Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

Ι ТАРАУ. ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ТЕОРИЯ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Лизингтің экономикалық мәні және оның түрлері ... ... ... ... ... ...
1. 2 Лизингтік төлемдер және олармен есеп айырысу әдістері ... ... ...
1.3 Қазақстан Республикасындағы лизингтік мәмілелерді құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ΙΙ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІК НАРЫҚҚА ТАЛДАУ ЖАСАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Қазақстан Республикасындағы лизингтік нарықтың қалыптасуы мен оның даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 ҚР.ғы лизингтік операциялардың динамикасын талдау ... ...

III ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ ДАМУЫНА КЕДЕРГІ КЕЛТІРЕТІН НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Қазақстан Республикасындағы лизингтің дамуына кедергі келтіретін негізгі мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Қазақстан Республикасындағы лизингтік механизмді жетілдіру ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ...
Бәрімізге белгілі Қазақстан нарықтық қатынастарға еселеніп отырған дағдарыс кезеңінде өткен. Бұл дағдарыс өндірістің құлдырауы мен сауда-экономикалық қатынастардың жаппай бұзылуының, бағалардың қарқынды өсуі мен инфляцияның өршей түсуінің салдары, мұның нәтижесінде инвестициялық белсенділік күрт төмендеді.
Мұндай жағдай ең алдымен мемлекеттің стратегиялық мүддесін сипаттайтын экономика салалаларына зиянын тигізді. Ең өзектісі бұл – құрал-жабдықтардың табиғи және моральдік жағынан тозуы болып табылады. Ал, бұл дегеніміз өндірістік кәсіпорындардың сапасы жақсы тауар өндіруге мүмкіндігі жоқтығын көрсетеді, себебі бұрынғы кеңес уақытынан қалған құрал-жабдықтар өте ескі. Ал өндірістік кәсіпорындардың жаңа, сапалы және қымбат тұратын, сонымен қатар ғылыми-техникалық прогресс күшінде тез жаңарып және ескіретін құрал-жабдықтар сатып алуға қаражаттары жетіспейді. Құрал-жабдықтарды несиеге алу қарыз қаражаттарының қымбат болуынан, сондай-ақ қиындықтар туғызып отыр. Сондықтан да, мұны ескере отырып, дүние жүзілік нарықта бәсекеге қабілетті болатын өндіріс құрылысы жайлы сөз қылмауға да болады. Осыған орай негізгі құрал-жабдықтарды жаңартудың тиімді әдістерінің бірі күрделі құрылысты қаржыландырудың және инвестицияның ерекше формасы лизинг болып табылады.
1. Макеева В.Г. Лизинг. Учебное пособие: Инфра-М- 2006г.
2. Смагулов А. Лизинг. Алматы: Балауса – 2005 год.
3. Қазақстан Республикасының 2000 жылдың 5 шілдесінен № 78-II «Қаржылық лизинг туралы» заңы (10.07.2003 жылы № 483-II, 10.03.2004 жылы № 532-II Қазақстан Республикасының Заңына енгізілген өзгертулерімен.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (арнайы бөлім), Алматы: Жеті Жарғы – 2007.
5. Қазақстан Республикасының 2001 жылдың 12 маусымынан № 209-II «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» заңы.
6. Қазақстан Республикасының 1994 жылдың 28 желтоқсанынан «шетел инвестициялары туралы» заңы.
7. Абдраим Р. «Развитие финансового лизинга в Казахстане: реальность и перспективы»// «Аль-Пари» № 5, 2007.
8. Прилуцкий Л. «Лизинг в Республике Казахстан» // «Лизинг-Курьер», сентябрь-октябрь 2008г.
9. ҚР- Статистикалық бюллетень – 2008 жылғы
10. Оралбаева Ж. Лизингтік келісімдерден тэуекелдіктерді ескере отырып лизингтік қатынастарды басқару. // «Альпари» 2007 жылы №4 35 бет
11. Обзор ІҒС. Лизинг в Ценральной Азии - март – 2007 год.
12. Аскарова 3. Анализ лизинговой деятельности в Казахстане // «Транзитная экономика», 2005/4-63-69стр.
13. Айманова Л. «Қаржылық лизинг және экономиканың нақты секторы»// «Аль-Пари» № 4, 2006.
14. Газман В. Д. «Лизинг: теория, практика, комментарии», Москва – 2007г.
15. Гольдштейн Р. П., Князев Ю. С. «Сущность и технология осуществления лизинговых операций», Москва – 1992.
16. Дебердеев А., Касымов С. «Оценка рыночных реформ на селе» (Что даёт лизинг сельхозпроизводителю?) // «Аль-Пари» № 4-5, 2007г.
17. Джаналеева А. А. «Договор финансового лизинга в инвестиционной сфере» // «Экономика и право Казахстана», № 8, С. 38-41 – 2007г.
18. «Программа Сотрудничества между ЮСАИД и МФК в Республике Казахстан»// «Панорама», № 50 от 26 декабря 2007 года.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ТЕОРИЯ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ»
Мамандығы 050506 «Экономика»
Алматы
МАЗМҰНЫ
Кіріспе………………………………………………………………………….3
Ι ... ... ... КӨРСЕТУДІҢ ТЕОРИЯ-ӘДІСТЕМЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ…………………………………………………………..
1.1 Лизингтің экономикалық мәні және оның ... 2 ... ... және ... есеп ... ... Қазақстан Республикасындағы лизингтік мәмілелерді құқықтық қамтамасыз
ету…………………………………………………………….
ΙΙ ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... ... лизингтік нарықтың қалыптасуы мен оның
даму ерекшеліктері………………………………………………………..
2.2 ҚР-ғы лизингтік операциялардың динамикасын талдау…….
III ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ…………………………..
1. Қазақстан Республикасындағы лизингтің дамуына кедергі келтіретін негізгі
мәселелер……………………………………………………….
3.2 Қазақстан Республикасындағы лизингтік механизмді жетілдіру…….
Қорытынды…………………………………………..
Пайдаланған ... ... ... Қазақстан нарықтық қатынастарға еселеніп отырған
дағдарыс кезеңінде ... Бұл ... ... құлдырауы мен
сауда-экономикалық қатынастардың жаппай бұзылуының, бағалардың қарқынды
өсуі мен ... ... ... ... мұның нәтижесінде
инвестициялық белсенділік күрт төмендеді.
Мұндай жағдай ең алдымен мемлекеттің стратегиялық мүддесін сипаттайтын
экономика ... ... ... Ең ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Ал, бұл дегеніміз өндірістік кәсіпорындардың сапасы жақсы тауар өндіруге
мүмкіндігі жоқтығын көрсетеді, себебі ... ... ... ... ... өте ... Ал ... кәсіпорындардың жаңа, сапалы және қымбат
тұратын, сонымен қатар ... ... ... тез ... ... ... сатып алуға қаражаттары жетіспейді. ... ... алу ... ... қымбат болуынан, сондай-ақ
қиындықтар туғызып отыр. Сондықтан да, мұны ескере отырып, дүние ... ... ... ... өндіріс құрылысы жайлы сөз қылмауға да
болады. Осыған орай ... ... ... тиімді әдістерінің
бірі күрделі құрылысты қаржыландырудың және ... ... ... ... ... ... жалдау) бизнесі кәсіпкерлік қызметтің ерекше саласына
жатады. Лизинг шетелдерде кең тараған. Демек, ... ... ... ... ... озық ... құрал-жабдықтарын
алудың тиімді жолдарының бірі. Сонысына қарай оны ... ... ... ... пен ... салалаларын, қызмет көрсету ісін дамытудың
таптырмайтын тәсілі деуге де болады.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Қазақстан ... ... ... жағдайын талдай отырып, Қазақстанның ... ... ... Осы ... ... ... ... қойылған:
– лизингтің теориялық негізін зерттеу; Сонымен ... ... ... ... ... лизингтік төлемдермен есеп айырысу әдістерін қарастыру және «Лизинг
Групп» компаниясының лизингтік төлемдермен есеп айырысу әдістерін зерттеу.
Лизингтік қаржыландыруға қатысты ... ... ... және ... енгізілген өзгерістерді анықтау. Жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... ... талдау жүргізу.
Қазақстан Республикасындағы лизингтік нарықтың дамуына кедергі келтіретін
мәселелерді анықтау.
Зерттеу жұмысының обьектісі – ... ... ... ... ... пәні – Қазақстан Республикасының нарықтық
экономика субьектілері арасында пайда болатын ... ... ... ... ... ... ретінде - Ресейлік
экономист, теоретиктері: ... Е.Н., ... В.А., ... есеп ... ... ... ... Прилуцкий Л., негізінен
лизингтік операциялардың құқықтық аспектілерін зерттеуші ... ... ... лизингтің дамуын зерттеуші Юсупова А.Т., Бочаров В.В.,
Сушкевич А.Е., Гольдштейн Р.П., және ... ... әр ... зерттеуші отандық ғалымдар: Смағұлов А.С., Сағадиев ... А.И., ... Р., ... Р., Тағашев И., Левкович А.,
Бархатов А.П., ... Н.Ю. және тағы ... ... ... қатар Қазақстан Республикасында шығарылатын ... ... ... мен ... ... ... қызметінің кейбір
аспектілерінің талдаулары қолданылды.
Бұл дипломдық жұмыс кіріспеден, 3 ... ... ... ... ... ... ... лизингтің экономика-теориялық негізі қарастырылады.
Лизингтің әртүрлі анықтамалары ... ... ... мен ... бойынша классификациясы келтіріледі. Теориялық білім мен дүние
жүзілік тәжірибе негізінде лизингтік ... ... ... ... ... ... негізінде несие мен құрал
жабдықтарды сатып ... ... ... артықшылықтары мен
кемшіліктері көрсетіледі. Сонымен қатар метаметикалық формулаларды ... ... ... есеп ... ... мен «Лизинг Групп»
компаниясының лизингтік ... есеп ... ... ... ... лизингтік нарықтың құқықтық базасына талдау жасалынады.
Екінші бөлімде Қазақстанның лизингтік нарығының ... және ... ... ... Сонымен қатар Қазақстандағы лизинг нарығының
дамуына талдау жасалынады. Яғни Қазақстанда қанша лизингтік компания жұмыс
істейді, жасалынған ... ... ... және ... қаржыландыру
көздері. Мемлекеттегі лизингтік қызметтің ерекшелігі қарастырылады.
Үшінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... мәселелер қарастырылады. Яғни жүргізілген зерттеулер
нәтижесінде тежеуіш факторлар бөлініп көрсетіледі. Сонымен қатар, Қазақстан
Республикасындағы лизингті ... ... ... ... ... бойынша негізгі тұжырымдар беріледі, сонымен
қатар Қазақстан Республикасындағы лизингтік нарықтың ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ТЕОРИЯ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1. Лизингтің экономикалық мәні және оның түрлері
Лизинг сөзі “to lease” ағылшын етістігінен аударғанда ... ... ... ... ... беруден айырмашылығы – жалға беруде
екі тарап қатысады, ... ... және ... ... ал лизингте үш
қатынасушы лизинг беруші, алушы және жабдықтаушы.
Жалпы лизинг терминіне ... ... өте көп. ... қызмет көрсетулерге, құрал – жабдықтарды реализациялау формасы
мен оны жабдықтау формасына және ұзақ мерзімді аренда ... ... ... ... қаржыландыру формасы мен ішкі экономикалық
қызметтің түріне ... ... ...... ... ... ... әрі банк бизнесінің баптарында айналымы жүздеген миллиард
долларды құрайтын жоғары табыс көзі ... ... ... ... түсіндірудің мәні алынған мүліктерді ұзақ
мерзім (бір ... 15-20 ... ... соң, оны қайта өткізуден
туындайтын кешенді мүліктік ... ... ... мүлікті иелену
құқығынан пайдалану құқығы алшақтап, кәсіпорынды пайда табу үшін ... ... ... ... ... бейімділігінің
ерекшелігі өзгерген шақта экономикадағы лизинг мәні өзінен-өзі әртүрлі
көріністегі тауарлық үлгіге ауысады ... – бұл ... ... ... ... ... ЭЕМ ұйымдастыру техникаларды, өндірске, сауда-саттыққа және
қоймаға арналған ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзімге пайдалануға беруін қарастыратын жалға ... ... ... ... ... ... өте ұқсас
болып келеді. Алайда, лизингтің несиеден айырмашылығы келісім-шартта
көрсетілген төлемдер ... ... ... ... де, ... ... берушінің меншігінде қала беруінен көруге болады. Ал,
несиеде банктің меншік обьектісі ретінде қарыз ... ... ... мәміле – бұл лизинг беруші, лизинг алушы және ... ... ... келісім-шартты жүзеге асыру үшін қажетті
келісім шарттар жиынтығы. Лизингтік мәмілеге келесі субьектілер ... ... ...... ... іске ... барысында меншікті
немесе тартылған ақша-қаржаттары есебінен лизинг обьектісін ... ... ... ... төлемге, белгілі уақытқа және шарттар негізінде
уақыты біткен кезде ... ... ... ... ... ... ... жеке немесе заңды тұлға.
- Лизинг алушы – лизинг келісім-шартына сәйкес лизинг ... бір ... ... ... және ... ... ... үшін алуға міндетті жеке немесе заңды тұлға.
- Мүлікті сатушы (жабдықтаушы) – лизинг берушімен сату-сатып алу шарты
негізінде лизинг берушіге ... ... ... ... ... ... ... жеке немесе заңды тұлға.
- Банк (немесе басқа да ... ...... ... ... ... ... ресурстарын беретін заңды тұлға. Сонымен қатар лизинг
нарығындағы арнайы субьектілерді көрсетуге ... ... ... компаниясы – лизинг мәмілесін іске асыру кезінде пайда
болатын әр түрлі тәуекелдерді сақтандыратын ... ... ... ... ... ... Республикасының резидент немесе резидент емес
тұлға болуы мүмкін, ... ... ол ... ... қатысуымен
құрылған кәсіпкерлік қызметтің субьектісі де бола алады.
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... лизинг
механизмінің сызбасы ұсынылады:
Сызба 1 - Өндірісті дамытуда қолданылатын лизингтік ... ... ... ... ... ... Банк пен Лизинг компаниясы арасында несиелік келісім-шарт жасалып,
несие ... ... ... ... ... ... үшін жабдықтаушыға
төлейді;
3. Жабдықтаушы Лизинг компаниясына құрал-жабдығын ... ... ... мен ... ... ... арасында лизингтік
келісім-шарт жасалады;
5. Жабдықтаушы құрал-жабдықпен жабдықтайды;
6. Лизингті алушы кәсіпорын пайдаланғаны үшін ... ... ... ... банкке несие үшін төлемдер төлейді;
8. Сақтандыру компаниялары құрал-жабдықты сақтандырады.
Лизинг обьектісі ретінде ғимараттар мен құрылыстарды, ... ... ... жер ... және тағы басқа
тұтынылмайтын затттарды қарастыруға болады. Бағалы қағаздар мен ... ... ... ... ... ... ... лизингінің жағдайын талдай отырып,
лизингке берілетін обьектілерді келесі топтарға бөлуге болады:
- ... ... ... су кемелері, темір жол
вагондары және тағы ... ... ... ... спутниктер және тағы басқа)
- Ауыл шаруашылық құрал-жабдықтары;
- ... топ ... ... ... және тағы ... ... құралдар.
Лизингтің артықшылықтары мен кемшіліктерін келесі пунктермен көрсетуге
болады:
- Лизинг көмегімен кепілге берілетін мүлкі жоқ, ұсақ ... ... Бұл ... ... ... жасалған мерзім бойына
лизинг обьектісі лизингке берушінің меншігінде қалады да, ... ... ... ... ... тәуекел деген болмайды;
- Лизинг 100 %-ға дейін несиелеуді ұсынады, яғни ... ... ... өзінің меншікті капиталын жұмсамай-ақ, жаңа құрал-жабдықты
пайдалана отырып, өнеркәсіптік өнім ... және ... ... ... ... ... ссудаға сатып алғаннан, лизинг бойынша алған
қолайлы, себебі, бұл ... ол ... ... ... ... ... ... меншігінде болатындығына байланысты,
өнімнің құнына лизингтік төлемдер ғана қосылып, мүлікке салынатын салықты
жалға беруші өзі төлейді;
- ... ... ... ... ... әкелген қаржы лизинг
тасымалдау үшін және соңғы лизинг алушы қосылған құн ... ... ... негізгі қаржы ... ... ... бекітіледі;
- Қаржылық лизинг марапаты қосылған құн ... ... ... ... эксплуатацияны пайдаланудың бірінші жылында эксплуатация
үшін екі норма ... ... ... және ... ... төлеуден
босатылады;
- Лизинг алушы корпоративті табыс салығы, жер салығына және лизингке
салынатын салығы ... ... ... ... алу ... ... ... көзқарасымен қарағанда, несиенің мақсатты
пайдалануына ешқандай да ... ... ... лизингтің кемшіліктерін де бөліп көрсетуге болады:
- Жалға алушы құрал-жабдықтың қалдық құнының ... ... ... ... ... ... ... құны ссудаға қарағанда жоғары, бірақ та ескірген құрал-
жабдықтан туындайтын ... ... ... басында болатынын
ұмытпау қажет, сондықтан да ол ... ... ... ... ... көбірек алуға тырысады;
Лизингтің түрлерін бөліп көрсету олардың жіктелу белгілеріне байланысты
болады. Олар келесідей ... ... ... ... қатысы бойынша;
2. лизинг операциясын қаржыландыру түрі бойынша;
3. лизингке берілетін мүліктің түрі ... ... ... ... ... ... лизингтік мүліктің өтелу дәрежесіне байланысты;
6. лизингтік операциялар жүргізілетін нарық секторына ... ... ... және ... ... мен ... байланысты;
8. лизингтік төлемдердің ретіне байланысты;
Жалға алынатын обьектіге қатысы бойынша ... Таза ... – бұл ... ... ұстау бойынша барлық шығындарды
лизинг алушы ... және ол ... ... тек таза ... ... ... отырады. Отандық лизингтік нарықтағы қызметтердің көбісі
таза лизинг болып табылады.
- Толық лизинг – бұл жағдайда лизинг ... ... ... ... шығындарды қаржыландырады. Бағасы бойынша толық лизинг ең қымбат
болып табылады, себебі лизинг ... ... ... ... ... ... ... шығыстары өседі.
- Бөлшектік (частичный) лизинг – бұл жағдайда лизинг беруші мүлікті
ұстау ... тек ... ... ғана ... ... түрі ... ... келесідей бөлінеді:
- Бір жолғы (срочный) лизинг – яғни мүлікті беру бір рет ғана ... ... ... ... – бұл ... бір ... мерзімі біткен кезде, лизинг келісім-шарты жаңа ... ... ... ... уақыттан кейін обьектінің тозуына және
лизинг алушының қалауына байланысты жаңа мүлік берілуі ... ... тағы бір түрі – бас ... Бас ... – лизингтің бұл түрі
лизинг алушыға жаңа келісім-шарт жасамай-ақ жалға алынатын ... ... ... ... ... қатысушылардың құрамы бойынша лизинг:
- Тура лизинг – бұл ... ... иесі өзі ... лизингке
береді. Негізінен мұндай мәмілені классикалық лизингтік мәмілеге жатқызуға
болмайды, себебі ... ... ... ... ... ... – бұл жағдайда мүлік лизингке белгілі бір ... ... Бұл ... ... ... ... ... болып
келеді, себебі мұнда лизинг алушы, ... ... және ... ... Бөлек (раздельный) лизинг (көп жақты) – лизингтің бұл түрі күрделі,
үлкен обьектілерге (әуе ... ... ... теміржол техникасы,
бұрғылау қондырғылары) қаржы салымдарын жасау үшін қолданылады. Лизингтің
бұл түрі топтық немесе акционерлік ... деп те ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі мүмкін [2].
Мүлік түріне байланысты лизинг:
- Жылжымайтын мүлік лизингі (ғимараттар мен құрылғылар);
- Жылжымалы ... ... ... самолет, кемелер, техника, құрал-
жабдықтар);
Мүліктің өтелу дәрежесіне байланысты лизинг:
- Толық өтелетін лизинг (немесе ... ... ... ... ... келісім-шартының мерзімі аралығында мүліктің толық немесе толыққа
жақын амортизациясы есептеліп, лизинг берушіге ... ... ... ... ... ... – бұл жағдайда ... ... ... мүлік тек белгілі бір дәрежеде ғана амортизацияланып,
оның тек бір ғана ... ... ... ... ... ... – бұл ... қызмет мерзіміне қарағанда, оның пайдалану
мерзімінің қысқалығын және мүліктің құнын толық өтемеуімен ... ... – бұл ... пайдалануға берген лизинг затының мерзімі
ішінде өзінің толық амортизациялық ... ... ... немесе өзін-өзі
өтеуімен байланысты сипатталады. Қаржы лизингі үлкен күрделі ... ... ... де, оларды банктермен ... ... ... ... ... нарық секторына байланысты лизинг:
- Ішкі лизинг – бұл, оның қатысушыларының бір елден болып ... ... ... ... – бір ... ... ... әр елден болып келуін сипаттайды. Сыртқы лизинг – экспорттық
және импорттық болып бөлінеді. ... ... ... лизинг алушы
болса, импорттық лизингте шетел лизинг беруші болып табылады.
Ішкі лизинг Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының резиденттері болады.
Егер де лизинг беруші Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының резидентінің меншігінде болса,
онда халықаралық лизинг келісім-шарты Қазақстан Республикасының ... Ал, егер ... ... онда ... ... ... экономикалық қызмет облысындағы заңдарымен реттеледі. Қазіргі ... ... ... тәжірибесінде
лизингтің көптеген түрлері көрініс табады. Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... лизинг
4. Үлестік лизинг
5. Тура лизинг
6. Сублизинг
Шұғыл лизинг – ағымдағы жал ... ... ... бұл ... активтің толық амортизациялық кезеңінен аз болады. Яғни, келісім-
шартта көрсетілген жал төлемдері активтің толық құнын ... ... ... ... рет ... лизингтің ең негізгі ерекшелігі – лизинг алушының келісім-шартты
уақытынан бұрын тоқтата алуы. Сонымен ... бұл ... ... ... ... техникалық қызмет көрсету және басқа қызметтер
түрін көрсету ... ... ... лизингтің негізгі обьектілері тез тозатын (моральді) құралдар
(компьютерлер, ... ... ... ... ... және
техникалық күрделі, үнемі қадағалауды қажет ететін техника (жеңіл және жүк
автомобильдері, әуе кемелері т.с.с.).
Жалпы ... бұл түрі ... ... үшін үнемді. Себебі уақытынан
бұрын келісім-шартты тоқтату моральді ескірген құралдарды жаңа бәсекелестік
қабілеттігі жоғары құрал-жабдықтармен ауыстыруға мүмкіндік ... ... егер ... ... бір ... ... іске асыру үшін мүлікті алған
болса, оның одан әрі мүлікті ұстау және сату ... ... ... ... ағымдағы технкалық қызмет көрсетуі артық
персональды ... ... ... ... ... ... келесі кемшіліктері бар:
- Басқа лизинг түрлеріне қарағанда қымбаттылығы, жал төлемдерінің
жоғары болуы;
- аванстар мен ... ... салу ... ... бұрын өтеу кезінде айып пұлдың төленуі;
- мүлік иелерінің тәуекелді ... ... ... ... ... ...... алушының төлемдері негізінде жалға алынатын
мүліктің толық ... ... ... ... ... ... ... қарастырмағандықтан, бұл келісім мүлік иесінің
құралды сатып алу, оған ... ... ... бойынша барлық
шығындардың орнын толтырып, қажетті табыс деңгейін қамтамасыз ... бұл түрі ... ... ... және ... қызмет көрсету
бойынша барлық шығындар жалға алушы есебінен ... ... ... бұл ... ... келісім уақыты біткен кезде жалға
алушы негізгі құралды қалдық құны бойынша
сатып алуға құқылы.
Шұғыл лизингке қарағанда ... ... ... ... ... тәуекелі
едәуір төмен болады. Былай қарағанда бұл келісім банктің ұзақ мерзімді
несиесіне өте ... ... ... ... ... ... ... кезеңдік төлемдердің төленуін және жалға алушының өз міндеттерін
орындамаған жағдайда оны банкрот деп жариялау құқығын ... ... ... ... мүлік (жер, ғимараттар, мен
құрылғылар), сонымен қатар ұзақ мерзімді өндіріс құралдары ... ... ... және ... лизингтің базасы болып табылады.
Қайтарылатын лизингті – екі келісімнен тұратын жүйе ретінде ... Бұл ... ... құралдың иесі оны үш тұлағаға сатады да, сол
сәтте үш тұлға жалға алушымен ұзақ мерзімді жал ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер, инвестициялық,
сақтандыру немесе лизингтік компаниялар көрініс табады. Яғни ... ... иесі ғана ... ал ... ... алдына инвестор сатушының мүлкіне меншік құқығын кепілдікке ... ... ... ... деп айтуға болады. Мұндай келісімдер
негізінен іскерлік белсенділіктің төмендеуі ... ... ... ... ... ету ... ... лизинг – қаржылық лизингтің бір түрі. Лизингтің бұл ... ... ... ... ... ... ... түрінде
банк, сақтандыру немесе ... ... ... ... ... кезінде лизингтік компания ұзақ мерзімді жал келісім-шартын жасап,
лизингтік обьектіні тартылған қаражаттар есебінен ... ... ... ... ... ... сатып алынатын мүлік немесе негізгі құрал
болып табылады, ... ... ... ... ... ... өтеліп отырады. Сонымен қатар лизингтік компанияның
салықтық және заемды өтеу ... ... ... ... бұл ... ... ... қымбат бағалы активтер
(пайдалы қазбалар, кен орны, өндіруші салалар ... ... ...... бұл түрі ... ... ... жалға берушімен
қажетті құрал-жабдықтар мен негізгі құралдарды жалға беру туралы келісім-
шарт жасасады. Көп жағдайларда лизинг ... мен ... ... ... ... болады. Яғни келісім-шарт тікелей өндірушімен ... өз ... ... ... ... ірі ... IBM, Xerox,
GATX, көптеген әуе кемелерін, теңіз кемелерін және автокөліктерін ... ...... ... ... лизинг обьектісін
пайдалану құқығын үшінші тұлғаға ... ... ... ... кезінде сублизингті іске асырушы тұлға ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғаға уақытша
пайдалануға береді. № 78 – ІІ 05.07.2000 ж. ... ... ... [3]
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес лизинг алушының ... ... ... ... ... ... тұлғаға аударуға тиым салынады.
Обьектіні сублизингке беру кезінде лизинг берушінің жазбаша рұқсаты
міндетті түрде болуы керек.
Халықаралық сублизинг – ... ... бір түрі ... ол
да халықаралық лизингтің заңдарына сәйкес жүзеге асырылуы ... ... бір ... ... лизинг обьектісінің
Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы тек сублизинг ... ... ... ғана ... ... болады.
1. 2 Лизингтік төлемдер және олармен есеп айырысу әдістері
Лизингтік келісім-шартты ұйымдастырудың ең ... ...... ... ... мен ... ... табылады. Лизингтік
төлемдерді анықтаудың обьективті негізі – лизинг обьектісінің жай-күйі мен
құны, амортизация нормасы, ... және ... да ... ... ... ... үшін төлемақы дегеніміз не, ол нені білдіреді, және оның
экономикалық табиғаты қандай? ... ... бұл ... ... беріледі. Көп жағдайларда лизингтік төлемдерді құрылыстар
мен ғиматараттардың, ... ... ... ... ... түсінеді.
Бірақ мұндай көзқарастар өзінің табиғаты жағынан көп ... ие, ... ... ... ... толық қамтып
көрсетпейді.
Лизинг үшін төлемақы – бұл лизинг обьектісін пайдалану процессіндегі
пайда болған ... бөлу ... ... алушы мен меншік ... ... ... ... үшін ... ... ынталандыру мен капиталды жинақтау, өндірістік қаражаттың құнын
өтеу сияқты функцияларды жүзеге асырады. Ең ... ... ... – бұл ... ... меншік құқығын реализациялаудың экономикалық
формасының бір түрі. Құрал-жабдықтарды немесе басқа обьектілерді ... ... оның ... ... ... ... ... құқығы бар. Лизингтің төлемнің обьективті негізі – бұл мүліктің
құны мен жай-күйі, мерзімі, амортизация нормасы, ... ... ... ... ... ең ... 3 ... бөліп көрсетуге болады:
- экономикалық элементтер бойынша төлем құрылымы;
- төлем ... мен ... есеп ... ... ... ... ең маңызды принциптерінің бірі – жалға
алынған қаражаттарды сәйкес өсіммен қайтару. Бірақ ... ... ... ... ... заты ... тиіс. Лизинг келісім-шартын жасау
кезінде лизинг обьектісінің ... құны ... ... болады және ол
мүлікті пайдалану мерзімінде лизингтік ... ... ... ... мөлшерін анықтаудың методологиялық негізі –
лизинг ... ... ... бөлу ... ... ... Бұл ... орташа деңгейінде лизинг затының меншік иесі және лизинг алушының
екі жақты тиімді ... ... ... Яғни ... ... ... ... кейін, өнімді реализациялаудан ... ... ... ... өтеп қана ... ... ... жеке жұмсалымдар мен
өндірісті кеңейтуге қажет пайда табуы да тиіс. Және де ... ... ... ... ... үшін ... алуы ... 2 – Лизингтік төлемдердің классификациясы [2]
Төлем жасау формасына қарай ... ... ... түрлерге
бөлінеді:
1. Ақшалай формадағы лизингтік төлем. Яғни төлемнің барлығы
ақшалай формада жүргізіледі.
2. Компенсациялық формадағы ... ... ... төлемақы – лизингтік
келісім-шартта көрсетілген өндірілетін өнім түрінде немесе қызмет көрсету
формасында жүзеге асырылады.
3. ... ... ... ... ... ... және екінші түрдегі
төлемдер қарастырылған.
Төлемдерді есептеу әдістеріне байланысты:
1. лизинг алушының ... ... ... үшін ... ... ... заемдық қаражаттарды пайдаланғаны үшін төлемді,
амортизациялық аударымдарды кірістіретін төлемнің тіркелген сомасы;
2. аванстық ... яғни ... ... қол қою ... лизинг
алушы аванс төлейді. Бірақ лизингтік төлемдер толығымен төленген ... ... ... ... әрекет ету периодындағы барлық төлемдерді және
лизинг келісім-шартының әрекет ету ... ... ... ... ... алу үшін оның ... ... жинақтайтын минимальды төлемдер;
4. белгілі бір негізде (лизинг обьектісінде өндірілген өнімнің өткізу
көлемі, өткізуден түскен түсім немесе басқа да ... ... бір ... ... негізделетін анықталмаған төлемдер;
Сонымен қатар лизингтік төлемдерді төлем жасау мерзімдеріне ... ... ... ... ... жасау графигі бойынша
(жылдық, тоқсандық, айлық) ... ... ... ... ... жасау жағдайында периодты төлеммен бірге төленетін
бір жолғы төлемдер;
Лизингтік төлем жасау әдісіне қарай:
1. пропорционалды тең үлесте төленетін ... ... ... аз сомамен, содан кейін бірте-бірте көбейтіліп ... ... ... бұл ... көбіне шектеулі капиталы бар
енді ашылған кәсіпкерлік ұйымдар қолданады.
3. ...... ... ... ... ... ... мүлік иесінің тәуекелдігін төмендетеді және ... ... ... ауыл – ... және ... ... ие ... ұқсататын
өндіріс салаларында қолданатын маусымдық төлемдер;
Лизингтік төлемдермен есеп айырысу келесі тізбекте жүзеге асырылады:
- лизингтік төлемдермен жыл сайын есеп айырысу;
- ... ... ... ету мерзіміндегі лизингтік
төлемдердің ... ... есеп ... төлем жасау түріне, төлемдерді ... ... және ... ... ... ... есеп айырысу;
Лизингтік төлемдердің жалпы сомасымен есеп айырысу келесі формуламен
жүзеге асырылады:
ЛТ = ... ... ЛТ – ... ... – лизинг берушіге тиесілі амортизациялық аударымдар;
НТ – лизинг алушының обьектісін сатып алғаны үшін төленетін ...... ... ... сыйақылары;
ҚҚТ – лизинг берушіге қосымша қызметтер үшін төлем;
ҚҚС – лизинг ... ... ... үшін ... ... қосымша құн салығы;
Амортизациялық аударымдар келесі формуламен табылады:
АА = (БҚ*АН)/100 ... БҚ – ... ... ... ...... нормасы (пайызбен)
Лизинг берушінің несиелік қаражаттарды пайдаланғаны үшін ... ... ... ... = ... ... НҚ – ... қаражаттар;
НС – несиені пайдаланғаны үшін пайыз ставкасы (пайызбен)
Осыған байланысты несилік қаражаттар келесідей түрде анықталады:
Т
НҚ = Сомма (( ҚҚб+ҚҚа)/2) ... Т – ... ... ... ... (жылмен);
ҚҚб және ҚҚа – мүліктің қалдық құны, сәйкесінше жылдың басы және жылдың
аяғына;
Лизинг берушіге коммиссиялық ... екі ... ... мүліктің баланстық құнынан
- лизинг обьектісінің орташа ... ... ... ... = р*БҚ ... КС – есеп айырысу жылындағы лизинг ... ...... ... ... ... ... коммиссиялық сыйақы
ставкасы;
БҚ – келісім-шарт мүлігінің баланстық құны.
Немесе:
КС = ((ҚҚб+ҚҚа)/2)*(ССт/100) ... ҚҚб және ҚҚа – ... ... құны сәйкесінше жылдың басы және
аяғына;
ССт – мүліктің орташа жылдық қалдық құнынан пайыз есебімен коммиссиялық
сыйақы ... ... ... ... сыйақысы мына формуламен
есептейміз: ... = ... (КС) ... Т – ... келісім-шарт мерзімі (жылдық).
Лизинг берушінің қосымша ... үшін ... ҚҚТ ... ... көрсетілген қызметі үшін шығындарды жиынтықтау ... ... ... ... келесі жолмен анықталады:
ҚҚС = (Т*ҚҚС)/100 ...... құн ... ... ...... ... салынатын салықтық ставка (пайыз есебімен)
Егер ҚҚС лизинг берушімен төленетін ... онда ... ... ... ... ... ... берушіге қосымша
қызмет көрсетулер үшін төлемдер және комиссиялық сыйақылар кірістіріледі,
яғни :
Т = ... ... ... ... ... ... мына формуламен анықталады:
ЛЖж = ЛТ/Т ...... ... ... ... – лизинг келісім-шартының әрекет ету периодындағы лизингтік
төлемдердің жалпы сомасы;
Т – ... ... ... ету ... (жылмен)
Лизингтік төлемдерді ай сайын немесе ... ... ... ... ... ... 4-ке ... 12-ге бөлу керек.
Енді лизингтік төлемдермен есеп айырысу әдістерінің басқа түрлерін
қарастырайық.
Құрылыс саласындағы ... ... ... ... ... ... ... әдісті қолданады.
ЛТа = ЖШа/К+Р ...... ... ... ... – лизинг берушінің айлық жалпы шығындары;
К – құрал-жабдықты пайдалану ... ... ... мерзімінің болжалды уақытының күнтізбелік уақытқа қатынасы);
Р – баланстық табыс ... яғни ... және ... ... ... кезегінде лизинг берушінің айлық ... ... ... = ... ... С1 – ... ... сомасы;
С2 – лизинг обьектісін сақтандыру бойынша шығындар;
С3 – құрал-жабдықтарды техникалық қызмет ... ... ...... ... ... ... алуға берілетін несиеге
төленетін пайыз;
С5 – лизинг беруші ... ... ...... ... ... ... жылдық сомасы келесі
түрде есептеледі:
С1= ... Б1 – ... жаңа ... (құрал-жабдықты тексеруге,
қондыруға, монтаждауға және лизинг алушыға жеткізуге, оны пайдалану бойынша
кеңестерге кететін ... ...... ... ... ... кейін, оны өткізу
бойынша қалдық құн;
Т – ... ... ... ... ... ... ... есептегенде.
Лизингтік төлемдермен есеп айырысудың берілген әдісі ... ... ... ... келісім-шарт жеке тәсілді қажет етеді, сонымен
қатар әрбір ... ... ... ... лизингтік келісімнің
ерекшелігіне, лизинг түріне және таңдалған ... ... ... ... елдерінің министрліктері мен институттарының әдістемелік ұсыныстары
лизинг мүлігінің пайдаланушыларына:
- оперативтік лизинг бойынша;
- толық амортизациясымен қаржылық лизинг ... ... ... ... қолданатын және келісім-шарт
жасау кезінде аванс төленетін қаржылық лизинг бойынша;
- келісім-шарт ... ... ... ... алушыға лизинг
мүлігін қалдық құнмен сатып алуға құқық беретін қаржылық лизинг ... ... ... ... ақыны жеңіл түрде жүзеге асыруға
көмектесуге бағытталған.
Бірақ лизингтік төлемнің мөлшерін тиімді және ... ... ... әдіс бар. Бұл – есеп ... ... (нақты қарыз
бойынша төлем) әдісі.
Қаржыландыру пайызы қарыз сомасына есептеледі. Амортизация геометриялық
прогрессияда өседі, ал ... ... ... бұл әдіс лизингтік төлемдірдің әр түрлі болатындығын
қарастырады:
- келісім-шартта белгіленген тәртіп бойынша төленетін және екі ... ... ... ... ... ... ... графигі
жасалады.
- Аванспен берілетін төлемді;
- Анықталмаған лизингтік төлем. Бұл жағдайда тіркелген сома емес,
өткізу ... ... ... ... бағасы және басқа да ... ... ... бір ... және периодты болуы мүмкін.
Бір жолғы төлемдер әдетте мәмілені қаржыландыруды тауарды жеткізушінің
сату – сатып алу келісім-шартын ... ... ... ... ... ... транспорттық шығындарды және т.б. ... ... ғана ... Ал ... төлемдер келісім-шарттың қолданылу
мерзімінің ұзақтығына байланысты жүзеге асарылады.
Олар:
- келісім-шарттың ағымдағы теңдей төлемдері
- мерзім сайын ұлғайтылатын төлемдер
- нақты ... ... ... ... ... ... лизингтік төлеммен есеп айырысу формуласы
келесідей түрде ... : ... = А * ... ... П
1 – 1 : (1+ И : ... Р – ... ... сомасы;
А – лизингтік мүліктің құны;
П – келісім-шарт мерзімі;
И – ... ... ... ... ... ... (периодичность).
Егер келісім-шартта лизинг ... ... ... ... онда ... ... сомасын оның қалдық құнын ескеру арқылы
есептеу керек. Ол үшін дисконттық көбейткіш ... ... ... = -----------------------------;
Т* П
(15)
1+ҚҚ * 1 : (1 + И : Т)
ҚҚк – қалдық құн ... ... ...... ... пайыздық қалдық құны.
Егер тоқсандық есеп айырысу кезінде лизингтік төлемдер аванс түрінде
төленсе, онда есеп айырысу ... ... ... ... ... енгізіледі. Ол келесідей түрде болады:
1
Кат = --------------------;
1+ И : ...... ... ... ... ... бұл ... – негізгі, бірақ толық емес деп есептеуге болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... қажет:
тәуекелділік сыйақысы, лизингтік келісім-шартта ... ... ... ... үшін ... ... ... сақтандыру
төлемдері, егер ол лизингтік компанияда сақтандырылса;
Келтірілген лизингтік төлеммен есеп айырысу әдістері әмбебап ... ... ... ... ... ... жеке тәсілді талап
етеді.
Қазақстандағы лизингтік компаниялар лизингтік төлеммен есеп айырысудың
өзіндік түрін ... ... ... ... ... ... ... түрін қолданады. Яғни лизинг алушыға ыңғайлы ай
сайын бірдей соманы төлейтін төлем. Аннуитет – бұл ұзақ ... ... ... ... ... ... ... төлеммен есеп айырысу Microsoft Excel программасында
ПЛТ функциясымен жүзеге асырылады: ПЛТ (ставка; кпер; пс; бс; ... ...... ... ... берушіге сыйақы
Кпер – төлемнің жалпы саны;
Пс – тауардың ағымдағы құны немесе жалпы сома;
Бс – ... ... ... ... мәні, немесе соңғы төлемнен кейінгі
қалдық қаражаттар.
Тип – төлем ... ... ... 1 ... 0 ... ... ... басында жасау керек болса, онда Тип «1» тең, ал ... ... ... ... онда Тип «0» тең. Мысалы, келесі берілген
мәліметтерден формула ... ... ... 1 – ... ... ... құны ... ... ... берушінің сыйақы ставкасы |23,00% ... ... ... |20,00% ... |
|аванс сомасы ... ... ... мерзімі |37 |ай |
= - ПЛТ (23%/12; 37; ...... 0; ... ... лизинг төлем мынаған тең 3 038,51 тенге.
Жоғарыда келтірілген лизингтік төлеммен есеп ... ... ... лизингтік компаниялардың жұмыс ... ... ... ... келтірілген есеп айырысу Microsoft Excel программасын
қолданбай-ақ жүзеге асырылады. ... ... есеп ... ... ... – тең ... ағымы). Бұл сызбанұсқада пайыздық
сыйақы мен негізгі ... бір ... өтеу ... ... = ... ... + Негізгі борыштың бір бөлігін өтеу
Осылай, әрбір айлық төлемнен кейін, ... ... ... азаяды және әр
ай сайын пайыздық сыйақы ағымдағы борыштың қалдығына есептеледі.
Арнайы есеп айырысу формуласын пайдалану клиенттің ай ... ... ... ... ... өтеу үшін ... ... өзгеріссіз ақша
сомасын алдын – ала есептеуге мүмкіндік береді.
Несиені өтеудің ... ... ... ... ... қабылданған және
борышкердің несиені өтеудің ыңғайлылығымен шартталған.
Аннуитеттік төлеммен есеп айырысудың математикалық формуласы ... ... ... ... = ... ... * ... ставка *
(1+ ай. Ставка\мерзім ай сайын)/((1+ай.ставка) / мерзім ай сайын – 1).
Жоғарыда келтірілген ... ... ... 2 – ... ... ... затының құны ... ... ... ... ... ... ... берушінің сыйақы ставкасы |23,00% ... ... ... ... ... ... ... | ... ... |20,00% ... ... ... ... ... ... ... |37 |ай ... = ... * ... * ... ^37) ... ^ 37-1) = ... тенге
Жоғарыда берілген деректерге лизингтік төлемдер ... ... 3 – ... төлемдер графигі
|Лизингтік төлемдерді өтеу графигі ... ... ... ... ... |1,92% |
| | ... | ... ставкасы (жылдық) |23,00% ... саны |12 ... ... (айлық) |37 ... ... ... |37 |
| | ... | ... ... ... |1ай ... құны |132 |
| | | |424,97 ... құны |100 000,00 ... ... ... |32 ... | ... ... | ... ставкасы |20,00% ... |3 038,51 ... ... |20 000,00 ... ... |0 |
| | ... | ... ... ... ... |негізгі |толық |өтелмеген|
|(период) ... ... ... ... ... |
| | | ... ... | |
|0 |20 ... |20 000,00 |20 000,00 |80 ... |20 ... |1 533,33 |1 505,18 |3 038,51 |78 ... |20 ... |1 504,48 |1 534,03 |3 038,51 |76 ... |20 |1 475,08 |1 563,43 |3 038,51 |75 ... ... | | | | |
|4 |20 ... |1 445,12 |1 593,40 |3 038,51 |73 ... |20 ... 414,58 |1 623,94 |3 038,51 |72 ... ... 383,45 |1 655,06 |3 038,51 |70 ... |06 | | | | |
|7 |20 ... 351,73 |1 686,78 |3 038,51 |68 ... |20 ... |1 319,40 |1 719,11 |3 038,51 |67 ... |20 ... 286,45 |1 752,06 |3 038,51 |65 ... |20 ... |1 252,87 |1 785,65 |3 038,51 |63 ... |20 ... |1 218,64 |1 819,87 |3 038,51 |61 ... |20 маусым,2007|1 183,76 |1 854,75 |3 038,51 |59 ... |20 ... |1 148,21 |1 890,30 |3 038,51 |58 ... |20 ... |1 111,98 |1 926,53 |3 038,51 |56 ... |20 |1 075,06 |1 963,46 |3 038,51 |54 ... ... | | | | ... |20 ... |1 037,42 |2 001,09 |3 038,51 |52 ... ... ... |20 ... |2 039,44 |3 038,51 |50 ... |20 |959,98 |2 078,53 |3 038,51 |48 ... ... | | | ... |20 ... |2 118,37 |3 038,51 |45 ... |20 ... |879,54 |2 158,97 |3 038,51 |43 ... |20 ... |2 200,35 |3 038,51 |41 ... |20 сәуір,2008 |795,99 |2 242,53 |3 038,51 |39 ... |20 ... |753,00 |2 285,51 |3 038,51 |37 ... |20 ... |2 329,31 |3 038,51 |34 ... |20 ... |664,55 |2 373,96 |3 038,51 |32 ... |20 тамыз,2008 |619,05 |2 419,46 |3 038,51 |29 ... |20 |572,68 |2 465,83 |3 038,51 |27 ... ... | | | | ... |20 ... |525,42 |2 513,10 |3 038,51 |24 ... |20 ... |2 561,26 |3 038,51 |22 ... |20 |428,16 |2 610,35 |3 038,51 |19 ... ... | | | | ... |20 ... |378,13 |2 660,39 |3 038,51 |17 ... |20 ақпан,2009 |327,14 |2 711,38 |3 038,51 |14 ... |20 ... |275,17 |2 763,34 |3 038,51 |11 ... |20 ... |222,20 |2 816,31 |3 038,51 |8 776,96 |
|35 |20 ... |168,23 |2 870,29 |3 038,51 |5 906,67 ... |20 ... |113,21 |2 925,30 |3 038,51 |2 981,37 ... |20 ... |57,14 |2 981,37 |3 038,51 |0,00 ... | |32 424,97 |100 ... 424,97| ... ... ... ... деректерін және калькуляторды
пайдаланып, лизинг затының нақты қымбаттауын немесе нақты тиімді ... ... ... ... бойынша пайыздар (қаржыландыру сомасы/лизинг мерзімі
жылмен*100% =32 424,97/80 000,00/3*100% = 13,51% ... ... ... есептелген 23% жылдық, аннуитеттік есептеу
кезінде 13,51% жылдық болады.
Әрине, қаржыландыру шарттары әр түрлі болған ... ... ... да ... ... ... мерзімі мен сомасы
қатты әсер етеді.
1.3 ... ... ... ... құқықтық
қамтамасыз ету
Қазақстан Республикасындағы лизингтік қатынастарды реттейтін ең алғашқы
нормативтік құжат, 1995 жылы желтоқсан айында Республика ... ... ... ... ... ... жасау саласының
өнімдерімен қамтамасыз етуді ... ... ... «Аграрлық
өнеркәсіп кешеніндегі лизинг туралы бекітілген
ереже» болып табылады.
Қазақстан Республикасының лизинг ... ... ... ... ... өнеркәсібі саласындағы лизингтік қатынастарды реттеуге ғана
арналған. Қаржылық лизинг операциялары негізінде ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мақсатында
Қазақсатн Республикасының бюджетінде арнайы ... қор ... ... ... лизингтік компаниялар жетекшілерінің
пікірінше 2000 жылға ... ... ... ... өте ... әсер етті. Содықтан лизингтік қатынастарды Азаматтық ... ... ету ... лизинг туралы арнайы заңның қабылдану
қажеттілігі туындады. Осыған орай 1999 жылы 1 ... ... ... ... ... бөлім қабылданды, мұнда 29
тарауда «мүліктік жалдау» параграф 2 «лизинг»лизинг келісім ... 8 ... ... ... сәйкес «лизинг келісім-шарты бойынша лизинг беруші
лизинг алушының көрсеткен мүлігін ... ... алып және осы ... ... кәсіпкерлік мақсаттарға пайдалану үшін уақытша және ... ... ... қатар келісім-шартта сатып алынатын мүлікті ... ... де ... ... ... ... обьектісі болып
ғимараттар, құрылыстар, көліктер, құрал-жабдықтар, ... ... жер ... және тағы ... Құнды қағазадар және табиғат
ресурстары лизинг обьектісі болып табылмайды.
Лизингті нормативтік ... ... ... даму ... ... ... 2000 жылы шілде айында «Қаржы лизинг туралы»
қабылданған заңын айтуға болады. Бұл заңнан кейін көптеген ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниялар
құруға кірісті. 2004 жылдың 10 наурызында лизинг ... ... ... ... ... ... ... қатысты заңның кейбір
баптарының салыстырмалы кестесі берілген.
Кесте 4 – ... ... ... ... ... ... ... | Ескі басылым | Жаңа басылым (01.01.2004 |
| ... ... ... ... ... |
| ... | ... дейін) | |
| ... | | | |
|1 |565 |ҚР АК | |3. ... ... ... |
| ... 3 ... | ... жеке |
| |пункті ... | ... ... |
| | ... | ... ... |
| | ... | | |
|2 |140 |ҚР АҚК | |7-1) Егер ... |
| ... ... | ... ... ... |(7-1) ... | ... ... ... қайтып |
| | | | |алу ... ... |
| | | | | |
| | | | | |
4 ... ... ... 2 ... |1) лизинг беруші лизинг ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | |лизинг ... ... ... және ... ... |
| | ... |оны лизинг алушыға |мәмілесімен |
| | |ҚР-ң Заңы ... ... мен ... ... |
| | ... ... ... және ... ... |
| | ... ... ... сәйкес |алушыға белгіленген|
| | | ... ... үшін ... және |
| | | ... ... ... ... ... | | ... Сонымен қатар |негізінде |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... үшін |
| | | ... ... оның толық |уақытша иелік етуге|
| | | ... ... ... ... ... 3 ... кем |
| | | |(80% кем ... немесе |емес мерзімге |
| | | ... асып ... ... ... |
| | | ... ның ... |міндеттенеді. |
| | | ... ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... беру ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | |1) ... затын |
| | | | ... ... ... | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... беру |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | |2) ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... 75 % |
| | | | ... ... |
| | | | |3) ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... құнынан |
| | | | |90% асып ... |
|4 |3 | ... ... Ішкі ... ... ... Ішкі |
| |статьяның| ... ... ... ... ... |
| |1 | ... ... ... және ... ... |
| |пунктінің| |сатушы ҚР-ң резиденттері ... ... |
| ... |болып табылады. ... ... және |
| | | | ... ҚР-ң |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|5 |5 | ... ... ... ... ... |
| ... ... және пайдалануға |келісім-шартының |
| |1 ... | ... ... затының |іс-әрекет ету |
| | | ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ішінде |лизинг алушының |
| | | ... ... ... ... өтетін |
| | | | ... ... ... | | | ... өту |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... иелік етуге|
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... меншік |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... асуының |
| | | | ... ... ... | | | ... берушіде |
| | | | ... |
|6 |5 | ... ... ... ... |
| |статьяның| |келісім-шартының ... ... заты ... |2 ... | ... |берушіге қайтарылады. Лизинг |
| | | ... ... ... банкроттығы |
| | | ... ... ... ... заты |
| | | ... ... ету |конкурстық жиынға |
| | | ... ... ... Лизинг |
| | | ... ... ... тиым ... және |
| | | ... ... |ол ... |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... лизинг заты| |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
|7 |15 | |...9) ... ... |...9), 10), 11), 12), 13) |
| ... ... тәртібі мен |қарастырылмаған. |
| |2 ... | ... |Бұл ... жоқ ... |
| | | |10) ... ... ... лизинг келісім-шарты|
| | | ... ... ... |
| | | |11) ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | |екі ... ... | |
| | | ... | |
| | | |12) ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | |Бұл ... жоқ | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... |
| | | ... | |
|8 |16 | ... ... ... |
| ... ... | |
| |1 | ... оның ... | |
| ... ... | |
| |2 ... | ... кем | |
| | | ... керек. | |
|9 |17 ... ... ... ... бұзу |
| | | ... ... ... өзгеріс енгізу ҚР-ң |
| | | ... ... ... заңнамасымен немесе|
| | | ... ал ... ... ... |
| | | ... ... алушы |анықталған жағдайлар мен |
| | | ... ... ... ... | | ... ... |
| | | |1) ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | |2) егер ... ... |
| | | ... | |
| | | ... орындамай | |
| | | ... ... | |
| | | ... немесе | |
| | | ... ... | |
| | | ... әрекеттерді | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |3) егер ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... мерзімінің | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... екі | |
| | | ... одан да көп | |
| | | |рет ... ... | |
| | | ... ... | ... Республикасының қолданыстағы заңнамасында лизингтің келесі
түрлері мен ... ... [7, 3 ст.]. ... ... ішкі ... халықаралық лизинг.
Лизинг түрлері:
- қайтарымды лизинг;
- қайтарма лизинг;
- банктік лизинг – ... ... ... банк ... ... ... толық лизинг;
- сублизнг;
- таза лизинг.
Лизингтің түрлерін классификациялау барысында ... түрі ... ... ... шығару пайдасыз деп саналады. Банктік лизингтің
бөлініп шығуы тек субьекті ... ... ... ... ... ... банк болып табылады.
«Қаржылық лизинг туралы» заңға қосымша мен өзгертулер енгізу кезінде
«қайтарма лизинг» түсінігі қарастырылмаған. ... ... бұл ... ... ... ... ... қолдануда.
Сондықтанда лизингтің осы түріне салық салу бойынша ... ... ... ... ... ... нақ осы ... ықпалын тигізеді. Әр түрлі мемлекеттің резиденттері болып ... ... ... лизинг түрі Қазақстан Республикасында дамымаған.
Лизинг алушы компаниялар кәсіпорын балансында бар ... ... ... ... алу ... ... лизингті пайдаланады.
Лизингтік компанияның жалпы портфеліндегі қайтарма лизингтің үлесі ... ... ... ... ... ... болсақ,
лизингалушылардың ағымдағы жөндеулеріне және құрал-жабдықтарға техникалық
қызмет көрсетуіне, лизинг затының кепілдігіне негізінен сатушылар ... ... ... ... ... ... банктері орта және кіші
бизнеспен айналысатын кәсіпорындарға лизинг қызметтерін ұсынбайды. Осылайша
банктер ... ... 1-ші ... ... ... есеп ... ... да көптеген коммерциялық банктердің өздеріне ... ... бар. ... Таиб ... ... ... жақын уақыттан бері айналысуда.
Қазақстан Республикасының «қаржылық лизинг» туралы ... ... ... ... ... реттеуге бағытталған. Қазақстан
Республикасының «Қаржылық ... ... ... ... қаржылық лизинг –
бұл инвестициялық қызметтің бір ... (5, ... 2). Ал ... Азаматтық кодексінің 565 статьясына сәйкес лизинг – бұл
кәсіпкерлік қызметтің бір ... ... ... ... ... Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» ... ... ... ... ... ... – бұл лизинг беруші сатушыдан алынған және лизинг
мәмілесімен келісілген лизинг затын ... ... ... ... және
белгіленген шарттар негізінде кәсіпкерлік мақсаттар үшін уақытша иелік
етуге және 3 ... кем емес ... ... ... ... ... бір ... Сонымен қатар лизинг затын ... ... ... сәйкес жүзеге асырылуы тиіс:
1. лизинг затын лизинг алушыға беру немесе лизинг алушыға лизинг затын
тіркелген баға бойынша сатып ... ... беру ... келісім шартымен
анықталады.
2. лизинг мерзімі лизинг затының пайдалы ... ... 75% ... ... төлемдердің ағымдағы (дисконтталған) құны лизинг келісім
–шартының бүкіл мерзімінде лизингке берілетін ... ... 90 % ... – 2004 ж.ж. лизнг заңдарына енгізілген өзгертулер мен қосымшалар
қаржылық лизингтің маңыздылығын айқындайды.
Лизингтің дамуына жағымды әсерін ... ... ... пунктер
бойынша бөліп көрсетуге болады:
1. Лизинг мерзімінің азаюы. Егер ... ... ... ... ... ... ... 80% асу керек болса, ал қазір ол 75% құрайды
(5, статья 2), (33, ... ... ... ... ... (5, статья 3, статья 6);
3. лизинг берушінің меншік құқығының қорғалуы. Лизинг алушының банкрот
болған жағдайында лизинг заты ... ... ... және ... қайтарылады.
4. Лизинг бойынша сыйақы сомасы салық салынатын табысты анықтағандағы
шегерімдерге толық көлемде ... Ең ... ... ... ... ... негізгі қаражаттар
импортының ҚҚС – н босатылуы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... Үкіметімен
бекітілген. (33, статья 234)
6. Лизинг берушінің лизинг затын талап ету шарттары мен тәртібінің
анықталуы.
7. ... ... ... ... тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер
ғана емес, сонымен қатар жеке тұлғаларда бола алады. (5, статья 2)
Халықаралық қаржылық лизинг ... ... мен ... ... ... де ... ... 2004 жылдың 1 қаңтарынан
бастап, халықаралық қаржылық лизинг келісім – ... ... ... ... ... ... ... еместердің табыстарына,
сыйақыны қоспағанда салық салынбайды. Бұл ... ... ... ... компанияларды Қазақстанға тартуға игі ықпалын
тигізеді.
Лизинг заты мүлік ... ... ... және мүліктің толық
амортизациясы мен ... ... ... ... ... ... ... мерзіммен сәйкестігімен сипатталады.
Қаржылық лизингтің дәл осы ... ... ... ... ... төлемдері мен салықтар туралы заңында,
Азаматтық кодексте, Қазақстан Республикасының ... ... ... негізге алынған [3,4].
ΙΙ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІК НАРЫҚҚА ТАЛДАУ ЖАСАУ
Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бірі – құрал-жабдық
немесе техниканың ... ... ... Әртүрлі бағалауларға қарағанда
негізгі құралдардың тозуы шамамен 60% - 80% ... және ... ... ... ... әсер етеді. Еліміздегі бағалы қағаздар
нарығының жағдайын ескере отырып, бұл мәселені шешудің ең тиімді жолы ... ... ... ... ... ... нарықтың қалыптасуы мен оның
даму ерекшеліктері
Біздің елімізде лизинг 90 – жылдардың Ι жартысынан бастап, ... ... ... ... компаниялар пайда бола бастағаннан
кейін, Қазақстанда да лизингтік нарықтың дамуы ... ала ... ... кезде лизингтік келісім – шартты ... ... ... ... ... да ... лизингтің қалыптасуына кедергі келтіретін мәселелері
бұрыннан айтылып келе жатыр және бұл ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2000 жылдың 30 желтоқсанындағы № ... және жүк ... ... ... ету ... ... жетілдіру программасын бекіту туралы» қаулысында былай
делінген: ... ... ... ең ... ... ... бөлігі нормативтік мерзім шегінде пайдаланылуда, ал басқа бөлігі осы
мерзімге жақын».
Сонымен ... осы ... ... ... «Ұшақтардың жалпы
санынан (АН – 2 – ні қоспағанда) 52% ғана, ал тік ұшақтардың 55% ... ... ... ... ... ресурсында әуе кемелерінің
орта жасы – 20,5 жылды құрайды. (Зауыт дайындаушыларының белгілеуінше ... ... ... ... қорының тозу деңгейі 50% - 70% ... ... ... ... ... ... лизинг құрылымының қалыптасуы 1989 жылдың ΙΙ жартысынан
басталды және оның дамуын 4 ... ... ... болады:
Ι этап (1989 – 1992 ж.ж.) – ... ... ... Бұл ... ... рет ... ... компаниялар құрылды.
Сонымен қатар лизингтік фирмалар мен кейбір коммерциялық ... ... жеке ... және аздаған көлемдерде жүзеге асыра бастады. ... ... ... ... ... «КРАМДС – Лизинг» (1989ж.),
«Казтехлизинг» (1990 ж. ақпан), «Инвестлизинг» (1991 ж. ... ... (1991 ж.), КАБ ...... ... ... – «Тұранлизинг»
(1991 ж.) және тағы басқалар. Сонымен 1992 жылдың ортасына ... ... ... ... және 20 ... фирма құрылды.
ΙΙ этап (1992 – 1994 ж.ж.) – ішкі ... ... ... ... ... бизнестің үдеуінің төмендеуі.
ΙΙΙ этап (1995 – 2000 ж.ж.) – аграрлық немесе ... даму ... ... ... үшін мемлекеттік қолдаудың қолға алынған
кезеңі. Бұл этапта ... ... ... ... ... – нормативтік базаны дамытуға жол ашылды. Сонымен қатар еліміздегі
лизингті ынталандыру мен мемлкеттік қолдау ... ... Бұл ... ... ауыл – ... ... мемлекеттік
лизингтік қор, аймақтық лизингтік компания «Азия – Лизинг» (1995 ж. сәуір),
АҚ «Кең Дала» (1995 ж. ... АҚ ...... (1995 ж. ... ... Asia ... (1997 ж. қараша), ЖАҚ ... (1999 ... ... 100% - дық ... ... ... басым көбі
негізінен мемлекеттің қаражаттары есебінен жүзеге ... Бұл ... ... ... ... 3 негізгі схемасын бөліп көрсетуге болады:
- Ауыл – шаруашылық министірлігімен құрылған ... ... ... ... ... мен басқа да ауыл – шаруашылық техникасы (жылына
600 млн. теңгеден 1 млрд. тенгеге дейін);
- АҚШ ... ... ... мен ... ... ... АҚШ – тан ... «Джон Дир» және Ресейден алынған
«Енисей» мен «Нива» комбайндары;
- Қазақстан Республикасындағы Азия Даму ... ... ... ТМД ... ауыл – шаруашылық өнімдерін өңдеу үшін әкелінген
технологиялық жабдықтар.
1996 – 2000 ж.ж. ... ... ... ... ... үшін
мемлекет 4,5 млрд. тенгеден аса қаржы бөлді. Лизингтік келісім – ... ... ... ... ... кері ... де болды.
Мемлекеттің қатысуы бір жағынан лизингтік ... ... ... ... (30% - 40% -дан 12% – 15% ... сол ... екінші
жағынан – бақылау сапасын төмендетті. Себебі, техника мен жабдықтың негізгі
бөлімі дәрменсіз ауыл – ... ... ... ... Бұл
техникалар көбінесе заң күші жоқ облыс әкімдерінің кепіл хаттарына беріліп
отырды. Бұған қоса, көбінесе ... ... ... – нормативтік
базадағы қарама-қайшылықтар мен тұрақсыздық кері әсерін тигізді.
Қаражаттардың жаппай қайтарылмағандығының нәтижесінде мемлекеттік
лизингтік қор ... ал оның ... ЖАҚ ... ... ... ... этап (2000 – 2003 ж.ж. ... – банктік этап болып табылады. Бұл
этапта Қазақстан Республикасының ... ... ... заңы ... ... ... ... қалыптаса бастады. Сонымен қатар осы
этапта лизинг туралы заңға «банктік лизинг» түсінігі ... ... ... коммерциялық ... ... ... саны тез ... ала ... этап (2004 ж. қаңтар) – лизинг заңдарын кешенді қайта қарастыру мен
жетілдіру этапы.
Бүкіл әлемдік тәжірибесінде ... ... ... ... және ... ... ие ... қарамастан, біздің
елімізде лизинг толығымен даму мүмкіншілігіне ие болған жоқ. Тек осы ... ... ... реформалардың арқасында лизингтік операциялардың
негізгі өскелең бағыттары анықталды. Дәлірек айтсақ, көлік, ауыл шаруашылық
техникасы, өндірістік жабдық, ... ... және тағы ... ... ... нарығының дұрыс және жеткіліксіз қалыптасуы
мен жетілдіруінің нәтижесі, оның ... ... ... ... ... әкеп соқтырды.
Лизингтік қатынастардың қалыптасу моделін жетілдіру бойынша маңызды
мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктеріне міндетті түрде өз қатынасын
қарастырады.
Отандық лизингтің мардымсыз жағдайы, лизингтік қызмет көрсету нарығын
реттеу тәжірибесінің жеткіліксіздігі ... ... ... маңызды
себептерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар лизингтік ... ... ... ... ... басқарудағы
күрделіліктермен шартталған басқа да факторлар бар. Мұндай себептердің
жиынтығы: ... ... ... әсер ... әр ... мен ... ... лизингтің ары қарай даму ерекшеліктері
мен шарттары ретінде қарастырылады. Олар ... ... ... ... ... лизингтік қызмет көрсету нарығының тиімді және қарқынды ... ... ... әсер ... Осының бәрі лизинг алушылар мен ... ғана емес ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру мен
реттеу үшін пайдаланылатын әр түрлі әдістемелік ... мен ... ... ... және әзірлейтін басқа мекемелелердің
қызметкерлерімен де ескерілу қажеттілігін туындатады. ... ... ... ... ... және ... процеске әсерін
тигізетін факторлар, қаржылық және басқа да ... ... ... ... ескерілуі қажет.
Лизингтің даму ерекшеліктері нақты айтқанда, неден құралады екен? Соны
қарастырайық.
Қазақстандағы лизингтік қатынастардың даму ... ... бұл оның ... ... ... ... болып
табылады. Сонымен қатар, дағдарыс экономикалық реформаны ... ... ... барлық саласына тұтаста қатысты болады. Ол ұдайы
өндірістің барлық төрт жағында қамтиды: өндіріс, айырбас, бөлу және ... ... ... ... ауыл ... ... ... болды.
Кәсіпорындардың сапалық және физикалық жағынан ... ... ... ... кәсіпорындардың өндіріс технологиясының
жетілдірілмегеніне байланысты ... құны және ... ... ... өнім ... оларды бәсекеге қабілетті ұстанымын негізгі
капиталдың уақытылы жаңартылу есебінен белгіленген деңгейде ұстап тұру ... ... ... Өнімді сатудан түскен ақша
қаражаттарының жетіспеушілігі ... ... ... ... кедегі келтіріп отыр. Бір жолғы ... ... ... ... ... ... ... көлемі барлық қажеттілікті ақтамайды. Бұл өзінің
экономикалық табиғаты жағынан өндірістің негізгі құралдары ... ... ... ... болып табылатын амортизациялық-инветициялық
ресурстарға да қатысты. ... ... даму ... бұл ресурс
заттай нысандағы негізігі қаражаттардың жай ұдайы ... ... да, ... ... қатынастардың дамуы мен
қалыптасуының жоғарыда айтылған бірінші ... ... ... ... ... ... ... қатар бұл
ерекшелік меншік қатынастарының даму ... ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындардың жұмыс істеуінің корпоративтік ... ... ... ... формасының дамымағандығына
байланысты кооперативтік қатынас принциптері өз дамуын жалғастырмады.
Қоғамдық өндірістің экономикалық шарттарын сипаттайтын ... ... ... ... ... және осы сұранысты
инвестициялық қызметті қаржыландырудың дәстүрлі көздерімен қанағаттандыру
мүмкіндіктерін жатқызуға болады.
Өндірістің ... ... ... қабілетсіз сатып алушы
инвестицияны қаржыландырудың ... емес ... ... ... ... ... енгізу жолымен өзінше бәсекелестік
ұстанымды қамтамасыз ете ... не оны ... ... ... ... ... да, қазіргі тауар өндіруші әсіресе ауылшаруашылық
тауарын өндіруші ... ... үшін ... лизинг түріндегі басқа
капиталды пайдаланбайды. Өз экономикасының тиімді өркендеуіне қол жеткізі
алмайды. Лизинг іс жүзінде кәсіпорынның пассивті ... ... ... ... саясатының әлсіздігі, сонымен қатар
агроөнеркәсіп кешенінің ... ... ұзақ ... ... ... ... жоғарылығынан алу қиыншылықтары шарттарында
кәсіпорындарды техникалық қамтамасыз етудің ең ... ... ... ... ... ... ... үшін бір жолғы
шығындарды жүзеге асырудағы кәсіпкерлік қызмет субьектілерінің ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа дейін еленбей келді. Тек 1995-1996 ж.ж.
үкіметпен агроөнеркәсіп кешеніндегі ... ... осы ... ... негіз салған алғашқы құжаттар бекітілген. Дегенмен де бұл
дәстүрлі емес ... ... ... ... ... жетілдірудегі алғашқы қадамдар болды.Тек 2000-шы жылы ... ... ... ... ... заңы ... ... көрсету нарығының қалыптасуындағы екінші ерекшелік –
көп аспекті және күрделі ... ... ... ... ... нормалар мен заң қағидасын қолданылу болып табылады.
Лизингтік операциялар лизинг ... мен ... ... ... ... ... және ... да заңды тұлғалар арасында қалыптасатын
экономикалық және құқықтық қатынастардың бірнеше ... ... бола ... Бұл – ... мүлік, аренда, несие, сақтандыру
қатынастары және баға механизміндегі бүркемелі бөлу ... ... ... ... ... әр ... болып келеді. Сондықтан
лизингтік қатынастарды реттеуге арналған ... ... ... ... ... болуы керек.
Қазақстандағы лизингтің дамуының ... ...... ... ... жетіспеушілігі, лизингтік қызмет көрсету
нарығы құрылымының ... және ... ... ... құрумен байланысты
басқа да мәселелер. Бұларды ... ... ... ... ... ... ... екеуіне елеулі түрде әсер етеді және жалпы
алғанда мемлекеттің инвестициялық-инновациялық ... ... ... ... ... даму процесіне кедергі келтіретін
себептердің бірі болып табылады.
Лизингтік ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі:
- Отандық ғалымдармен лизинг мәселелерін зерттелуі Қазақстанда әлі
лизингтік қатынастар ретіндегі нақты лизингтік ... ... ... ... ... Инвестициялық қызметтің дамыған формасы ретіндегі лизингтің
әдістемесі нарықтық ... ... ... ... ... және ... лизингтік қызмет көрсету нарығының мәселелерін зерттеу көбінесе
батыс ғалымдарымен жүргізілді. Олардың лизингтің даму ... ... ... ұлттық экономикасының дамуына негізделеді;
- Лизингтік қатынастардың ... ... мен ... ... ... түсініктер, көзқарастар мен
пікірлердің талдануы, лизингтік қызмет көрсету ... ... ... оның ... ... ... ең ... лизинг алушылар
қажеттілігін, сонымен қатар лизинг субьектілерінің қажеттілігін қамтамаасыз
ету мақсатында құрылып және ... ... ... мен оның әдістемесіне қатысты келесі маңызды
мәселелер толық зерттелмеген:
- лизингтік төлемдер құрылымы;
- ... ... ... құралдар ... ... ... ... ... ... ... пен тәуекелділік факторлары;
- лизингтік қызмет көрсету ... ... ... ... ... операцияларды бағалау тәсілдері;
- мемлекеттің антимонополиялық іс-шаралары мен олардың лизингтік қызмет
көрсету нарығының дамуына әсер етуі;
- лизингтік салықтық реттелуі.
Лизингтің ... ... даму ... ... ... екі ... аударған жөн. Біріншіден, экономикалық қатынастардың бұл ... ... – оның ... ... басым саласына жатады.
Екіншіден, егер лизинг механизмі ... ... ... онда ол ... ... ... қатысушылары арасындағы экономикалық қатынастарды
ұлттық деңгеймен қатар, халықаралық деңгейде де үйлестіре ... Ал ... ... лизингтің реттелу тәжірибесін дәлелдейді.
Халықаралық лизинг (ТМД елдерінде көбінесе «мемлкетаралық лизинг»
термині қолданылады) - ... әлем ... ... ... ең ... факторларының бірі болып табылады. Лизинг әр ... ... ... және алдыңғы қатарлы техникамен тек қана
экономикалық өсу периодында ғана емес, сонымен қатар ... ... де ... ете алады. Өндірісті материалды-техникалық қамтамасыз
етудің бұл прогрессивті әдісі тиісті енгізулер мен нормативтік ... ... ... тек қана ... ... ... сонымен қатар шет мемлекеттердің нарықтарында да алдыңғы ... және ... ... ете ... ... ұйымдастыру ерекшелігі лизинг беруші мен лизинг
алушы арасында сублизинг берушінің – ... ... ... қатысуы
болып табылады. Лизинг алушы мен сублизинг беруші келісім-шарттарында ішкі
нарықта жүзеге ... ... ... есеп ... ... ... ... Ал ақшалар валюта түрінде халықаралық банктер
арқылы – шетелдік фирмалардың шоттарына шетелге ... ... ... ... ... құн ... салынбайтындығын
ескеру қажет. Бұл дегеніміз, лизингтің Қазақстан нарығына шығу ... ... ... ... ... талдау
Жоғарғы бөлімдегі лизингтің қалыптасу тарихын қарастыра келе,
Қазақстанның ... ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» заңды қабылдауымен
елімізде жетекші коммерциялық ... ... ... ... тез ... ... ... уақытта елімізде 26 ... ... және ... ... ... ... деңгейлі 8 банк бар.
Автордың пікірінше, еліміздің лизингтік нарығына талдауды сол ... ... ... ... ... ... бастаған жөн.
1995 жылы Қазақстан Республикасының ауыл ... ... ... ... ... көрсететін мемлекеттік қор құрылды. Бұл
қордың негізгі мақсаты – негізгі көзі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірушілерінің машина-тракторлық паркін
жаңарту болып ... ... ... ... жетіспеушілігіне байланысты туындаған сәтсіздіктерден
кейін, осы қордан бөлініп, жаңадан «ҚазАгроҚаржы» ... ... ... - ауыл ... ... ... ... 1999 жылы 28 желтоқсанда құрылған мемлекеттік компания.
Қаржыландыру көзі - мемлекеттік ... ... ... ... ең ... ... компаниясы «ҚазАгроҚаржы»
АҚ- ның лизингтік операцияларының ... ... 180 млн. АҚШ ... және ... ... 40%-ға жуығына ие. Бұл ... ... ... ... 4 ... ғана және 7 ... ... өзінде жеке қаржы есебінен және сырттан алған қаржы есебінен
беретін басқа да ... ... ... 27 ... мемлекеттік ұйым «Ақмола арнайы зонасын
экономикалық және ... ... ... тіркелді. 1999 жылдың ... ... АҚ ... ... ... ... Компания
лизингтік қаржыландырудан басқа жеке және ... ... ... ... тұлғаларға:
- брокерлік қызмет көрсету;
- андеррайтинг;
- инвестициялық порфельді басқару;
- қаржылық және инвестициялық қызметтерге бақылау жасау;
- венчурлық қаржыландыру;
- ... ... ... ... ... ... көрсету;
- қаржылық және инвестициялық қызметтерге бақылау жасау;
- бизнесті несиелеу;
Бір жарым жыл ішінде жеке ... ... ... ... ... ... компанияның несиелік қоржыны 6 есеге көбейді,
Қазақстанның 6 ... ... ... ... ... Павлодар,
Орал және Атырау) ашылды. Сонымен қатар 2008 жылдың басына Ақтөбе ... ... ашу ... ... ... ... техникасын, көлік, жол-
құрылыс техникаларын, коммерциялық мүлікті, өндірістік ... ... ... ... ... ... ірі ... бірі
болып табылады. АҚ «Астана-Қаржы» Қазақстандағы лизингтік нарықтың 14% - ... ие және ... ... ... ... екінші орынды алады.
2007 жылдың 1 шілдесіне компанияның несиелік портфелі 200 миллионнан астам
АҚШ долларын құрайды. Бұл ... 90%- н ... ... асырылып
жатқан жобалар құрайды.
Қарағандылық лизингтік компания облыстың кәсіпкерлерін қолдау үшін
негізделді. Бұл ... ... ... ... кәсіпкерлікке қолдау
көрсететін жеке қормен негізделді. Компанияның басты мақсаты – кіші ... ... ... ... ... бір ... ... құрылған компаниялардың бірі – Астық
лизингтік ... Бұл ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалармен құрылды. Басты мақсаты – ауыл-
шаруашылық өндірушілерін қаржыландыру.
Елімізде тек ... ... ғана ... ... ... ... техника түрлерін лизингке беретін және мемлекеттің қолдауынсыз құрылған
бірінші лизингтік компания АҚ «БТА Лизинг» ... ... ... «Қаржылық лизинг туралы» заңы қабылданғаннан кейін 2000
жылдың ... ... ... ... бірі АҚ ... ... ... қаржылық лизингті дамыту қажеттілігін ескере отырып, ... ... ... ... жұмыс істеп жатқан АҚ «БТА ... ... ... ... жылдың 31 наурызында АҚ «Банк Тұран Әлем ... ... және ... ... ... ... « ORIX ... ... ... ... «ORIX ... Пәкістан»
корпорациясымен келісім жасалды. Келісім – шартқа қол қойылғаннан кейін,
«БТА Лизинг» ... ... ... үлесі келесідей түрде
бөлінді: АҚ «БТА Лизинг» - 45%, ORIX корпорациясы (Жапония) - 35%, ... Pakistan ... - 10%, IFC- ... ORIX ... ... «2005-2007 жылдарға арналған шағын және
орта бизнесті жедел дамыту бағдарламасына» сәйкес ... және ... ... ... ... ... отыр. Бұлардың жаңа
лизинг жүйесі бойынша бүкіл құжаттар топтамасы дайын болса, екі ... ... ... мүмкіндік бар. Негізінен лизингтік жобаларды
бір жыл бойы дайындап өткізесің.
Осы Банк Тұран Әлемнің артынан АТФ Банк, Нұр ... ... Банк ... да ... де ... еншілес компанияларын құруға кірісті.
2002 жылдың тамыз айында АҚ ... ... ... Лизинг» лизингтік
компаниясын құрды. Бұл компания қаржылық лизинг пен ... ... ... ... күзінде Қазақстанның Даму ... ... ... ... үшін ... 100% -қ ... АҚ «БРК-Лизинг»
еншілес компаниясын құрды. Компания өңдейтін өнеркәсіптің, өндірістік және
транспорттық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... АҚ ... компаниясы – 2007 жылы 28 жобаны қабылдады.
Компанияның лизингтік портфелі 2007 жылы 80,7 млн. АҚШ ... ... ... ... ... 14 ... ... 2008 жылы осы көрсеткішті екі
есеге арттырып, оның көлемін – 170 млн. АҚШ ... ... ... АҚ «БРК-Лизинг» өзінің лизингтік портфелінің үштен бір бөлігін
кіші және орта бизнесті қаржыландыруға бағыттайды.
Компания ... ... ... ... ... өңдейтін өндірістермен байланысты жобаларды қаржыландыру көзделіп
отыр. Сонымен қатар АҚ ... мата ... ... ... ары
қарай жалғастырады және Қазақстан темір жолындағы поезд вагондарының
жетіспеушілігіне байланысты осы ... ... ... ... вагон
жөндеу заводымен бірлескен жоба жүзеге асырылуда. ... ... ... жүзеге асыру және меншік капиталын көбейту мақсатында
Еуропалық қайта құру және даму ... ... ... ... ... ... көмек ретінде несиелік қаражат алуды жоспарлап отыр.
Қазіргі уақытта ұсынылған жаңа ... ... ... программасы
бойынша экспорттық сақтандыру агенттерінің сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... нарығында ірі техникалық жабдықтаушылардың
көмегімен дамыған екі лизингтік компания бар. ... ... ... ... ... ... ... Вираж және Бипэк мекемелерінің еншілес
компаниялары болып табылады.
Сонымен қатар Қазақстанның ... ... ... келе ... ... компанияларды да атап өткен жөн.
«Раффайзен-Лизинг» - негізгі құрылтайшылары ЖАҚ «Раффайзенбанк Австрия»
- 50% және Raiffeisen-Leasing ... GmbH ... 50%. ... ... ... ... бағыттарға ұсынады: құрылыс, өндіріс
жабдықтары, телекоммуникация және тағы ... ... ... 2007 ... басына 30% құрап, 221 млн. еуроға жетті.
АҚ « Лизинг Групп» компаниясы 2005 ... 29 ... ... Компанияның негізгі қызметі – қаржылық лизинг, факторинг және
консалтинг болып табылады. Компания штаты Қазақстанның ... ... ... ... бар, БТА Лизинг, Альянс Лизинг және Халық Банкте
жұмыс істеген қызметкерлерден құрылған.
Бүгінгі күні ... ... ... көрсету нарығында шамамен 10-
ға жуық ірі ойыншылар қызмет көрсетеді. Бұл ойыншылар құрамы ... ... ... ... ... мен ... құралған
Қазақстанның лизингтік нарығының операторларының мәліметтері негізінде
ағымдағы кезеңде лизинг ... ... ... ... түрде
болады:
Жоғарыда келтірілген талдауда ... ... ... мен ... лизингтік нарықтағы үлесі біршама жоғары.
Себебі, ... ... ... мемлекеттік бюджетпен
қаржыландыра отырып, өз пайыз ставкілерін төмендету арқылы ірі ... ... ... алады. Сол секілді қаржылық нарықта беделі бар
жетекші банктер де ... ... ... мен ... лизингтік жобаларға орналастыру арқылы өз меншік ... ... жылы ... ... нарығы жеделдетілген қарқында дамуын
жалғастырды.
Негізінен лизинг нарығы ... ... ... ... көлемі бойынша нақты, ресми мәліметтер жоқ. Қазірде
лизинг нарығын зеттеу, Қазақстанның Қаржегерлер Ассоциациясына жүктелген.
Сонымен, кейбір зерттеулерге ... 2006 жылы ... ... 400-450 млн. АҚШ ... ... ал 2007 жылы оның көлемі 1129 млн.
АҚШ долларын құрады. Яғни ол 2006 жылмен салыстырғанда 3 есеге өсті.
Лизингтік ... ... ... өсуіне байланысты, нарықта
біршама сапалы оң өзгерістер ... Бұл ... ... ... ... ... саралануына байланысты болып табылады. Нарықта
ауыл-шаруашылығына байланысты емес ... ... өсе ... ... ... - ... ... техникалары мен транспорттық жабдықтар
болып табылады.
Ел экономикасының тез дамитын салалары негізінен ... ... ... ... табады. Бұл – құрылыс, көліктің барлық түрі,
ауыл-шаруашылық техникасы, тамақ ... және ... ... ... ... ... 2004-2007 ж.ж. аралығындағы
лизингтік активтер құрылымы шамамен мынадай түрде болады:
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... 48%-22%-ға дейін төмендеп, 2007 жылы
қайтадан 35%- ға ... ... бұл ... еліміздің ірі
мемлекеттік «ҚазАгроҚаржы» лизингтік компаниясы ... ... бұл ... «БТА ORIX Лизинг», «Центр Лизинг» ... ірі ... да өз ... іске ... Бұл компаниялардың лизингтік
портфелінің басым бөлігін ауыл-шаруашылық техникасының үлесі алады.
2005-2007 ж.ж. ... ... ... ... ... берілетін көлікке деген өсірді. 2005-2007 ж.ж. аралығында оның
үлесі 25%-29% дейін ұлғайды. Бұл негізінен жүк ... ... ... ... ... ... лизингтік
операциялардың көлемі де ұлғайды. Оның үлесі 2005-2007 ж.ж. аралығында 8%-
15% дейін өсті.
Бірақ ... ... ... ... дағдарысы салдарының құрылыс
саласына әсер етуі ... бұл ... ... ... ... ... ... 2008 жылы лизингтік нарықтағы автокөлік үлесі ... ... ... үлесі 13-% құрады. Бұл 2007 жылмен салыстырғанда
автокөлік бойынша 14%-ға, ал құрылыс техникасы ... 2%-ға ... ... ... диагрммадан лизингтің аймақтық дамуы да қарқынды
жүріп ... ... ... ... ... ... нарықтың үлесі
Серпінді дамып келе жатқан қалаларда бизнеспен айналысу айналысу әрбір
бизнесменге ... ... ... ... ... ...... мен Алматы қалалары ұсына алады. Лизингтік операциялар
үлесі Алматы қаласында 2005-2008 ж.ж. аралығында 34%-37% ... ... ... ... бір қалыпты -10% шамасында сақталаған. Алматы қаласында
лизингтік ... көп ... ... ... ... Лизинг» және
«АТФ Лизинг» компанияларына келеді. Бұл үш ... ... ... нарықтың 59%- н құрайды.
Лизинг үлесі Алматы қаласының негізгі инвестициясының жалпы көлемінде
5% -ды құрайды. Бұл ... ... ... ... ең ... ... ... қаласында «Бипэк Лизинг», «Центр Лизинг» және «БТА ORIX Лизинг»
компаниялары жетекшілік етуде. Барлық ... ... ... үлесі 76%- ды құрайды. Астанаға бағытталған барлық инвестициялардан
лизинг үлесі 1,5%- ды құрайды.
Атырау, Ақтөбе, Батыс Қазақстан және Маңғыстау ... ... бай ... ... ... ... даму ... тұрақты
көрінісіне ие.
Үш жыл ішінде оның үлесі 10%-23% дейін өсті. Бұл аймақта белсенді ... ... ... ... ... «Вираж Лизинг» және «БТА ORIX
Лизинг» компаниялары жүзеге асыруда. ... ... ... 67%-ды ... ... аймағында, Қазақстанның басқа аймақтарындағы
лизингтің тез қарқын алуының нәтижесінде, лизингтік операциялар үлесінің
төмендеуі байқалды. 2004 жылғы 40%-н 2007 жылы 21%-ға ... ... ... ... портфельдегі өз үлесін 7%-
16% -ға дейін ұлғайтты.
2007 жылғы Қазақстанның лизингтік нарығының өсу ... мен ... ... автор 13 қазақстандық лизингтік компанияларының мәліметтерін
пайдаланды. Бұл компаниялар – 2007 жылдың 1 шілдесіне ... ... ... Ра» ... ... ... жасаған, ең алғашқы
«Қазақстанның лизингтік нарығының зерттелуі» жобасының ... ... ... осы компаниялардың 2007 жылдың 1шілдесіне ... ... ... ... 4 – ... комапниялардың жасалған келісім-шарттарының көлемі
|Рейтингтегі |Компания ... ... ... |
|орны | | |
|1 ... ... 343 |
|2 ... Лизинг» |47 530 645 |
|3 ... ... |46 461 177 |
|4 ... ... |45 367 878 |
|5 ... ORIX Лизинг» |37 616 076 |
|6 ... ... |35 018 316 |
|7 ... ... |34 837 053 |
|8 ... ... |27 593 040 |
|9 ... Лизинг» |26 637 409 ... ... ... |23 912 114 ... ... |12 768 619 ... |Forward Leasing |4 602 183 ... ... ... ... барлық лизингтік компаниялар
бойынша ... ... саны мен құны ... келісім-шарттардың саны мен құны
Лизингтік компаниялардың жетістікке жетуінің ... – бұл ... ... үшін ресурстарды тиімді тарту болып табылады.
Лизингтік компаниялардың қаржыландырылу көздерінің ... және ... түрі - бұл ... ... ... ... Мұнда банктермен
құрылған лизингтік компаниялардың зор мүмкіндіктерге ие екендігі ... «АТФ ... ... ... ... ... «АТФ Лизингтің»
лизингтік мәмілелерді қаржыландыру көзінің жалпы көлемінің 85%-н банктік
несиелер ... Ал ... ... ... ... есебінен
қаржыландырылады.
Қаржыландыру көзі – лизингтік компанияның бәсекеге қабілеттігінің ... ... ... ... Сондықтан да лизингтік ... ... ... ... ... және осы ... ... түрлі құралдарын пайдалануда.
2006-2008 жылдарда лизингтік компаниялардың облигация эмиссиялауға
қызығушылығының ... ... 2006 жылы «БТА ORIX ... ... млрд. тенгеге облигация шығарды, ал 2007 жылы «Альянс Лизингтің» эмиссия
көлемі 2,5 млрд. тенгені құрады. Әрине ... ... бұл ... ... үшін өте ... болып табылады. Бірақ бұл
қаржыландыру құралын пайдалану ... бір ... ... ... ... құралы – құрылтайшылардың күшті және ықпалды қолдауымен,
сенімді меншік капиталымен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... алып келе жатқан
бір түрі – облигациялық заемдарды ... ... ... ... ... табылады.
Төменде лизингтік келісім-шарттарды қаржыландыру көздерінің лизингтік
нарықтағы үлестері берілген:
Лизингтік ... ... ... осы бөлім бойынша кішігірім қорытынды ... ... ... ... ... ... де лизингтік қаржыландыруды тек
банктерге үлестірілген лизингтік компаниялар ғана ... ... ... ... ... ... ... қатар біздің елімізде лизингтік қаржыландырудың дамуы ... ... ... Алматы мен Астанада ғана емес және Қазақстанның
басқа аймақтарында да етек алуда.
Қазақстанның ... ... ... ... 2000 ... ... дами бастады, себебі алғаш рет ... ... ... ... заң ... ... Сонымен бірге, лизингтік
мәмілелердің негізгі үлесі ауылдағы элеуметтік проблемаларды кеңейту үшін
Қазақстанның аграрлық -өнімдік бағдарлама ... ... ... ... ... мемілекеттің қатысуымен «ҚазАгроҚаржы лизингтік
компаниясы өз жұмысын дамыта бастады. Бүл ... ... ... ... қаржылық лизинг арқылы заманави техника мен технологиялармен
қамтамасыз етіп беру. Ал еліміздегі коммерциялық ... ... ... ... АО «АТФ ... ... жеке лизингтік компанияларын құру
арқылы мысалы АҚ «АТФ - лизинг» лизингпен айналусуды ... деп ... ... ... 20-ға жуық ... ... ... істейді,
соның ішінде сегізі жергілікті банктердің еншілес компаниялары болып
табылады және олардың үлестеріне ... ... ... ... ... тисе, 26%-ы «ҚазАгроҚаржы» лизинггік компаниясына тиеді.
Қазақстанның негізгі ... ... ... ... ... 2006 жылы 2,6% - ды ... Бүл 2004-2005 жылдар бойынша
сэйкесті көрсеткіштен 2 - есе жоғары екенін атап өту ... 4-ші ... ... ... жылдар бойынша лизингтік нарықта, сомалық түрде
жасалған лизинг шарттары мен ... ... екі ... өсу ... Бұл көрсеткіштерден лизингтік нарық Қазақстанда ... ... ... ... ... 2004 жылы «қаржылық лизинг»
заңына әлемдік тәжірибеге сүйене отырып ... мен ... ... 3 – ... ... ... ... көлеміндегі лизингтің
үлесі
|Көрсеткіштері |2005 ... ... ... ... ... млн. ... США | | | | ... көлемі, млн. долл. |21,1 ... ... | | | | ... ... % |1,1 |1,8 |2,6 | ... - [8, 25 б] ... ... жабдықтардың түрлері, алғашқы лизингтік компаниялар
ауыл шаруашылықты қолдау үшін ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық техникасы алып отыр.
Оның үлесі қүл ... ... ... 47%-ды құрады. Лизингке
тапсырылатын ... ... 60%-ы ... ... ... тисе, шамамен 27%-ы «Астана финанс» компаниясына
тиеді. Ал 13% ды ... ... ... құрайды.
Бұдан басқа, лизингке беруде Қазақстанда ресейлік ауыл ... ... ... ... «Агромашсервис» лизингтік
компаниясы мамандырылған. Негізінен, астық ... ... ... ... ауылшаруашылық техникалар ұсынылған жэне ... ... 80%- ды ... тек ... емес ... ... қарастыратын болсақ,
онда лизингке берілетін мүліктің қүрылымында негізгі ... ... мен ... ... ... ... алып ... бірінші кезекте, компаниялар жоғары өтімді өндіріс қү-ралдарын
қаржыландырумен түсіндіріледі. Ол ... ... ... ... ... ... берілген мүліктің жалпы құрылымында, екінші орында жол құрылыс
техникасы 17%-ты құрайды бұл, ... бес жыл ... ... ... ... жүргізілуімен байланысты: «Астана жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа құрылыс
объектілерінің қздэылысы мен ... ... ... ... ... мен ... ... облыс орталықтарындағы инфрақұрылымының құлауы
кезеңінде бұзылып, кираған объектілерді қалыпқа келтіру.
Лизингтік ... ... ... ... ... бойынша, негізінен, төрт жарым жылға дейінгі ұзақтықпен жузеге
асырылады, ал 2007 жылы лизингтік мэмілелердің орташа мөлшері 168,9 мың ... ... 2006 жылы ... ... мүліктің ең аз құны 1,4 ... ... ... ... берілген мүліктің ең жогары құны сол кезең
бойынша 5,873 мың АҚШ ... ... ал ... ... ... ... мөлшерлемелердің жалпы төмендігінің байқалгандығын атап
өту керек. Бүл пайыздық ... ... ... қаржылық лизинг тұралы заңга байланысты өзгертілді. 2005
жылы ең аз пайыздық мөлшерлеме 13%-ды құрады. Бірақ, ... ... ... пайда болуына байланысты 2007 жылы бұл көрсеткіш 9%-ға ... Ал 2008 жылы ... ... ... ... ... 7%-ға ... төмендетілді. Сондай-ақ, ең жоғарғы пайыздық
мөлшерлеменің төмендегенін де ... ... Егер ... ... ... шегі 22%-ды ... 2007 жылы 18%-ды ... Деректер
«ҚазАгроҚаржы» лизингктік компаниясының қатысуынсыз келтірілді.
Лизинг алушыларға қоятын талаптар, лизингтік компаниялар клиенттің
бизнес түріне қатысты ... ... ... 2007 жылдың аяғында
клиенттік базаның негізгі үлесін (95%-тан астам) шағын жэне орта ... ... ... көрсету секторын қаржыландырудың көздері, лизингтік
мәмілелердің негізгі ... көзі ... ... банктердің
несиелері болып табылады. Олар жалпы қаржыландыру мәмілелердің 87% көлемін
алып отыр. Қалған мәмілелердің бөлігі есепшоттагы жеке қаражаттары ... ... ... аспайтын мөлшерде өздерінің еншілес
компанияларын қаржыландыру ... ... Банк ... ... ... ие екендігін атап өткен жөн.[10]
Бұл, талап лизинг дамуын ұстап тұрған фактор ... ... ... ... ... жабдыққа сұраныс болса да, лизинпік
мәмілелерге қаржыландыру мүмкіндігіне ие ... Сол ... ... ... ... осы ... шешу ... 2005 жылы
Қазақстанның екі бірдей лизинктік кампаниялары он үш млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... тәжірибенің өсуінен сонымен бірге 2007 жылы
МСФО-ға көшуіне байланысты, басқа лизингтік компаниялар ссылай шеттен ... ... ... элеуетті мүмкіндігіне ие болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... операциялардың елеулі үлесі, Алматы қаласы ... ... ... ... лизингтік операцияларды тарату тең еместігін
және аймақтардың экономикалық дамуына сәйкес еместігін атап өткен жөн.
Облыстар ... ... ... ... ... ... ... үлесінің негізгі капиталында 20-30%-ды құраса, ауыспалы
экономикасы бар ... ... ... ... Ал Қазақстанда осы
көрсеткіш 2005 жылғы қорытындысы бойынша барлығы 2%-ды, 2007 ... 9 ... - 4% - ды ... ... ... 4-ші ... ... тұрғанымыздай
лизингтік операциялардың көлемі, аймақтың ... ... ... ... ... ... ... Әрине,
Қазақстанның лизингтің операциялардың үлкен көлемі 50%-ға дейінгі үлесі
Алматы мен ... ... ... ... ... ... сұраныстың көбі
Қазақстан экономикасының негізгі үлкен, орта жэне ... ... жері ... ... ... ... ... елдер арасындағы
жалпы инвестицияның көлеміндегі лизинг үлесі бойынша салыстырмалы деректер.
[11]
Кесте 4 – ... ... ... операциялардың ауқымы
|Ел ... ... ... |Инвестицияның жалпы |
| ... ... ... ... |
| ... млн. Евро ... % ... ... ... ... |32 ... |5,059 |13 ... |4,952 |11 ... |26,037 |20 ... |44,000 |18 ... ... ... ... |3,412 |20 ... |2,771 |22 ... |706 |18 ... |992 |17 ... |2,542 |22 ... |85 |1 ... |3,000 |5 ... ... ... ... ... ... лизингтік
операциялардың ауқымды бөлігі, эрине дамыған елдерде байқалады, соның
ішінде АҚШ-да.
АҚШ бүкіл ... ... ... ең ... ... ... яғни 2006,00 млн. евроны құрайды, ал ауыспалы экономикалық елдерде
ең жоғарғы лизингтік көрсеткіш Чехия елінде, мұнда ... ... ... ... ... ... ягни 3,412 млн. ... құрайды, ал
отандық лизингтің көлемі дамыған елдермен, ауыспалы экономикалық елдермен
салыстырғанда 1%-ті құрайды. ... ... ... шоғырлануы
мемлекеттің экономикалық, саяси, құкықтық саясатына байланысты ... ... күні ... ... ары ... ... үшін жеткілікті
қолайлы микроэкономикалық жэне нормативтік климат құрылып ... ... ... ... ... қолдау жэне лизингті дамыту қажеттілігін
түсіну кең көлемде қолға алынған. 2005 жылы күшіне енген қаржы ... ... ... АҚ, АІЖҚ ... ... азаматтық, салық салуды
азаматтық құқықтық реттеу бұрынғы барлық кеңес жерлерінде ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу ... ... ... уақытта лизинг коммерциялық құрлымдарды қызықтырды жэне
Қазақставда қаржы лизингі сияқты қаржы ... ... ... 2000 жылы елде ... 5 лизингтік компаниялар жұмыс істесе, ал
қазіргі кезде шамамен олардың 20-сы есептелінеді. Оның ... ... ... ... 15 компания ғана. Олардың он екісі Қазақстанның
қаржыгерлер қауымдастығының мүшелері болып ... ... ... ... біз ... ... банктерді де қосатындығымызды,
атап өту қажет. Себебі лизинг серпінді дамып келе жатыр 2007 жылы лизингтің
көлемі 2006 жылмен салыстырғанда 4 есе өсті жэне 85 млн. АҚШ ... 2007 ... 9-шы айы ... осы ... ... 2005 ... салыстырганда үш есе өсті және 156 млн. АҚШ долларын құрады.
Негізгі қаражаттарды лизингке берген ... ... 2006 ... ... ... ... ... лизингтік компаниялар
(соның ішінде лизингпен айналысатын банктер) мыналар болып табылады (азаюы
бойынша):
• Астана Финанс;
• БТА ... ... ... Центр лизинг;
• Темірлизинг;
• Альянс лизинг;
2007 жылғы лизингтік жұмыстың ... ... ... ... келесі түрде көрініс тапты:
• Астана Финанс;
• Халық Лизинг;
• АТФ - лизинг;
• Альянс лизинг;
• БТА лизинг.
2007 ... ... ... мөлшері бойынша компаниялардың рейтингі
келесідей:
• Астана финанс;
• БТА лизинг;
• Альянс лизинг:
• Халық лизинг;
• АТФ - лизинг
Лизинг - ... және орта ... үшін өте ... ... ... ... ... ең төменгі ... ... ... де, ... лизинг бойынша мөлшерлемелер сондай-ақ төмендеуде.
Лизингтің даму динамикасы Қазақстанда жылдан жылға жоғары қарқынмен
дамып келе ... ... ... 2005 ... лизингтің жалпы көлемі
159 млн. АҚШ ... ... 2006 ... ... 580 млн. АҚШ долларын
құрады. Көрсеткіштердің даму параметірлерінің өсуі ... ... ... көтерілуі, жалпы лизингтің жылдық пайыздық
мөлшерінің ... ... ... ... ... ... болады, себебі лизинг технология инвестициясы, ал Қазақстанда
инвестиция климаты ТМД елдері ... ... ... бұл несиеге
қарағанда тез шешімнің шығарылуы ... ... бола ... ... жұмыс істейтін экономика секторының тұрғысында
ауыл шаруашылығы эжептеуір орын ... ... ... ... 52%). Бұл ... ... ... лизингтік
компаниясы қызметі мен байланысты.
Коммерциялық лизингтік компаниялардың ауыл шаруашылығына мүддесі
өскендігін атап өту ... Ауыл ... ... млн. ... 53%-ға жақын саны осылардың үлесіне тиеді. Коммерциялық ... ... ... ... мен ... жұмыс істегендерін
қалайды. Олардың үлесіне сэйкесті 18%-бен аграрлық лизингтік нарығында 11%-
ы тиеді. Бұл ... ... тез тез ... берді. Орта және кіші бизнес
төңірегінен лизингтік қызметке деген сұраныс өсті және бұл жаңа ... ... ... ... ... Екінші дәрежелі банктер лизингтік
операцияларды жүргізуге мүмкіндіктері болса да, олар тек ... ... ... 5 млн. АҚШ ... ... ... ғана ... істейді.Негізгі құралдардың жаңартуды жедел ... кіші және орта ... бұл ... тек ... ... 6 – Лизингтік операциялар нарығындағы ... ... ... ... ... АҚШ долл. |2005 |2006 |2007 |% -қ ... ... | | | ... | ... ... |25423 |33862 |41121 |21 |14 ... |11800 |22584 |47953 |112 |16 ... ... |9780 |22333 |35018 |57 |12 ... Лизинг |19602 |18987 |42096 |122 |14 ... ... |14491 |17434 |31392 |80 |11 ... |5582 |12094 |36200 |199 |12 ... |0 |18857 |42172 |124 |14 ... |0 |14195 |16500 |16 |6 ... 2007 жылы ... жеке лизингтік компаниялардың келісім
шарттар көлемі 300 млн. АҚШ ... ... Бұл 2006 ... ... өсім 50%-ға ... ... ... лизингтік нарықтың даму
потенциалы өте үлкен.
Ал ... ... ... лизинг нарығын қарастыратын болсақ Қазақстан
Республикасының позициясы, лизингтік ... ... эрі ... ... ... бар және ... Азияда белсенді дами бастады. Соңғы
2 жыл ... ... ... ... заңының реформасы барысында
Өзбекстан мен Қырғызстанның лизингтік ... ... ... ... ... лизингтік секторының динамикалық өсімі пайдаланылады:
2003 жылдың 1 ... ... ... операциялардың салық салудың өте
қарқынды режимі қызмет етеді, ал 2004 жылдың ... ... ... елде өте ... ... және ... заңды
қалыптастырған Азаматтық кодексіне жэне Қазақстан Республикасының «Қаржылық
лизинг тұралы» заңға сәйкес ... ... Сол ... жыл ... ... ... қарқын мен дамып келе жатыр. Орталық Азияның
төрт еліндегі қолайлы заң мен үш ... ... ... ... ... ... ... нэтижелерге қол жеткізді:
Қазақстанда:
- аймақтағы ең жоғарғы лизингтік операциялардың көлемі (150 млн ... 2007 ... ... 4 ... ... ... барлық аймағында жұмыс істейтін 20 лизинг берушілер тіркелген
оның ішінде үлкен белсенділікті банктік құрылымдар да танытып отыр.
Қырғызстанда:
- Төрт банк ... ... ... ... ... бастады;
- Үш микролизингтік компаниялар сенімді түрде елдің шалғай аймақтарында
жобаларды қаржыландыруда;
- Несиелік одақтарды қолдау ... ... ... ... ... Екі банк ... ... қаржыландырады;
- Екі банк лизингтік операцияларды жүзеге асыру кестесін ... ... ... лизингтік мәмілелердің саны өте көп (2800-ден астам);
- Банктік лизингтің 5 есе өсімі;
- Халықаралық лизингтің 4-есе өсімі;
- Елдің ... ... ... ... ... берушілердің саны 23;
Негізгі лизинг берушілерді сауалнама алу нәтижелер негізінде Орталық
Азиядағы лизингті дамыту жөніндегі жоба жыл ... ... ... зерттеу жұмысын жүргізді. Осыған байланысты, елдердің аймқтарында
лизингтік жалға берілетін қаржы ... ... ... ... ... ... ... қызмет түріне ... ... ... туралы ақпараттардың жиналмауы, қатты
қиындық туғызуда. Осы себептерге байланысты талдауда халықаралық лизинг
бойынша толық ақпарат ... [12, ... ... ... ... ... бұл нарық жаңа пайда болған
кезеңде тұрған ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Әрине дамыған елдермен қатар дамушы елдермен салыстыруға
болмайды, себебі Қазақстанда лизингтің қатынастардың дамуы бар жоғы ... ... ... ... ... өте жоғары дамып келе
жатқанын талдау барысында көруімізге болады. ... да ... ... мен ... ... ... Қазақсандық
лизингтің болашағы өте үлкен деп тұжырымдайды.
III ТАРАУ. ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ЛИЗИНГТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
1. Қазақстан Республикасындағы лизингтің дамуына кедергі ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелердің
бірі – лизингтік компаниялардың қорландырылуы болып ... Яғни ... ... алып және оны ... беру үшін ... ... ақша ... болмауы. Бұл құрылтайшы - банктер ... ... ... ... ... ... ... лизинг
мәмілелерінің жартысы, банктердің еншілес компанияларымен жүзеге асырылады.
Қазақстандық банктердің ... ... ... ... ... ... 100 млн. АҚШ долларын құрайды.
Осылайша, лизингтік несиелеудің қазіргі ... ... ... ресурстары шамамен жарты жылға ... ... ... ... ... бюджет қаражаттары, Қазақстандық
банктердің несиелері және лизингтік компанияладың ... ... ... ... ... ... өсуі лизинг компанияларының әлуетті
қаржылық базасын ұлғайтады. Бірақ бұл жоғарыда айтылған мәселенің шешілуіне
әсерін ... ... ... бүкіл әлемдік өтімділік дағдарысының
пайда болуына байланысты бұл ... шешу одан ... ... түсті.
Бұл мәселені шешудің ең қарапайым түрі ретінде – құрылтайшы банктердің
лизинг компанияларын несиелендіруге қатысты ... ... ... ... ... ... тағы бір жолы – бұл ... компаниялардың қор
нарығына шығуы, халықаралық ұйымдардан, жеке ... ... ... ... ... ... жеткізушшісінен несие алу. Ең
нақты шешім бұл ... ... ... Халықаралық инвесторлардың
қаржыларын тікелей ала ... ... ... ... қатысуынсыз
бәсекелік ставкаларды ұсына алар еді.
Дегенмен, лизинг алушылар банктерден алатын ... ... ... шараларды өздері дербес қолдана алады. ... ... ... ... мемлекеттік сақтандыру
қоғамдарымен сақтандыра алады.
Қазақстанның лизингтік компаниялары голландияның, италияның, ... және ... ... ... қатынас орнатуда. Бірақ
бұл серіктес компаниялардың кейбіреулері келісім – шарт сомасы 500 ... кем ... ... ... ... ... Ал ... шарттар біздің
лизинг алушылар үшін тежегіш фактор болуы мүмкін.
Шынында да, 10-12% жылдық ... ... ... ... ... болады. Көптеген лизинг берушілер қазірде 18-23 % жылдық
пайыздық ставкілер ұсынуда, ал ... ... 17-20% ... ... ... де халықаралық тәжірибе көрсеткендей лизинг қаржыландыру
құралы ретінде несиеге қарағанда әлдеқайда арзан. Лизинг – ең ... ... Оның ... ... ... ... берушінің қарызгерге адал,
нысандандырылмаған қатынаста болуында, және ең ... ... ... ... кепілзат ретінде сәйкес келетін ... ... ... ... ... алу үшін ... пайдаланғаны
дұрыс, ал несие көмегімен өз айналым қаражаттарын толықтыра алады.
Специалистердің пікірінше, Қазақстандағы лизингтік нарықтың ... әсер ... ... ... бірі ... – құқықтық-нормативтік
реттеудің жетілмегендігі және лизингке қатысты әр түрлі заңдық актілерде
кездесетін ...... яғни ... ... ... ... бойынша ТМД-ң басқа елдерімен салыстырғанда елімізде әлдеқайда
либералды заң болғанымен, жетілдіруді қажет ететін техникалық мезеттер ... ... ... пікірінше, отандық салық салу жүйесі лизингтік
қатынастарды толық қамтымайды. Егер сақтандыру ... ... ... ... не лизинг беруші ауыстырылған жағдайда не істеу керек деген
сұрақтарға, ... ... ... ... ... бере алмайды.
Мысалы, егер клиент оған лизингке берілген мүлік үшін ... ... онда ... ... ... және компания 15% қосылған құн
салығын төлеуге міндетті. Бірақ лизинг ... ... ... лизинг
алушыға аударуға тырысады. Ал ... ... өз ... қосылған құн
салығын төлей алмайды немесе төлегісі келмейді. Соңында мүлік басқа ... ... ... ... ... ... ... лизинг негізінен
инвестицияларды қаржыландыруға ... ... ... ... көзделуі тиіс. Лизингтің инвестиция алудың ... ... ... төлем жасамау проблемалары да кедергі келтіреді.
Мұндай жағдайдың сақталуы ... ... ... ... шығарады.
Сонымен қатар, лизингтік компаниялар жақын арада (2010 ... ... ... ... үшін қосылған құн салығы бойынша жеңілдіктерді
алып тастауынан ... ... ... ... егер ... алып ... онда инвесторлар үшін лизингтің қаржылық
операция ретінде қызықтыруы төмендейді және соның ... ... ... ... ... ... ... лизинг затының пайдалы қызмет мерзімі
азайтылды, бірақ көп уақытқа емес. ... да бұл ... ... ... заңмен лизинг мәмілесінің тікелей қатысушыларының (лизинг
беруші және лизинг алушы) ұсыныстары ескерілмейінше, әлі де жалғасуда.
Лизинг ... ... ... ... ... ішінде жеделдетілген
амортизацияға рұқсат беретін статьяның енгізілуіне қол жеткізді. Ресей
заңында бұл ... ... ... және 3 жыл ... ішінде
жеделдетілген амортизацияға рұқсат берілген. Бұл лизинг келісім – шартының
қатысушылары үшін өте ... және ... ... үшін ... ... ... ... азайтады.
Лизингтің пайдалану мүмкіншілігін арттыратын ең маңызды өзгерту – бұл
қаржылық лизингтің анықтамасына байланысты ... ... ... Алғашқы да бұл анықтама лизинг затының пайдалы қызмет мерзімі 80
% ... ... ... ... ... ... ... нормасы
бойынша компьютердің пайдалы қыземт мерзімі 10 жыл, яғни лизинг мерзімі 8
жылдан кем болмау ... ... ... және ... жағынан бұл
мерзімнен әлде қайда тез ескіретіндіктен лизинг ... және ... де ... ... ... қосарлы ставкасы лизингтің тек ... және тек жаңа ...... пен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының “Қаржылық лизинг туралы”
заңына сәйкес инвестициялық қызметтің бір түрі ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің бір түрі ретінде
қарастырады. Бұл ...... әлі де ... ... ... ... салықтық кодексінің 139 статьясына сәйекс
инвестициялық жобаларды жүзеге асырушы заңды тұлғалар үшін ... ... ... бұл ... “Қаржылық лизинг туралы”
заңға сәйкес лизинг келісім – шартын жүзеге асырушыларға да беріледі.
Қазақстан ... ... ... терминологиялық
айқынсыздық пен қарама – қайшылықтар Қазақстандағы лизингтік ... ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасының “Қаржылық лизинг ... ... 4 ... ... құрылыстар, техника, құрал – жабдықтар,
инвентарь, жер учаскелері және басқа да тұтынылмайтын заттар (тұтынылмайтын
заттар – бұл ... және ... ... лизинг заты болып табылады.
«Салықтар және бюджетке төленетін ... да ... ... ... ... 74 ... ... негізгі қаражаттардың тек қаржылық лизингі
бар.Осылайша басында ... ... ... ... ... лизингіне жатқызылады. Мұны Қазақстан Республикасының заңындағы
қарама-қайшылық немесе терминологиялық айқынсыздық ... ... ... бұл ... тағы бір ... мәселе болып табылатын салық
салудың ... ... ... ... ... ... ... келтіруге болады: “Салықтар және
бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер ... ... ... ... ... ... келісім-шарты лизинг алушымен негізгі қаражатты
сатып алу келісім-шарты ретінде қарастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушы әрқашанда таңдау
құқығына ие. Ол лизинг затын сатып алуға немесе ... ... ... ... одан бас ... ... бар. Бұл ... келісім-
шартында айтылған. Лизинг сөзі “lease” ағылшын ... ... ...... білдіреді. Салық заңында бұл құқыққа шектеу жасалған және
меншік иесі төлейтін салықты ... ... ... ... лизинг
алушы да төлеуге міндеттенеді.
Тағы бір мысал, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің ... ... егер ... ... ... өтсе, онда ол сол
тіркелген уақытынан бастап, жарамды болады. Ал 16 ... ... ... қол ... бастап күшіне енеді және екі
жаққа да міндетті болады.
Қазақстандағы лизингтің дамуы ... ... ... ... мен лизингтік ... заң ... жою және ... ... жұмыстарын
жалғастыруда.
Сонымен қатар, лизингтің дамуына кедергі ... тағы ... – бұл ... ... ... Соңғы жылдары
лизингтік нарықтың дамуына байланысты компанияларда ... ... ... ... бастады. Осыған орай, білікті мамандарды бір
компаниядан екіншісіне тартып алатын жағдай туындады.
Қазақстандағы лизингтік қаржыландаруды пайдалану мен даму ... ... ... түсіндіріледі. Яғни мемлекет
кәсіпорындарын техникалық жабдықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... қабылданып, жүзеге асырылған
программалар негізінен агроөнеркәсіптік кешенге қатысты. ... 1998 ... ... ... ... (1 млрд ... ... болды.
Бірақ, уәде етілген ақшаның лизингтік қорға нақты 200 млн ғана түсті.
Әйтсе де лизингтік компаниялар мен коммерциялық банктер ауылшаруашылық
өнімдерін ... ... ... мен қызмет көрсетуде әрине, қазір
жағдай ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруда.
Қазірде ауылшаруашылғындағы лизинг жеке шаруашылық деңгейімен ... және ... ... де дамуда.
Бірақ, егер жоғарыда келтіргендер мен Ресейдегі лизингті ... ... ... ... ... ... қолдау
әлдеқайда төмен.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей мемлекеттің экономикалық әлуетінің
даму мәселесін шешу үшін, бүкіл ... ... ең ... кезекте отандық
өндірісті қалпына келтіру үшін инвесторларды тартқан және сонымен қатар ... ... ... тәжірибені біздің Қазақстанда жүзеге асыру үшін, инвестордың өзінің
ақшалай қаражатын ... ... ... ... Бұл ең ... халықаралық
деңгейдегі заңдық кепілдік, сақтандыру кепілдігі және тағы ... ... ... бір ... бар және олар ... “шетел инвестициялары туралы” заңмен ... ... ... ... заң ... ... білмейді және білуге
ұмтылмайды. ... ... ... ... ... ... мемлекет кепілдік берсе, қызықтырады. Жоғарыда айтылғандарды
талдай келе, осы бөлім бойынша тұжырым жасауға және Қазақстандағы лизингтік
дамуындағы негізгі ... ... ... ... Әр ... заң ... қарама – қайшылықтар мен терминологиялық
айқынсыздықтардан тұратын заң кедергілері;
амортизациялық және салық жеңілдіктері;
2. лизинг компаниялары үшін арзан және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... әлсіз қолдау жасауы;
4. бухгалтерлік есеп әдісінің жетілмегендігі;
5. лизинг мәмілесін ... ... ету және ... ... ... ... ... еместігі;
6. отандық лизинг берушілер мен шетелдік инвесторлардың өзара тиімді
серіктестігі үшін ... ... ... айтылған басқа да себептер.
Біздің еліміздің экономикасы үшін лизинг бизнесінің дамуына ... шешу өте ... ... ... Бұл мәселені тезірек шешуге
тырысу керек және тек заң жағынан ғана ... ... жеке бір ... ... ... ... ... керек.
Өндірістің барлық секторы бойынша лизингтің даму стратегиясын әзірлеп ... ... оның ... ... ... ... ... қажет.
2. Қазақстан Республикасындағы лизингтік механизмді жетілдіру
Қазақстанда лизингтік нарықтың ... ел ... ... ... зор. Себебі, біріншіден лизинг құрал-жабдықтарды тез және
аз шығындармен ауыстыруға мүмкіндік ... Ал бұл өз ... ... ... қамтамасыз етеді және экономиканың дамуына өз ... ... ... және ... ... кіші және ... жаңа және ... ... ... ... береді.
Ал бұл дегеніміз қазіргі қызмет көрсету мен тауар сапасына өз ықпалын
тигізеді.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... Қазақстан нарығында жұмыс істеуге ... және ... ... ... ... әлемнің көптеген елінде ең тиімді бизнес аспабы болып табылатын
– лизинг енді біздің ... де өріс ала ... ... ... ... ... ... жылдық айналымы 500 млрд. АҚШ ... ... бар ... ... ... заңдар жаңа бизнестің
көзін тауып соңғы үлгідегі қымбат құрал-жабдықтармен ... ... ... мүмкіндік туғызып отыр.
Еліміздегі осы лизинг нарығының тұрақты ... үшін ... ... ... ... ие, басқару, ынталандыру, салық салу, құқық саласы және
лизингтік бизнес бойынша іс-шаралардан тұратын арнайы бағдарлама қажет.
Бұл бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... шешу арқылы
лизингтің дамуына қажетті шарттар жасалады:
- құқықтық-нормативтік базамен қамтамасыз ... ... ... ... экономикалық базаны құру;
- ішкі экономикалық лизингтік қызметті ынталандыру
- ақпараттық және ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету.
Құқықтық-нормативтік базамен қамтамасыз ету бойынша мәселелерді ... ... ... ... ... ... мен
өзгертулер енгізу және лизингтік қыземтті ұйымдастыру мен оның дамуына
бағытталған нормативтік актілер мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... заңдарда лизингтік қатынастарды
жүзеге асыру формаларының ұйымдастырылуымен және лизинг берушінің мүдделері
ғана қарастырылған. Ал лизинг алушының мүддесі бұл заңдарда ... ... ... ... жетілдіру арқылы кәсіпорындардағы
өндірістің даму факторы ретінде лизингтің пайдалану ... ... ... ... ... ... оған ... техниканы
жаңадан қайта беру жолдарын қарастырмас үшін, Қазақстан Республикасының
заңындағы «қайталама лизинг» түсінігін ... ... ... ... ... ... сату ... дайындық және жеткізілім
кезіндегі уақыттың үнемділігін, сонымен ... ... ... мүдделерінің қанағаттандырылуын қарастырады.
Нәтижесінде, техниканы сатып алу кезіндегі икемді тәсілді пайдалануын
алдын-ала анықтауға болады (маусымдық, ... ... ... да
жеңілдіктері және дефицит техникаларға ... пен және ... ... ... ... ... лизингті пайдалану
шарттарының жоқтығынан лизингтік компаниялар зиян шегіп отыр [15].
Лизинг алушымен техниканы қайтару кезінде және оны ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушылар үшін,
қайтадан сатып алу мақсатында үлестес ... ... ... сатуды
жүзеге асырады.
Лизингтік қызметті дамыту мен ұйымдастыру үшін лизинг есебінен жүзеге
асырылатын басым бағыттарды ... ... ... тұтынатын тауар өндірісі:
- отандық шикізатты пайдалануға бағдарлану;
- ... ... ... ... өнім ... Экономикаының аграрлық секторы:
- ауылшаруашылық қалыптасуларын дамыту;
- жаңа технологияларды меңгеру негізінде экологиялық таза өнімдерді
өндіруді арттыру;
- өндірістің ұқсату ... ... ... қызмет:
- ғылымды қажетсінетін өндірісті дамыту және ұйыдастыру;
4. Минералды шикізатты пайдалану және меңгеру.
5. Халыққа қызмет көрсету саласын жетілдіру және ... ... ... лизинг алушылардың қаржы-тауарлық ресурстарды қайтару,
бөлу және тарту механизмін әзірлеу.
Лизингтің пайдалану мүмкіндігін ... үшін ... ... және
техникаға сұранысты қалыптастыру ... ... ... және баға ... нарықты зерттеумен байланысты, материалды-
техникалық қамтамасыз ету мен қызмет көрсету саласындағы ... ... ... туындайды.
Тұтынушының техниканы сатып алу мақсаты – оны пайдаланудан пайда ... ... ... да машина мен жабдықты сатып алу, инвестиция
ретінде қарастырылады. Әдетте, меншік қаражаттары ... ... ... ... ... байланысты нақты қамтамасыз етілген төлем
қабілетті сұранысты емес, ... ... ... ... жүзеге асырылатын сұранысты анықтау керек.
Маркетингтік зерттеулер потенциалды тұтынушыларды техника мен қызмет
көрсетулерді сатып алу үшін ... ... ғана ... ... ... ... қызмет көрсетулер үшін ақша ағымының арнасымен қамтамасыз
етудегі нақты қажеттілікті анықтайды.
Бұл лизингтік қызметті ... ... ету ... ... ... функцияларын жүзеге асырудың арқасында іске
асып отыр. Нәтижесінде, ... ... өз ... ... ... ... өз ... қаржылық жағдайы туралы ақпараттарды,
жергілікті қызмет көрсету, жабдық, техника нарығы ... ... ... ... ... ... ... алушылардың келісімімен лизинг
затын сақтандыру жолымен бұл саланың тұрақты қызметі үшін, лизингтік ... ... ... бағдарланған сақтандыру компанияларын
құруды жопарлап отыр. Лизингтік қатынастарды ары ... ... ... құрылымды қалыптасу қажеттілігі туындайды [16].
Лизингтік қызметті институтционалды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... шешуді талап етеді:
1. қысқа және ұзақ мерзімді қаржыландыруды жүзеге асыру;
2. пайданы барынша көбейту ... ... ... үшін ... ... ... инвестициялық портфельдерді қалыптастыру;
5. тәуекелділіктерді минимилизациялауға қол жеткізу;
6. лизингтік нарықтың жаңа қатысушыларын тарту;
7. жаңа технологияларды ішкі инвестиция ағымымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... көздерімен қатар, басқа да ... ... ... қызмет көрсетулер саласына инвестиция
салымдарын арттыру лизингтің дамуы үшін маңызды рөл ... ... ... ... ... ... қаражаттар көлемі 9 жыл ішінде (2007-2015 ж.ж.) 2,8 ... ... ... – 5,6 есеге, шетелдік инвестициялар – 2,0
есеге, ... ... – 1,7 ... өседі.
Ауыл шаруашылығына қызмет көрсету саласына барлық көздерден ... ... 2015 ... 20,4 ... ... 68,5 млрд. теңгеге
дейін (3,3 есеге), соның ішінде лизингтік ... ... – 12,0 ... 41,4 ... ... ... (3,5 есеге) ұлғаяды. Олардың орта жылдық
өсім деңгейі 14,75%- ды ... ... ... көрсетулердің мұндай өсім
деңгейі, олардың 2002-2007 ж.ж. аралығындағы өсім ... ... ... үшін аграрлық сектор өнімінің негізгі түрлеріне квота
енгізу жолымен ауыл шаруашылығына қолдау көрсету үшін ... ... ... экономика принциптерін пайдалану қажет. Сондықтан да
ауыл шаруашылық өнім өндірісіндегі лизингті дамыта отырып, өнімді қандай
шығындармен және ... ... ... ... ... ... ... болатынын анықтау керек. Әйтпесе, мемлекеттік ... ... ... ... және ... несиелеудің тиімді және альтернативті
әдісі бола алмайды.
Қазақстандағы лизингті дамыту стратегиясы жалпы түрде 3 ...... ... және ұйымдық. Лизингті
дамытудың стратегиялық бағыттарына келесілер жатады (Кесте 7).
Бірақ оны ... ... үшін ... бағдарламалар шегіндегі қосымша
шарттармен және заңдық шарттармен ... ... ... ... ... лизингтік қатынастар негізінен экономиканың капиталды
қажет ететін нарықтарындағы ... ... ... ... қажет ететін деңгейге жетті. Сонымен қатар лизингтің түрлері мен
формалары ... ... ... ... ... Ал бұл ... өсімінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған лизингтік
қатынастардың ... өз ... ... ... ... ... ... |
|құрылымдалуы |
|Асыл тұқымды мал|
|саласындағы ... ... ... ... ... ... алушылардың|
|санын ұлғайту |
|Лизинг бойынша |
|әкелінген техника |
|құнын төмендету |
|Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... |
|Отандық тауар |
|өндірушілерді ... ... жаңа ... дамыту |
|Лизинг бойынша |
|халықаралық |
|байланыстарды |
|тереңдету ... және ... ... ... ... 7 – Лизингті дамытудың стратегиялық бағыттары [17]
Қазір елімізде біртіндеп лизингтік компаниялардың саны көбейіп келеді
және ... ... ... ... келеді. Өйткені бұл жүйемен
айналысуға ниет білдіріп, сол бағытта жұмыс жасағысы келетін компаниялардың
қатары көбеюде. ... ... 26 ... ... ... істеп жатыр.
Қазақстандағы лизингтік саланың даму деңгейі Орталық Азияның басқа
мемлекеттерінің көрсеткіштерімен салыстырғанда әлдеқайда ... ... бір ...... ... ... бойынша Өзбекістаннан
артта қалуда және эксперттердің пікірінше бұл ... ... кері ... ... ... лизингтік компаниялардың алдында мүмкін болғанша
көбірек лизинг алушылар арасында өз портфелін ... бөлу ... тұр. ... орта ... кәсіпорындарын қаржыландыру жолымен лизингтік портфелді
әртараптандыру лизинг ... ... ... ... ... ... лизинг нарығының ойыншылары да келісуде. Бүгінде
лизингтік компаниялар өндірістік жабдықтың немесе ... 2 – ... ... ... кіші және орта ... ... көбірек болғанды
жөн көріп отыр. Себебі, егер лизингтік компания портфелінің үлкен бөлігін 2
– 3 ірі ... ... онда ... ... ... ... ... – шарттарға, тіптен шағын мәмілелерге де ... ... ... ... ... үшін өз ... жолы ... табылады. Сондықтанда Қазақстандағы лизингтік
нарықтың операторлары кіші және орта бизнестің ... ... ... бұл ... ... таба беретін мәселелер тізбегі жетерлік-
ақ. Уақыт талабына орай ұмтылыс жасау ауыл ... ... ... ... екенің әрі еліміздің азық-түлік бағдарламасының
басты шарттарының осында келіп ... ... ... білеміз.
Сондықтан да ауыл ... ... ... жеткен техникаларды
кейінгі жаңар ған әрі ... ... ... орындайтын
техникалар қатарымен алмастыру қашан да күн ... ... ... ... ... отырған түпкі нәтижесі осы саладағы ... ... ... ... ... ... ... жай деп айтуға
тұрарлық. Олардың мүмкіндігі келе бермейтін ... ... ... ... ... ... отырған қызметі айрықша
екендігін бүгінгі күні мойындауға тиіспіз. Бұл қызмет ... ... ... барады. Түпкі нәтижеге ұмтылған ауыл шаруашылығы саласының адамдары
оның келешегінен де ... ... ... ... нәтижесінде келесідей тұжырымдар жасауға болады:
1. Лизинг – инвестициялық қызметтің түрі, ұзақ ... ... ... ... кәсіпорынның қажетті қаражаттары болмаған
жағдайда, лизинг – ең тиімді ... ... ... ... ... ... ... мен өндірушіге:
1. Өнім өткізу процесін тездетуге;
2. Лизингке берілетін жабдықтың құнынан төлем сомасының асып түсуінен,
пайда табуға;
3. мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде
келесідей тұжырымдар жасалды:
Лизингтік келісім-шарттың артықшылығы – оның түрлері мен шарттарының
әр алуандығында (оперативтік, ... ... таза ... ... болып табылады.
- Қаржылық лизинг лизинг алушымен келісім-шарттың іс-әрекет ету периоды
ішінде ... ... ... және ... ... ... ... соманы төлеуді қарастырады.
- Оперативтік лизинг мүліктің амортизациялық периодынан аз мерзімге
жасалады. Келісім-шарт мерзімі аяқталғаннан кейін, ... ... ... ... ... лизингке беріледі.
Лизингтік келісім-шарт әртүрде болатындығы тәжірибе жүзінде дәлелденді.
2. Зерттеулер нәтижесінде лизингтік ... ... ... ... екі ... келісімдері бойынша периодты төленетіндігі
және ақшалай, компенсациялық және аралас түрде болатындығы ... ... ... ... ... ... ... келе,
келесідей тұжырым жасау қажет: Мемлекеттік органдар лизингті қаржылық ... ... ... ауыл ... үшін ... ... мен саспалы
жабдықты иелену мақсатына ие экономикалық құрылым құруды көздейді. ... ... өту ... ... ... үшін ... ... заңдық кедергілер болды. 2000 жылы Қазақстан Республикасының «Қаржылық
лизинг туралы» заңды қабылдауы коммерциялық лизингтің ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы ең бірінші лизингтік
компаниялар жобаларды қаржыландыру қаражаттары бар банктермен құрылды. Даму
сатысында бұл ... ... ... клиенттері банктің
корпоративті клиенттері болып ... ... ... ... ... жасау нәтижесінде мынадай
қорытынды жасауға болады: Қазіргі уақытта Қазақстанда жиырма алтыға ... ... және ауыл ... ... ... мақсатында
үкіметпен құрылған маманданған лизингтік компания бар. ... ... көп ... ... ... ... индустрияны
құруға және республикадағы өндіріс, ауыл шаруашылығын дамытуға мүмкіндік
береді. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде бұл ... ... ... тұтынушылары – ауыл ... ... ... ... салалары екендігі анықталды. ... ... ... ... шетелдік, соның ішінде
Ресейлік кәсіпорындар болып табылады.
Лизингтік нарықтың ағымдағы жағдайына талдау жасай келесілерді ... ... ... ... елінде ең тиімді бизнес аспабы болып
табылатын лизинг енді біздің елімізде де өріс ала ... ... ... лизингтік компания, сонымен қатар II деңгейлі 8 банк ... ... ... ... зерттеулерге қарағанда 2006 жылы лизинг нарығының көлемі 400-
450 млн. АҚШ долларын ... ал 2007 жылы оның ... 1129 млн. ... ... Яғни ол 2006 ... ... 3 ... өсті.
- Лизингтік мәмілелерінің салалық құрылымы бірте-бірте көлік үлесінің
азаюы жағына және өндірістік жабдық, соның ішінде ауыл шаруашылық ... ... ... ... Қазақстандағы лизингтік нарықтың дамуына кедергі келтіретін
мәселелерді талдай келе, бүгінгі күні ... ... ... оның өзіндік
шамасына сәйкес емес ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың қорландырылуы, яғни ... ... ... ... ... ... жетілмегендігі және лизингке
қатысты әр ... ... ... ... ... – қайшылықтарды, яғни
заңдық кедергілер болып табылады.
6. экономиканың нақты секторларын дамыту шеңберінде лизингтің кең түрде
дамуы төмендегідей ... ... ... ... өнімдер өндірісінің көлемін жоғарлату арқылы оларға
деген сұраныс үшін жеткілікті ұсынысты қамтамасыз ету;
- Экономиканың нақты ... ... ... жаңа техника мен
технологияларды жеделдету. Елде ... ... ... ... өндіріске дұрыс көңіл бөлген жағдайда елдегі шикізат,
қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Сонымен, ... ... ... ... ... ішінде қаржылық лизинг қызметтерін дамыту,оның ... ... ... жете ... және ... кең көлемде қолдану
бүгінгі күннің уақыт күттірмейтін мәселесі болып табылады.
Жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижесі бойынша қорытынды жасай келе,
бүкіл әлемде таралған және ... ... ... ... ... ... даму ... өте зор екендігін айтуға болады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Макеева В.Г. Лизинг. Учебное ... ... ... ... А. Лизинг. Алматы: Балауса – 2005 год.
3. Қазақстан Республикасының 2000 жылдың 5 ...... ... заңы (10.07.2003 жылы № 483-II, 10.03.2004 жылы №
532-II Қазақстан Республикасының Заңына енгізілген өзгертулерімен.
4. ... ... ... ... ... бөлім),
Алматы: Жеті Жарғы – 2007.
5. Қазақстан Республикасының 2001 жылдың 12 ...... және ... ... басқа да міндетті төлемдер
туралы» ... ... ... 1994 ... 28 ... ... ... заңы.
7. Абдраим Р. «Развитие финансового лизинга в Казахстане: реальность
и ... ... № 5, ... Прилуцкий Л. «Лизинг в Республике Казахстан» // ... ... ҚР- ... ... – 2008 жылғы
10. Оралбаева Ж. Лизингтік келісімдерден тэуекелдіктерді ескере отырып
лизингтік қатынастарды басқару. // ... 2007 жылы №4 35 ... ... ІҒС. ... в Ценральной Азии - март – 2007 год.
12. Аскарова 3. Анализ лизинговой деятельности в ... ... ... 2005/4-63-69стр.
13. Айманова Л. «Қаржылық лизинг және экономиканың нақты секторы»//
«Аль-Пари» № 4, ... ... В. Д. ... ... практика, комментарии», Москва –
2007г.
15. Гольдштейн Р. П., ... Ю. С. ... и ... ... ... Москва – 1992.
16. Дебердеев А., Касымов С. «Оценка рыночных реформ на ... ... ... ... // «Аль-Пари» № 4-5, 2007г.
17. Джаналеева А. А. ... ... ... в ... // ... и ... ... № 8, С. 38-41 – 2007г.
18. «Программа Сотрудничества между ЮСАИД и МФК в ... ... № 50 от 26 ... 2007 года.
19. www.afk.kz – официальный сайт Ассоциации Финансистов Казахстана.
20. ...... сайт АО ... Групп».
21. www.kaf.kz – официальный сайт АО «КазАгро Финанс».
22. www.af.kz – официальный сайт АО «Астана Финанс».
23. ...... сайт АО «БТА ORIX ... ... – сайт АО ... Лизинг».
25. www.centercredit.kz – официальный сайт Банка Центр Кредит.
26. ...... сайт Нур ... www.temirbank.kz – официальный сайт Темир Банка.
28. www.atfbank.kz – официальный сайт АТФ Банка.
29. www.virazh.kz – официальный сайт ... ... ...... сайт ... ... ... – официальный сайт Валют-Транзит Банка.
32. www.caspianbank.kz – официальный сайт Банка Каспийский.
-----------------------
Сақтандыру компаниялары
Банк (несие ... ... ... (лизинг ... ... ... ... ... ... формасы
Төлемақыны есептеу әдісі
Төлем жасау мерзімі
Төлем жасау әдісі
Ақшалай
аралас
компенцасиялық
Төлемнің тіркелген сомасы
Анықталмалған төлемдер
Минимальды төлемдер
Аванстық ... ... ... ... ... стратегиялық бағыттары

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Казагрофинанс» акционерлік қоғамының қаржы лизингін талдау57 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
Инвестициялаудың ең қауіпсіз түрі - Лизинг27 бет
Коммерциялық банктің лизингтік қызметі, оның инвестициялық тәжірибесі формаларының бірі ретінде86 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік операциялары28 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік операциялары туралы81 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік операцияларының теорилық негізі49 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік қызметінің тиімділігі89 бет
Кәсіпкерлік қызметтегі лизинг операциялары49 бет
Кәсіпкерлік қызметтегі лизинг операцияларын дамыту жолдары39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь