Түрік қағанаты

• Біздің жерімізде ерте заманда ірге тіккен алғашқы
мемлекеттердің бірі – Түрік қағанаты. Түрік этнонимі қытай жылнамаларына 542 жылдан бері белгілі, яғни осы жылдары біздің жерімізде салықтар және алымдар пайдаланып, салт – дәстүр немесе заң негізінде қазақ халқына “сіңіп отырған” деуге болады.
Түрік қағанаты Қытай елімен экономика жағынан жақсы қарым – қатынаста болған. Қытай елі Қазақ жерінде сауда – сатық жасап, сол кездегі билік еткен – Мұқан қағанға жылына 100 мың тең жібек матасын төлеп отырған.
Түрік қағанаты 603 жылы Батыс, Шығыс болып бөлінгеннен кейін олардың алып жатқан жері анықталды. Батыс Түрік қағанатының қағаны – Тон (618-630жж) Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта құрды. Салық жинауға жергілікті адамдарды бекітіп, оларға “селиф” деген атақ берді. Олардың үстінен жасауылдар бақылау жүргізді. Селифтер жасалауындарға есеп беріп отырды.
Қарапайым халықты “қара бұдундар” деп атаған. Бұл сөз қазақтын “қалың бұқара”, “қара халық” деген мағынасы. Алым – салықты төлейтін, ауытпалықты көп көтеретін осы “қара бұдундар” Түрік қағанатында салықтын “қанмен өтейтін” түрі де болған. Ондай әскери міндетті атқарушы адамдар майдан шебінің алдынғы қатарында жүрген. Мұндай қызметті көбіне тәуелді тайпалардың адамдары атқарған. Бағынышты тайпалар азық – түлік салығын, төлеп, қымбат бағалы аң терілерін де тапсырып отырған
        
        Біздің жерімізде ерте заманда ірге тіккен алғашқы
мемлекеттердің бірі – Түрік қағанаты. Түрік ... ... ... ... бері ... яғни осы ... біздің жерімізде салықтар және
алымдар пайдаланып, салт – дәстүр ... заң ... ... ... отырған” деуге болады.
Түрік қағанаты Қытай елімен экономика жағынан жақсы ...... ... елі ... ... ... – сатық жасап, сол кездегі билік
еткен – Мұқан қағанға жылына 100 мың тең ... ... ... отырған.
Түрік қағанаты 603 жылы Батыс, Шығыс болып бөлінгеннен кейін олардың
алып жатқан жері анықталды. Батыс ... ... ... – Тон (618-
630жж) Орта Азиядағы ... ... ... құрды. Салық жинауға жергілікті
адамдарды бекітіп, оларға “селиф” деген атақ берді. ... ... ... ... ... ... есеп ... отырды.
Қаған
Қаған ... ... шад ... ... халықты “қара бұдундар” деп атаған. Бұл сөз ... ... ... халық” деген мағынасы. Алым – салықты төлейтін, ... ... осы ... бұдундар” Түрік қағанатында салықтын “қанмен
өтейтін” түрі де болған. ... ... ... ... ... майдан
шебінің алдынғы қатарында жүрген. Мұндай қызметті ... ... ... атқарған. Бағынышты тайпалар азық – түлік салығын,
төлеп, қымбат бағалы аң терілерін де тапсырып отырған.
... ... ... мал ... егін ... ... ... жерді ақсүйектерге бөлін, ... ... күн ... жан бағу үшін айналысқан. Тарихи деректер
бойынша Түргеш қағанатының ыдырауы үш себептін әсерінен, ал оның ... ... ... мен ... ... ... ... (756-940жж) тұсында Білге Күн Қадыр-хан
Саманилер сарайына алым-салық төлеп отырған. Яғни осында жер ... ... ... салықтын “құрбаншылық” түрі әлі де ... ... ... (Ixғ. соңы – Xiғ. ...... ... ... болды. Гардизи былай деп жазады: “шаруалар өз мырзаларына
мал бақты”. Тағы дай айта кететін жай, мұнда адам қайтыс ... ... ... ... Қарахан мемлекеті (942-1212) – ондағы жер иеленудің бір түрі
“иқта” болған. Иқтаның мәні – оны ... ... ол ... ... қарапайым
халықтан алым-салық жинап, ханға әскери қызмет етуге міндетте болған.
Ірі билік иелеріне жаулап алынған ... үлес ... олар ... ... ... отырған. Мұндай салық жинау үшін мемлекет жері
де ... ... ... діни ... ірі жер ... ... ... етін қалдырған жерлер де болған. Оларды ... ... ... және олардан салық алынбаған.
Отырықшы аудандарда шаруаларды қанаудың бір түрі – ... ... ... ... ... отыру. Араб, парсы деректерінде
ондай үлескерлерді музари немесе барзшар деп ... ... ... ... бір түрі ... ... ... әлсіз адам өз үлесіндегі жерді күштің қамқорлығына береді, ол ... ... ... Әлсіз өзінің шамалы жерден алған өнімін және отбасын
қорғағаны үшін күштіге салық төлеген.
Музари немесе ...... ... ... ... алынатын
алым-салық..
• Қарақытай (1125 - 1212жж) әрбір үйден бір динардан ақша
жиналған. Егістік жерлер ... ... ... салығы арнайы адамдар
арқылы жинастырылған. Ал үлестік жерлерді иеленушілердің қолдарында арнаулы
грамоталары болған. Әрбір ... ... ... ол ... ... ... ... тұрды.
Отырар, Тараз қалаларында алым-салықты гурханың ... ... ... ... Ал басқа аймақтардан салық ... ... ... ... ... феодалдарға жүетелген.
Жетісудің егіншілікпен айналысатын тұрғындары билеушіге өнімнің оннан
бір үлесін төлеген. Ірі қалалар әкімі гурханға жыл сайын жер ... ... ...... ... өнделетін жерге салынатын салық.
• Алтын Ордада (ХІІІғ. ортасы – ХVғ. ... ... ... тұрған
хан тұқымының әрбір өкілі белгілі бір аймақтан ... ... ... ... ... жинаумен дағалар айналысты. Сонымен қатар халық санағын
өткізу, әскер жинау, ... ... ... ... ... жұмыстар
атқарған (“Ата -мұра” орта ғасырлардағы қазақ тарихы, 2002ж).
• Ақ Орда, Моғолмтанның, Әбілқайыр хандығының, ... ... ... ... ... ... ... күш-қуаты көп жағдайда халықтан алынатын алым-
салыққа, ... ... ... болды. Әскерлерді азық-түлікпен
қамтамасыз ету үшін жиналатын салықты тағар деп атаған. Жерден немесе онда
түратын түсетін алым-салық інжу ... Жер ... ... - ... ... ... харадж, баж салықтары алынды. Баж - өнделетін
жерге салынатын салық. ... – мал ... мал ... 1/ ... алынған. Мал салығы зекет деп аталған. Зекет – ... үшін ... ... ... ... ... емес мұсылмандар ғана
төлейді. Исламның ... бес ... ... ... бір рет ... беру
керек. Зекет ішін жеуінен , борышынан артық болса 80 гр алтыннан, 56 ... ... ... ... Бұлардың қырықтан бірі зекетке беріледі.
Малы: қырық қойдан, отыз сиырдан асса, бес түйесі ... адам ... мен ... ... ... ... ... бір қой не ешкі;
121-ден – 200-ге дейін екі қой не ешкі;
201-ден – 399-ға дейін үш қой не ... ... әр ... бір ... ... ... зекет нісабы.
30-дан – 39-ға дейін бір жас еркек не ... ... – 59 –ға ... екі ... бір ... өгіз не ... – 69-ға ... бір жастағы екі еркек не ұрғашы тана;
70-тен – 79-ға дейін тайынша не бір құнан өгіз не ... – 89-ға ... екі ... ... зекет нісабы.
5-тен – 9-ға дейін бір қой не ешкі;
10-нан – 14-ке дейін екі қой не ешкі;
20-дан – 24-ке ... төрт қой не ... – 35 – ке ... бір ... ... ... жетпеген алтын күмістен, жетсе де иелігіне бір жыл
толмаса, әйелдердің сәндік бұйымдарынан үй ... ... ... ... ... Қазақ хандығы(ХVғ – XVIIғ) – қазақ халқы алдымызда атап
өткен салық түрлерінің бәрін ... ... бұл істі ... яғни ... ... ... маусымдық көші-қон
уақытын белгілеу, дау-жанжалдарды әділ шешін ... ... ... ... ... ... ханы елді билеумен қатар, әскерлердің жоғарғы басшысы болды.
Халықтан әртүрлі салықтар жинатып алып ... ... ... ... айып, құн төлету, барымша т.б.)
Халықтын қарапайым көпшілік бөлігі мал өсіруші мен ... ... ... ... ... және ... ... қатар көптеген міндеткерлікті
атқарды. Кедейлер бай – шонтарлардың малын бақты, үй ... ...... ... ... ... алынатын салық.
Пітір садақа - пақырларға 1460ж. бидай немесе 2920гр. арна не
осылардың ... ... ... ... беру ... ... ... емес
адамға пітір садақа берілмейді.
Құрбан шалу – Құрбан айтының үш күн ... қан ... ... ... қой, ... ... түйелер ғана жарайды. Бір бөлікті пақырға,
бір бөлімін дос-жаранға, ал қалғанын бала-шағасына берсе сауақты болады.
Терісін ... ... ... ... тур. 1992ж).
Осыған сәйкес қазақ халқында тағы да басқа алым-салықтар, міндетті
төлемдер алынып отырды.
• “Жеті жарғы” – Төле би, ... би мен ... ... ... хан ... ... деп аталатын заң жинағын жарыққа шығарды.
Жеті жарғыға әкімшілік, қылмыстық істер, ... ... ... діни ... ... ... ... “Сұлтандардан басқа қару асына алатын әрбір адам ханға және халық
билеушілеріне жыл сайын ... мал ... 1/20 ... ... төлеп отыратын болсын...”
- Қару ұстап жүре алатын кез ... адам хан мен ... ... мал мүлкінің 20-дан бір бөлігін алымға отыратын болсын(33
бап)
(Қазақстан тарих – 4 томдық ІІ том, 1997ж).
Ежелден бері ... ... ... ... бай ... ... ... жинап отырды. Мысалы, қазақ ... бірі ... ... ... ... алуға болады. Хандықтың
қаржы мекемесі алым-салық жинаумен және керуендерден ... ... Бұл ... ... туысы Сейілхан басқарды. Өзінің бір
хатында Кенесары деп жазды: “Рахымбай, ... ... ... ... ... ... барлық көпестерді ескертемін, зекет жинау үшін
сұлтан Сейілханды, Шоқпар биді және ... ... ... ... әр ... оннан бір бөлігін беруге тиіссіздер”.
Кенесарының салық жинау саясатындағы негізгі ... ... ... ... енді хан ... ... жалпы салықпен
ауыстыру болды. Бұл феодалдық салықты мемлекеттік салықпен ауыстыру қадамы
болды. Кенесарыға дейін Қоқандықтар қазақтардан үш түрлі ... ... ... ... - әр ... 1 ... алам зекет – 50 бас малдан бір мал;
б) харадж - әр қырманнан 3 қой, бұл салық егіншелерден алынады.
Сонымен қатар, кей ... әр ... 3 қой не 1 ... (алтын ақша)
көлемінде әскери салық алынған. Ал хиуалықтар Сыр бойы қазақтарынан 10 ірі
қарасы бар адамнан 2 ... 13 ірі ... не 40 қойы бар ... да 2 ... алып ... билігін мойындаған қазақтар Хиуа не Бұхара ... ... және Орыс ... ... ... төлеуден құтылған еді. Бұл
қазақтардың алым-салықтан біршама жеңілдеуіне әсер етті. Бірақ ... ... ... хан ... ... әр ... салықтарды қатаң
талап етуге итермелейді, ал бұл оның қол ... ... ауыр ... мал ... ... ... ... ал
егіншілерден “ұшыр” салығын сақтап қалды. Сонымен қатар, ол ауыл бойынша
ерекше салық және әр ... ... ... ретінде сыйлықтар алды.
“Зекет” салығын жинаған кезде ал белгілі бір өлшемді сақтап отырды:
40 басқа дейінгі ... 1 бас, онан әрі әр 40 ... 1 бас ... ... ... ... Кенесары жасақтарының көрсетуі және патша
тыңшыларының ... осы ... ... ... ... рулардан Кенесары
зекетті киім, қару-жарақ, ер-тұрман түрінде жинады. Жиналған ... ... ... ... ... ... ... Иманқұл Сарыбаев Орынбор Шекара
комиссиясына берген ... ... ... ... ... 130 төленгіті “Әр ауылдан бір жылқы, бір шапаннан зекет жинауға
келгенін” хабарлайды.
“Зекет” сөзі бұл жерде дұрыс қолданылмаған ... ... ... ... ... ешқашан ауыл бойынша алынбаған. Алайда, Кенесары
қоқандықтар мен хиуалықтар сияқты жан басына және үй ... ... ... ... ... ... қатар, қазақ рулары өз еріктерімен
зекет ... де асып ... ... ... отырғанын байқаймыз. Мұндай
“ерікті жәрдем” шын мәнінде қосымша салық ... және ... ... ... ... ... “ұшыр” салығы да жиналды. “Ұшырды” тек егіншілікпен
айналасатын рулар ғана ... Олар ... ... ... ... бір ... беріп отырды. Бұл уақыттарда Кенесары жақтарының біршама
бөлігі Сыр бойында Сарысу, Іле, Ырғыз бен Торғай ... ... ... ... салы ... мемлекеттік қазынаға түсті және
көтерілісшілер мұқтажы мен әскерді ұстауға ... ... ... да ... еді. ... ол ... патшаның отарлық саясатын жүзеге асырудың бір жолы ретінде санап,
оған қарсы ... ... да ол ... ... ... ... Троискіден Орта Азияға бет алған сауда керуендеріне ... ... ... ... ... ... ... бойынша тек 1837-38 жылдары Кенесары сауда ... ... ... 277500 ... ... ... Жәбірленгендердің ішінде
Қазан, Вятка, Рязань, Петропавл саудагерлері болды.
Кенесары аңғырттықпен Ресей Орта Азиямен саудасын ... ... ... ... ... ... ... алып кетеді деп
ойлады. Бұл Кенесары ордасында болған көпес Мухсимов пен ... де ... ойы ... ... ... және соған жақын
жерлермен, қырғыз даласымен сауда қатынастарын тоқтату ... Ол ... ... шет ... сауда жасаудан түсетін пайдасын жоққа шығарғысы
келді. Ал пайда түспейтін болса, онда олар ... ... ... ... бас ... деп ойлауда” деді олар. Алайда, сәл уақыттан соң, ... ... бен ... ... жүз) ... ауыстырғаннан кейін, Кенесары өз
ойының қателігін түсінді және бәленің бәрі ... ... ... саясатында екендігіне көзі жетті. Сонымен қатар, ол ... ... ... ... ... орыс ... ... жасағанын да жақсы білген еді. Тілеу және Қабақ руларының билері
Кенесары ауылына келгенде, оған ... ... ... ... ... ... ... нан және басқа тағамдарды сатып алып, пайда ғана көріп
отырғандарын” ... ... ... түсінген Кенесары енді ... ... ... пен Хиуаға баратын керуен жолдарын түгелдей бақылап
олардан баж ... алып ... ... ... ол ... ... қарым-қатынасын есепке алды.
Орыс керуендері де әрдайым көп салық төлей қойған жоқ. ... ... ... ... ... ... кезінде Кенесарының өзі қазақ
даласымен сауданы кеңейтуге жағдай жасап отырды.
Бұл жерде Кенесарының орыс саудасына көзқарасының өзгеруін 1845 ... ... ... оның ... өкіметімен достық келісім жасауға болады
деп үміттенгенімен түсіндіруге келетін ... ... - деп ... ол, -
қазақтар Ресеймен тығыз экономикалық байланыс орната алады”. Бұған ... ... ... ... хат ... ... бола ... “Барлық
сұлтандарды, старшиндарды, Орынбор тізбегі бойындағы ... ... ... ... ордаларды оның қарамағына беру, сонда
ол патша қызметінде өзін ақтай ... және ... ... қалса, бүкіл
жауапкершіліктің толығын өз мойына алады. Сонымен қатар Орынбор ... ... ... ... ... ... бар және оны ... ... ... жасаған саудагерлерге салық салмады және
олардың мүддесін қорғап отырды. Генерал Генске ... бір ... деп ... ... ауылында болған көпестер көп пайда табуда,
себебі ауылдарында сауда жасағандықтан және ... ... ... ... ... ... берілген”.
Кенесары өзіне қосылған рулардан да біраз нәрселер ... ... ... ... ... ... ... Кенесары өзінің
серіктерімен албан және дулат руларының ... ... ... бағамен жылқы сатып ала отырып, біраз азық-түлік қорын жасағаны
туралы мәліметтер бар.
Кенесарының қолдауынан нәтижесінде ... орыс ... ... ... ... және шаруашлықтың табиғи негізгі ... ... ... Кейінгі жылдары қазақ қаласындағы сауда
адан әрі кең қанат жайды. Бірақ ол өзінің ... ... ... ... ... өзі ... жинаушы және өзін өкіметтен тәуелсізбін деп
санады. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдай жасады. Кенесары дәл осындай тәртіпті жоюға
күш салды. ... тек ... ... жинай алатын болды, ол сөйтіп
күшейіп, ол жеке феодалдардың позициясы нашарлай бастады.
[Заң газеті. 21 шілде 2001 ... – (әр ... ... ... Араб ... ... ... Оны ер адамдар (жасы жеткен) төлеген. Бұл ... ... қарт ... ... ... монахтар төлемеген. Ақшалай немесе
натуралды түрде жиналды. Осман империясында 18ғ. ... өмір ... ... ... ... – жерге салынатын жақын және Орта Шығыс елдерінің салығы.
Сасанидтер мемлекетінде – жер салығы (хараг) ... ... ... І ... ... ... Халифатта харадж басында
мұсылмандардан емес, кейін мұсылман ... да ... ... ... ... ... дейін харадж аудан бірлігінен алынды. 8ғ. 2-ші
жартысынан бастап халифтың кейбір ... ... ... жиналды. Осман империясында 18ғ. соңында харадж джизьямен
бірікті. Египетте 1907ж. ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды әлеуметтік-саяси институт
әскери-мұралық жүйе болған. Хандар ... ... мен ... бір ... ... не ... халқынан, сол уақытқа дейін
мемлекет пайдасына алынып келген салықты өзіне жинап алу хұқын тарту ... ... ... деа ... ал оны ... ... ... иктадар деп
атаған. Икта институты ... ... мен ... және ... ... ... рөл ... – әскерді ұштау үшін жиналды.
Жамалға – елшілерді ұстау үшін жиналған
Дафтари – реестр, осы арқылы салық жиналу процесі жүріп ...... ... ... көшпелі ақсүйектердің
отырықшылықты егіншілікпен ... ... ... ... ... ... салығы – 1) мемлекеттік органдардың көрсеткен қызметі ... ... және ... ... ... ... бір
түрі. Орта ғасырларда жолды, көпірді, айлақ ғимараттарын т.б. пайдаланғаны
үшін мемлекет қалалар мен жекелеген феодалдардан ... ... ... ... ... ... ... біреуге ауысқан мүлікті,
сыйды, мұраны, сондай-ақ кәсіпорындар мен ұйымдарды тіркегенде) алынады.
Баж салығының басқа ... ...... ... ... тек тиісті мемлекеттік органдар белгілі бір қызмет ... жеке ... ... ғана ... ... ... әкелінетін немесе соларға шығарылатын
тауарлардан, мүліктерден ... ... ... ... Орда ... салық жинаушылар(басқақтар) жинады. Алтын Ордада ... ... ...... ... ... ... жер салығы.
Ихраджат - әмірлердің, мемлекеттік лауазымды адамдардың өмір ... ... ... және ... ...... ... кірген әрбір адамнан бидайды, немесе
шарапты, немесе күрішті; 2 ... 1 ақ ... ... тағарды(подкова)
талап етті.
Копшұр – мал ұстайтын шаруашылықтар (көшпелі және жартылай ... 10 ... 1 бас. ... ... ... және малшылардан
алынатын жалпы табыс салығы деп атады.
Тамға – қалалар мен ауылдық жерлерде ... мен ... ... ... қатар бөгеттерде тауарлардан алынған ішкі алым мағынасына ие
болды.
Тарх – қазыналық сақтаулардан азық-түлікті нарықтық бағадан ... ... ... ... сатып алғызу, сонымен қатар шаруалардың сатқан
азық-түліктіерін төмен бағамен сатқызу.
Ұлағ – ... ... ... ... ету, ... – жол, ... сарайларды жөнге келтіру жұмыстарын, салу
жұмыстарын күш ... ...... бір ... ... әмірге өз үйінді ұсыну. ... ... ... адамдарын, құлдарын және жылқыларын тамақтандырды.
Сонымен қатар халыққа әскери ... ... ... ... шаруа үйдің
ішінен 1 адамды әскерге алып отырды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көне және батыс түрік қағанаты17 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Түрік қағанаты (552-756 жж.)5 бет
Түрік қағанаты мен алғашқы феодалдық мемлекеттердің мәдениеті58 бет
Түрік қағанаты туралы12 бет
Түрік қағанаты. шаруашылығы мен жағдайы11 бет
Түрік қағанатының қоғамдық - саяси құрылысы55 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары14 бет
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь