Австралия

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Австралияға жалпы шолу
1.1. Географиялық орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Австралияның зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.3. Табиғатының қалыптасуының негізгі кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ..5
2. Австралияның табиғат жағдайлары
2.1. Жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2.2. Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.3. Табиғат зоналары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.4. Ішкі сулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.5. Топырақ және өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.6. Жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
Австралия ауданы бойынша континенттер ішіндегі ең кішісі (ауданы – 7,7 млн. км2), өзіндік табиғатымен ерекшеленеді. Бұл бедері жағынан да, ежелгі латериттік қыртыстардың кең таралуы жағынан да, флорасы мен фаунасының жоғары эндемизмдігі мен ежелгілігі жағынан алып қарағанда да реликттердің материгі болып саналады.
Австралия ландшафтысының өзіне тән айрықша белгілерінің таралуы ең алдымен ұзақ уақыт бойы басқа материктерден жабық жағдайда дамуына байланысты. Қазірдің өзінде оның солтүстік бөлігін есептемегенде, Австралия басқа континенттерден үлкен мұхиттық кеңістіктер арқылы қашық орналасқан.
Австралия – ішкі жазықтарды қамтыған шқлдер мен шөлейттердің, құрғақ сирек ормандардың материгі. Оның жер беті құрылуында 3 облыс анық байқалады: биіктігі 400-500 м-лік Батыс Австралиялық жайпақ таулар, Орталық жазық, мұнда материктің ең төменгі нүктесі Эйр көлі орнласқан (-12м) және шығыстағы биіктігі орташа Үлкен Суайрық жотасы, мұнда материктің ең биік нүктесі Косцюшко тауы (2228м) орналасқан.
Қоршап жатқан мұхиттық кеңістіктер жағалық сызықтың аз тілімденуінен ландшафттарға көп әсерін тигізбейді. Ірі шығанақтар екеу ғана – Карпентария солтүстікте және Үлкен Австралиялық оңтүстікте. Австралия құрамына енетін аралдар (Тасмания, Кенгуру, Кинг, Мелвилл және бірнеше ұсақ аралдар) ауданы – 73 мың км2. Солтүстік-шығыс жағалаудың бойымен 2000 км-ге жуық созылған ұсақ су асты және су үсті аралдар мен маржанды рифтер топтасып жатыр, мысалы, Жер бетінде теңдесі жоқ Үлкен Маржан Рифі.
1. В.Власова, М.А.Аршинова, Т.А.Ковалева «Физическая география материков и океанов». Москва, 2005 г.
2. С.Қаженбаев, С. Махмутов «Табиғатты қорғау» Алматы, 1990 ж.
3. В.А Коринская, В.А Щенев «Материктер мен мұхиттар географиясы» Алматы «Рауан» 1982 ж.
4. «Қазақстанның Ұлттық Энциклопедиясы» І том.
5. Австралия. Общий обзор. Москва «Мысль», 1979 г.
6. А.М.Рябчиков «Физическая география материков и океанов». Москва «Высшая школа», 1988 г.
7. Г.М.Игнатьев «Австралия». Москва, 1965 г.
8. Т.Ю.Притула, В.А.Еремина, А.Н.Спрялин «Физическая география материков и океанов».Москва «Владос ИМПЭ им.А.С.Грибедова»,2003 г.
        
        Мазмұны
КіріспЕ......................................................................................31. Австралияға жалпы шолу
1.1. Географиялық орналасуы..............................................................................4
1.2. Австралияның зерттелу тарихы..................................................4
1.3. Табиғатының қалыптасуының негізгі кезеңдері..............................5
2. Австралияның табиғат ... ... Жер ...
2.2. Климаты..............................................................................9
2.3. Табиғат зоналары..................................................................13
2.4. Ішкі сулары.........................................................................16
2.5. Топырақ және ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер.
КІРІСПЕ.
Австралия ауданы бойынша континенттер ішіндегі ең кішісі (ауданы - 7,7 млн. км2), ... ... ... Бұл ... ... да, ... латериттік қыртыстардың кең таралуы жағынан да, флорасы мен фаунасының ... ... мен ... ... алып ... да реликттердің материгі болып саналады.
Австралия ландшафтысының өзіне тән айрықша белгілерінің таралуы ең алдымен ұзақ ... бойы ... ... жабық жағдайда дамуына байланысты. Қазірдің өзінде оның солтүстік бөлігін есептемегенде, Австралия басқа континенттерден үлкен мұхиттық кеңістіктер ... ... ... ... - ішкі ... ... шқлдер мен шөлейттердің, құрғақ сирек ормандардың материгі. Оның жер беті ... 3 ... анық ... ... 400-500 ... Батыс Австралиялық жайпақ таулар, Орталық жазық, мұнда материктің ең төменгі нүктесі Эйр көлі орнласқан (-12м) және ... ... ... ... ... жотасы, мұнда материктің ең биік нүктесі Косцюшко тауы (2228м) орналасқан.
Қоршап жатқан мұхиттық кеңістіктер ... ... аз ... ... көп ... ... Ірі шығанақтар екеу ғана - Карпентария ... және ... ... ... ... құрамына енетін аралдар (Тасмания, Кенгуру, Кинг, Мелвилл және бірнеше ұсақ ... ... - 73 мың км2. ... ... ... 2000 ... жуық ... ұсақ су асты және су үсті аралдар мен маржанды рифтер топтасып жатыр, мысалы, Жер бетінде теңдесі жоқ ... ... ... ... ... тарихының салыстырмалы қысқа кезеңінде (200 жылдан аса) ... ... ... көп ... (ең алдымен Солтүстік Австралияның тропигінде және ішкі аридті аудандарда) өз бейнесін ... ... Ал ... ... және ... көп ... шығыс жағалаудағы, Муррей-Дарлинг бассейніндегі және т.б. облыстардағы табиғат кешендері үлкен өзгеріске ұшырады.
Жұмыстың өзектілігі: Австралияның географиялық орналасуының табиғат жағдайына қалай әсер ... ... ... ... ... ... сипаттама бере отырып, оның табиғатының қалыптасуындағы өзіндік ерекшеліктерін қарастыру.
Жұмыс міндеттері:
* материкті физикалық-географиялық ... ... ... жер ... ... ... анықтау;
* басқа аудандардан ерекшелігін байқау.
Жұмысты орындау барысында негізгі әдебиет көзі ретінде Т.В.Власова, ... ... ... ...
1 - ... ... ЖАЛПЫ ШОЛУ.
1.1. Географиялық орналасуы.
Австралия - Жер шарындағы ең кіші ... ... ... ... ... ... бірге түгелге жуық оңтүстік жарты шарда орналасқан.
Австралияны оңтүстік тропик кесіп ... оның ... ... ... ... ғана енеді. Материктің ең шеткі нүктелерге солтүстікте - Йорк мүйісі (10041/о.е.), оңтүстікте - ... ... ... ... - ... ... (113005/ш.б.), шығыста - Байрон мүйісі (153034/ш.б.).
Австралияның солтүстіктен оңтүстікке созылуы - 3200 км, ... ... ... ... - 4100 км ... ... - 7614,5 мың км2. ... қазіргі атауы карта бетінде ХІХ ғасырдың 20-жылдарында ғана көрінді.
Австралияның солтүстік жағалауында Мелвилл, ... ... т.б., аса ... оңтүстікте - материктік қайраңнан алыс орналасқан аралдар ... ... ... Кенгуру. Батысында ең ірі арал - Дерк-Хартог, ... ... ... және Үнді ... ... шайып жатыр. Ол құрлық арқылы ешқандай материкпен байланыспайды. Сондықтан да ... ... арал деп ... ... ... ... бар. Оны ... ежелгілігі, органикалық дүниенің эндемикалығы, адамдардың табиғи жағдайларды өзгерту мен игеру ерекшелендіреді. Солтүстікте және шығысқа қарай Тынық мұхитының ... ... ... ... және ... шығу тегі бар ірілі-ұсақты аралдар орналасқан. Бұл аралдарды ... ... ( ... ... деп ... ... ... жалпы ауданы 1,3 млн км. Негізінен Океанияны бірнеше бөліктерге ... Ең ... және ... ең ... батыс аралдар, Жаңа Зеландияны қоспағанда Меланезия деп аталады.
Австралияны солтүстігінде Тимор және ... ... ... ... жатыр. Сонымен бірге ең ірі Карпентария шығанағы бар. Ұсақ сулы жолақ батыс және жағалауды бойлай созылған. ... ... ... және Тасман теңіздері қосылып жатыр. Онда терең қазаншұңқырлар орналасқан ( 5000 м ... ... ... ... ... адам тұратын материктердің бәрінен кейін ашты. Европадан шалғай әрі оқшау орналасуы оның ашылуына кедергі келтірді. ... ... ... ... ... ... ... жер бар деп жорамалдаған. Бұл жерді голландықтар ашқан. ХVІІ ғасырдың бірінші жартысында оларға материктің бүкіл солтүстік, батыс және ... - ... ... ... ... белгілі болған. Австралияны жақсы білу үшін голландиялық теңізде жүзуші Абель Тасман экспедициясының зор маңызы ... Ол ... ... және ... ... зерттеп, 1642ж.кейін өзінің атымен аталған Тасмания аралын ашты. Австралияның шығыс жағалауын ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында ағылшынның аса көрнекті теңізде ... және ... ... Кук ... ... Кук ... ... оңтүстікте үлкен материктің бар екндігі туралы аңыз ... ... ... және ... ... жұрттың ойлағанындай белгісіз Антарктикалық материктің бөлігі емес, дербес материк екені дәлелденді.
ХҮІІІ ғасырдың аяғынан бастап Австралияны игеру жұмысы ... ... ... әуелі Австралияға қылмыскерлерді жер аударды. Материктің оңтүстік - шығысында айдалған адамдардың қонысы ретінде сидней қаласы бой ... ... мал ... үшін ... ... жақсы жайылымдар европалықтардың назарын аударды. Сондықтан материктің ішкі аудандарын зерттеу европалық қоныс аударушылардың малдары үшін жайылымдар мен су іздестіруден басталды. ... бай ... кен ... ... ... ХІХ ... ... Австралияға көптеген ағылды. Осы кезде Англия бүкіл материкті өзінің отары деп жариялады.
1.3. Табиғатының ... ... ... ... ... ... ... платформа. Құрлық ежелгі Гондвана құрамынан дербес құрлық ретінде юраның сонында бөлінді. Алғашқы пішіні қазіргіге толық сай ... ... - ... бөлігін Үнді мұхитының суы шайып, солтүстік - шығысы Жаңа Гвинеяның оңтүстігіне ... ... ... ... және онтүстік шығысынан ежелгі Австралия платформасына Шығыс Австралия аймағының қатпарлы құрылымы жанасып ... ... ... ... ... ... ... ие болып, Австралияның ежелгі платформасымсн тұтасып кетті.
Бор және палеоген дәуірлерінде ежелгі және жас ... ... ... ... шығанағы, Үлкен Артезиан басссейні мен Муррей өзені алаптарының синиклизалары пайда болды.
Австралияның оқшаулғы,батысы мен шығыс ... бір - ... ... ... және ... аридтік жағдайдың басымдылығы органикалық дүниесінің дамуында эндемизм мен архайзмнің қалыптасуына ... ... соңы мен ... ... ... ... ... тау жасалу процесі жүрді. Бұл процес Жаңа Гвинея мен Жаңа Зеландия аралдары аралығында тау ... ... әсер ... ... ... шегінде тау түзілуімен байланысты Оңтүстік - шығыс Азия мен ... ... ... едәуір ұлғайды.
Кұрлық жер бедерінің жазық болуының басты себебі, платформалық кұрылымның басым болуымен байланысты. Австралия - аумағына жер ... ... ... тән. ... ... ... 215 м. Батыс бөлігінің жер бедері қыратты, таулы үстіртті, орталық бөлігі жазықты болып, шығыс бөлігі көтерінкі биік ... ... ... ... ... аумағын Батыс Аустралия таулы үстіртгі, Орталық жазық және Үлкен Суайрық жотасы алып жатыр.
Австралия ... ... өте бай. ... ... ... ... бөлігінде темір, қорғасын, мырыш, мыс, уран, титан рудалары кездеседі. Сондай-ақ құрлықтан тас көмір, мұнай, табиғи газ, ... және ас ... кен ... ... [1].
2 - ТАРАУ. АВСТРАЛИЯНЫҢ ТАБИҒАТ ЖАҒДАЙЛАРЫ
2.1. Жер бедері.
Қазіргі жер бедерінің даму жолдарын ... ... ... ... батыс және шығыс бөліктерінің беткі пішінінің аса ірі ... ... ... ... ... мен ... басым, ал шығыстың палеозойлық қатпарлы құрылымында биіктігі орташа қатпарлы-шомбал таулар тұтастырылған. Морфоұрылымдық элементтердің беткі қабатындағы жер ... аса ұсақ ... ... және ... экзогендік процестердің әсеріне байланысты қалыптасқан. Әсіресе, неоген мен плейстоцендегі плювиальді және аридті дәуірінің алмасуы ... рөл ... ... ... ... ... мен ... Платформалы Австралияның жер бедерінің ерекшелігі - құрылымның ежелгілігі мен денудацияның ұзақтығы нәтижесінде ... ... ... ... Тек ... ... ... ежелгі аса биік тау массивтерінің болғанына дәлел. Көбінесе Ұлы Австралия пенепленінің ... ... кең ... оның қалыптасуын зерттеушілер бор дәуірінің аяғы және миоценге дейінгі кезеңге жатқызады. Жаңа қозғалыстар платформаның шығыс беткі бөлігін 200 м ... ... 300-500 м ... ... ... типтері платформа шамасында ежелгі іргетастың тереңдікте жатуына байланысты жіктеледі ( дифференциацияланады). Ең ірі ... ... - ... денудациялық кезеңдерде тегістелген Батыс Австралиялық жайпақтаулар. Ол Батыс Австралияның қалқанына сәйкес ежелгі жер бедерінің облысы болып ... ... ... ... ... ... шөгінді жыныстардың горизонтальды қалыңдықпен жапқан, жаңа қозғалыстарда 350-600 м дейінгі деңгейге көтерілген үстірттер алып жатыр.
Батыс-Австралиялық ... ... жиі ... ... ... ... таулар мен ұсақтаулар сияқты үнемі 1000 м жоғары көтеріліп отырады. Шығысында мах биіктігі шамамен Масгрейв және Макдоннел қатпарлы-жақпарлы тауларына ... ... ... ... ... дейінгі қатпарлы құрылымдар жатыр. Батыс-Австралиялық жайпақтаулардың морфоқұрылымы арасында ерекше орынды ... ... ... төгілу нәтижесінде қалыптасқан Антрим вулкандық үстірті алады.
Қазіргі жер бедерінің қалыптасу ... ... ... ... ... ... қаштыққа созылған, биіктігі 10-12 м дейін жететін қырқаларды құрайтын, эолдық ... ... ... деп ... ... ... жер ... тас-түйіршікті аналогы кең таралған. Осы типтес шөлдер шамасында түпкі жыныстардың физикалық үгілуі ... орын ... ... ... ... қазіргі кезде сазды-сортаңды жазыққа айналған ежелгі көлдік қазаншұңқырлар бар. Плейстоценнің ылғалды климатының дәлелі ... Үнді ... ... ежелгі арналардың жүйесі де бола алады. Батыс-Австралиялық жайпақтаулардың оңтүстігінде Австралияның ең ірі карстық ауданы Налларбор ... ... Ол ... ... ... құралған [5].
Австралиялық платформа іргетасының меридианальді иілім зонасында ... ... ... ... ... ойпат орналасқан. Мұнда аккумулятивті және аккумулятивті денудациялық жазықтар мен ойпатты жер бедері басым. Мұндай бедердің қалыптасуы теңіздік және ... ... және ... ... ... жиналуының болғанымен байланысты. Аккумулятивті жазықтар солтүстігінде және шығысында ... ... ... ... ... ойпатты аккумулятивті жазықтың бір түрлілігі төрткүл қалдықтармен бұзылады. Олар ... су ... ... ... ... ... Криктердің ежелгі арналары жазықтарға тән морфологиялық белгі. Бедердің эрозиялық пішіндері солтүстік және оңтүстік-шығыс ... ... тән. ... ылғалды климатының дәлелі ретінде үлкен бөлігі сор ... ... ... ... ... ( Эйр, Торренс, Герднер, т.б. ) бола алады.
Орталық ойпаттың үлкен бөлігінде қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... рөлі ... белдеулердегі таулы облыс бедері. Австралиядағы таулы типті бедердің таралуы шектеулі. Бұлар көбінесе материктің шығысындағы эпиполеозой платформаларының таулары. Оңтүстік-шығыста ... ... ... ... және ... ... шомбал таулар ( 700-900 м) қосылып жатыр. Жайпақ шыңды таулар теңіз деңгейінен төмен кеткен ойыстармен бөлінген. Олар ... және ... ... ... шығыс беткейлері тік, батысы жайпақ сатылы. Олар тау алды төбелі зона арқылы Орталық Австралия жазығына айналады. Үлкен Суайрық Жотасының ерекшелігі ... ... биік ... ... ... ... ... тауларға және батыстағы жанартауларға және үстірттерге ауысуы болып саналады.
Материктің шығыс ... ... ... өзен ... ... құрылуына әкелді. Өзендердің тереңдік эрозиясы басталып өзінің шатқалдарымен суайрықты ... ... ... ... солтүстік және оңтүстік бөліктері биіктігі және геоморфологиялық белгілері ... ... ... ... ... ... ( Квинсленд штатындағы) аласа және орта биік таулар меридианальді бағытта созылған. Жағалық орташа биік ... ... ... ... суайрық жотасынан жалпақ ұзынша қазаншұңқырлармен ажыратылған. Базальтты жыныстар кең ... ... ... үстірттер биік емес жекелеген массивтері 800 м дейін жетеді (Атертон үстірті).
Үлкен Суайрық жотасының оңтүстік бөлігі ( Жаңа Оңтүстік ... және ... ... ... ... мен ... ерекшеленеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс шекарасында жоталары меридианальды ... ... ... ... ... ... ... ауысады. Лавалық жамылғылар кең таралып, негізінен базальтты төгінділер Ливерпул жоталарын құрайды, Ньью-Ингленд тауларында ... ... ... ... ... жағасына қарай аққан жанартаулық Виктория жазығын құрайды. Карстанудың белгілері құмайтты-әктасты Голубой таауларында кездеседі. Австралия альпілері ( Косцюшко ... мен ... ... биік ... ... ... денудациялық пішіндері таралған ( трогты аңғарлар, карлар, ... ... ... ... көп ... кез ... жер ... қолайлы саналады. Жер өңдеу ісінің дамуына шек қоятын жалпы ылдилы беткейлердің үлесі 14% ғана. Бұл негізінен шығыс және оңтүстік-шығыс аудандар. ... бұл ... ... ... мен ... ... ... жарамды [8]. ... ... ... және ... ... климаттық жағдайлары олардың көпшілік бөлігінің экватор мен тропикке жақын біршама жылы су бассейндерінің қоршауында ... ... ... және ... ... 180-ккал см2-ге дейінгі күн радиациясының жоғарғы жиынтығымен ... Тек 350 ... ... оңтүстікке қарай жатқан Тасмания мен Жаңа Зеландия аралдары ғана 120 ккал см2-ден кемірек алады. ... ... ... ... ... ... пен оның үстіндегі солтүстік және оңтүстік жарты ... ... ауа ... ... ... қыста едәуір салқындап, жазда күшті ысып кететін Австралияның континентті массивтерінің ролі зор.
Өзінің географиялық жағдайы мен орографиялық ерекшелігі ... ... 100 ... ендіктен оңтүстікке қарайғы Африкаға біршама ұқсас келеді, ... ... ... ... да ... болады.
Тынық мұхиттың экваторға жақын шығыс бөлігіндегі атмосфераның айналым жағдайы январь мен июльде ... ... ... ... ... ... айналымында елеулі өзгерістер байқалып, жылдың маусымдары арасында үлкен айырмашылық туғызады. Июльде экваторлық қолат және бүкіл пассаттық ... ... ... ... ... Бұл ... ... шардан, солтүстік жарты шарға қарай, Азия құрлығы жақта ауа тасқындары жүйесін жасайды. Солтүстік жарты шар пассатты Азияға жақындаған сайын материктің ... ... ... ... ... ауытқуға ұшырайды және оңтүстік шығыс жазығы муссонына ауысады. Оңтүстік жарты шардың пассаты осы себептердің ... ... ... ... ... батыс экваторлық муссоны түрінле келеді. Ылғалдың негізгі массасын бұл кезеңде ... ... шар ... ... жарты шарда жауын-шашын оңтүстік шығыс пассат өз жолында тауға кездескен ... ғана ... ... ... ... мен аралдарында бұл кезде қуаңшылық болады. Австралияның қиыр оңтүстігі, Тасмания мен жаңа ... ... бұл ... ... едәуір мөлшерде жауын-шашын әкелетін қоңыржай ендіктер айналымның ықпалына ұшырайды. Қаңтарда, ... ... ... ... Азия ... кезде ауа ағысының бөліну реті өзгереді. Австралиядағы төмендегі қысым аймағына тек оңтүстік жарты шардан ғана емес, сондай-ақ солтүстік жарты ... да ауа ... ... ... шар ... жердің айналу әсерінен ауытқуға ұшырайды және экваторға таяу жерде меридиан ... ... ... ... ... солтүстік батысқа қарай бағыт алып, Австралияның солтүстік бөлігі мен ... ... шар ... ... ... ... түрінде өтеді. Оңтүстік жарты шар пассаты бар минимумы бойынша ең төмен өлшемнің ықпал етуіне қарай Австралия ... ... ... әсер ... әрі ... мұхиттың батыс бөлігі мен Австралияның шығыс жағалауларында тура шығысқа қарайғы дерлік бағыт алады, бұл ... мол ... ... ... Австралия тауларынан асып, ол біршама құрғақ ауа тасқынына айналады [3]. ... ... ... ... ... мен ... қаңтарда көп мөлшерде жауын-шашын түседі, ол кезде солтүстік жарты шарда жауын-шашын мөлшері күрт азаяды. Австралияның ... ... мен ... ... ... ... ... шығыс аймағының және жауын-шашын бермейтін оңтүстік желдердің ықпалына ұшырайды.
Тасмания мен Жаңа Зеландияның оңтүстігінде қыстағыдай ауа массасының ... ... ... ... жаңбыр жауады. Аралдардың температуралық, типті экватордан едәуір қашықтықта, жыл бойына бірқалыпты болады. Бірақ Австралия әсіресе оның ішкі ... үшін ... ... ... ... ... ... мен көрші аралдар мынадай климаттық белдеулерге енеді:Шегінде ұқсас аралдар мен Жаңа Гвинея ... ... ... ... ... ылғалды экваторлық ауа массасы үнемі басым болады және ауа ағыны өрлей түседі. Бұл жауын-шашынның, оның ... ... ... таралуын және ылғалданудың бірқалыпты болуын қамтамасыз етеді. Температура жыл бойына өзгермейді дерлік. Теңіз деңгейінен шамалы ... ... ... ... +24 пен +280 С ... ... Биіктеген сайын температура төмендейді, алайда оның барысы бірқалыпты болып қалады.
Субэкваторлық ... ... ... ... Жаңа ... ... мен ... ұсақ аралдар кіреді. Климаты маусымдылығының айқын білінуімен, әсіресе материкте ... ... ... ... ... көп ... жауады. Қысқы кезең құрақ келеді, алайда аралдарда мол пассатқа ... ... ық ... тау ... ғана ... ... ... таудың жел жақ баурайларында жауын-шашын қыста да жауады, әйткенмен ... ... оның ... едәуір азаяды. Жылдық жауын-шашын мөлшері бұған рельефі қолайлы ықпал жасайтын аудандарда өте көп. Материкте температураның ауытқу амплитудасы ... ... ең ... ... ... ... 200 ... төмен болған емес дерлік. Аралдардағы темпераеуралық айырмашылық экваторлық белдеудегі сияқты соншалықты аз. ... ... ... ... ... ... ... келетіндігімен сипатталады. Тропиктік белдеудің Шығыс бөлігі, яғни солтүстігі мен ... ... ... мен ... ... бүкіл жыл бойына Оңтүстік - Тынық мұқит максимумы мен пассаттық айналымның батыс аймағының ықпалына ұшырайды және бірқалыпты ылғал климаты ... ... ... ... ... жыл ... мол ... Құрғақ кезең болмайды, бірақ жауын-шашын қысқа қарағанда жазда ... көп ... Бұл ... әкелетін оңтүстік - шығыс пассаты әрекетінің қысқа ... ... ... ... ... ... ауытқу амплитудасы Австралияның солтүстігіне қарағанда анағұрлым көп климатқа сондай-ақ таулы рельефтердің де ... ... ішкі ... ... ... ... тропиктік ауа басым болады және жылдық жауын-шашын қосындысы 250 миллиметрден аспайды.Салыстырмалы ылғалдылық 30-40 %-ке тең, ал ... ... ... ... ... өте үлкен (соңғысы 35-400 С-қа жетуі мүмкін). Қыста оңтүстіктен суық ауа массасының енуіне байланысты суық бірден түседі. Топырақ бетіндегі аяз - 50 С-ге ... ... қиыр ... ... ... мен Жаңа Зеландияның Солтүстік аралдары субтропиктік климат белдеуінің ... ... ... ... ... тек ... ... дерлік және оның мөлшері батыстан шығысқа қарай кеми береді. Жазда аймақ Оңтүстік Үндінің максимумының ... ... ... ... ... ... өте тұрақсыз. Әдетте оның бұзылыуы солтүстіктен күшті ысыған ауаның кіруіне байланысты, ол ... ... де асып ... ... ... ... келетін суық пен ылғалды желдер бұл жылы ауа ағысын ауыстырып тұрады [7].
Австралияның оңтүстік-шығысында, Тасманияның солтүстігі мен Жаңа Зеландияда климат ... ... ... ... ең көп жауады; оны шығыс және солтүстік-шығыс желдері тікелей теңіз жақтан әкеледі. Қыста жауын-шашын полярлық фронтқа байланысты. Тропикалық ... бұл ... ... ... ... неғұрлым төмен болуымен ерекшеленеді. (+5,+100С). Тауда аяз -200С-ге дейін болады.
Австралияның оңтүстік жағалауларының орта бөлігі Эйр ... екі ... ... өте аз алады және маусымдық температураның едәуір айырмашылығымен сипатталады. ... онда ... аз ... ...
Тасманияның оңтүстік бөліктері мен Жаңа Зеландия қоңыржай белдеуге енеді. Бұл аралдардың климат жағдайлары үлкен ылғалдылық және температурасының бір ... ... ... Батыс айналымының тұрақты әсері әсіресе жауын-шашынның батыс жағалауларда және таудың батыс баурайларында мол түсуіне ... ... ... аяз -5, ... ... болатын таулы аудандардан өзге жерлерде жаз бен қыстағы ... ... ... ... ... көбі ... (18-300 ... ендік), солтүстігі субэкваторлық, оңтүстігі субтропиктік ендікте жатыр. Шығыс жағалауының климаты (солтүстіктен 300 оңтүстік ендікке дейін) тропиктік, теңіздік. Күн ... ... ... ... 590-750 кдж/ (см2*жыл); сондықтан Австралияның барлық аудандарында ... ... ... ... ... ... 20, 280 С ... және 12, 200 С қысқы изотермалар аралығында жатыр. Солтүстік Австралияның климаты ыстық болады: жаздың ең жылы айы ... иен ... ең суық айы июль ... ... ...
Тропиктік ішкі аудандар мен субтропиктік белдеулерде температураның маусымдық ауытқуы анық байқалады. Январьдың температурасы 400 С-тан жоғары болатын ең ... ... ... ... ... ... ... Клонкарриде (Квинсленд) 53,10 С, абсолют минимумы Австралияның ішкі аудандарында -40, -60 С-қа ... ... аяз (-220 С-қа ... тек ... ... Альпісінде болады. Австралия жағалауының аз тілімденуі, құрлықтың батыстан шығысқа қарай ... ... ... ... ... Тынық мұхиттан соғатын ылғалды жерге бөгет жасауы орталық аймақта климаттың құрғақ болуына әсерін ... ... ... 38%-де жауын-шашынның жылдық мөлшері 250мм-ден аспайды.
Солтүстік пен оңтүстіктен соғатын ылғалды желге қарсы тұратын кедергінің жоқтығынан Австралияда ұзаққа сзылатын қуаңшылық ... ... ... мен ... 500 ... 2000 ... ... жетеді. Солтүстігіне жауын-шашынды солтүстік-батыстан соғатын экваторлық ылғалды муссон, ал шығысына Шығыс ... жылы ... ... ... болатын ылғалды ауаны Тынық мұхиттан соғатын пассаттар әкеледі. Жауын-шашынның ең көп жері - ... ... маңы ... Үлкен суайрық жотадан батысқа қарай жауын-шашын мөлшері күрт азайып, батыс жағалауында 250 мм шамасында ғана болады.
Австралияда тропиктік құрғақ ... ... Оның ... 1/3 - іне ғана ... - ... жекілікті немесе мол түседі. Австралия - ... ... ... су ... ... жатқан шағын материк. Ол неліктен ең құрғақ материк болады? Бұл ең алдымен материктің физикалық - географиялық орнына ... ... енді ... ... оны дәл ортасынан дерлік Оңтүстік тропик кесіп өтеді, демек, материктің көп бөлігінде жоғары атмосфералық қысым белдеуі басым болады. Бұл ... ... ауа ... пассаттар мен жауын - шашынсыз, бұлтсыз ауа райы басым болып тұрады.
Австралия Оңтүстік ... алып ... ... ... ... ... ... жоғары, ал жауын - шашын әлдеқайда аз түседі. Оның себебі: ... ... ... қарай едәуір созылып жатқандықтан, континенттік ауа массалары қалыптасады,сондай - ақ материктің мұхит деңгейінен биіктігі де ... ... ... - ... ... ... және оны қалайша түсіндіруге болады? Солтүстік Австралия ... ... ... ... ... ... - ақпан) бұл белдеуге ылғалды экваторлық ауа массалары мол жауын - шашын әкеледі. Қыста ... - ... ... ... ауа ... бір тропиктік құрғақ ауа басым болатындықтан, жауын - шашын аз ... ... ... ... ... ал ... мен ... - құрғақ аймақтар қалыптасады. Үлкен Суайрық жотаның шығыс беткейлері жыл бойы ... ... ... ... ауа ... ықпалында болады. Мұхиттың жылы ағысының әсерімен ауаның ылғалға қанығуы күшейе түседі.Сондықтан тау беткейлерінде жауын - ... мол ... ... ішкі ... ... ... ... күйінде келеді, оларда жыл бойы жауын - шашын аз түседі. ... ... ... ... ... ... табиғат зоналарының орналасуында да ендік зоналық жақсы байқалады. Африкадағы секілді, Австралияда да саванналар мен шөлдер зонасы кең ... алып ... ... ... және ... ... шөлдер мен шөлейттер орналасқан. Бұл зонаны солтүстігінен, шығысынан, оңтүстік- шығысынан және ... ... ... ... ... ... табиғи үш аймаққа бөлінеді: суы тапшы, табиғаты негізінен тропиктік шөл және шөлейт келктін Батыс Австралияның таулы үстірті - ... ... ... ... ... анық ... ішкі аудандарына қарай климаттың континенттігі арта беретін, саванна мен селдір ормандар бірте-бірте шөлейт пен ... ... ... ойпат - аккумулияциялық ойпатты жазық, таулы орманды ... ... ... ... су ... әрі ... шекара - Үлкен Суайырық жота.
Аустралияның табиғат зоналары орналасуы ... ... ... шардың басқа құрлықтарымен ұқсас болып келеді. Бірақзоналар алып жатқан ауданы мен тіршілік дүниесінің құрамы жөнінен үлкен айырмашылық жасайды. Бұл ... ... ... ... өте ... бөлініп кетуіне байланысты. Сондықтан құрлықта басқа ешбір жерде табиғи жағдайда ... ... ... мен ... ... ... Құрлықтағы өсімдіктердің 75%-ы, ал жануарлардың 90%-ы тек қана Аустралияға тән. ... ... ... ... ... гондваналық құрлықтардың арасында байланыс болғанын дәлелдейтін кейбір ортақ түрлері де бар.
Австралияда құрлықтың жалпы ауданымен салыстырғанда шөлдердің ... өте көп, ... ... басқа құрлықтармси салыстырғанда аз аумақты қамтиды.
Құрлықтың басым бөлігін тропиктік шөл зонасы алып жатыр. Бұл зонаның барлық бөлігінде ... ... ... ... 200-250 ... кем ... ... ұдайы ыстық болғандықтан, булану мөлшері жоғары болады. Африкадағы тәрізді мұнда да шөлдердің бірнеше түрі тараған. Кристалды жыныстардан ... ... ... ... ... , ойпаттар мен көлдердің айналасын сазды шөлдер , ... ... ... ... ... ... Бойында ылғал мөлшері көбірек сақталатын құмды өңірде астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер мен ... ... Ал ... ішкі аудандарында өсетін тікенекті акация мен аласа ... ... ... ... ... скрэб деп аталады. Зонаның солтүстік-шығысында бөтелке ағашы өседі. Құрлықтың оңтүстік-батысындағы жерортатеңіздік климат байқалатын кішігірім бөліктер өңі ауыр,темиттердің әрекетіне ... ... ... ... ... ... ормандар таралған. Ал деп аталатын Эир көлінің айналасында жылдық жауын - шашын ... 100 ... ... ... және ... жыл бойы ... жаумауы да мүмкін. Мұнда деп аталатын шаңды дауылдар мен құйындар жиі болып тұрады. Аустралия шөлдерінің Африка ... ... ... - ... ... Соған қарамастан олар тіршілікке біршама бай. Мұнда шөлге төзімді алып сұр кенгуру, вомбат жабайы ит динго, Эму түйеқұсы мекендейді.
Солтүстікте және ... ... ... ... артуына байланысты саванналар мен сирек ормандар таралған. Солтүстіктегі субэкваторлық климаттық белдеудің ылғал көп ... ... ... ... ... ... ... таралған. Мұнда эвкалит ағаштары басым өседі, оңтүстікке қарай олардың орнын ака ... ... ... ... жотасына қарай шөптесін өсімдіктер басым өседі. Саванналар мен сирек ормандарда ... ... түр ... мен саны ... Ірі ... мен ... бойында құстар мен ехидна, қолтырауындар, ал шығысқа қарай үйркектұқымдастар кездеседі.
Ормандар құрлықтың шығысындағы Үлкен Суайрық жотасының шығыс беткейін алып жатыр. Бірнеше ... ... ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай алмасып отырады. Күлгінденген қызыл топырақты ылғалды тропикалық ... ... ... эвкалиттермен қатар қылқан жапырақты араукария, пальмалардың 20-дан астам түрі, ағаш тәрізді папоротниктер өседі. Олар ломонос, ротанг пальмасы ... ... ... ну ... ... Бұл ... оңтүстікке қарай қызғылт сары ферралитті топырақты ылғалды ... ... ... ... ... 100 м, ... жуандығы 12 метрге жететін миндальды және карри эвкалиттітер мен ... ... ... ағаш тәрізді папоротниктер, лианалар өте көп [4].
Тау ормандары 1700-1900м бйіктікте ... ... одан ... ... жапырақты астық түқымдастар мен күрделі гүлділерден құралған деп аталатыи альпі ... ... ... ... ... шар ... ... эвкалиттерден тұратын құрғақ эвкалит ормандары тараған. Ал Тасмания аралында ылғалды мәңгі жасыл ормандар басым. Мұнда ... ... ... ... ... кезеңнен бері сақталып қалған мәңгі жасыл оңтүстік шәмшат ағашы және каллитристер эвкалиттерімен қатар өседі. Ормандар жануарлар дүниесіне бай. ... ағаш ... тау ... ... ... аю ... ұзын ... ехидна, әдемі қауырсьнды тоты құстар, жұмсақ құстар, ... ... 1,8 ... ... ... ... құсы ... аралында Аустралиядағы бірдсне-бір жыртққыш аң тасмания қалталы құбыжығы мен киви қоқыс тауығы кездеседі.
Австралия ... ... - ... және ботаникалық аймақтардың бірі. Зоогеографиялық тұрғыдан оған Австралия құрлығы, Тасмания, Жаңа ... ... ... ... Кіші ... Жаңа Зеландия, Меланезия, Микронезия, Полинезия, Гавай аралдарының біраз бөліктері, өсімдік географиясы жағынан тек ... мен ... ... ... ... ... мен өсімдіктердің дүниесінің айырмашылығында. Австралия биогеография аймағының бір ерекшелігі: мұнда тек осы аймаққа ғана тән және ерте ... ... ... мен ... көп. ... мезозой дәуірінде, Австралия Азиямен тұтасып жатқан кезде Австралияға өткен төменгі сатыдағы сүт қоректілерден бір ... және ... ... бар. ... ... Азиядан ажырауы нәтижесінде оның жануарлары мен өсімдіктеріне жер шарының басқа жануарлары мен өсімдіктер дүниесінің ... ... ... өз алдына дами берген. Австралияның биография аймағында 12 000- ға жуық ... түрі ... оның 9100 түрі тек осы ... ғана тән. Эвкалинтер, филлиодтық қараған, казуариндер т.б. өсімдіктер басқа жерде кездеспейді. Австралия биогеография аймағының өсімдіктері ... ... ... орталық аудандарындағы шөлейт жерлерде сортаң ... ... ... ... астық тұқымдас өсімдіктер, шығысы мен батысында қатты жапырақты бұталар, солтүстігінде, батысында, шығысында филлоидтық қараған мен эвкалипттерден тұратын саванна ормандары бар. Бұл ... ... және ... ... ... 100 ... ... эвквалипттер, бағана тәрізді папоротниктер, саговниктер т,б реликт ағаштар кездеседі. Австралиялық биографиялық аймағында төменгі ... сүт ... ... ... өте көп ... ... ... астам түрі бар .Оның ішінде ... ... ... ... сусар, насиком қоректілерден қалталы құмырсқа жегіш, қалталы тиін, өрмелегіш ... ... ... ... аю), ... жануарлардан ірі кенгуру тіршілік етеді. Бұлардан басқа тек осы аймаққа тән жұмыртққа ... сүт ... - ... тұмсық және ехиднананың екі түрі бар. ... ... ... кездесетін 670 құс түрінің 450- і эндемиктер. Олардың ... ... эму, әсем ... ... ... лира - ... ... үкі тотылар, кептерлер, қара аққу т.б. бар. Бауырымен жорғалаушылардан ешкіемер тұқымдасына ... тек ... ... ғана ... ... жалпақ тұмсық кесіртке - хламидозаурус және денесін тікен қаптаған, бірақ зиянсыз молох, қысқа құйрықты ... ... ... ... бар. ... ... ... дәуірінен өзгермей келген өкпелі балық - цератод тіршілік етеді. Насекомдардан да осы жерге тән жылтырауық қоңыздар, ... көп. ... ... аймағының әр жерінің ландшафтары мен ауа райы жағынан айырмашылықтары бар, сондықтан ол Папуас, Австралия, Жаңа ... ... ... ... 5 биогеографиялық тармаққа бөлінеді [6].
2.4. Ішкі сулары.
Австралиядағы және оған жақын аралдардағы ағыс ерекшеліктерін төмендегідей ... ... ... ... ... Жаңа Гвинея өзендерінің ағыс көлемі 1600 км3 - ге тең, ағысқабаты 184 мм, яғни Африкадағыдан сәл көп. Австралияның жеке ... ... не бары 350 км3, ағын ... не бары 46 мм құрайды, яғни басқа материктердің барлығына қарағанда бірнеше есе аз. Бұл ... ... ... ... - ... аз ... және оның алабында биік таулар мен мұздықтың жоқтығына байланысты.
Ішкі ағын ... ... ... ... 60% - і ... Шамамен территорияның 10% - і Тынық мұхитқа, қалған бөлігі Үнді мұхиты ... ... ... ... ... - ... Суайрық жотасы, онның баурайларынан неғұрлым ірі және суы мол өзендер ағып ... Бұл ... тек ... ... ғана ... ... ... шығыс баурайының қысқа және тік келуі себепті Маржандар теңізі мен Тасмания теңізі жақтарына қарай ағысы күшті, қысқа өзендер бұралаңдап ... Азды - ... ... су ала отырып, олар Австралияның ең суы мол және жазғы максимумдары айқын байқалатын ... ... ... ... ... өтіп ... ... шоңғалдар мен сарқырамалар түзейді. Ең ірі өзендердің (Фицрой, Бердекин, Хаантер) ұзындықтары бірнеше жүздеген километр. Оларлдың ... ... ... 100 км және одан да көп жерінде кеме жүзеді, сағалары мұхит кемелерінің жүзуіне де қолайлы.
Сондай-ақ Арафур және ... ... ... ... Австралия өзендерінің де суы мол. Олардың ішіндегі елеулісі Үлкен суайрық жотаның солтүстігінен ағып ... ... ... ... өзендер режимі жаз бен қыста жауын-шашын түсуінде елеулі айырмашылық ... ... ... ... әр кез тұрақты бола бермейді. Олардың суы көбейіп, жазғы муссондық жаңбырлар кезінде ... ... асып ... Қыс ... бұл баяу ... ... су ... бас алатын кей тұстарында кеуіп қалады. Солтүстіктің неғұрлым ірі өзендері - Флиндерс, Виктория мен Ордтың ... ... км ... ағысы кеме жүзуге қолайлы.
Сондай-ақ тұрақты су ағыстары материктің оңтүстік-батысында да бар. Бірақ олардың барлығының режимі өте тұрақсыз келеді және ... ... ... ... ... ... бірнеше таяз лайлы су қоймаларына айналады.
Австралияның шөлді және ... ішкі ... ... су ... жоқ. ... онда ... дәуір жағдайында қалыптасқан, бұрынғы өріс алған су жүйелерінің қалдығы ... ... ... арна ... бар. Бұл ... ... суға жаңбырдан кейін өте қысқа мерзімде толығады. Мұндай дүркіндік су ағыстары Австралияда крик деген атаумен мәлім. Олар әсіресе Орталық жазықтықта, ... бара ... ... Эйр ... ... ... алған жақта өте көп.
Налларбордың карсты жазығында тірті дүркіндік су ағыстары да болмайды, ... ... ... ... ... ... жер асты су жүйесі бар.
Австралияның ірі өзен ... - ... ... - ... жүйесі. Бұл өзендер Үлкен Суайрық жотадан ағып шығып оңтүстік ойпатта қосылады. Мурей Дарлингтен қысқа болуына ... бұл ... ... өзен ... ... ... ... қарағанда су анағұрлым мол болады. Муррейдің ұзындығы 2570 км, Дарлингтің ұзындығы 2830 км. Бұл өзендер басейннің ауданы 1072 мың км2, ... ... ... ... Муррейдің орташа шығыны - 270 м3 с-ден төмен. Муррейдің екінші ірі ... ... оның ... 1690 км. ... мен ... жүйесіне кіретін бүкіл өзендердің режимі өте-мөте әртүрлі болады. Олардың суы негізінен жауын-шашын себебінен және белгілі мөлшерде Австралиялық ... ... қар ... ... Сондықтан су шығынының ең көбі жазда Муррей мен Дарлингтің деңгейі көтеріліп, олар ойпаң жазықтыққа құйып, кейде ... су басу ... ... болады. Сөйтіп өзендер кесек материалдардың есепсіз көп мөлшерін алып кетіп, өзен арнасын ... ... бұл ... бас ... ... жиі кедергі жасайды.Өзендер арнасы жазықтық алабында бұралаңды ағып көптеген тармақтар құрады. Муррей мен Маррамбиджи өзендері аралығындағы түгелдей өзен ... ... ... ... ... ... ... жазғы тасқын кезінде олар су астында қалады. Қысқы құрғақ кезеңзерде Муррей бассейні өзендері күшті таяздайды. Бас өзеннің ... ... ... бірақ, әдетте бүкіл өн бойында үздіксіз су ... ... Тек ең ... ... жылдары Муррейдің жоғарғы ағысының жекелеген учаскелері толығымен кеуіп қалады.
Муррей - Дарлинг өзендері жүйесінің ... ... ... бар, өйткені олардың сулары құнарлы, бірақ ойпаттың қуаң жерлерін суаруға пайдаланады. Осы мақсатпен ірі су қоймалары ... ... ... ... кеме ... ... ... аккумуляциялық әрекетін күшейте түседі, мәселен, Муррей сағасында сынақ материалдардың үйіліп қалғаны соншалық, онда теңіз кемелері де мүлдем жүзе алмастай ... ... ... өзі Ольбери қаласына дейін кеме жүзуге қолайлы. Далингтің төменгі ... ... жүзе ...
Австралияда көл көп, бірақ көп жағдайда олардың ағыны жоқ және тұзды ... Ал ... ... ... ... ғана ... ...
Материктің ең ірі көлі Эйр Орталық жазықтықта жатыр. Оның деңгейі теңіз деңгейінен 12 метр ... Көл ... ... кең ... аймақтың ағын орталығы болып табылады және уақытша су ағыстарының - криктердің (Куперс, Дайамантин, Эйр т.б) ... ... ... алады. Көл таяз, күшті тұзданған, оның көлемі мен пішіні тұрақсыз болады, ... ... ... ... Жауын кезінде криктер таудан өзенге көп су әкеледі, сөйтіп ол суға толығады. Неғұрлым ылғал жылдары Эйр ... ... 15 мың км2 - ге ... ... көп ... ... ... кезеңдерде судың криктерге құйылуы тоқталады, көл суы буланады және олар ... ... тұз ... ... ... ... таяз су ... бөлініп кетеді.
Ағынсыз тұзды көлдердің үлкен тобы материктің оңтүстігінде жатыр. Бұл Торренс, Гэрднер, Фром т.б. ... ... ... ... ... су ... ... және күшті жаңбырдан кейін тасиды. Олардың барлығы кең сортаң алқаптармен қоршалып жатыр. ... ... ... ... ... көп. Олар суға ... жаңбырдан кейін ғана толады, ал жылдың көп ... ... ... ... жер ... ...
Австралияның жер үсті су қоймалары ресурстары халықтың суға мұқтаждығын қанағаттандыру үшін жеткіліксіз, оның үстіне материктің көптеген су қоймалары ... ... ... ... жер асты ... ... ... қоры бар. Материкте фундамент синеклизіне ұштасып жатқагн көптеген артезиан бассейндері ... ... ... суы ... ... ... ... Күшті минералдануына байланысты олар ауыз су ретінде және егістікті суландыру үшін пайдалануға жарамсыз. Үлкен Артезиан Бассейні деп ... ... ... ең ірі ... ... ... ... бассейніне дейін созылып жатыр. Жалпы алғанда Австралияда 6500-ге жуық артезиан құдықтары бар [7].
2.5. Топырағы және өсімдік жамылғысы.
Австралияның ... ... ... ... ... сондықтан да материкті Тасманиямен қоса Австралиялық флористикалық патшалық ретінде қарастырады.
Авсралияның тропиктік ... ... бор ... ... ... ... дейін жалғасты. Мезозойдың соңына дейін Австралия оңтүстік Америкамен, ... ... және ... ... ... ... мен солтүстіктегі аралдармен байланысы, олар арқылы азиямен байланысы ... ... ... Австралияның флорасы Оңтүстік жарты шардағы материктермен, Азия мұхиттық аралдармен ұқсас болып ... ... ... кайнозойдың ортасынан бастап басқа материктермен еш қатынассыз жатуы - оның территориясында басқа дүние бөліктерінде ... ... ... ... ... ... ... Австралия мұздан түгелдей босады, оның климаты мезозойдың соңыеае шұғыл өзгеріске ұшыраған жоқ. Осындай ерекшеліктерді атай ... ... ... тән екі ... ... ... ежелгілік және эндемизмнің жоғарғы деңгейі. Австралияның патшалық эндемик өсімдіктерінің саны ... жер ... ... ... құрамына кіретін 12 мың жоғарғы өсімдік түрлерінің 80 эндемик болып саналады. Мысалы, тектес 600 түрдің түгелге жуығы, акациялардың 280 ... ... 25 ... ... эндемик..
Қазіргі кезде қалыптастып отырған ... ... ... ... және оған жақын орналасқан аралдардың өсімдік-топырақ жамылғысы перифериядан орталыққа қарай өзгеріп, осы ... ... ... саны ... ... ... ... ылғалды тропиктік (жаңбырлы) ормандар тек 200 о.е. солтүстікке қарай ғана таралған.
Австралияның солтүстігінде өзен аңғарлары бойымен ылғалды тропиктік ... ... ... ... ... мен ... ... таралу зонасына да өтеді. Негізінен Австралияның ылғалды тропиктік ормандары Оңтүстік ... ... ... ... Онда ... фикустар мен жоңышқалардың бірнеше түрі өседі.
Қалың тропиктік ормандар сонымен қатар Австралияның шығыс ... да тән, ... ол ... ... ... беткейлері бойымен таралған. Олар негізгі ылғалды тропиктік ормандардан түрлілігінің аздығымен және эвкалипт ағаштарының басымдығымен ерекшеленеді. ... ... өте биік ... Лианалар мен эпифиттер кең таралған. Бұл жерлерде қызыл-сары ферралитті топырақ түрі көп.
Австралия территориясының көп бөлігін тропиктік ... ... мен ... да алып ... ... ... Шығыста ашық сирек ормандар таралса, ал бейім саванна түрлері оңтүстік аймақтарға дейін енеді. Саванналар шоқ-шоқ таралған эвкалипт ... ... ... ...
Австралия саванналарының топырағы қызыл ферралитті типке жатады, ал өте құрғақ жерлерде - ... ... ... және аз сілтісізденген қызыл-қоңыр топырақ түрлері басым.
Австралияның солтүстігі мен шығысындағы ылғалданған аймақтар біртіндеп материктің орталық және батыс бөліктерінің құрғақ ... ... ... батысқа, солтүстіктен оңтүстікке қарай ормандар сирейді және өсімдік жамылғысы ксмерофитті бірлестіктерге ауысады. Ақырындап олар сосын Австралияда деп ... ... ... ... ... ... ... тұзды қызыл-құба топырақ түзіледі.
Батыс Австралия жайпақ тауларының шөлді ... ... ... ... жерлерінде үлкен территорияларды өзіндік спинифексті шөлдер таралған. Спинифекс деп Австралияда өткір ... ... ... ... ... ... ... орталық облыстары түгелге жуық жері өсімдік жамылғысынан айырылған, мұнда тегіс тасты шөлдер немесе қозғалмалы құмды дюналар таралған.
Материктің оңтүстігінде шөл ... ... ... ... жетеді. Мұнда тек шоқ-шоқ жекелеген бұташалрды ғана кездестіруге болады.
Австралияның ... ... ... ... ... бұл ... өсімдіктердің мәңгі жасыл ашық эвкалиптті ормандары тән. Материк орталығына енген сайын ормандар ... ... ... ... ... сілтісізденген қоңыр топырақ типтері таралған.
Австралияның шеткі оңтүстік-шығысы ылғалды ... ... ... Онда ... субантарктикалық флорасы ғана тән мәңгі жасыл ормандар таралған. Мұнда эвкалипт ағаштары басым, олардың ішінде ... ... ... ... ... түрлері де кездеседі. Олардың биіктігі 100-150 м-ге дейін жетуі мүмкін. Оңтүстік-шығыс Австралияның ормандарында құба және ... ... ... ... [1]. ... ... дүниесі
Австралияның фаунасы түрлерге бай болмаса да, табиғатының тамаша компоненті болып табылады. Оның себебі материк пен аралдар құрлықтың басқа ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Австралия фаунасында Оңтүстік Американың, Антарктиданың және Оңтүстік Азия фаунасының өкілдері не туыстары, элементтері бар. Австралия мен Тынық ... ... ... ... ... ... ... бөлуге негіз болатын үлкен айырмашылықтар да бар: Австралиялық, материкті және Тасманды қосады, Жаңа ... ... және ... ... және ... ... ... әсіресе Жаңа Зеландия фаунасы кедей, ежелгі және эндемизмдығымен ерекшеленіп, анық көрінген реликтті сипат алады. Сонымен, Австралияның жануарлар дүниесі ... ... - 235, ... - 720, ... ... - 420, қосмекенділердің - 120 түрі бар. Соның ішінде ... ... 90% түрі ... Жаңа ... ... құрамында сүтқоректілер мүлдем жоқ, ал құстардың 93% түрі осы облыстан ... ... ... ... тән ... - бұл аласа бойлы сүтқоректілердің: қалталылардың кеңінен таралуы. Австралиялық облыста қалталылардың ... аса түрі ... ... тұқымдастары: қалталы жыртқыштар, қалталы құмырсқажегі, қалталы көртышқандар, кенгуру, т.б. Төменгі классты сүтқоректілер тіршілікке бейімді плацентарлы ... ... ... ... пана тапты. Австралия фаунасында жарқанат пен басқа да тышқандардың түрлері ғана жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... бауырмен жорғалаушылар немесе рептилилер) басқа да кластарына келетін болсақ , Австралияда олар негізінен ежелгі, тұқымдастары және түрлері эндемик болып келеді.
Табиғат ... ... ... материгінің әр түрлі бөлігінде фаунаның өз ерекшеліктері бар. Осы ішкі ... ... ... ... даму шартына да байланысты. Мысалы: ұзақ уақыт теңізбен бөлінген батыс және шығыс ... ... ... ... ... ... және ... сонымен қатар Жаңа Гвинея және т.б. аралдардың ылғалды тропиктік және субтропиктік ормандарына ... ... ... түрі тән. ... қалталы аю немесе коала. Ол көп уақытын ағаш ... ... ... қоректенеді. Одан басқа ағашта тіршілік ететін поссум және ағаш ... да кең ... ... ... аяқты және жалпақ тұмсықты австралиялық эндемик үйректұмсық (Ornithorhynchus anatinus) мекен етеді.
Тропиктік ормандар алуан түрлі құстарға бай: құйрығы лира ... ... ( Menula ... ... ... ... өкілі дулығатұмсық немесе қарапайым казуар, ала және қою түсті құстар, түрлі тотықұстар, сыртқы бейнесі мен ... ... ... колибриге ұқсайтын, тұқымдасы - балсорғыш (медосос). Австралиялық обыста эндемикалық сипатқа ие - ... ... ... үлкенаяқ ( Megapodiidae), олардың ерекшелігі жұмыртқаларын басып шығармай, түрлі шірінді қалдықтарға көміп тастайды. Суқоймаларда австралиялық тасбақалар мен ... ... ... ... солтүстік және шығыс ылғалды ормандарында: құмырсқа, көбелек және ... ... ... көп. ... ... бірнеше метрге жететін австралиялық жаңбыр құрты (Megascoliciade) мекен етеді.
Австралияның өзені мен көлдерінде суда жүзетін көптеген құстар мекендейді. ... ... ... ... жарты шардың қыс мезгілінде Сібірден ұшып келетін құстарды да кездестіруге болады. Австралияның ішкі сулары ихтиофаунаға бай, әрі ... мен ... ... кең ... ... ... кезеңінен өзгермей сақталған қостынысты балық - рогозуб (Neoceratodus forsteri). Ол шығыс ... ... ... ... және ... Австралияның ашық кеңістігінде, саванна мен ну бұталардың фаунасында өзіндік ерекшелік байқалады. Олар ... ... ... ... қоры мол ... ... қоректенетін кенгуру ( бірнеше түр мен тұқымдасы ) сияқты қалталы жануарлар мекендейді. Ең ірі сұр ... ... ... ... ... 10 м және ... 2-3 м ... жетеді. Денесінің ұзындығы құйрығымен қоса есептегенде 3 м жетеді. Жартастар мен ну бұталардың арасында валлаби ... ... ... [5]. ... көбі ... ... жойылған. Кенгуруға сонымен қатар жабайы ит динго ( Canis dingo) да шабуылдайды. Бұл жылдам әрі ұзақ жүгіріске шыдамды, терісі ... ... ... емес ... ... ... ... соңына түсіп, бірнеше сағат қатарынан жүгіре алады. Қазір бұл жыртқыштар Эйр көлінің бойында кең таралған. Динго иті ... ... ... ... ... жойылып кеткен. Кенгурудан басқа басқа да жануарлармен қоректенеді. Олар қарусыз адамдарға, әсіресе балаларға да шабуыл жасайды. Материкте ... үй ... ... Оның таза популяциясы Фрейзер аралындағы ұлттық паркте қорғауға алынған.
Шөп және бұталы жамылғы облыстарда: вомбат, құмырсқажегі, көртышқан, егеуқұйрық ... ... ... мен ... ... Бұталы өсінділерде денесі инемен жабылған жергілікті эндемик ... - ... ( Echidna ... ... ... ... үйректұмсық сияқты жұмыртқа басып, қалтасында көтеріп шығарып, ұзын ... ... ... ... ... туындаса жер астына тығылады. Бұталы өсінділер мен ормансыз алқаптарда ... ... ... ... ... ... құстар, кездеседі егінге қауіп төндіретін шөп тотықұсы, эму (Dromaius novaehollandiae), солтүстік жарты шардан ұшып келетін, суда мекен ететін түрлі құстар ... ... мен ... әр түрлі. Көбінесе улы жыландар басым. Молоха ( Moloch horridus) кесіртксінің бір ерекшелігі - оның үсті ... ... ... сол арқылы ауадағы ылғалдылықты жұтып, құрғақ климат шартына осылай бейімделеді.
Көп аумақты термиттер де алып жатыр, соның салдарынан кейбір ... адам өте ... ... ... ... ... зиян ... шегірткелер, маса мен шыбын-шіркейлер көп.
Аумақтың биоалуандылығына ауылшаруашылықтың кеңеюі, аң ... жол ... және т.б. ... ... ... ... мен ... сүтқоректілердің - 152, құстардың - 200, бауырмен ... - 58, ... - 27 және ... - 48 түрі ... ... [1].
ҚОРЫТЫНДЫ.
Австралия материгі Жер шарындағы ең кіші материк және арал материк болып саналады. Австралия өзінің табиғаты жағынан ... ... ... ... де оның ... ... ... Африкамен, Оңтүстік Америкамен ұқсастықтары байқалады. ... ... жер ... ... ... тән. ... аймақтарынан Орталық жазықты, таулы облыстан Үлкен суайрық ... атап ... ... ... ... аудандарына түрлі жастағы жанартаулық бедер пішіндерінің таралуы тән. Солтүстік-батысында палеозой вулканизмінің нәтижесінде Антрим үстрті қалыптасқан.
Табиғат ... ... ... ... қарай бағытта тез өзгереді. Шөлдердің көп бөлігі орталық ... ... ... кейбір шөлді аймақтар оңтүстік жағаларға дейін жетеді. Климат ... ... маңы және ... ендіктерде орналасуымен және жылы ауа массаларының қоршауында жатуымен анықталады. Климаттың қалыптасуына Тынық мұхитының әсері зор. ... ... ... оның ... ауа ... матрикке терең енуіне себепші болады.
Австралияның ең ірі өзен жүйесі - Муррей (Марри) - ... ... Бұл ... ... ... ... ағып ... оңтүстік ойпатта қосылады. Муррейдің ұзындығы - 2570 км, Дарлингтікі - 2740 км, ... ... ... - 1057 мың ... флорасы басқа құрлық бөліктерінен ерекше, сондықтан да материкті Тасманиямен қоса Австралиялық флористикалық патшалық ретінде қарастырады. ... ... ... ... ... ... мен ... ормандар, бұталар және ксерофитті өсінділер басым. Топырақ жамылғысынан қызыл-сары ферралитт топырақ, қатты ... ... және аз ... ... ... ... болып келеді. Австралияның фаунасы түрлерге бай емес. Атап айтқанда, сүтқоректілердің - 235, құстардың - 720, ... ... - 420, ... - 120 түрі бар. ... де ... ... ... бірі болып табылады. Оның себебі материк пен аралдар құрлықтың басқа учаскелерінен бұрыннан жекеленіп, фаунасы ... ... ... мен ... ... ... ... ұқсастығымен қатар облыс тармағына бөлуге негіз болатын үлкен айырмашылықтар да бар: Австралиялық, материкті және Тасманды қосады, Жаңа Гвинеялық, Жаңазеландиялық және ... ... ... Австралияның табиғат жағдайлары өзіндік дамуымен ерекшеленеді. Мұндағы өсімдіктер мен жануарлар дүниесі ежелгілігімен және эндемизмдігімен белгілі.
Жұмыс соңында ... ... ... ... ... ... Алға қойылған мақсаттар мен міндеттер толық орындалып, өз ... ... ... ... ... Т.А.Ковалева . Москва, 2005 г.
* С.Қаженбаев, С. Махмутов Алматы, 1990 ж.
* В.А Коринская, В.А Щенев Алматы 1982 ... І ... ... ... ... ... , 1979 г.
* А.М.Рябчиков . Москва , 1988 ... ... . ... 1965 г.
* Т.Ю.Притула, В.А.Еремина, А.Н.Спрялин .Москва ,2003 г.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Австралия жайлы25 бет
Австралия туралы9 бет
Австралияның географиялық орны12 бет
Австралияның экономикалық- географиялық жағдайы16 бет
Адамның америка мен австралияны қоныстануы8 бет
Адам мотивациялық сферасының құрылымы, қызмет етуі және дамуы7 бет
Астық дақылдарымен қоректенудің биологиялық ерекшеліктері9 бет
Ауыстраля одағы9 бет
Африка жайлы10 бет
Ақпараттық қоғам: теориялық модель4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь