Нарықтық экономикада бағалы қағаздардың алатын орны

Кіріспе
І.тарау. Нарықтық экономикада бағалы қағаздардың алатын орны
1.1. Бағалы қағаздар түсінігі, мәні мен мазмұны
1.2. Бағалы қағаздар және олардың түрлері
1.3. Бағалы қағаздар нарығы және оның үлгілері
ІІ.тарау. Бағалы қағаздар нарығын реттеу
2.1. Бағалы қағаздар нарығын реттеу
2.2. Бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қызмет
2.3. Бағалы қағаздар және оның айналу мәселелері. Қор биржасы
ІІІ.тарау. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар нарығын жетілдіру
3.1. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар нарығында алатын орны
3.2. Бағалы қағаздармен жүргізілетін операциялардың нормативтік.құқықтық базасын жетілдіру.
Бағалы қағаз – бұл капиталдың ерекше формасы. Ол жеке ресурстарға мүліктік құқықты куәландыратын құжат. Мұнда жеке ресурстарға меншік, жер, тауар, ақша және т.б. танылады. Сонымен қатар, бұл құжаттар нақты объектілерден бөлініп, бағалы қағаздар түрінде өзіндік айналысқа ие. Қазақстан Ресупбликасының Азаматтық кодекске сәйкес, бағалы қағаз – бұл мүлікті куәландыратын белгілі бір бекітілген формаларымен реквизиттері бар құжат болып табылады.
Бағалы қағаздар нарығы мемлекеттің қаржы жүйесінің индустриалды және ұйымдастырушылық-функционалдық ерекшелігімен сипатталатын құрамдас бөлігі болып табылады. Бағалы қағаздар нарығындағы коммерциялық банктердің алатын орны ерекше және маңызды екені күмән келтірмейтін жәйт. Көптеген елдерде банктер бағалы қағаздар нарығында маңызды да кілтті рөл ойнайтыны белгілі.
        
        Жоспар
Кіріспе
І-тарау. Нарықтық экономикада бағалы қағаздардың алатын орны
1.1. Бағалы қағаздар түсінігі, мәні мен мазмұны
1.2. Бағалы қағаздар және олардың түрлері
1.3. Бағалы ... ... және оның ... ... қағаздар нарығын реттеу
2.1. Бағалы қағаздар нарығын реттеу
2.2. Бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қызмет
2.3. Бағалы қағаздар және оның айналу мәселелері. Қор биржасы
ІІІ-тарау. ... ... ... ... ... ... жетілдіру
3.1. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар
нарығында алатын орны
3.2. Бағалы қағаздармен жүргізілетін операциялардың нормативтік-құқықтық
базасын ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздардың алатын орны»
Бағалы қағаз – бұл капиталдың ерекше формасы. Ол жеке ресурстарға
мүліктік ... ... ... ... жеке ресурстарға меншік, жер,
тауар, ақша және т.б. танылады. Сонымен қатар, бұл құжаттар нақты
объектілерден бөлініп, ... ... ... ... ... ... Ресупбликасының Азаматтық кодекске сәйкес, бағалы қағаз – бұл
мүлікті куәландыратын белгілі бір бекітілген формаларымен реквизиттері бар
құжат болып табылады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... және
ұйымдастырушылық-функционалдық ерекшелігімен сипатталатын құрамдас бөлігі
болып табылады. Бағалы қағаздар нарығындағы коммерциялық банктердің алатын
орны ерекше және маңызды екені ... ... ... Көптеген елдерде
банктер бағалы қағаздар нарығында маңызды да кілтті рөл ойнайтыны белгілі.
Қазақстанда 90 жылдарға дейін бағалы қағаздар нарығы болмады. Елімізде
бағалы ... ... ... ... 1991 жылы ... әзірлеген
бағдарламасына сәйкес өткізілген жекешелендіру процесі негіз болды.
Акционерлік қоғамдардың құрылуы акциялардың шығарылуына әкелді, бұл
акциялар аукциондарда сатылды. Бірақ олар тек бірінші ретті ... ... ... ... ... ... ... акциялардың
шығарылуы, инвестициялық бай қорлардың құрылуы бүгінгі күні Қазақстанда
дамып келе жатқан бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ...... қағаздардың шығарылымы, айналысы және
өтеу бойынша нарық қатысушылары арасындағы экономикалық қарым ... ... ... Бағалы қағаздар нарығы экономикалық және
әлеуметтік сұрақтарды шешуге көмектеседі. Қазақстан Республикасында бағалы
қағаздар нарығының қалыптасуына ... ... және ... ... ... табылады. Бағалы қағаздар нарығы-өте кең мағыналы түсінік.
Коммерциялық банктер де қаражаттарды тарту және ... ... ... қаржы-несиелік институттар ретінде бағалы қағаздар
нарығының қатысушылары бола алады. Бағалы қағаздар нарығында инвестициялық
және делдалдық ... ... үшін ... ... Бас ... басқа
бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушысының лицензиясы қажет. 50-
жылдардың аяғынан бастап әлемдік ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығына белсенді түрде ене бастауы
байқалды.
Бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздармен операциялар кезінде
делдалдар ретінде де қызмет ете алады.
1.1. Бағалы қағаздар түсінігі, мәні мен ... ... ... ... ... ... орын ... түрліше болатыны анық. Бірақ сонда да коммерциялық ... ... ... ... қағаздар нарықтарымен өзара әрекеттесулерінің
кейбір негіздерін атауға болады.
Бағалы қағаздар нарығы – қаржы нарығының бір бөлігі және оның қазіргі
заманғы экономикадағы рөлі өте ... ... ... ... ... болуы, бағалы ғқағаздар шығару арқылы қажетті
қаражаттарды тартуға мүмкіндіктің пайда болуы макро және микродеңгейлерде
ақша ... ... ... ... ... қағаздар нарығы
арқылы ақша жинақтарын қайта бөлу механизм қалыптасуына негіз болды.
«Бағалы қағаздар нарығы, негізінен, бәсеке қабілеттігі өте жоғары
нарық. Ол тек ... ... ғана ... ... бірге бағалы қағаздарды
тауарлар мен қызметтер өндірісін қаржыландырудың негізгі көзі ретінде
пайдаланатын бағалы қағаздар эмитенттерінің де ... ... ... ... ... ... ... бойынша және осы
нарықтың қатысушылары арасында бағалы қағаздардың айналысы ... ... ... ... анықтауға болады».
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығы туралы заңдылығы
Қазақстанның конституциясына негізделген және ... ... ... ... 2003 ... «құнды қағаздар нарығы туралы»
Қазақстан Республикасының заңынан және басқа Қазақстан Республикасының
нормативтік құқықтық актілерден тұрады. Егер де ... ... ... келісімшарттарда заңда қарастырылғаннан басқа ережелер бекітілген
болса, онда ... ... ... қолданылады.
Бағалы қағаздар бекітілген нысанда және міндетті деректемелерді сақтай
отырып оны ұсынған кезде ғана жүзеге асуы мүмкін ... ... ... құжат.
Бағалы қағаздардың экономикалық мәнін ашуда құжаттың бағалы қағаздар
мәртібесіне ие болуы үшін қосымша сапаларын анықтау қажет.
Біріншіден, бағалы ... өз ... ... ... нысанындағы
мүліктік құқықты (корпорация акциялары, вексельдер, коносаменттер және
т.б.) немесе құжат иесі мен оны шығарушы тұлға арасындағы корпорациялармен
мемлекет ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Екіншіден, бағалы қағаз қорларды инвестициялау туралы куәландыратын
құжат ретінде қызмет етеді. Бұл әсіресе бағалы ... рөлі ... ... ... үшін өте ... Бұл ... олар инвестицияның
жоғары нысаны ретінде басты рөль атқарады.
Үшіншіден, бағалы қағаздар – бұл нақты активтерге (акцияларға,
чектерге, коносаменттерге, тұрғын үй сертификаттарына және т.б.) ... ... ... қағаздардың экономикалық мәнін түсінудің маңызды
сәті – олардың табыс әкелуі болып табылады. Иелері үшін олар ... ... ... ... капиталдың нақты капиталдан айырмашылығы бар: ол
өндірістік үдерістерге қызмет етпейді немесе қатыспайды.
Сонымен қатар бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... сияқты сапалық қасиеттерімен азаматтық
айналымда қатысуын атамай өтуге болмайды.
Өтімділіктің астарында бағалы қағаздардың сатылуы нәтижесінде ақша
қаражаттарына ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... қажет. Бағалы қағаздардың айналымдылық қасиеті сатып алу-
сату ... ... ... және т.б.) немес басқа тауарлар нарығымен
(чектер, вексельдер,коносаменттер, жекешелендіру құжаттары) айналымды
байланыстырып, төлем құралы ретінде іске асырылады.
Бағалы қағаздар өзіне тиесілі ... және онда ... ... ... ... ... ... тауар ретінде өмір сүреді. Алайда бағалы қағаздар
нарығында сатылатын тауарлар ерекше тауарлар болып табылады. Себебі бағалы
қағаздар – бұл тек меншік ... ... ... ... ... ... нақты
капитал алуға құқығы жоқ құжат. Бағалы қағаздар нарығының оқшаулануы
олардың осы сапасымен ... ... көп ... еркін және тез қол
жеткізілетін құнды қағаздарды бір ... ... ... ... ... ... басқа нарықтар сияқты техникалық циклдардың
жоғары деңгейдегі толықтылығы мен аяқталғандылығы болатын ... ... ... жүйе ... ... Онда ... ... баға кешенін
қолдану арқылы сатып алу-сату заты ретінде ... бұл ... ... қағаздардың айналымға түсу уақыты мен әдісіне байланысты
олардың нарығы алғашқы және екінші болып бөлінеді. Алғашқы нарықта жаңадан
шығарылған бағалы ... ... ... ... ... ... ... қағаздардың ауналысы, яғни олардың иемденушілерінің ауысуы.
Бағалы қағаздардың атаулы (атаулы құн – олардың шығару кезінде анықталатын
бағалы қағаздар құнының ақшалай көрінісі), эмиссиялық және ... ... баға ... ... ... ... ... нақты
есептік мәні бар және одан кейінгі есеп айырысуларда қолданылады.
Эмиссиялық баға – бағалы ... ... ... ... ... Ол табыстылық және несиелік пайыз деңгейімен анықталады. Нарықтық
баға – бағалы қағаздардың екінші нарықта айналу бағасы. Оның көлеміне
сұраныс пен ұсыныстың нарықтағы ... әсер ... ... қағаздар шаруашылық қызметте қолданатын әр түрлі
құжаттардың жиыны.
1.2. ... ... және ... ... қағаздардың түрі түсінігінде бағалы қағаздарға тиісті жалпы
және бірдей белгілердің жиынтығы. Бағалы қағаздар жіктелуін және бағалы
қағаздар түрлерінің жіктелуін айыра білу керек.
Бағалы ... ... мен ... ... ... ... ... болады.
Бағалы қағаздар жіктелуі – бұл бағалы қағаздардың өздеріне тиісті
белгілері бойынша бөлінуі.
Бағалы қағаздар түрлерінің жіктелуі – бұл бір түрдегі бағалы
қағаздарды топтастыру; ... ... ... да түрлерге бөлу. Өз
кезегінде түрлерді одан әрі бөлуге болады. әрбір төменгі жіктеу жоғары
тұрған жіктеудің ... ... ... ...... ... ... Қарапайым акция бір дауысты немесе көп дауысты, номиналмен немесе
номиналсыз болуы мүмкін.
Бағалы қағаздар ... ... ... бір ... ... ... сипаттамасы:
● қызмет ету мерзімі: айналысқа қай уақытта шығарылған, қай уақытта
шығарылған, қай уақыт кезеңіне немесе мерзімсіз;
● пайда болуы: басы өзінің бірінші ... келе ме ... ... ... ... ... ету нысаны: қағазды немесе заңды түрде айтқанда құжатты нысан
немесе қағазсыз, құжатсыз ... ... ... ... ... басқа мемлекеттік, яғни шетелдік;
● аймақтық белгісі: елдің қай аумағында шығарылған.
Нарықтық сипаттамасы:
● бағалы қағаздар негізінде ... ... түрі ... оның шығу ... ... ... жиынтық активі және т.б.);
● иемдену тәртібі: ұсынушыға, атаулы, ордерлі. Атаулы бағалы қағаздар –
онда көрсетілген ... ... ... көрсетеді. Ұсынушы бағалы
қағаздары – құқық оны ұсынушы адамға ... ... ... ...
құқық онда аталған адамға тиесілі.
● шығару нысаны: эмиссионды, яғни ішінде барлық бағалы қағаздар өздерінің
сипаттары бойынша бірдей болып келетін бөлек ... ... ... ... емес;
● меншік нысаны және бағалы қағаздарды нарыққа шығарушы эмитент түрі:
мемлекет, корпорациялар, жеке ... ... ... ... еркін немесе шектеулі айналады;
● бағалы қағаздар ұсынатын құқық түрі негізінде экономикалық мәні;
● тәуекел деңгейі: жоғары, төмен және тағы ... ... ... ... ... ... қандай да болса бөлігін төлей
ме, жоқ әлде төлемей ме;
● қаражат салымның нысаны: ақша ... ... ... ... ... ма.
Бағалы қағаздар сонымен қатар мерзімді және мерзімсіз болып бөлінеді.
Мерзімді – оларды шығару кезінде мерзімі белгіленетін ... ... ... қағаздар екі түрге бөлінеді.
● қысқа мерзімді, айналымда бір жылға дейін жүретін;
● ұзақ мерзімді, айналымда бір жылдан жоғары мерзімде жүреді.
Мерзімсіз – ... ... ... ... қағаздар, яғни олар
шексіз қызмет етеді және бағалы қағаздар шығару кезінде өтеу мерзімі
көрсетілмейді.
Бағалы қағаздардың пайда болуының классикалық нысаны – қағаз, ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының дамуы
бағалы қағаздардың көп түрінің, ең алдымен эмиссиялық нысанын құжатсыз
нысанға ауысуын талап етеді.
Инвестициялық (капиталдық) – капитал салымы үшін объекті ... ... ... ... ... фьючерлік келісімдер
және т.б).
Инвестициялық емес – тауар немесе басқа нарықта ақшалай есеп айырысуға
қызмет ... ... ... (вексельдер, чектер, коносаменттер).
Эмитенттің құқықтық мәртебесін, инвестициялық және ... ... ... ... мен ... ... ескергенде
қордың бағалы қағазы үш топқа бөлінеді:
● мемлекеттік;
● муниципалдық;
● мемлекеттік емес.
Мемлекеттік бағалы қағаздар – мемлекеттің ішкі ... ... ... ... табылатын қарыздық бағалы қағаздар. Мемлекеттік
бағалы қағаздар ішінде қазынашылық вексельдер мен міндеттемелер,
мемлекеттік және жинақ қағаздарының облигациялары кең ... ... ... ... ... органдарының қарыздық
міндеттемелері жатады.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар корпорациялық және жеке қаржы
институттарымен ұсынылады. Корпорацияға ... ... ... ... мен ... ... Жеке ... жеке тұлғалар шығаратын вексельдер, чектер жатуы мүмкін.
Нарықтағы айналым ерекшелігіне байланысты ... ... ... және ... емес ... деп бөледі.
Нарықтық бағалы қағаздар екінші нарықта биржалық және биржадан тыс
айналыс шегінде ... ... ... және ... мүмкін. Ол шығарылғаннан
кейін эмитентке кезектен тыс ұсынылмайды.
Нарықтық емес бағалы ... бір ... ... қолға еркін ауыспайды,
яғни оларда екінші айналыс болмайды. Бұл мынандай бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... тек ... басқа
адамға сатылмауы тиіс деген шарт қояды.
Сонымен қатар, айналысы шектелген ... ... ... айтып кетуге
болады. Сатып алу – сату мәмілесі бойынша шектеулер жабық акционерлік
қоғамының акцияларына жатады.
Бағалы қағаздардың ... және ... ... бөлінуі өз
кезегінде ақша қаражаттарын пайдаланудың екі мүмкін тәсілдерін көрсетеді:
● әр түрлі активті ... ... ... ... ... ... ... ақша сомасын қайтарып беру шартымен
шектелген мерзімге шығарылса, онда олар борышқорлық болып табылады. Бұл
облигациялар, банктік сертификаттар, вексельдер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... Бұл акциялар, варанттар,
коносаменттер және т.б.
Эмиссиялық бағалы қағаздар ірі ... және көп ... және ... ... ... шығарылады. Бұл – акция және облигация.
Эмиссиялық емес бағалы қағаздар аз серияда немесе санаулы түрде
шығарылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... екі ... ... – негізгі;
2-сынып – туынды.
Негізгі бағалы қағаздар – қандай да болса бір активке (тауар, ақша,
капитал, мүлік, әр түрлі ресурстар және т.б.) мүлі ... ... ... ... ... ... ... мен облигациялар жатады.
«қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңында
туынды бағалы қағаздар – басқа ... ... ... ... құнын айырады
деп айтылған. Туынды бағалы қағаздар – бұл әр ... ... ... ... жағдайға негізделген ерекше әмбебап тауар, оны сатып
ала ... ... ... бір ... ... ... алуға деген құқығын
жүзеге асырады. Туынды бағалы қағаздарға фьючестер, опциондар, форварттар,
варанттар, ... ... ... куәліктер және тағы басқалар
жатады. Туынды бағалы қағаздар қоғам ... ... бір ... ... ... ... ... туынды бағалы қағаздарды
пайдалана отырып, болашақ кезенде орындалатын кәсіпкерлік табысты ... ... ... ... бағамдар айырмашылығынан немесе әр түрлі
нарықта бір активті бір уақытта сатып алу-сатудан ... ... ... қоғам туралы» Заң негізінде
акционерлік қоғам акционерлердің жалпы жиналысының немесе қоғамның
директорлар кеңесінің шешімімен туынды ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы заңдылықтарға сәйкес варранттарды да шығаруға
құқығы бар. Қоғам Қазақстан ... ... да ... ... ... ... құқылы. Коммерциялық емес ұйым болып
табылатын қоғам туынды бағалы қағаздар шығаруға құқығы жоқ.
Варрант акционерлік қоғам шығаратын және варрантта бекітілген ... ... ... белгілі бір көлемін одан сатып алу үшін ұстаушы
құқығын куәландыратын туынды бағалы қағаздар болып табылады. Қоғам ... ... ... ... ... ... құқы бар. ... қағаздардан оларды шығарғаннан кейін бөлінеді және оларда
көрсетілген бағалы қағаздарды сатып алғанға ... ... өз ... ... ... ... шыққаннан кейін бағалы қағаздардың
сатылу құны олардың бағасына азайтылады. Қоғам варрантты қоғамның
болашақтағы бағалы қағаздар ... ... ... бар. Олар
иемденушіге қоғамнан бағалы қағаздарын варрантта келісілген баға бойынша
белгіленген кезең шегінде, кез келген уақытта алуға ... ... ... ... беру ... бермейді және олар бойынша дивидент
есептелінбейді.
Қоғам басқару органының шешімі бойынша опцион жағына шығарылатын
бағалы қағаздардың белгілі бір көлемін ... ... және ... ... ... ... жасауға құқы бар. Опционды жасау жағдайы және ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы заңдылықпен реттеледі.
Туынды бағалы қағаздар санатына ең ... ... ... ... қолхат – бұл шетел эмитентінің бағалы қағаздар
бойынша шығарылған және елде еркін айналыста жүретін туынды бағалы қағаз.
Бұл инвесторлардың шетел эмитенттерінің бағалы ... ... ... ... болып табылады. Эмитенттердің депозитарийлік қолхаттарын
шығару шетел капиталының инвестициясының өсуімен, оларды тіркеу
қажеттілігінің болмауымен, оларды жергілікті салықты төлеуден ... ... ... үшін қол ... байланысты. Депозитарийлік
қолхаттардың келесі түрлерін бөліп қарастыруға болады:
● американдық ... ... ... ... ... АҚШ ... ... және долларлы номиналы болады, ал GDR
американдық нарықтан басқа ... ... ... ... және ... эмитентке дүниежүзілік нарық капиталын жаулап алуға мүмкіндік береді.
Әдетте американдық банктер эмитенттерге акциялары қор нарығында бағаланатын
елдерде кастодиандық қызмет көрсетуді ... Осы ... ие ... ... ... ... ... ірі депозитарийлік эмитент-
банктері «City Bank New York», «The Bank of New York», «Morgan Bank» ... ... ... ... ... шығарылуы мүмкін,
олармен АҚШ ашық нарығында мәміле жасауға болады, сонымен қатар олар АҚШ-
тың негізгі қор ... ... сол ... ... ... ... ... дейін банктер мен компаниялар алдымен АҚШ-та ADR шығаруы
тиіс, одан ... ... ... осы екі нарыққа шығарудың алғашқы қадамы
ретінде
IDR шығару керек.
Ғаламдық депозитаралық қолхаттарды шығару, бүкіләлемдік эмиссияны
жақсы бағдарлап ... ... ... ... жоғарлауымен ұтады.
Шетелдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, корпорацияны қаржыландыруға
сыртқы көздердің құрылымындағы маңызды орында құңды қағаздарды, атап айтар
болсақ акция мен ... ... алып ... Әлемнің дамыған
елдерінде, корпоративтік облигациялар, банктік сектордың несиелік
ресурстарына баланатын инвестициялау көзі болып табылады. ... және ... ... кейбір мемлекеттерінде мемлекеттік емес
борыштық құңды қағаздар, эканомиканың нақты секторын қарыз қаражаттарымен
бірден-бір жабдықтаушы ... ... ... ... ... ең ... елі АҚШ,
корпорациялар, 80% дейінгі қарыз қаражаттарын қорлық нарықтан алады.
Банк өзінің қызмет етуін жүзеге асыру үдерісінде айналымға бағалы
қағаздардың келесі түрлерін ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың басқа түрлері.
Акция деп акционерлік қоғам құрылған келсе, екі немесе одан да көп
акционерлік қоғамдардың қосылу кезінде, ... ... ... ... ... ... ... мобилизациясы үшін шығарылатын бағалы
қағазды айтамыз. Акция оны шығарған ... ... ... ... Осы уақыт
ішінде акцияны иемденушілер бірнеше рет өзгеру ... Оның ... ... ... ... ... келесі сипаттамалар тән:
- акция – меншік титулы;
- оның өмір сүру мерзімі жоқ;
- оған шектеулі ... ... оны ... болмайды.
Акциялар иемденушісіне акционерлік қоғамның дивиденттер түрінде
Пайдасының бір бөлігіне, оны басқаруға қатысуға және оның ... ... ... бір ... ... ... ... бағалы қағаз.
Акциямен келесідей құқықтар байланысты:
- белгілі жағдайда пайдаға қатысу (дивидентке құқық);
- акционердің жалпы жиналысына ... ... ... ... дауыс беру құқығы;
- капиталдың көбеюі кезінде жаңа акцияларды алуға артықшылық құқығы.
Акция ұсынатын құқық ... ... жай және ... бар болып
бөлінеді. Жай акциялар акционерлерге жоғарыда аталған құқықтарды банктің
заңы мен жарғысына сәйкес ұсынады. Артықшылығы бар акцияны ұстаушылардың
жай акцияны ... ... ... ... ... ... ажыратудың тағы бір критерийі өткізу тәсілі болып
табылады. Ұсынушы және ... ... ... ... ... екі жақтың келісімі бойынша және акцияларды беру арқылы жүзеге
асырылады. Атаулы акциялар екі жақтың ... ... және ... ... ... акцияларды айналысқа шығару тәртібі «Банктің меншікті
қаражат есебі» тарауында қарастырылған.
Банктік сертификаттар – ақша қаражаттарын салу туралы салымшыға онда
белгіленген салым ... ... ... олар ... ... алу
құқығын куәландыратын банктің жазбаша куәлігі. Сертификаттардың екі түрі
болады: депозиттік және ... ... ... ... ... жинақтық – жеке тұлғаларға беріледі. Депозиттік сертификаттар,
депозиттік ... ... ... ... бір ... ... ... талап еткенге дейінгі және салымды тарту мерзімі және тиесілі пайыз
көлемі белгіленген мерзімді болып бөлуге ... ... ... мәні нарықтық құрал және несие ресурстарының
мультипликаторы ретінде қатысуында.
Бағалы қағаздар келесідей ерекшеліктермен сипатталады: ақша қаражатқа
айырбастау мүмкіндігі, сату-сатып алуға, эмитенке қайта салуға, ... ... беру ... ие. Олар есеп айырысу кезінде қолдануға,
кепіл ретінде пайдалануға болады.
Бағалы қағаздар келесідей қызметтер атқарады:
1) Экономика салалары және ... ... ... ... пен халық арасында, әр түрлі халық топтары арасында ақшаны
қайта бөледі;
2) Иелеріне қосымша құқық береді (капиталға құқық,басқаруға құқық,
ақпаратқа құқық және т.б.);
3) ... ... ... және сол ... ... ... қағаздар келесідей жіктеледі:
● экономикалық белгісіне қарай бағалы қағаздар үлестік, қарыздық,
тауарлық және туынды бағалы қағаздар;
... беру ... ... олар ... ... және ... қағаздар;
● шығару формасына қарай құжаттық және құжатсыз бағалы қағаздар;
● капиталды тарту ... ... олар ... ... ұзақ ... ... ... айналыс территориясына қарай бағалы қағаздар аймақтық, ұлттық және
халықаралық ... ... ... бойынша олар мемлекеттік, корпоративтік және шетелдік бағалы
қағаздар;
● табыс бойынша бағалы қағаздар тұрақты табысты, бір реттік табыс,
бекітілген процент бойынша ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы 2 үлкен топтан тұрады – қор нарығы және туынды
бағалы қағаздар нарығы. Сонымен қатар, ... ... ... бағалы қағаздар нарығы алғашқы және қайталамалы бағалы қағаздар
нарығына жіктеледі. Бағалы нарығының негізгі қатысушылары – бұл эмитенттер
(бағалы қағаздарды шығарушылар – ... ... ... ... ... ... ... кәсіби қатысушылар (бағалы
қағаздар нарығының дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ететін ...... ... ... т.б.) және өзін-өзі реттеу ұйымдары
жатқызылады.
Бағалы қағаздардың көп түрлері бар. Олардың айрымашылықтары негізінен
шығару мақсаттарына байланысты ерекшеленеді. ... ... ... ... ... түрлеріне байланысты бағалы қағаздардың шығару
мақсаттары мен түрлері қарастырылады.
Кестеден көріп отырғанымыздай, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... – бұл акционерлік шығаратын және оның түрі мен категориясына
байланысты акция ұстаушының дивидендті ... ... ... және ... ... оның мүлігін алуға құқықтарды куәландыратын бағалы қағаз.
Акция бір инвестордың екінші инвесторға акцияны беру тәртібіне қарай ... ... ... ... ... Атаулы акция кезінде инвестордың кім
екенін акция номиналында жазылады. Ал ұсынушылықта жоқ. ... ... ... ... жай және ... бар ... ... жіктеледі.
Артықшылығы бар акция келесідей белгілерімен сипатталады:
● дивидендтері бекітілген және жай акцияға қарағанда жоғары;
● дивидендтері ... ... 1-ші ... ... ... ... мүлік құқығы жай акцияға қарағанда алдыңғы
орында.
Ал, артықшылығы бар акцияның кемшілігі ретінде – қоғамды ... ... – бұл ... ... ... ... номиналы
бойынша соманы алуға, сондай-ақ облигация бойынша процент не басқа да
табысты алуға куәландыратын бағалы ... ... – бұл ... ... ... ... сатудан түскен ақша қаражат тек
қарызға алынады және белгілі бір уақыттан кейі ... ... ... ...... ... ұзақ және ... облигациялар;
● эмитенттері бойынша – мемлекеттік, корпоративтік, шетел облигациялар;
... ... ... – құжаттық, құжатсыз облигациялар;
● иемдену тәртібіне қарай – атаулы, ұсынушылық облигациялар;
● табысты алу тәртібіне қарай – ... ... ... ... ... облигациялар;
● өтеу әдісіне қарай – сериялық, бір реттік;
● айналысқа қарай – ... ... ... етуіне қарай – кепілмен қамтамасыз етілген, қамтамасыз
етілмеген.
Облигацияның акцияға ... ... ... ... ... бойынша процент міндетті төленеді, ал акция бойынша
дивиденд тек таза ... ... ... ... ... ... ... – несие беруші, ал акцияны сатып алған
тұлға – қоғам иеленушісі;
● облигация бойынша сыйақы төлеу акция бойынша дивидендті төлеуге ... ... ... ... шығынына жатқызылады және олар салық
салынатын пайдаға дейін шегеріледі.
Эмитент белгілі бір уақытқа капиталды тарту ... ... ... ... ... Ал, ... бағалы қағаздарды
шығару негізінен эмитенттің болашақтағы тәуекелден сақтану әдісі ретінде
қарастырылады. Осы кесте бойынша опцион түрін жекелей қарастырайық. Сондай-
ақ отандық бағалы ... ... ... ... жүргізілмеуінен осы
құралға деген қызығушылықты арттырады.
Опцион. Опцион негізгі бағалы қағаздарға қарағанда пайда болуы жақын
болса да, ... ... ... ... ... ... құралға
жатқызамыз. Опцион белгілі бір базиске негізделген бағалы қағаз. Оның
базисі ретінде ... ... ... валюталары, негізгі бағалы қағаздар
болады. Аталған базистердің болашақтағы бағаларынан ... ... ... үшін ... ... ... отырады.
Опцион мәмілесін сызба түрінде талдайық. Базис ретінде ең өзекті тауар –
мұнайды мысал ретінде аламыз. Айта келетін жағдай, ... тек қана ... ... ... ... ... ... қағаздар – биржалық активтің осы бағалы қағаз негізінде
жатқан бағалардың өзгеруімен байланысты ... ... ... ... ... ... ... қағаз арқылы өзінің құқын
анықтайтын бағалы қағаз. Туынды бағалы қағаздарға фьючерстік келісімшарттар
және еркін айналыстағы ... ... ... ... ... және оның ... ... нарығы қаржы нарығының құрамдас бөлігі ретінде
қарастырылады. Бағалы қағаздар нарығының дамуы мемлекеттің экономикалық
және әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған механизмнің бірі.
Қаржы нарығының ... ... ... ... ... және ... өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Қаржы институттар мен бағалы
қағаздар нарығының инфрақұрылымы болып ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде танылады.
Алайда, соған қарамастан отандық нарықтағы біршама қайшылықтардың
салдарынан бағалы қағаздар нарығының жетіле дамымауы сипа алады.
Жалпы теориялық ... ... ... ... ... бірқатар
үлгілерге жікетейді. Көбінесе келесідей үлгілері кездеседі.
Жалпы теориялық тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... ... ... ... үлгілері кездеседі:
● банктік үлгі;
● банктік емес үлгі;
● аралас үлгі;
Бағалы қағаздар нарығының қай үлгіге жататыны қаржылық институттарының
қайсысы ... орын ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы бағалы қағаздар нарығы қай үлгіге жататыны бойынша пікір-талас
бар. Отандық бағалы қағаздар нарығы ... үлгі ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қатысушылары көбінесе
банктік емес ұйымдар атқарады. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... тек қана ... емес ... атқаруға құқықтары бар
болғандықтан осы институттардың бағалы қағаздар нарығындағы орнын
анйықтайды. Алайда, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... болады:
1) “репо” операциясы биржалық мәмілелердің негізгілерінің бірі, ал оның
қатысушылары коммерциялық банктер ... ... ... брокерлік ұйымдар коммерциялық банктердің еншілес
компаниялары болып табылады (ҚР заңнамасында коммерциялық банктерге
бағалы қағаздар нарығында ... қою ... ... ... ... құру ... компаниялардың жарғылық қорына үлес
қосу арқылы заңнамалық шарттарды айналып өтеді);
3) Алғашқы дилерлер ... яғни ... ... ... ... ... ... тек қана коммерциялық банктер атқара
алады;
4) Бағалы қағаздар нарығының институционалды инвесторлардың бірі
зейнетақы қорлары кастодиандық келісімшарт жасасуға міндетті, ал
кастодиандық ... тек ... ... ... ... ... қағаздар нарығында коммерциялық банктердің
алатын орнына қатысты банктік үлгіге сай келетінін тұжырымдауға болады.
Жалпы, қаржы нарығының ... ... ... табылатын бағалы қағаздар
нарығының рөлі мен орны әр елде ... ... ... ... ... ... ... үлгілерді сипаттауға болады: ағылшын-американдық
және жапон-немістік үлгілер. Осы үлгілердің өзара айырмашылықтарын
келесідей белгілерге байланысты ... ... ... ... ... ... жағдайларын қолданса да,
коммерциялық банктер отандық экономикада халық және кәсіпорындар ... ... ... ... алады. Сондықтан да біздегі үлгі
негізінен жапон-немістік үлгі ретінде танылады. Қазақстан Республикасы
жапон-немістік үлгі ретінде тануы келесідей белгісіне қарай жатқызады:
● ірі ... ... ... ... ... ... (кейбір салаларда монополистік құрылымды байқауға
болады);
● алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... және оларға көптеген ірі
кәсіпорындардың жатқызылуы (мұндағы кәсіпорындар коммерциялық банктердің
акция ұстаушылары және сәйкесінше банктің клиенттері ретінде көрініс
табады);
● шағын, орта ... ... ... ... ... және т.б.
белгілері.
Осыған қарамастан, мемлекет тарапынан ағылшын-американдық үлгіге көшу
жағдайлары жасалуда. Мысал ретінде келесілерді атап ... ... ... ... ... ... арқылы бағалы қағаздар нарығын
белсендіру;
- облигацияны шығару бойынша преференциялық шарттар жасау;
- бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын ... ... ... несиеге балама әдіс. Жыл сайын облигация
нарығының дамуы бағалы қағаздар нарығын дамыту бойынша негізгі қадамдардың
бірі. Бірақ, негізгі эмитенттердің қатарына ... ... ... ... ... ... ... белсенді қатысушыларының
қатарына коммерциялық банктер басқа қаржылық мекемелерден еш қалыспайды деп
болжамдауға болады.
ҚР бағалы қағаздар нарығы үлгісін өзгерту мүмкін емес. Бірақ, ... ... ... ... қолдануға боларлық жағдайларды
енгізуге болады. Пл, түбегейлі өзгерту мүмкін емес. Сондықтан да
коммерциялық банктердің қаржы ... ... ... ... еш ... ... ... нарығы еліміздің егемендігімізді алғаннан бастап
қалыптасты. Бағалы қағаздар нарығын дамытуда көптеген шет ... ... ... қағаздар нарығын реттеу
2.1. Бағалы қағаздар нарығын реттеу
Бағалы қағаздар нарығын құру және дамыту шаруашылықты бір орталықтан
қаржыландырудың тиімсіз жүйесін және салааралық ... ... ... ... ... деген сұраныстарын қанағаттандыруға
және бұл нарыққа салааралық капиталдың қайта құйылуын реттеуші болуға, ірі
кәспорындар мен ... ... ... болуға мүмкіндік береді. Бағалы
қағаздар нарығының дамуы экономиканы көтеруге мынадай шараларды іске
асырғанда ғана ықпал ... ... ... ... ... кәсіпорынды қолдау, ақша айналысын нығайту.
Тауарлар мен қор құңдылықтарының биржалық саудасы таяу арадағы
ресурстарды қорландыру жүйесінен және бір ... ... ... ... және ... тасқындарының нарықтық реттеу әдісіне өтуге
мүмкіндік жасайды. Акцияларды шығару мемлекеттік құрылымдары мемлекет
иелегінен алудың ең басты құралдарының біріне және өнеркәсіпті жандандыру
мен қайта ... жеке және ... ... ... ... ... ... айналуда. Сондықтан да бағалы қағаздар
нарығына қатынасушылардың барлығының алдында бағалы ... ... ... мен ... ... ... істі регламенттеуді
үйрену; мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлеу және жекешелендіруге
байланысты іс-тәжірибелерді игеру міндеттері тұрады.
Бағалы қағаздар ... ...... ... ... ... ... көңілінен шығатын бағада инвестицияға толық қаражат
жұмсауды қамтамасыз ету болып табылады.
Бұл міндеттерді шешу бағалы қағаздар нарығында қызмет етуші
делдалдардың – ... мен ... ... ... ... Тек қана ... бағалы қағаздар нарығын қандай жағдайда да, қашан,
қандай шартпен және қандай бағалы ... ... ... ... ... жерде брокер бағалы қағаздарды сатушыларды сатып алушылармен
кездестіріп, ол үшін комиссиондық ақы алса, ал инвестициялық дилер өз
есебінен және өз атынан бағалы ... ... ала ... ... қайта
сатады. Қайта сатудан түскен түсім, оның пайдасын құрайды. Өз ... және ... ... жүзеге асырушы ірі инвестициялық
компаниялар ішкі бағалы қағаздар нарығының басты тұлғалары ... ... ... заңында көрсетілетін бағалы қағаздар
нарығының негізгі идеологиясы келесідей қағидалардан тұрады:
- әрбір потенциялды инвестор үшін ... ... ... ... ... толық және тура ақпараттардың болуы;
- бағалы қағаздар нарығының қатынасушыларының (инвестициялық
фирмалардың, қор биржалары және тауар биржаларының қор ... ... және т.б.) ... ... ... жұмысындағы кәсіби сапасы туралы қойылатын
талаптардың маңызы арта ... ... қор ... ... ... ... ... штабында бағалы қағаздармен жұмыс жасай алатын
маманның болуы міндетті. Ол алғашқы және қайталама бағалы ... ... ... хабардар болуға тиіс.
Қазақстанда нарықты объективті түрде реттеу үшін мыналар қажет: біріншіден,
оның мемлекеттік сектордың кәсіпорындарымен ... жеке ... ... келе ... шағын және орта бизнесті, сол сияқты үкіметтің
бюджетінің тапшылығын қаржыландыру үшін қажетті ресурстарды іздестірумен
тікелей байланысты болуы; екіншіден, республика азаматтарына бағалы
қағаздар сатып ... және ... ... ... ... ... байланысты болуы; үшіншіден, ақша массасына Ұлттық банк
жағынан бақылау ... жаңа ... ... ... ... ... нарықты реттеудегі біліктілік республикамыздағы нарыққа
өтудегі жаңа көптеген мәселелерді шешуге ... ... ... немесе әлемдік нарыққа енуіміздегі ең
өзектісі, бұл әлемдегі бағалы қағаздар нарығына байланысты жинақталған
барлық құңдылықтарды оқып үйрену және хабарлау болып табылады.
Қор ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп
берді. Ол әр елдегі өзіндік ерекшеліктерге қарай ескерілетін жағдайда,
мемлекеттік реттеудің ... мен ... ... ... ... енді қалыптасқан қор нарығы әзірге жеткіліксіз жағдайда
реттелуде. Оған қол ... үшін ... ... ... және
бағалы қағаздар нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ететін заңдылықтарды тез
арада дайындау қажет.
Бағалы қағаздар нарығына қатысты мемлекеттік саясаттың негізін жасауда
өзін-өзі реттеу қағидасына ... ... ... ... ... ... бұл ... жеке кәсіпкерлікті марапаттауға бағытталуы
тиіс.
Бағалы қағаздар айналысы сферасындағы жеке бастаманы қолдануға
байланысты шаралармен ... қор ... ... ... ... және ... (экономикалық) бақылау қою шаралараның
жүйесін жасау, сол сияқты экономикалық қор секторындағы нарықтық ... ... ... ... ... қажет. Экономикалық бақылау
шаралары мемлекеттік қызмет арқылы дербес нарық агенті ретінде жүзеге асуы
тиіс.
Бағалы қағаздар нарығына мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- нарықтық ортаның бәсекелестік қабілетін қамтамасыз ету;
- бағалы қағаздар ... ... ... ... және
экономикалық қорғау;
Құқықтық қорғау: бағалы қағаздарды әкімшілік-мемлекеттік тіркеу;
бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатынасушылардың қызметтеріне лицензиялар
және сертификаттар беру, бағалы қағаздар нарығына жіберу ... ... ... қағаздар нарығына жіберу ережелері.
Экономикалық қорғау: бағалы қағаздармен жасалатын операциялар бойынша
салықтық ... ... ... және ... ... ... ... операциялар жолымен нарықтағы сұраныс пен ұсынысты
реттеу.
Нарық экономикасы дамыған елдерде инвестициялық ... ... ... ... беретін, яғни заңдар мен арнайы органдардан басқа
да сол саланың өздерінде ... ... және ... ... қамтамасыз
ететін “заңдар” мен “ведомстволар” бар.
Өзін-өзі реттеу екі негізгі элемент арқылы ... ... ... ... ұйымдардың өздері мәміле жасау
тәжірибесіне қатынасады;
- өзін-өзі реттеуші ұйымдар қоғамдық органдар есебінен емес, негізінен
нарықтың есебінен қаржыландырылады.
Өзін-өзі реттеу жүз жыл бойы қалыптасып ... ... ... ... бұл бағалы қағаздар нарығына қатынасушылардың экономикалық
мүддесінде болады. Қазіргі өзін-өзі реттеу, мемлекеттік реттеумен қатар,
бағалы қағаздар облысындағы бизнес үшін ... ... ... болып қала
беруде.
Өзін-өзі реттеу өзінің көп жылдық іс-тәжірибесінде нақты ... және ... ... ... ... тәжірибелерінің
ерекшеліктерін, жұмсалмдарды қорғау, құқықтық және саяси талаптарды ескеру
қажеттігін ... ... ... әр түрлі дәрежеде өзін-өзі реттеу қалыптасты.
Мемлекеттік және өзін-өзі реттеуші ұйымдардың арасындағы ынтымақтастық,
жүйенің өміршендігінің маңызды ... ... 4 ... ... ... өзін-өзі реттеудің
үлестік құрылымы; бағалы қағаздар нарығының комиссиясы; қызметтері жеке
көздерден қаржыландырылатын тәжірибелі бизнесмендер кеңесі; өзін-өзә
реттеуші жүйеміен ынтымақтастықты жұмыс ... ... ... заң бойынша немесе үкіметтің тарапынан өзін-өзі реттеуге
байланысты өкілеттік берілген. Бұл өкілеттік ... ... ... ажыратылады. Негізінен өзін-өзі реттеу үш сфераны қамтиды:
нарықта жасалатын мәмілелерді реттеу; нарыққа қатынасушылар облысында
реттеу; сұраныстардың ... ... және ... ... ... ... сфералары: екінші реттегі нарықтағы бағалы
қағаздарды анықтауды; нарықтық ақпараттарды сауда-саттық ережелерін;
мәмілелерді тексеру және ... ... және ... ... ... ... ... коммерциялық
этикалар кодексін; атқару және тәртіп процедураларын қамтиды.
Ведомстволармен өзін-өзі бақылау және өзін-өзі реттеуді қамтамасыз
етушілерге қор ... ... Оның ... ... ...
нарықтың өтімділігі. Өтімді нарық жеке мәмілелерімен, мәміледен мәмілеге
өтудегі аз ғана ауытқу және сатып алушылар бағалары арасындағы аз ғана
алшақтықтың болуымен ... ... ... ... ... ... инвесторлар арасында дүрбеленге жол береді. Биржадан
басқа реттелген нарықты ... ... ... ... ... ... ... яғни биржадан орын сатып алуға өтініш беріп, биржалық мәміле
жасағанға дейінгі қадамдарында биржаның әкімшілігінен комитеттерімен
дайындалған көптеген нормалармен ... ... ... ... ... ... де биржалар
сияқты, бағалы қағаздар туралы заңдылықтарды өздерінің мүшелерінің
орындауына толық жауап береді және инвесторлардың мүдделеріне сай, шыншыл,
теп-тең, ... ... ... ... ету ... ... реттеуге құзіретті болып келеді.
2.2. Бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қызмет.
Әлемдік тәжірибе жай банк ісі қызметімен бағалы ... ... ... ... екі ықпалын ажыратады.
Ықпалдардың біріне сәйкес банктерге бағалы қағаздар нарығында кәсіби
қызметтің кейбір түрімен (брокерлік, делдалдық, нарықты ұйымдастырушы)
айналысуға болмайды, ... ... ... ... емес қызметтің
бөлек түрлеріне шектеулер қойылуы қажет. Банктерді коммерциялық банктерге
(салымдар мен депозиттерді ... ... ... ... қағаздармен
байланысты кейбір кәсіби емес операциялармен (мемлекеттік емес бағалы
қағаздарды қаржыландыру) айналысуға шек қою дегенді білдіреді, сонымен
қатар тәуекелділікке жоғары ... ... ... ... ... ... ... банктерге жай банктік операцияларды бағалы қағаздар
нарығының көптеген операциялармен ... ... ... Бұндай
ықпал еуропалық елдерде басым және одақтастық Еуропа болашағы үшін негіз
ретінде қабылданған. Осы ықпалға сәйкес банктік инвестициялық
операциялардың ... ... ... тура ... «хирургиялық»
шаралармен емес, ал банктік қызметке мемлекеттік бақылау жүргізу жолымен
(Қазақстанда да қадағаланады) ... ... ... ... тыс инвестицияларын арнайы «кіріктірме»
шектеулерді енгізу арқылы жүзеге асырылу керек. Қазақстанда банк жүйесі
банктердің әмбебаптылығының – ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы» Қазақстан Республикасы Заңы
негізінде өздері тартқан ақша қаражаттарын бағалы қағаздарға
инвестицияланған заңды ...... ... ... ... ... операцияларды Қазақстан Республикасының бағалы қағаздары
бойынша Ұлттық комиссиядан рұқсат қағаз алған кезде «Банктер және банктік
қызмет туралы» заң күші бар ҚР Президентінің ... ... және ... ... ... ... асырады.
Екінші деңгейдегі банктер бағалы қағаздар нарығында заңды рұқсат
етілген келесідей қызмет түрлеріне атқарады:
- брокерлік және делдалдық ... ... мен ... ... ... ... ... қатысушыларға есеп айырысу қызметін көрсету;
- Кастодиондық қызмет;
- ... ... және ... ... ... ... ... қызмет және т.б.
«Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңға сәйкес брокерлік қызмет ... ... ... ... тапсырысы бойынша бағалы
қағаздармен мәмілелерді жүргізеді.
Делдалдық қызмет өз атынан бағалы ... және өз ... ... ... ... жүргізу тұжырымын жасайды.
Кастодиондық қызмет – клиенттердің сенімді бағалы қағаздары мен ақша
қаражаттарын сақтау және есепке алу бойынша қызметтерді жүргізу.
Қаржылық активтерге ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің
бағалы қағаздар нарығындағы жаңа қызмет түрі болып орын алады. Көрсетілетін
консультациялық қызметтер табыстар мен әр ... ... ... ... ... талдауға, сатып алу және бағалы қағаздар
портфелін олардың ... ... ... ... ... үшін ... мүмкіндік беретін банктердің ішкі ақпараттық жүйесіне
сүйенеді.
Одан басқа банк делдалдық операцияларды жүргізе алады. Банк
комиссиялық кезеңде оның клиенті, мысалы, қандай да ... бір ... ... ... ... ... ... қатысады. Банктің
қатысуы екі жақтың құқықтары мен міндеттемелері берілетін ... ... ... ... тек ... қағаздар эмитентімен ғана емес, сонымен бірге оларды
сатып алушы немесе сатушымен әріптестік қарым-қатынаста болады. Бұл ... жақ ... ... Онда банк ... ... келесі қызмет
түрлерін орындауға міндеттенеді:
- сатуға ұсынылатын бағалы қағаздарға өтініш бойынша бағалау жүргізу;
- оның атына және оның есебіне бағалы ... ... ... ... қағаздарды орналастыру;
- бағалы қағаздар нарығындағы мәміле, бағам туралы хабарлау;
- бағалы қағаздар нарығында бірлестік әрекеттерін жүргізу;
- бағалы қағаздар ... ... ... кез ... ... ... беру.
Сонымен қатар коммерциялық банктер қарыз алушыдан бағалы қағаздарды
берілген қысқа мерзімді несие бойынша кепіл ретінде қабылдауы мүмкін.
Кепілзат құны атаулы құн бойынша емес ... ... ... ... ... қарастырылатын түрінің айрықшалығымен түсіндіріледі: осы
бағалы қағаздардың нарықтық бағамы түскен кезде бірден құнсыздануы мүмкін.
Кепілзаттың өзіндік ... ... ... ... кепілзат
құнымен жойылмай, оның барлық мүлкіне таратылатындығымен тұжырымдалады. Тек
осындай тәсілдеме кепілзат қабылдай ... ... беру ... банктің
коммерциялық қызығушылығын қорғайды.
Коммерциялық банктердің бағалы қағаздармен операцияларын кеңейтуге
талпынуы, біріншіден, осы операциялардың жоғары ... ... ... ... ... ... саласына қатысты қысқаруымен
ынталандырылады. Нарықты интернационалдандыру нәтижесінде ұлттық
коммерциялық банктер банктерге айтарлықтай пайда әкелетін шетел ... ... ... өз ... ... ... ... нарығында кәсіптік қызметті жүзеге асыруға келісім алу
үшін ҚР Ұлттық банкке келесі құжаттар ұсынылады:
... ... ... ... келісім алу үшін өтініш;
● ұсынылатын кәсіптік қызметке нақты сипаттама, оның құрамына оларды
жүзеге асыру тәртібі, банктік бақылау, банк ... ... ... ... ... беретін біліктілік куәлігінің көшірмесі кіреді.
Бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге асыруға келісімді
ҚР Ұлттық банкі екінші деңгейдегі коммерциялық банктерге беруі мүмкін, ... ... ҚР ... ... сәйкес бір жылдан кем болмайтын уақыт
ішінде банктік және басқа да операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... пруденциалық
норматив пен келісім беру туралы өтінішті ұсынғанға дейінгі үш ай ішінде
басқа да ... ... ... мен ... ... ... Республикасы Ұлттық банкі және басқа банктер алдында
міндеттемелер бойынша мерзімі өткен қарыздары жоқ;
... ... ... ... ... мен ... актілерінің талаптарын орындайды;
● Өз штатында бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге
асыруға құқық ... ... ... бар үш ... болуы керек.
Ұлттық банк банкке бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге
асыру келісімін келесі негіздерде бермеуі мүмкін:
● банктер «Бағалы ... ... ... ... ... ... ... талаптарды орындамаса;
● штатында біліктілік куәлігі бар үш маманның болмауы;
● заңда көрсетілген талаптарға ұсынылған құжаттардың сәйкес келмеуі.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкінің келісімін алған банктер бағалы қағаздар
бойынша Ұлттық комиссиядан үш ай ішінде ... беру ... ... ... ... банк ... келісімінің үш ай ішінде заңды күші болады. Банк
Қазақстан Республикасы бағалы ... ... ... ... ... ... келісім заңды күшін жоғалтады.
Куәландырылған лицензия көшірмесі банк клиентінің көздері оңай жететін
жерде тұруы керек.
Басқа көшірмесін Қазақстан Республикасы Ұлттық банкіне оны ... ... 5 күн ... ... ... ... ... банк келесі жағдайларда қайтарып алады:
● дұрыс емес мәліметтер анықталған кезде;
... ... ... нарығында кәсіптік қызметін реттейтін
заңдылықтар бұзылған жағдайда;
● банктің Ұлттық банк бекіткен пруденциалық нормативі мен басқа да
орындалуға міндетті мөлшері мен ... ... банк ... ... алу ... жеті күн мерзім ішінде
бағалы қағаздар бойынша Ұлттық комиссияға хабарлайды.
Ұлттық бан бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті ... ... ... ... отырады.
2.3. Бағалы қағаздар және оның айналу мәселелері. Қор биржасы
Бағалы қағаздар – ... ... ... оның кәсіпорын (фирма
мүліктеріне қатысы барлығын куәландыратын коммерциялық документ. Бағалы
қағаздар табысты иелеріне дивидент түрінде әкеленеді. Қазақстан
Республикасы Президентінің «Бағалы қағаздар және қор ... ... ... 21-ші ... ... байланысты елімізде бағалы қағаздар нарығы
айналымына акция, облигация, мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер, жинақ
пен депозит, сертификаттарды және ... ... ... ... бойынша оларды нарыққа еркін сату ҚР-ы 1997-ші
жылғы 15-ші наурыздағы «Бағалы ... ... ... Заңына сай
жүргізіледі.
Капитал салудың сенімділігіне, табыс әкелудің тұрақтылығына тек
облигация ие бола алады. Облигация (ол) сатушылардың ақша қаржыларын
куәландырады. Сондай-ақ номиналды ... ... ... ... ... уақытта мөлшерлі пайызын қайтаруда ескереді. Пайыз
салымның белгіленген мерзімінде тең порциямен төленеді. Кейбір
облигацияларды пайыз арнайы өтелмейді. Облигацияны жабу кезеңіндегі сатып
алынған ... мен ... ... баға ... ретінде төленеді.
Облигацияның бірнеше түрі бар: мемлекеттің ішкі және жергілікті займ
облигациясы, мақсатты займдар облигациясы, аймақтық облигация және
кәсіпорын (фирма) облигациясы. ... әр ... боп ... ... ... ... пайыздық және процентсіз (мақсаттық), еркін айналыста
және шекті айналыс шеңберінде. Бұдан басқа мемлекет әр түрлі қазналық
міндеттемелер түрін шығарады. Бұл тұрғындардың өз ... ... ... салу ... ... және ... ... қорын бюджетке
ұстаушыларды куәландырады. Куәландырған құжат нақты табысты бағалы
қағаздардан белгіленген барлық мерзімде алып тұру ... ие ... ... мына ... бар: ұзақ мерзімді, орташа
мерзімді, қысқа мерзімді. Ұсақ мерзімді қазыналық міндеттемелерді алушылар
үшін мемлекет 5-ден 25 жылға дейін шығарады. Бұл ... ... ... жыл ... ... төлейді немесе міндеттемелерді номиналға
жыл сайын төлем жасамай-ақ пайыз төлеу арқылы жабуды ... ... ... ... 1 ... 5 жылға дейін шығарылып, купонға
ие болмайды. Қысқа мерзімді міндеттемелер иелеріне 3 және 6,12 айға
шығарылады. Бұл міндеттемелер купонға ие емес және ... ... оған ... пайыз көлемінде қосып, сатып алу жолымен
жүргізіледі.
Бағалы қағаөдардың келесі түрі акция болып табылады. Акция –
акционерлік ... ... ... ... ... қуаттайтын бағалы қағаз
және оның иесіне (акционеріне) пайданың бір бөлігін дивидент түрінеде алу
құқын береді. Акцияны акционерлік қоғам, ... ... ... ... мен ... ... ... Олар ұжымдық меншікке
негізделген немесе толық мемлекеттік меншік шаруашылығында болады. Акция
бағалы қағаздар нарығы – қор биржасында сатылады және ... ... ... ... биржалық емес сауда негізінде де жүзеге асырады. ... құны мен ... ... бар. ... нақты бағасы (нарықтық
курсы) акционерлік қоғам пайдасының мөлшеріне тікелей байланысты өзгереді.
Сондай-ақ алынатын дивидент мөлшері мен қарыз пайызы деңгейіне ... ... ... ... ... ... (ірі ... және өкілді
(ұсақ купюрлы), жай, жеңілдікпен пайдаланатын, бір дауысты, көп дауысты,
дауыссыз болып қолданылады. Біздің елімізде жай ... ... ... табысы болып, акционерлерге салған капиталы үшін
айқындалған процент ... ... ... ... ... ... Алайда
жеңілдікпен пайдаланатын акция шектелген мерзімде қолданылады және белгілі
уақыттан соң, акционерлік қоғам оны жабады. Ал, ... ... ... ... ... ... дауысқа ие емесе. Жеңілдікпен
пайдаланатын акциялар акционерлік қоғамның жарғылық қорының 10 пайыздан
аспайтын сома мөлшерінде ғана ... ... ... былай бөлінеді: еңбек ұжымының акциясы,
кәсіпорын акциясы және акционерлік ... ... ... ... ... ... ... арендалы, ұжымдық кәсіпорын,
кооператив және қоғамдық ұйымдарға жататын кәсіпорындар шығаруға құқылы.
Еңбек ұжымының акциясы сол кәсіпорында жұмыс істейтіндерге ... Оған ... ... таратылмайды.
Қазақстан республикасында реформалық процесті жүргізудің және
әлеуметтік-экономикалық қатынастар жүйесін қайта құрудың арқасында ... ... ... ... ... алына бастады. Дағдарыстың күшеюіне
қарай бұл процесс өте ауыр өтеді. Сондай-ақ оның экономикада қалыптасуы мен
қарқынды дамуы ... ... Ең ... ... ... ... ... қарай ірі кәсіпорындардан қалыптасады. Ең
басты ұйымында «Балалық» кәсіпорынның бақылау ... ... ... ұйымның мұндай бірлестігі ірі өндірістік кешеннің жұмысын
кепілдікпен атқарады. Бұлай атқару өз ... ... ... ... өткеретін, шикізатпен қамтамасыз ететін ірі кәсіпорындар,
конструкторлық және жобалық ... ... ... т.б. ... нәтижесінде жүзеге асады.
Акцияның сатылу және сатып алу бағасын акция курсы дейміз.
Егер ол көп болса, онда дивидентте жоғары боп төлінеді. Алайда ... иесі ... ... ... одан ... ... қарыз
проценті – табыспен салыстырады. Себебі банкке ақшаның сала отырып
кепілдікпен алатынына толық сенімді. Процент ... ... ... акция
курсы төмен болады және керісінше. Ол былайша анықталады:
дивидент
Акция курсы = ----------------------- х 100
қарыз пайызы
Дивидент деңгейі ауытқысы, оның көлемін анықтайтын ... ... ... ... болмауы қажет, себебі ол банктегі салымдар арқылы
төленеді. Банк проценті кепілдендірілген, ол дивидент тәуекелмен
байланысты. Әйтпесе ... ... ... салуға ыңғайланар еді. Дивидент
деңгейінде инфляция индексі мен тәуекел дәрежесі ескеріледі. Соңғысының
сандық бағасын беру ... ... оның ... ... ... қорының жіберген пайызын есепке алады. Егер банктың салымдық
процентін орташа 5% деп алсақ, инфляция ... 7% , ал ... 5% ... Онда ... ... ... құқының 17%-дей
шамасын құрайды.
Бағалы қағазда сауда-сатығының орталығы қор биржасы болады. Бұл
тұрақты жұмыс ... ... ... ... қаржы мекемесі немесе
сатушы мен сатып алушы белгілі уақытта бір-бірін табатын тұрақты ... ... ... ... өткен, айналымға шығарылып, оны реттеп
отыратын қағаздарды қайта сатады. Сөйтіп қор биржасы екінші аталатын бағалы
қағаздар нарығына қызмет ... ... ... ... сату мен ... ... курс ... жүзеге асады.
Бағалы қағаздар курсы қозғалысының жиынтық көрсеткіші ... ... ... болып табылады. Бұл АҚШ-тағы ірі компаниялары тобы акция
курсының орташа көрсеткіші. Осы мәліметті ХІХ-дың аяғынан бастап «Доу-Джонс
энды компани» фирмасы шығарып ... Бұл ... ... қор ... ... ... компаниялар тобының (30 өнеркәсіп корпорациясы, 15
қоғамдық қолдану кәсіпорны, 20 темір жол компаниясы – барлығы 65
корпорация) күнделікті ... ... ... құрайды. Осындай
орташа есептеу жүйесі облигацияның 6 тобында да жүргізіледі.
Қазіргі кезде дүние жүзінде 60-тан астам елде 200-ге жуық қор ... ... ... ең ... ... (1023,2 ... Лондон (76,4
млн.долл.), Токио (392,3 млн.долл.), Париж (19,3 млн.долл.) биржалары болып
табылады. Қазақстанда 1995 жылы сәуір айында «Бағалы ... және ... ... заң ... Қазақстан Республикасы қор биржасындағы тек
көлемді сауда-саттыққа ғана ... ... ... ... ... да бағалы қағаздар түрлері бар. Бұл депозиттер мен
жинақтық сертификаттары.
Депозиттік сертификат – банк шығарған ақша нарығының инструменті. ... ақша ... ... ... белгілейді және проценттік
ставкасы да бар. Оны инвестор, кәсіпорын, ұйымдар кеңірек қолданылады.
Себебі, сертификат жеңіл ... ... ... ... инвестициялық
инструмент болып табылады.
Жинақтық сертификат – несие мекемесінің ақша ... ... ... ... ... ... ... өткен соң, пайызбен қоса
салушыға алу үшін құқық беретін құжат Сертификатты Ұлттық банк немесе басқа
банк береді. Бұл ... ...... ... ... ... болып табылады.
ІІІ-тарау. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы
қағаздар нарығын жетілдіру
3.1. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар
нарығында алатын орны
Алғашқы бағалы қағаздар ... ... ... ... және ... кезінде эмитент немесе оның тапсырысы бойынша бағалы қағаздар
нарығының кәсіби қатысушысы және инвесторлар арасында ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы – бұл
бағалы қағаздың өзінің эмитентінен алғашқы сатып алушысына дейін жүріп
өтетін экономикалық кеңістік.
Екінші ретті ... ... ...... ... нарығының
қатысушылары арасында бұрын шығарылған бағалы қағаздардың айналысы кезінде
пайда болатын ... Яғни – бұл ... ... ... ... ... қағаздардың айналатын кеңістігі.
Ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығы – бұл ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының сәйкес лицензиясы
бар кәсіби қатысушылары арасында айналуы.
Ұйымдастырылған бағалы ... ...... ... ... үшін ... ережелердің сақталуынсыз айналуы.
Ұйымдастырылмаған бағалы қағаздар нарығы тарихи түрде ХҮІІІ ғасырдың
басында пайда болған.
Ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығы қор биржасы ретінде ... тыс ... ... ... ... ... ретінде көрініс
табуы мүмкін. Қор биржасы ғылыми ақпараттық және техникалық жағынан
ұйымдастырылған және келесідей принциптер негізінде қызмет ететін бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... мен сенімділігін тексеру;
- сауда негізінде бір эмитенттің бірдей бағалы қағаздары үшін бірегей
курсты ... ... ... ... ... ... ету.
Биржалық нарық – бағалы қағаздардың сауданың биржаларында өтуі. ... ... ... нарығы, қатаң түрде биржаның ережелеріне
сәйкес және тек биржалық делдалдар арасында ғана жүреді. Ал биржалық
делдалдар бағалы қағаздар ... ... ... ... ... тыс ...... қағаздар мен сауданың биржадан тыс
өткізілуі. Бұл нарықта сауданы ұйымдастыратын және заң талаптарының
сақталуын бақылап отыратын бірыңғай орталық болмайды.
Сонымен қатар бағалы ... ... ... ... ... ... мүмкін. Соңғы жағдайда сауда қор
делдалдарын бірегей компьютерлендірілген орталыққа біріктіретін
компьютерлік желілер арқылы жүргізіледі.
«Кассалық нарық («кэш»-нарық немесе «спот»-орындалуын талап ететін
нарық) – бұл ... ... ... ... ... ... ... – атқарылу мерзімі 2 жұмыс күннен
асатын, көпшілік жағдайда 3 айды құрайтын әр түрлі мәмілелер жасалатын
нарық.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... екі ... ... жалпы нарықтық және өзіндік ерекшелігі бар қызметтер. Жалпы
нарықтық қызметтерге келесілер жатады:
- коммерциялық осы нарықтағы операциядан ... алу ... ... ... ... ... ақпараттық – сауда субъектілері мен объектілері туралы нарықтық
ақпаратты нарық қатысушыларына дейі жеткізіп тұру қызметі.
- Реттеушілік – саудаережелерін және саудаға ... ... ... ... ... және ... ... ережелерін орнату.
Өзіндік ерекшелігі бар қызметтерге төмендегілерді жатқызуға болады:
- қайта бөлу қызметі;
- баға және ... ... ... ... бөлу ... өз ... үш ... қызметке бөлінеді:
- нарықтық қызметтің салалары мен сфералары арасында ақшалай
қаражаттарды қайта бөлу;
- халықтың жинақ ақшаларын өнімсіз формадан өнімді формаға ауыстыру;
- ... ... яғни ... ... ақша ... ... бюджетің тапшылығын қаржыландыру.
Қаржы жүйесі шеңберінде қаражаттардың орын ауысуын қамтамасыз етуде
қаржы делдалдарының (институттарының) орны ерекше. Олар шаруашылық
субъектілер, халық және ... ... ... әрекеттеседі.
Қазіргі кезде бір уақытта эмитенттер де, трэйдерлер де болып ... ... ... ... ... ... ... бөлуге
болады:
1) мемлекет, жергілікті билік органдары, имиджі жоғары ұлттық және
халықаралық компаниялар. Осындай ... ... ... ... ... ... соқпайды. Себебі мұндай бағалы
қағаздарды әрдайым сатып алуға дайын сатып алушылар болады. Бұл
мемлекеттік бағалы қағаздардың табыстылығы аса ... ... өте ... сондықтан да тәуекелге бел буғаннан гөрі,
осындай сенімді бағалы қағаздарға өз қаражаттарын саламын деуші
тұлғалар ылғи да ... ... ... қағаздармен операциялар жүргізетін қаржылық институттар
(коммерциялық және инвестициялық банктер, сақтандыру компаниялары,
зейнетақы қорлары және тағы ... ... ... әр ... ... және жеке ... қаражаттарын біріктіреді
және олардың табысты бағалы қағаздарға орналастыру мүмкіндігін
қарастырады;
3) жеке ... – жеке ... ... ... венчурлық бизнес
кәсіпорындарының иелері;
4) бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары. Қажетті ақпаратты
иелену бұл категорияға бағалы ... ... ... Бір ... бірнеше қызмет түрімен айналысатын лицензияны
алу үшін бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларына ... ... ... ... яғни бұл ... тұлғаның штатына сәйкес
қызметпен айналысуға квалификациялық куәлігі бар мамандардың болу
керектігі. Бұл ... ... ... ... сай келеді.
Экономикасы дамыған мемлекеттердің барлығында қаржы нарығында
клиенттермен жұмыс істеуге белгілі бір деңгейдегі білімі бар және
арнайы емтихан тапсырған тұлғалар ғана жіберіледі;
- ... ... ... ... бұл дегеніміз
– бағалы қағаздар нарығының кез келген кәсіби қатысушысы, заң
актілеріне сәйкес, акционерлік қоғам формасында тіркелуі керек деген
сөз;
- қаржылық талаптар – бұл ... ... ... ... ... Таза ... ... кәсіпорынның акивтерінен
оның міндеттемелерін шегергенге тең. Жарғылық капитал – бұл заңды
тұлғаның өз қызметін ұйымдастыру үшін тартатын қаражаттары. Уәкілетті
орган меншікті капиталдың ... ... ... ... ... ... операциялардың нормативтік-құқықтық
базасын жетілдіру.
Бағалы қағаздарды номиналды ұстауға беру номиналды ұстаушыға бағалы
қағаздарға меншік құқын бермейді. Ол меншік иесінің құқықтарын жүзеге ... ... ... жүргізілетін мәмілелерді тіркеуді жүзеге асырады.
Бағалы қағаздардың бір номиналды ... ... ... ... бағалы қағаздармен жасалатын мәмілелерді орталық депозитаийде
немесе тіркеушіде көрсетпейді. Оның клиент болып, номиналды ұстаушы
саналады.
Заңмен бекітілген тәртіпте эмитенттің шешімі ... ... ... ... ... ... операцияларын жүзеге асыруға міндетті.
Номиналды ұстау институтының негізгі мақсаттары:
- бағалы қағаздармен жасалатын операцияларды жүргізу кезінде
тәуекелдерді қысқартуға ... ... ... ... ... мәмілелерді тіркеу жүйесін және оның тиімділігін қамтамасыз ету;
- активтерді ұтымды жұмсауға ... ... ... ... ... ... ету;
Номиналды ұстаудың негізгі принциптері:
- бағалы қағаздар нарығында номиналды ұстаушылар болып, арнайы
мамандандырылған қатысушылар ғана ... ... ... оның ... туралы, активтердің көлемі мен жағдайы
жөнінде ақпарат ала алады;
- номиналды ұстаушының бағалы қағаздарға қатысты іс әркеті, клиентпен
белгіленген шарттарда жүзеге ... ... ... жүргізілген мәмілелер жөнінде номиналды ұстаушы
клиент алдында үнемі есеп ... ... ... ... ... ... арасындағы келісімшартта
көрсетілуі мүмкін. Номиналды ұстаушы бағалы қағаздардың меншік иесі бола
алмайды, ол тек бағалы қағаздарға ... ... мәні бар ... асырады.
Мәмілелер тек қана меншік иесіне мүддесімен ол белгілеген шеңберде
ғана жүзеге асырылады. Номиналды ұстаушы:
- бағалы қағаздарды кепілге берудің құқын көрсетуі;
- иелік ... ... ... ... түрін анықтауы және т.б. қажет;
Номиналды ұстаушының клиенттері бағалы қағаздардың шын мәніндегі меншік
иелері бола алады.
Бағалы қағаздардың номиналды ... ... ... кастодиандар;
В) бағалы қағаздар мен мәмілелерді тіркеуді жүзеге асыруға лицензиясы мен
өкілеттігі бар брокер-диллер бола ... ... ... ... ... ... ... түрлері
жатады;
1. Депозитарлық қызмет – бағалы қағаздардың дематериализациясы мен бағалы
қағаздармен мәмілелерді техникалық қамтамасыз ету, бағалы қағаздар
иелерінің құқықтарын растау мен есебін жүргізу ... ... ... ... ... мен ... ... асыру
кезінде тәуекелдерді кеміту мақсатында құрылады.
Қазақстан Республикасында орталық депозитарий құрылды және қызметтің
берілген түрін жүзеге асыруға ... ... бар. 2006 ... ... ... ... қатысуымен Қазақстан қор биржасында
алғашқы сауда өтті.
2. Брокерлік қызмет – клиенттің ... мен ... ... ... ... ... негізінде қызмет ететін, брокер мен бағалы
қағаздардың азаматтық – құқықтық мәмілелерін жасау бойынша қызмет.
Брокер – диллерлер үшін ... екі түрі ... ... ... ... клиенттердің шоттарын жүргізу құқы мен
брокерлік – диллерлік қызметтің бірінші категориясы;
- клиенттердің шоттарын жүргізу құқынсыз брокерлік – диллерлік қызметтің
екінші категориясы;
Екінші категориядағы ... бар ... ... ... қағаздардың номиналды ұстау ниетінде өздерінің клиенттерімен
комиссиялық келісімшарт жасайды. Екінші категориядағы лицензиясы ...... ... ... ... номиналды ұстауды
қарастырмайды.
Бірінші категориядағы брокер-диллерлер клиенттің бағалы қағаздарымен
мәмілелерімен тіркеуге құқы бар, яғни олар ... ... ... ... ауысуын жүзеге асырыла алады.
3. Кастодиандық қызмет – бұл клиенттердің ақша қаражаттары мен бағалы
қағаздардың сақтау және олармен жасалатын ... ... ... ... ... ... құру көбінесе институтционалды
инвесторларға: инвестициялық және зейнетақы қорлар, сақтандыру ... ... ... қамтамасыз етілген.
Мамандандырылған қатысушының қызметін номиналды ұстау институты
негізінде қарастырайық.
Номиналды ұстаушыларға қойылатын талаптар:
Оларға бағалы қағаздар ... ... ... ... ... үшін ... ... қойылады:
- бірінші категориядағы брокер-диллерлердегі куәліктердің келесі түрі
болу керек:
1. бірінші ... ... ... мен ... ... ... – брокерлік-диллерлік қызметтің жүзеге асыруын
бақылайтын бірінші басқарушы немес оның орынбасары.
2. бірінші категориядағы – сауда бөлімшесінің ... ... ...... ... мәмілелерді аяқтауға
қатысатын (техникалық функцияларды жүзеге асыратын тұлғалардан басқа),
сауда бөлімшесінің барлық ... ... ... ... ... ... тіркеу және
орындау жұмыстарын жүзеге асыруға құқылы) – бэк-офистің басшысы;
5. екінші категориядағы брокер-диллердің және оның ... ... және ақша ... есеп ... қызметін жүзеге
асырумен бағалы қағаздармен мәмілелерді орындауға қатысатын (тек қана
техникалық функцияларды жүргізетін тұлғалардан ... ... ... ... ... қызметкерлеріне Қадағалау
Агенттігі берген мамандық куәліктерінің жалпы саны:
Бірінші категорияда үштен кем емес;
Екінші категорияда екіден кем емес болу керек.
Брокер-диллер қызметінің жүзеге асыруын ... ... ... ... ... ... оның орынбасары
қызметіне бэк-офистің басшысының қызметі қосарлануы мүмкін.
Екінші деңгейдегі брокер-диллердің ұйымдастыру құрылымын Қазақстан
Республикасының заңдық нормалары мен брокер-диллердің, оның ... ... ... ... ... өзі ... талап қалыптасқан әлемдік тәжірибеден шығады. Нарықтық экономикасы
дамыған барлық елдерде бағалы қағаздар нарығында клиенттермен жұмыс істеуге
тек қана арнайы емтихандарды ... және ... бір ... ... бар
ғана мамандар жіберіледі.
Қорытынды
Курстық жұмысымды қорытындылай келе, бағалы қағаздар дегеніміз бұл
капиталдың ... ... Ол жеке ... ... ... ... Мұнда жеке ресурстарға меншік, жер, тауар, ақша және
т.б. ... ... ... бұл құжаттар нақты объектілерден бөлініп,
бағалы қағаздар түрінде өзіндік айналысқа ие.
Алғашқы бағалы қағаздар нарығы бағалы ... ... және ... ... ... немесе оның тапсырысы бойынша бағалы қағаздар
нарығының кәсіби қатысушысы және ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, алғашқы бағалы қағаздар нарығы – бұл
бағалы қағаздың өзінің эмитентінен алғашқы сатып алушысына дейін жүріп
өтетін ... ... ... ... ... және ... ... сақтай
отырып оны ұсынған кезде ғана жүзеге асуы мүмкін болатын мүліктік құқықты
куәландыратын құжат.
Бағалы қағаздардың ... ... ... ... бағалы қағаздар
мәртібесіне ие болуы үшін қосымша сапаларын анықтау ... ... ... өз кезегінде меншік дәрежесі нысанындағы
мүліктік құқықты (корпорация акциялары, вексельдер, коносаменттер ... ... ... иесі мен оны ... ... ... корпорациялармен
мемлекет облигациялары, сертификаттары, қарыздық қатынасты куәландыратын
ақшалық құжаттарды білдіреді.
Қосымша №1
Бағалы қағаздар және олардың өзара айырмашылықтары
|НЕГІЗГІ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ... ... ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ... ... активтің болашақ |
|капиталды тарту ... ... ... ... ... АҚ капиталына|Анықтамасы: ұстаушының базистік |
|үлесін қосқанын және сол АҚ-ды ... ... ... ... ... ... ... |активті болашақта белгіленген |
|беретін бағалы ... ... ... ... |
| ... ... қағаз. |
|Ерекшелігі: акцияның түрлеріне қарай|Ерекшелігі: инвесторда ... ... ... да әр |мәміледен бас тарту құқы бар. |
|түрлі. | ... ... |2. ... ... Жай ... және ... |Түрлері: мерзіміне қарай – |
|бар акция ... және ... |
| ... ... – колл және ... ... ... капиталды |Шығару мақсаты: активтің болашақ ... ... ... ... ... ... белгілі бір |Анықтамасы: ұстаушының базистік ... және ... ... ... болашақта белгіленген |
|жұмсалған капиталды қайтаруды ... ... ... ... ... ... қағаз. |міндеттемелік бағалы қағаз. ... ... ... |Ерекшелігі: инвесторда болашақты |
|тек қарыз берушісі болып табылады |мәміледен бас тарту құқығы жоқ ... ... ... ... жоқ. ... келісімшарт. ...... ... ... ... үлгілері |
| ... үлгі ... үлгі ... ... ... ... банктік |
|әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... әсер етпейді |әсер етеді ... | | ... | | ... ... |Ірі ... ... |ТҰҚ, ... |
|ұстаушылары |болмауы ... ... ... |жиі ... | | ... | | ... | | ... | | ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялары: рәсімделуі, есебі және даму келешегі63 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Арыз немесе өтініш13 бет
АӨҚО инфрақұрылымы9 бет
Бағалы қағаз және оның түрлеріне сипаттама36 бет
Бағалы қағаз түрлері мен жіктелуі34 бет
Бағалы қағаздар азаматтық құқықтың объектісі ретінде.56 бет
Бағалы қағаздар жайлы37 бет
Бағалы қағаздар және олардың айналыс мәселелері. Бағалы қағаздар нарығы17 бет
Бағалы қағаздар және қаржы рыногы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь