үш қиян : 2004 ж .
12 . ж . дәуренбеков «Көзінде қиял оты ұшқыны атқан » Қазақстан өнері : Алматы өнер 1984 ж .
13 . « қазақстан сәндік өнері XX ғасыр Алматы » 2002 ж .
14 . Б . Е . Өмірбеков « Қ . Р . Ә . Қастеев атындағы мемелекеттік өнермузейі»өнер2003ж. .
15 . Тәжімұратов Әбдікас « Шебердің қолы ортақ » Алматы : Қазақстан , 1995 ж .
16 . Жанибеков .У . Культура Қазахского ремесла . Алма – а та . 1982 ж .
17 . Жәнібеков Ә . Уақыт Керуені . Алматы : жазушы 1992 ж .
18 . Ибраева К . қазахскаий орнамет , - Алма – Ата : өнер . 1994 ж .
19 . Маргүлан . Ә . Х . Қазахское народное прикладное искусотва Т . - . Алматы . 1987 ж .
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: «НҰРЛЫ КӨКТЕМ» (ШЫМ ШИ)
Алматы
Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………
Тақырыптың көкейтестілігі.
І. бөлім.Ши тоқу және оның ... мен ... ... ... ... ... халқының қолөнер саласындағы шидің дамуы.............
1.3 Шиден тоқылған әр түрлі ... ... ... ... ... шым ... ... орны.
2.1 Қазақ қолөнеріндегі шидің тоқылуына жалпы сипаттама.................
2.2 Шым шидің дәстүрлі жасалу технологиясы
2.3 Шым ши өнерімен шұғылданатын қазіргі заман суретшілердің жұмыстарын
талдау
2.4 ... ... ... ... ... ... ... композициясынын құрылымы және түр- түс ерекшеліктері
Қортынды
............................................................................
........................
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
...........
Графикалық
жұмыс.......................................................................
.............
Кіріспе.
Зерттеу жұмысының көкейтестілігі. Қазақ халқының ... ... көп ... ... бар. ... қол ... бай ... бүгінгі
күннің алтын қорына айналып отыр.
Халықтың мәдени дәрежесі өскен сайын ұлттық колөнерінің озық үлгілері
әлемдік ... де өз ... ... Бұл ... ұзақ ... бойы зерттеген
ғалымдар баршылық. Атап айтқанда: академик Әлкей Марғұлан, ... С. ... Ө. ... Х. ... ... ... «Қол өнер ... өнер» дейді халық. Халықтың қол өнер бұйымдарын ... үшін ... ... ... зор. ... ... мен заттардың үйлесімділігі
мен дәлдігі, олардың жарасымды ... ... ... талғаммен және
шығармашылықпен көрсетуі тиіс.
Қай халықтың ... да ... ... ... бұйымдар мен
заттарды дүниеге әкелген қолөнері болады. ... ... ... ... ... дамуы өзінше ерекше.
Қолөнер – халық өмірі мен тұрмыс-тіршілігімен біте қайнасқан өміршең
өнер. Шебердің ... ... ... ... ... ... ... бөліп қарау мүмкін емес. Бұл заттар ел тұрмысына сән беріп,
адамдарға рухани ләззат ... ... ... ... түрлі түсті
өрнектерден адамзат дүниесінің табиғатыпен біте қайнасқан қарым-қатынасын,
бөлінбес бірлігін көруге болады. Қолөнер шеберлері сол ... ... ... арқау ете білген.
Қазақ қолөнерінің бүгінгісімен болашағын айтар болсақ, ... ... ... ... үлкен әсерін тигізген жағдай
– көп ... ... ... өмір. Демек, күнделікті тұрмысқа қажетті
қолөнер бұйымдары, көшіп-қонуға қолайлы, пайдаланатын орнына сәйкес ... ... әр ... ... ... тән ... ... Адамзат дамуының қай сатысында болсын ... ... ... әр ... ... өшпес ізін қалдырды.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Сәндік қолөнерде дәстүрлі шим ши ... және жаңа ... ... ... ... ... ... мен сүйіспеншілігін
дамыту.
Зерттеу объектісі: Шиге ... ... ... ... ... табиғатпен біте қайнасқан қарым- қатынасын, бөлінбес бірлігін
корсету.
Зертеу жұмысының міндеті: Шым шидің тоқылуын сәндік қолданбалы ... ... ... ... талғамын дамытуға, шиге деген
көзқарасын арттырып, қызықтырып ,бұрынғы ... бен ... ... ... ... ... "Нұрлы көктем " композициясындағы жүн мен жіптің
рельефті байланысуы.
Теориялық негізінде ши тоқудың қолданылатын сән ... ... ... ... ерекшеліктері. тоқылуы, құрал жабдықтары, бағалану
құны, қауыпсіздік ... ... ... шидің сызбасы, сызу ерекшелігі, тоқылу әдістері,
эскиздерінің орындалу барысы қарастырылады.
І. Ши тоқу және оның көкейкестілігі.
1.1 Қазақ ... ... ... ... өсу ... өзіне тән даму тарихы бар. Ол тарих ... ... ... Оған ... ... бұрын-соңды жүргізілген
археологиялық зертеулердің нәтижесінде ... ... ... ... бола алады. Мұның өзі қазақ өнерінің республика жерінде
мекендеген сақ, үйсін, ... ғұн, ... және тағы ... көне түркі
тайпаларының мәдениеті мен төркіндестігінің айғағы.
Қазак халқы – ... ... ... ... ... ... ... мұрагері және сол дәстүрді дамытушы, ... ... әр ... ... ... жан-жақтан келген
көшпелі тайпалар мен халықтардың, сондай-ақ, Солтүстік-Сібір, Орта Азия ... ... да ... әсер ... ... келгенде, жергілікті көне
мәдениет сырттан келген мәдениет элементтерінің сан толқынын ... ... ... ... ... ... Осындай толассыз дамудың
натижесінде XIX-XX ғасырдың ... ... ... ... ... өз
дамуында айтарлықтай жоғары деңгейге көтерілді .
Қазақтың мәдени дәрежесі өскен сайын ұлттық қолөнердің озық ... ... де өз ... ... Бұл ... ұзақ ... бойы ... баршылық. Атап айтқанда академик Ә.Марғұлан, зерттеуші этнографтар
С. Қасиманов, Ө. Жәнібеков, Х. Арғынбаев тағы ... ... ... ... ... қауымының әлеуметтік –
экономикалық жағдайды, көшпелі өмірі, біртіндеп отырықшылыққа көшу процесі,
бұрын үстем ... ... ... ... ... ... ... әсіресе Россиямен, сауда қатынасының шаруашылық және мәдени
байланыстың арта ... ... ... ішкі ... факторлардың
әсері айтарлықтай ықпал жасады. Ол кездегі қазақ ауылдарының көпшілігінің
қаламен байланысы болмады. Сондықтан олардың өзіне ... үй ... ... ... ... ... негізінен халық
шеберлерінің қолына қарады. Қазақ қолөнер шеберлері, көбінесе, ... ... ... ... бір қолөнер түріне мамандана кәсіп ету
шеберлердің негізгі күн-көріс ... ... . ... ... ... өнерлі еңбегі, тіпті ғажап ... өзі де ... ... қолөнерді кәсіп етуші шебер жандардың өзі жоқшылық
зардабынан қол үзе алмады. Кейде өнер иесі ... ... ала ... ... айтарлық: «Балаңа ер қосып берем» немесе «Сықырлауық ... деп ... мал ... ... жұмсады. Нәтижесінде, айтулы
шеберлердің өзі малды адамдарға қарыздар болып соны өтеу ... ... ... шеберлерінің күнделікті еңбегінің тым ауырлығының ... - ... ... ... ... арнайы шеберханалардың
болмауы. Әсіресе, ершілер, зергерлер, етікшілер, тоқымашылар тағы да ... ... ... ... ... көбінесе, қысы жазы өзінің тұрғын
үйінде немесе жасатушының мекен – жайында жатып істеді. Мұндай шеберлердің
бұйым жасайтын ... да, ... ... да ... ... ... ... Сондықтан, олар жаздыгүні елмен бірге жайлауға көшіп, өзінің
шағын киіз үйінде-ақ істей берді. Ал енді, киіз үй ... ... ... шана, жерағаш сияқты көлемді құралдар мен бұйымдар істейтін шеберлер,
темір ұсталары, тас ... ... ... кете ... қалды.
Сондықтан, бұлардын кейбіреулерінде, әсіресе ұсталарда ... ... ... ... ... дейінгі қазақ халқының қолөнер табиғатын
жан-жақты этнографиялық тұрғыда зерттеудің ғылым үшін де, өмірлік ... де ... өте зор. ... қол ... ... халық мәдениетінің
ішіндегі негізгі салалардың бірі. Қай халық болсын дүниежүзілік мәдениет
қорына өз әлінше үлес ... Олай ... ... ... да ... оның ішінде қолөнер шеберлерінің дәстүрлі өнерді де жан-жақты
қажет ететін ... ... ... ... ... ... шидің дамуы.
Ши тоқу өнері көшпелі және жартылай көшпелі тіршілік еткен Орта Азия
халықтарына көне заманнан ... ... ... пен ... тоқылған ши қазірге дейін кең түрде пайдаланылып келеді.
Оны киіз үйдің құрамдас бір ... ... ... сыртына тұтуға,
сондай-ақ үйдің ішіндегі аяқ-табақ, ошақ ... ... қою үшін ... ... шиді ... ... ұстау үшін пайдаланған. Сондай-ақ
киіз үйге төселген киіздің ылғал тартып бүлінбеуі, тез ... ... ... ... киіз ... төсеген. Тоқылған шиді қазақтар сияқты көшпелі
басқа шығыс халықтары да ... ... Ши ... тоқу ... қырғыздар, сондай-ақ Орта Азиядағы басқа да ... ... ... Ақ ... ... ... ... тұрмыста пайдаланатын
затты әр бір әйел өздері тоқып алған. Шиді күзге қарай дайындаған. ... шым шиді ... өте ... ... және оны өте ... ... оны ... үшін көп уақыт және айтарлықтай қаражат
жұмсалады.
Қолөнер саласының басқа да ... ... шым ши ... ... орын ... кезде болмаған. Тек ұрпақтан – ұрпаққа дәстүр ... ... ... шым шиі ең ... өзінің декоративтік жарқын
бейнелілігімен ерекшеленеді. Бұл орайда айта кететін бір жай ши ... шиге түр салу ... ... ... ... ... көршілес қырғыз халқы шеберлерінің өрнек үлгісінің ең ... ... ... мол ... байқаймыз. Мәселен, Қырғыз
Республикасының ... ... ... ... ...... Ат- ... – Абад, Ош аймақтарында бұл үлгілердің кең тарағанын, музей
коллекциялары мен ... ... ... ... ... Әрине,
бұлар бірі – бірінің көшірмесі емес. Ши тоқу үшін ашасы бар екі ... ... тіке ... екі ашаға көлденең ағаш қойып, арнайы
жасалған қарапайым станок ... Оны ... ... ... қораға
немесе бастырманың астына орнатады. Киіз ... ... ... ... ... ... ... байланып төменгі жағы жай ғана жерге
бекітіледі. Ашаның ... ... ... ... ... ... ... ыңғайлы болуы тиіс. Өйткені, қой ... ... ... ... тас ... басқадай салмақты зат байланған және жіптің екеуін
екі қолмен ұстап тұрып, кезекпе - ... ... ... ... ... ... ... саласындағы ұлттық өнердің ерекше бір түрі. Өрнектеп
шым ши тоқуда ... ... ... ... ... болмасын,
қазақ әйелдерінің шеберлік, көркемдік талғамы өзінің табиғи шынайлығымен
көз тартады.
Шым ши тоқуда, негізінен, оюдың композициялық құрлысының ... ... ... қазақ шеберлерінің қолданып жүрген қазіргі барлық ою түрлерін
композициялық жағынан: толық жекелеген және ... ою, бір ... ... екі ... ... ою,( ... ... да, көлденең де тепе –
теңдіктегі ұзындық ою) болып ... Шым ши тоқу ... ... ... ... жоғарыдағы аталған жекеленген және тұтас ою
формасын «Шаршы ою»деп те ... Оған ... ... ... ... дөңгелек, үшбұрышты, тағы басқа көп ... ... ... Олар шым шидің бетін тұтас сәндеуге қолданылады. Бұл сияқты шым ши
бетін әшекейленетін ... ... ... ... – кейбір геометриялық
мотивтегі мен өсімдік және зооморфтық, тағы басқа оюладан құралған ... ой ... Шым ши ... ... ою ... ... төртбұрышы,
шаршыдағы жұлдыз, үшбұрыш, көпбұршты немесе сүйірлі бұрыштанып келген ... ... ... ... ... ою ... шым ши тоқу өнерінде
ғана сақталған екен деген ой ... ... ... ... ... шыққан
тегі анықталды деп үзілді – кесілді айтыу қиын. Дегенмен, мұндай оюлардың
түрі ... рет ... ... бейнелеу, кейінгі бақташылық дәуірде үй
жануарлары мен ... ... ... ... ... ... Шәми ... Дариға Жантоқова, Бибі Сәрсенбаеваларды,
т. б . ерекше атауға болады. Өнердің мұндай түрімен орта ... ... ... ... халықтарыда да ертеден айналысқан. Өркендеп шым
ши тоқыудың технологиясы мен әдістері ... ... ... ... ... Азербайжан тұрғындары кұрылыстарда шатырдың қабырғасын
әсемдеуге пайдаланды. Өрнекпен ши тоқу өнерін де қазақ шеберлері қолдаған.
1. 3. ... ... әр ... ... танысу.
Қазақ халқының қолөнер саласында ши өңдеу, оған жүн ... ... түр ... тоқу ісі де ... бойы ... балаға мирас қалып
келе жатқан ұлттық өнері болып табылады. Ши бұйымының жалпы сырт ... ақ ши, ... ши, шым ши деп үш ... бөлуге болады. Мұндай ши
түрлері қазақ арасында әрқайсысы өз ... әр ... ... ... ... ... ақ шиді ... құрт,
ірімшік, т. б. жаю үшін, сондай – ақ сүзгіш шыпта жасау, үйдің ... ... ... болу үшін ... болса, ұзына бойы түсті жүнмен
немесе жібекпен оралған шым ши киіз үйдің сәнді жиһазының бірі ... Ал өн бойы ... ... әр жерінен аралатып оралатын шиді
орама ши ... ... ши деп ... киіз ... ... орай ... ... жоғарыдағы айтылған
шидің соңғы екі түрі: шым ши мен ... ши ... Шым шиді ... ши» ... атайды (бұл ерте уақыттағы жез оралған кезден қалған ... ... ... негізгі заттар:
Ақ ши, алаша ши, ас шиі, аяқ қап, ау, ... ... ... ... ... ... ши, күреке, күзу шиі, қазан жапқыш, қара ұстағыш, ... ... ши, ... саба төсеніш, сақар ши, терезе жапқыш, түс ши, ши
қора, ши қалпақ, ши есік, шом, шым ши, шыны қап, ... ... ши ... бір
қанша түрлерге бөлуге болады.
Өркендеп ши тоқу өнерін де қазақ шеберлері қолданған. Олардың ши бетіне
салған түрлері ... деп ... Әр ... ... тең алты ... оның екі ... шыбық ши, одан кейін алақан ши ... ... түр ... ...... түр ... жағы түтіліп, тез тозып
қалмау үшін, ... ши шым ... екі ... ... ... ... ... екінші босаға дейін, шиді айналдыра тұтуды – ши ұстау деп атайды.
Ұсталған шидің екі шетіндегі кереге байлайтын ... ... ... Халық
шеберлері табиғаттың байлығын өздерінің күнделікті түрмысында ... өте ұста ... ... – ақ ... Даланың шиін өңдеп,
тоқып, кәдеге жаратыу қиын да жұмыс болмағанымен оны ... ... ... ... ... ету оңай да іс ... Әйелдер халқымыздың қалаулы
шеберлері жасаған шым ши киіз ... ... ... жауып, киіз есіктің
ішкі жағынан тұтылады. Шидің әрбір сабағына түрлі – түсті жүннен, кейде
жібектен ... ... ою - ... ... ... өрнекті де
әсем заттар мен бұйымдар жасау ертеден мәлім, ши өңдеу мен ... ... ... де бар. ... Аршу деп ... алдында ши
сабағының қабығын аршуды атайды. Шиді әр шумен бірге оның ішінде жүн орауға
жарамдысы да, ... да ... ... ... таңдап, бөлектеп
аршып алуды сұрыптау деп атайды. Сұрыпталған шиді әрбір ... ... ... ... тізу дейді, ал шиге өрнек саларда оны ... ... ... жіп ... ... ... сызу деп ... Оны көбінесе
пышақпен, қарындашпен, сондай –ақ отпен де ... ... ... бойынша инеге өтгізілген шиге түрлі түсті ... орап үлгі ... түр салу деп ... Оралған шиді, салынған белгісіне қарай, өрнек
бойынша ши сабақтарын дұрыс орналастыруды да шеберлер тізу деп ... ... – ши ... белгіленген, яғни күйдіріп белгіленген жеріне қарай
бірінен кейін бірін қарапайым құрал ... 12- 15 ... ... шалып
байланыстырыуды ши тоқыу дейді.
Шаршы – бір түтас өрнекті қамтыған шидің бөлігі, ... әр ... ... ... оның ... патшайы, қошқар мүйіз дейтін атаулары бар.
Шыбық – шаршы гүл түрі салынған шетінен шидің өн бойына бір түсті ... ... ... ... ...... деп аталады.
Ала қанат – шидің өрнегі тозып, ... ... ... ... үшін ... ... жалғастыра ақ шиден сиректеу етіп, шидің екі
жағынан 20- 40 см шамасында тоқылады. Осы ... ... ... ... есік – шым шиді ... тігу әдісімен киіз үй есігінің ішкі ... үшін ... Етек жағы ... жай ғана ... ... ... Р. ... айтуы бойынша қазақтың Адай
тайпасында түрлі зат қою үшін ... сөре ... да ... ... ши тоқу үшін шиді ... өте ... түрде, ши сабағының әрі ұзын,
әрі жіңішкесін сұрыптап жинайды. Оны бір – ... ... ... боялған қой
жүнімен немесе көктемгі көпсіп тұрған түйе жүнімен орайды. ... ... ... жібекпен де орайтын болған. Мұны ши орау дейді.
Қазақтың өрнекті шым шиі ең алдымен ... ... ... ерекшеленді. Әрине, бұдан жайнаған және көп түсті бояумен
берілгендіктен деген ұғым тумау керек, ... ... ... бұл
өнердің ерекшелігі, оюлаына сәйкес келіп, бояу ... ... ... ши ... ... ... түрлерінің ірі болып,
бояу түстерінің сәйкес келуі, ... ... ақ, ... ... көрінеді. Басқа сары, жасыл, қоңыр түстер бос ... ... ... ... үшін түсірілетін кейбір майда түрлер салу үшін
қолданылған.
Тоқылған ши түрін қарастыра келіп, ... ... түрі ... ... ... ... 1. ... шидегі барлық кеңістікті жауып
түратын түрлер 2. ... ... ... ... немесе көлбеу
торланып келуі) 3. Тұйық композициялы түрлер. Тоқылған ши ... ... ... ... тәртібін сипаттай келе, мұндағы
көрсетілген үлгілерін түгел қамтып, құрлысы жағынан жіктеп, қағаз ... ... ... ... ... айта ... бір жай ши өңдеп, өрнектеп, шиге түр салу
өнерінде қазақ шеберлеріне, туысқан халықтар ... ... ... ... ... үлгісінің ең жақын, кейбір ұқсастық белгісінің мол
екендігін байқаймыз. Мәселен, Қырғыз республикасының Талас ... Тянь ... ...... Ат – башинский, Джалал – Абад, Ош аймақтарында ... кең ... ... ... мен ... ... аңғартуға болады. Әрине, бұлар бірі – бірінің көшірмесі емес.
Бояу реңін қолдану ... ... ... мен ... тәсілі
сияқты өзіндік, ұлттық ерекшеліктері барлығы сөзсіз. Өйткені, шебердің түр
өрнегін белгілі дәстүр ... ши ... ... әрбір шебердің ой -
өрісі, талғамына сәйкес, өзінше әр түрлі жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... жалпы көркемдеу
шешіміне байланысты бірін – бірі ... ... мен ... толы ... ... ... Сондықтан ұлан байтақ
республикамыздың бірқатар обылыстарын аралап, онда ши тоқу ... ... ... ... ... ... үзілді – кесілді
пікір айту артығырақ. Ондай ... айту ... ... Оның ... алға ... мақсатымыздың өзі, ши өңдеу мен тоқу өнерінің жалпы да
болса тарихи жағынан ... ... ... ұлттық өнеріміздің
жас ұрпақтарға үлгі боларлық тәрбиелік ... ... ... ... ... шым ... алатын орны.
2.1 Қазақ қолөнеріндегі шидің тоқылуына жалпы ... ... ... қатаң реттілікпен орындалған ою - өрнектеп әшекейлеген
бұйымдар киіз үй ... ... ... ... еді де , оған аса ... сипат беріп, толып жатқан тұрмыстық міндет атқаратын, шаң
өткізбейтін, ... ... таза ... ... ... шым ... өрімнің , оның үй ішін айналдыра қоршаған жарқын да ... ою ... ... , ... ... шілдесінде тынысталған қандай жақсы .
Құрлысы мен көркемдеу тәсілі сияқты өзіндік , ... ... ... . ... , шебердің түр өрнегі белгілі дәстүр бойынша ши
бетіне түсіргенімен , әрбір шебердің ой - ... , ... ... , ... түрлі жаңалықтар ендіріп , бояуының түсіне , кейбір түрлерді орналастыру
, жиектеу , жалпы көркемдеу шешіміне байланысты бірін ... ... мен ... ... толы өрнек тудырып отырған ... біз ... ... келе жатқан дәстүрлі өнерді жалғастыру үшін
біз жастар сол өнерді заман талабына сай , оны ... ... ... Шым ши мен ... ... ... , ... Жанна .
Базарбаева Раушан , Бапанова Сауле , «Айтыс » деген жүмысы И . ... » М . ... « ... », «Жайлау » , «Қыз ... , ... ... сөз тастау », «Дүние өзені »сияқты шеберлердің
жүмыстарын көру ... ... ... ... » ... ... қазақтың
өзіндік ұлттық ерекшеліктерін ұлттық киімдері арқылы образдарын шығарып
өзгеше ... ... ... ... бір ... ақ ... мен ... тиімді қолданған . Бұл жүмысы қандайда болмасын
адамды бірден- ақ баурап кететіні белгілі . Тағыда ... ... » ... » , «Қыз ... » , ... тағы басқа көп шеберлердің жүмстарын ... ... ши ... ... әуестігім барған сайын артып сол шеберлердің
жүмстарын көру арқылы мен «Нұрлы ... атты ... ... шықтым .
Біздің бүл тақырыпты таңдаудағы және тоқу техникасына ... , ерте ... шиді киіз ... түтылатын қүрал жабдық ретінде қолданса, біз ... ... ... Сол ... асыл ... жаңарту арқылы
заман талабына сай, өзгеше әр түрлі жаңалықтар ендіріп отырған . ... ... ... жаңалығымыз жүнмен бірге жіптерді релефті түрде ... ... ... және бұл ... әлі ... ... жоқ. ... таңдаудағы себебіміз : сол шеберлердің идияларын
өзімізге қабылдау арқылы өз ойымды халыққа жеткізгіміз келді. Бұл жұмысыта
көктем ... ... ... ... шығуымен бірге қазақ
қыздарының жарыса билегені биленеді және ... ою ... 2 Шым ... дәстүрлі жасалу технологиясы.
Шым ши тоқу – қазақтың қолөнер саласындағы ұлттық өнерінің ерекше бір
түрі. ... шым ши ... ... , ... қолөнерінің қаисыбір
саласында болмасын қазақ әйелдерінің шеберлік , көркемдік талғамы ... ... мен көз ... ... ... көп бояу түрлер
слынған шилер өз алдына бір топқа ... . оның ... ... ... ... ... өнерінің түріне қатысты бұған барлық кеңестікте
текпішекті ромбы түрінде , бірінен соң бірі келіп отыратын ... шиді ... ... . ... , көпбояулы болып келген жағдайда
белгілі бір тәртіп сақталып, бояулардың ауысып келіп отыратындығы байқалады
.
алық ... ... ... ... күнделікті түрмысында қажетке
жаратуға ертеден ақ пайдаланып келгенін білеміз . Оған ... ... ... ... ... ғана ... бола ... . Даланың шиін
өңдеп , тоқып кәдеге жарату қиын да жүмыс ... оны ... , ... ... ... дүнИе ету оңай іс емес . Әйтеуір халқымыздың
қалаулы шеберлері жасаған шым ши киіз ... ... ... ... , ... ішкі ... ... шидің әрбір сабағына түрлі –түсті жүннен кеиде
жібектен оралған белгілі ою ... ... ... ... ... мен бұйымдар жасауғаны ертеден мәлім.
Арқалықтың өн бойын әр жерден тоқылатын жіп ілінетіндей етіп кертеді ... ... ... жіптерді арқалыққа дәл ортасын келтіріп көлденең
асылады . осылай қатарына ... ... ... ... ... бірінші шиді
сырықты бойлата салады да , әлгі жіптерді әрлі – ... ... ... , яғни ... ... ар жағындағы домалақты оң
қолмен алып , бергі жағына түсіреді . осы төртіппен шидің өнбойы ... . ши мен шиді ... тоқу жібі ... шиді ... ... екі жіп
өзара бір айқасып есіліп отырады . мұны шебер өз жағындағы домалақты біресе
оң қолмен , ... сол ... ... ... оңай ... ... халқының қолөнер саласында ши тоқу оған жұн орап , ... , түр ... тоқу ісі де ... бойы ... ... ... қалып
келе жатқан ұлттық өнері болып табылады .
Заман ағымына орай , ... асыл ... бірі ... ... ... шығу тарихымен жасалу жолдарын дамыту, оның шығу тәрихымен жасалу
жолдарын зерттеуді , ... ... ... ... халықпен
көптеген жұмыстар жүргізуге болады . Теориялық негізінде ши ... сән ... ... шығу ... ... , ерекшеліктері ,
тоқылуы , қүрал - ... , ... құны , ... ... керек . тәжірибелік негізінде шидің эскиізі , сызбасы , сызба
ерекшелігі тоқылу әдістері , эскиіздерінің ... ... ... ... ... ... ұрпаққа сақталып қалуы болашағымыздың
жарқын болып, атадан балаға мирас болып қалатын дүниелерді көреміз. Болашақ
ұрпаққа ғасырлар бойы келе ... ... ... ... дәстүрлерінің
насихаттау арқылы біз ұлттық өрлеу, өнеге болатын ... жол ... ... ... ... ... басты міндетті.
«Кен асылы жерде , сөз асылы елде» дегендей , өнер түрлі елде мол ... ... ... ... және жасай береді .
Қазақтың сәндік қолөнері – біздің түрі ... ... ... . оны ... ... , жер – жерде халық шеберлерінің өнегелі істерін
жас ұрпақтарға ... , ... ... ... ... беру ... және ... іс болмақ .
2.3 Шым ши өнерімен шұғылданатын қазіргі ... ... ... жасалған қатаң реттілікпен орындалған ою - өрнектеп әшекейлеген
бұйымдар киіз үй ішінің ажырамас болігі болатын еді де , оған аса ... ... ... ... ... тұрмыстық міндет атқаратын, шаң
өткізбейтін, бірақ даланың таза ... ... ... шым шиден
жасалған өрімнің , оның үй ішін айналдыра қоршаған жарқын да әсерлі ою -
өрнегін ... , ... ... шілдесінде тынысталған қандай жақсы .
Құрлысы мен көркемдеу тәсілі сияқты өзіндік , ұлттық ... ... . ... , шебердің түр өрнегі белгілі дәстүр бойынша ... ... , ... ... ой - ... , ... ... , өзінше
әр түрлі жаңалықтар ендіріп , бояуының түсіне , кейбір түрлерді орналастыру
, жиектеу , жалпы көркемдеу ... ... ... ... қайталамайтын
өзгерістер мен өзіндік ерекшеліктерге толы өрнек тудырып ... ... біз ... ... келе жатқан дәстүрлі өнерді жалғастыру үшін
біз жастар сол өнерді заман талабына сай , оны ... ... ... Шым ши мен ... ... ... , Крупко Жанна .
Базарбаева Раушан , ... ... , ... » ... ... . И . ... » М . Нартов « Қалыңдық », ... » , «Қыз ... , ... ... сөз ... », ... ... »сияқты шеберлердің
жүмыстарын көру арқылы мысылы, Бапановтың «Айтас » деген жүмысында қазақтың
өзіндік ұлттық ... ... ... ... ... ... күйге ендіріп қозғалыс қимылдарын бір ... ақ ... мен ... ... ... . Бұл ... ... болмасын
адамды бірден- ақ баурап кететіні белгілі . Тағыда Нартовтың «Қалыңдық » ... » , «Қыз ... » , ... тағы ... көп шеберлердің жүмстарын көру
арқылы өзімнің ши тоқуға деген әуестігім ... ... ... сол ... көру арқылы мен «Нұрлы көктем» атты ... ... ... ... бүл ... таңдаудағы және тоқу техникасына келсек , ерте кезде
шым шиді киіз үйдің түтылатын қүрал жабдық ... ... біз ... ... келді. Сол халқымыздың асыл мүрасын жаңарту арқылы
заман талабына сай, ... әр ... ... ... ... . ... бүл
жұмысқа еңгізген жаңалығымыз жүнмен бірге жіптерді релефті түрде ... ... ... және бұл ... әлі ... ... жоқ. ... таңдаудағы себебіміз : сол шеберлердің идияларын
өзімізге қабылдау арқылы өз ойымды халыққа жеткізгіміз ... Бұл ... ... ... ... ... шығуымен бірге қазақ
қыздарының жарыса билегені биленеді және ... ою ... ... ... ... ... ... «Нұрлы көктем» композициялық құрылымы және түр түс ерекшеліктері.
Құрлысы мен көркемдеу ... ... ... , ... ... сөзсіз . Өйткені , шебердің түр өрнегі белгілі дәстүр бойынша ши
бетіне түсіргенімен , ... ... ой - ... , ... ... , ... ... жаңалықтар ендіріп , бояуының түсіне , кейбір түрлерді орналастыру
, жиектеу , жалпы көркемдеу шешіміне байланысты ... ... ... мен ... ... толы ... ... отырған .
Сондықтан біз ... ... келе ... ... ... ... ... жастар сол өнерді заман талабына сай , оны қабылдап ... ... Шым ши мен ... ... ішінде , Крупко Жанна .
Базарбаева Раушан , Бапанова Сауле , «Айтыс » деген ... И . ... » М . ... « ... », «Жайлау » , «Қыз ... , ... ... сөз ... », ... өзені »сияқты шеберлердің
жүмыстарын көру арқылы мысылы, Бапановтың «Айтас » ... ... ... ... ... ... ... арқылы образдарын шығарып
өзгеше күйге ендіріп қозғалыс қимылдарын бір ... ақ ... мен ... тиімді қолданған . Бұл жүмысы қандайда болмасын
адамды бірден- ақ баурап ... ... . ... ... «Қалыңдық » ,
«Жайлау » , «Қыз ұзату » , ... тағы ... көп ... ... көру
арқылы өзімнің ши тоқуға деген әуестігім барған сайын ... сол ... көру ... мен ... ... атты жұмысыты тоқып шықтым .
Біздің бүл тақырыпты таңдаудағы және тоқу ... ... , ерте ... шиді киіз үйдің түтылатын қүрал жабдық ретінде қолданса, біз картина
ретінде көрсеткіміз келді. Сол ... асыл ... ... ... талабына сай, өзгеше әр түрлі жаңалықтар ендіріп отырған . Біздің бүл
жұмысқа еңгізген ... ... ... ... ... түрде өру
арқылы көрсеткіміз келді және бұл техниканы әлі ... ... жоқ. ... ... ... : сол ... идияларын
өзімізге қабылдау арқылы өз ойымызды ... ... ... ... ... ... жаңбырдан кейінгі кемпірқосақтың шығуымен бірге
қазақ қыздарының жарыса билегені ... және ... ою - ... - ... - ... ornament - әсемдеу, сәндеу деген сөзінен
шыққан) үйлесімділікпен бір қалыпқа түскен элементтерден ... ... ... ... ... - сайман, қару - ... тағы ... ... пластикалық өнер шығармаларын ... тағы ... ... үшін ... ши ... ... ... композициялық құрлысының маңызы ерекше.
Шым ши ... ... ... – қырғыз оюларының негізі – ... ... ... және ... тағы басқа оюлардан құралған
ба деген ой келеді.
Диплом жұмысымды алып қарасақ: бұрынғы ... ... ... келе
жатқан шым ши тоқуда негізінен оюдың композициялық құрылысының ... Бұл ... ... қосмүйіз, тікмүйіз қолданылады.
Қосмүйіз – мүйіздің қосарланып, парланып тоқылуына байланысты аталған.
Бұл ою мал ... мен аң ... ... ... Үйде ... пен тоқшылық болсын деген белгі.Заман талабына сай көп шеберлер
оны өзгеше күйге ... , ... ... ... ... ... ... жарату арқылы жаңа туындыларға жаратып ... ши ... ... ... түрлерінің ірі болып, бояу түрлерінің
сәйкес келуі, көбі несе қызыл,сары, көк, ... ... ... ... ... ... өңдеу, оған жүн орап, өрнектеп безендіру,
тоқу ісі де ... бойы ... ... ... ... келе ... ... болып табылады.
Өрнекті ши орау техникасының ерекшелігі әрбір ши сабағы ... ... ... ... ... күрделі түрді алдын ала
түгел түсіріп алуына үлкен қиындық келтірген. Өрнекті ши ... ... мол ... ... ... ... мен ... дарындылығының
нәтижесінде сан қилы алуан өрнек туындыларын жасай берді.
Ши тоқу ... ... ою - ... ... ... ... Шеберлердің ой-өрісі, талғамына сәйкес өзінше әр түрлі
жаңалықтар ендіріп бояу түсіне , жалпы көркемдеу шешіміне ... ... бірі ... ... мен ... ... толы өрнек
тудырып отырған. Сондықтан ұлан байтақ Республикамыздың бірқатар облыстарын
аралап, ондағы өзгешеліктерді түгел сарапқа ... ... ... ... ... айту артық. Біздің мақсатымыздың өзі ши өңдеу мен тоқу өнерін
жалпы да болса тарихи жағынан қысқаша ... ... ... ... ... ұрпақтарға үлгі ету.
Шиден жасалған бір ғана бұйымда ... ... ... ... ... ... үш қыздың бейнесі және ою - өрнек ... ... ... арқылы жасалғаны көрсетіледі.
Қолөнерін өз заманын сай қалыптастырып үйренген қазақ ... ... ... бір ... ... ... ның халық
шығармашылығына елітетін тартымдылықтың құпиясы адам мен табиғат бір тұтас
болып, болмыс пен адам үйлесім тапқан алтын ... ...... ... ... ... ... жатса керек. Жалпы жер – ... мен ... тас, ... ... ... ... киіз, ши
өнерімен шұғылданатын шеберлер қатары сиреп бара жатқанын ескере ... ... ... - ... ... ұлттық мәдениетіміздің
құрамды бөлігін даиыта отырып, жер – жерде халық шеберлерінің ... жас ... ... ... ... ... арттыра
беру аса құрметті және игілікті іс болмақ.
Пайдаланған әдебиеттер
1 . Арғынбаев халел . ... ... ...... ... 1987ж.
2 . С . Төленбаев М . Өмірбекова . ... ою - ... ...... ... П Т Д» 1993ж .
3 . Мұқанов .М.С ... ... ... ... ... . ... .
1979 ж.
4 . Мұқанов . М . С . қазақ ұйы . Алматы . 1981 ... . Х ... . ... ... ... ... : өнер . 1987 ж.
6 . Қ . Әмірғазин . Қазақ қолөнері Алматы 2004 ж .
7 . ... ... . ... ... қолөнері – Алматы Қазақстан . 1995 ж .
8 . Әбдітапарова Т .( Оюлы текеметті ойдыр әже) Ана тілі – 1994 ж .
9 . ... З . ою - ... ой ... . ... : рауан 1996 ж .
10 . Ақайқызы сырмақ Қазақстан әйелдері . 1997 ж .
11 . Е . ... ... мен Орта ... ... және ... » үш қиян : 2004 ж .
12 . ж . ... ... қиял оты ұшқыны атқан » Қазақстан өнері :
Алматы өнер 1984 ж .
13 . « ... ... ... XX ... ... » 2002 ж .
14 . Б . Е . ... « Қ . Р . Ә . Қастеев атындағы ... .
15 . ... ... « ... қолы ... » Алматы : Қазақстан , 1995
ж .
16 . Жанибеков .У . Культура Қазахского ремесла . Алма – а та . 1982 ж .
17 . ... Ә . ... ... . Алматы : жазушы 1992 ж .
18 . Ибраева К . қазахскаий орнамет , - Алма – Ата : өнер . 1994 ж .
19 . ... . Ә . Х . ... ... прикладное искусотва Т . - .
Алматы . 1987 ж .

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көз гигиенасы3 бет
Сезім мүшелері17 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Delphi бағдарламасында Шымкент қалалық жол полициясының деректер қорын жобалау21 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ААҚ-ның басқару құрылымы21 бет
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«Шымкент сүт» ЖШС айран өндіру тізбегінің сапа жүйесін сараптау87 бет
Ауыр металдардың шымкент қаласының территориясында33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь