Сауат ашу кезеңі - бала тілінің дамуы процесіндегі ең жауапты да күрделі кезең

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. САУАТ АШУ КЕЗЕҢІ — БАЛА ТІЛІНІҢ ДАМУЫ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЕҢ
ЖАУАПТЫ ДА КҮРДЕЛІ КЕЗЕҢ 5
1.1 Бастауыш сынып оқушыларының ауызша және жазбаша тілдерін
дамыту жолдары 5
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының тілдерін дамытудағы қойылатын
негізгі талаптар 8
1.3 Тіл білімін дамытудағы негізгі қайшылықтарды жою жолдары 13
1.4 Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының жүйесі 17

ҚОРЫТЫНДЫ 26

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 28

ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС 30
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы — көп ұлтты мемлекет. Оның негізгі заңында «Мемлекет ұлтаралық қарым-қатынас тілі мен басқа да тілдердің қолданылу аясын сақтауға кепілдік береді, олардың еркін дамуына қамқорлық жасайды», — делінген.
Үздіксіз өсіп отырған ғылыми-техникалық прогресс жағдайында баланың ой-өрісін барлық жағынан кенейтіп, оның интеллектісін дамытып, ғылым негіздерін сапалы түрде менгеруге көмектеспейінше, оқушыны келешекте коғам өміріне белсене қатысуға даярлау мүмкін емес. Қазіргі білім мазмұнының стандарты бойынша жасалынып отырған бастауыш сыныптарға арналған жаңа бағдарламалар мазмұны бұған дәлел бола алады.
Зерттеу объектісі - бастауыш мектеп окушыларынъң тіл дамыту процесі.
Зерттеу пәні - сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту әдістемесі.
Зерттеу мақсаты - сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту жұмысының әдістемесін ғылъми тұрғыдан негіздеп жасау және оның тиімділігін тәжірибе (эксперимент) арқылы анықгау.
Зерттеу болжамы. Сауат ашу барысындағы тіл дамыту -әдістемесі оңтайды жасалса, онда оқушылардың дүние танымын кеңейтумен бірге өз ойларын жүйелі түрде баяндауға, байланыстырып сөйлеу дағдыларын берік қалыпггастыруға мүмкіндік береді.
Зерттеу міндеттері:
-бастауыш сыныптарда тіл дамыту жұмысын жүргізуге қатысты ғылыми әдебиеттерге (педагогикалық, психологиялық) және бұрын жарық көрген оқу'лықгар (осы уақытға дейін жарық көрген "Әліппе" оқулығы) мен оқу бағдарламаларын тілін дамыту мәселесі тұрғысынан талдау;
-сауат ашу барысында жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының көлемін, мазмұнын, жүйесін анықгау;
-озат мұғалімдер тәжірибелерін зерттеп, қолданылып жүрген тиімді әдіс-тәсілдерді саралап, жинақгау;
-сауат ашу кезеңінде тіл дамыту жұмыстарын жүргізудің ғылыми негізделген әдіс-тәсілдер жүйесін жасап, оны тәжірибеде колдану;
- сауат ашу кезеңінде жүргізіліп келе жатқан тіл дамыту жұмыстарын жетілдіре түсу мақсатымен қазіргі қолданылып жүрген оқу бағдарламалары мен оқулықтарды жетілдіруге ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлеу.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: ұлы философтар мен ПСИХО-лингвист ғалымдардың ойлау мен сөйлеудің өзара тығыз байланыста дамитындығы туралы, сондай-ақ тілдің танымдық және қарым-қатынастағы ролі жайлы кағидалары.
Зерттеу әдістері: теориялық әдіс, баяндау әдіс, статистикалык әдіс, тексеру әдісі, оқушылардың іс-әрекет нәтижелерін талдау әдісі.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1. САУАТ АШУ КЕЗЕҢІ — БАЛА ТІЛІНІҢ ДАМУЫ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЕҢ
ЖАУАПТЫ ДА ... ... ... сынып оқушыларының ауызша және жазбаша тілдерін
дамыту ... ... ... ... ... дамытудағы қойылатын
негізгі ... Тіл ... ... ... ... жою ... ... ашу ... жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының жүйесі 17
ҚОРЫТЫНДЫ
26
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... — көп ... ... Оның ... ... ұлтаралық қарым-қатынас тілі мен басқа да тілдердің ... ... ... ... ... еркін дамуына қамқорлық жасайды», —
делінген.
Үздіксіз өсіп отырған ғылыми-техникалық прогресс жағдайында баланың
ой-өрісін барлық ... ... оның ... дамытып, ғылым
негіздерін сапалы түрде менгеруге көмектеспейінше, оқушыны келешекте коғам
өміріне белсене қатысуға даярлау ... ... ... ... ... ... жасалынып отырған бастауыш сыныптарға ... ... ... ... ... бола ... объектісі - бастауыш мектеп окушыларынъң тіл дамыту процесі.
Зерттеу пәні - ... ашу ... тіл ... ... мақсаты - сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту жұмысының
әдістемесін ғылъми ... ... ... және оның ... ... ... анықгау.
Зерттеу болжамы. Сауат ашу барысындағы тіл дамыту -әдістемесі оңтайды
жасалса, онда ... ... ... ... ... өз ... ... баяндауға, байланыстырып сөйлеу дағдыларын ... ... ... міндеттері:
-бастауыш сыныптарда тіл дамыту жұмысын жүргізуге ... ... ... ... және ... жарық көрген
оқу'лықгар (осы уақытға дейін ... ... ... ... мен оқу
бағдарламаларын тілін дамыту мәселесі тұрғысынан талдау;
-сауат ашу барысында жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының ... ... ... мұғалімдер тәжірибелерін зерттеп, қолданылып жүрген тиімді әдіс-
тәсілдерді саралап, жинақгау;
-сауат ашу ... тіл ... ... ... ... әдіс-тәсілдер жүйесін жасап, оны тәжірибеде колдану;
- сауат ашу кезеңінде жүргізіліп келе ... тіл ... ... түсу ... ... ... ... оқу бағдарламалары мен
оқулықтарды жетілдіруге ғылыми ... ... ... ... ... ұлы философтар мен психо-лингвист
ғалымдардың ойлау мен сөйлеудің өзара тығыз байланыста дамитындығы ... ... ... және ... ролі ... ... әдістері: теориялық әдіс, баяндау әдіс, статистикалык әдіс,
тексеру ... ... ... ... талдау әдісі.
1. САУАТ АШУ КЕЗЕҢІ — БАЛА ТІЛІНІҢ ДАМУЫ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЕҢ ЖАУАПТЫ ... ... ... ... ... ... және ... тілдерін дамыту
жолдары
Бұл кезенде, бірішіден, мектеп табалдырығын жаңа ашқан оқушының
алдында дұрыс ... ... ... ... ... бала ойын ... ... кұрдастарымен қарым-қатынас жасау барысында жағдайға
қарай, яғни қалауы бойынша сөйлейтін ... енді оқу ... ... оны ... ... етеді. Бұл — психологиялық және педагогакалық
тұрғыдан мұғалімнен ерекше шеберлікті қажет ететін ... ... ашу ... ... ... тілінің дамуымен бірге
жазбаша тілін дамьггу жұмыстары да жүргізіле бастайды. Алғашқы кезде ... ... ... ... сөздері немесе ауызекі тілде айтылатын
6асқа да ... ... ... ... ... ... ашу кезеңінде
оқушының сөзі әдеби нормаға сәйкес болуы ... ... ... Оқушы да
бірте-бірте өз ойын анық, дәл, түсінікті жеткізу ... ... ... ... ... сөзін, біртіндеп өз ... ... ... ... сауат ашу кезеңінде диалопы сейлеумен қатар монолопы
сөйлеу түрі қолданылатындығы белгілі. ... ... ... тілін
дамыту үшін сөйлеуге көбірек назар аудару қажет. Себебі оқушы монологты
сөйлеуде суретің ... ... ... ... ... алған
әсерлерін толық баяндап айтып беруге дағдыланады.
Төртіншіден, сауат ашу кезеңінде оқушы алташ рет өз ... сөз ... ... ... ... ... яғни сөйлеу
материалдарын саналы түрде тану процесі басталады.
Бесіншіден, әдіскер ғалымдар мен ... ... ... ... ең кауырт дамитын кезеңі - сауат ашу ... ... ... бала оку ... мектеп жабдықгарына, ішкі оқу
тәртібіне байланысты жаңа ... ... ... күнделікті қолданылысына
енгізуге мәжбүр болады. Ал бұған "Әліппе" оқулығындағы суреттерге, әрбір
дыбысты үйретуге, әліппе кезеңінде ... жаңа ... ... ... қоры мен ... ... ... түбегейлі өзгерістердің ауқымын
аңғару қиын ... ... ... бәрі - ... және әдістемелік тұрғыдан қарағанда өте күрделі цроцестер.
Осыған байланысты ... ... ... ашу ... тіл ... жұмыстарының әдістемесін зертгеу қажеттілігіне
тоқталдық, Алайда қойылып отырған проблеманың
ауқымдылығы бізден ең алдымен оның бұрын-сонды қай ... ... ... ... ... ... ... ісін ұйымдастыру, қазақ балаларының
сауатын ашу, тілін дамыту мәселелеріне арнап алғаш рет ғылыми еңбек ... - ... Ұлы ... ... ... отырған
зерттеуімізге қатысты пікірлері мен ... ... ... ... жоғарғы орындарға бағыттаған халық ағарту
мәселелері туралы ... ... мен ... жазған
хаттарынан, "Орыс тілін ... ... ... ... ... ... анық байқалды.
"Орыс тілін қазақтарға үйретудің бастауыш ... ... өз ... тақырыбымызға қатысты үш түрлі тұжырым жасауға
болады.
Біріншіден, әңгіме қазақ балаларының орыс тілінде сауатын ашу ... ... сол ... ... сөз мағыналарын білмейтін, сөздік
қоры жүйеленбеген оқушыны жазуға және оқуға ... ... ... ... ... сөздік қоры мағынасына қарай шартты түрде сегіз топқа
бөлініп, ... ... ... Ы.Алтынсаринді оқушылардың сауат ашу
кезеңінде білуге тиісті сөздік қорын анықгап, ... ... ... қазақ топырағындағы тұңғыш әдістемеші ретінде атап өтуге ... ... ... ... ... ... назары ана тіліндегі
синонимдік, антонимдік құбылыстарға ... рет ... ... ... - рубашка, жақсы - хороший, жаман - дурной т.б.
Достары мен таныстарына жазған ... ... ашу ... білімнің тиянақты болуын, оңайдан қиынға қарай ... түсу ... ... жаңа ... дұрыс .айтып, жаза
білгенше оқушыларға мұқзият меңгертуге тура келетінін, ол сөздерді арнайы
дәптерге жазғызудың, яғни ... ... ... ... ... тіл білімі мен оны окыту ... ... ... да ... ашу ... тіл ... жұмыстарьш жүргізу
мәселесіне көп көніл бөлген. Ғұлама ғалым әдістемелік ... ... ашу ісі ... ... ... ... ... туралы түсініктеріне сүйенше жүргізілуі қажеттілігін қайта-қайта
пысықтайды. Сондай-ақ ол тілі дамыған баланың ойы да тез ... ... ... ... ... "Тіл ... ... ашу барысында
тіл дамыту мақсатына арналған жатгығуларды көбірек ұсынады.
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының тілдерін дамытудағы қойылатын
негізгі талаптар
Зерттеудің ... ... ... тәуелсіз елге
айналып, әлемдік өркениеттін, дәстүрлі арнасымен қауырт даму жолына түсуі,
қазақ тілінің мемлекеттік тіл ... ие ... ... ... ... оның ішінде бастауыш және орта мектептегі оқу-тәрбие пропесіне
қойылатын талаптарды күрделендіре ... ... ... ... ... ... ... зиялылық (интеллекті) деңгейі мен практикалық ... ... сай жеке ... ... ... ... жеке тұлғаның бойындағы жетістіктің де, олқылықтың да негізі
бала кезде, оның ішінде бастауыш мектепте ... ... мен ... ... ... Көрнекті орын психологы Л.С.Выготский баланың
жеке тұлға ... ... ... ... ... ... қарастырады:
1) жаңа туған нәрестенің жаны пайда болғаннан кейінгі ... ... ... тік жүре ... ... ... алғаш сөйлеу дағдысын меңгере бастағанан кейінгі кезең;
4) белсенді ойнау кезеңі;
5) мектеп есігін ашқаннан ... ... он екі ... толғаннан кейінгі кезең;
7) жасөспірімдік пісіп-жетілу кезеңі.
Жоғарыда аталған әр ... ... ... ... ... ... ... ретінде.калыптасу жолындағы "шағын секірістерге" балайтын ғалым,
әсіресе, алғащқы сөйлеу ... ... мен ... ... ... ... ... береді.
"Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып
ескерсе, ... ... ... ... сондайдан білген, көргені көп
болған адам білімді болады,"- деген ұлы Абай ... ... ... ... күнін оның рухани туған күні ретінде атап ... ... ... педагогы И.Г.Фихтенід пікірі де жеке тұлғаның қалыптасуы мәселесін
арнайы зерттеген Л.С.Выготскийдің жоғарыдағы ғылым ... ... ... ... "мектеп есігін ашқан кезеңінде" оның қолына
қалам ұстатып, сауатын ашудың ең күрделі әрі жауапты ... ... ... осы ... ... тілін дамыту мәселесінің одан да маңызды жұмыс
екендігі талас туғызбаса керек.
Тіл ... ... ... ... бір ... ... балалардың ойлап ауызша, жазбаша білдіруге ... ... ... ... қайраткерлері (Ф.И.Буслаев,
К.Д.Удпшский, НА.Корф, В.И.Водовозов және т.б.) аса мән ... ... ... ... жөне практикалық мәселелерін атақты
әдіскерлер (К.Б.Бархин, Н.М.Соколов, М.А.Рыбникова, Е.И.Тихеева және ... ... ... ... ... дамыту проблемасы белгілі психологтар П.П.Блонский, С.А-
Рубинштейн, Б.Г.Ананьев, ... және т,б. ... ... ... ... ... ... негізін қалаған
ағартушығалымдар (Ы.Алтынсарин, А.Байтүрсынүлы және т.б.) ... ... ... ашу кезеңінде сөздік қоры мен сөйлеу
дағдысын қалыптастыруға баса назар ... ашу ... ... ... және ... қабілеттерін
дамыту мәселелері Т.ПІонанүлының, Ж Аймауытовтың, ... ... ... тілін оқьпу әдістемесін зерттеуішілер Қ.Жұбанов,
Ғ.Бегалиев, С.Жиенбаев, Ш.Сарыбаев, И.Ұйыкбаев т.б. ... ашу ... ... ... ... арнайы зерттеу объектісі ретіңде талдамаса
да, өз еңбектерінде бұл мәселеге тоқталып өтті.
Мектепке дейінгі жастағы балалар мен ... ... ... ... мәселелері М.Жұбанова, ... ... ... Т.Әбдікәрімова, Г.Уәйісова т.б. ғылыми-әдістемелік
еңбектерінде арнайы зерттелінді.
Әдіскер ғалым М.Жұбанованың ... ... ... ... зерттеу жұмысының жүргізілгеніне 30 жылдан аса уақыт өтті. Сол
уақытан бері ... ... да," ... ... мазмұнының да
біршама өзгергенін есептемегеннің өзінде, бұл еңбекте сауат ашу кезеңінде
жүргізілетін тіл дамыту әдістемесін арнайы ... ... алға ... ... ... тіл дамыту әдістемесінің ауқымды ... ... ... ... ... ... ... тіл дамыту жұмысына егжей-тегжейлі талдау ... ... ... ... ... ... ... оқыту жүйесінде мынадай
қайшылықтар бар екендігі анық байқалып отыр.
-Қазақстан Республикасының жаңадан қабылдаған "Бастауыш білім беру
тұжырымдамасынша" ... ... ... ... білім, білік,
дағдылардың деңгейіне қойылатын мемлекеттік стандарт талабы мен бұрынғы оқу
бағдарламаларының арасында сауат ашу кезеңінде ... ... ... ... ... ... ету қажеттілігі мен оның іс
жүзілік тұрғыда жасалмауы арасында;
Бастауыш ... ... ... мен ... ... балалардың ақыл-ойының дамуына жақсы өсер етумен бірге, олардын
ой-өрісін кеңейтуге мүмкіндік туғызады.
Білім ... ... ... оқудың теориялық дәрежесін
арттыру, окушыларды ... ... үшін ... ... ... де, оқытудың дәрежесі өз-өзімен проблемаларды шеше алмайды, істің
нәтижелі болуы мұғалімдердің теориялық білімді ... ... ... ... тікелей байланысты.
Ұйғыр мектептеріне арналып, біраз әдістемелік еңбектер жарық
көргенімен, бастауыш ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жағынан зерттеу жұмыстары аз.
Тілді білу — ұлтаралық қарым-қатынасты, ... ... ... ... ғасырлар бойы жасаған мәдениетін, оның ... ... ... ... сол ... ... карауға тәрбиелеумен
бірге, оның тілге деген сүйіспеншілігін оятады.
Бүгінгі танда Республикада ұйғыр ... ... ... өзінің
көптеген шешімдерін күтуде. Сондай істердің бірі — оқушының тілін дамыту,
оның әдістемесін жасау.
Окушының тілің ... ... ... зерттеу барысында әдіскер-
ғалымдардың ғылыми-зерттеу жұмыстарына шолу жасадық. Бұл ретте ... ... ... ... ... бастауы кезеңінде тұрғаны, оның
өз еңбектерінде оқушының сөздік қорын молайтын, тілін дамытуға, халык тілін
білуге, атап айтқанда, ... ... ... айырықша мән бергенін
көреміз.
Сондай-ақ қазақ тілін оқыту әдістемесінің негізін салған ғалым ... да тіл ... ... ерекше көніл бөлгендігі, бұл іске
жұмбақ, жанылтпаш, мақал-мәтелдер сияқты ауыз ... ... ... ... ... ... ғалымдарының арасынан психология мен педагогика ғылымдарына
орай еңбек ... ... ... тіл ... зор баға ... ... ... өркендеуінің бірінші шарты балаға жақпайтын сөз үйретпеу
керек. Екінші — баланы өз тектес ... ... ... ... Ал ... тілін шын дұрыс жолға салатын, ... ... ... ... ... ... ой мен ... байланысына ерекше көңіл
бөледі. Ойлауды сөзден бөлуте ... ... да ... тілін
дамыту әрқашан ой операцияларын орындаумен бірге қарастырылады. Оқушылардың
салыстыра, топтастыра, жүйелей, корытынды шығаруы, олардың ... ... ... логикалық дәлдігінен, бейнелілігінен көрінеді. Окушылардың
сөздік қорын байытумен байланысты жүргізілген жұмыстарда балалардың ұқсас
ерекшеліктері мен жеке бас ... ... ... ... қиял т. б.
әрекеттері ескеріледі. Сондықтан, окудың алғашқы күнінен бастап-ақ баланы
тыңдай білуге, онай ... ... ... ... ... бақылаумен қатар әріптерден сөз кұрау арқылы жетілдіріп
тәриеленеді.
1.3 Тіл білімін дамытудағы негізгі қайшылықтарды жою ... ... ... ... табу ... ... ... берсе, жоғарыда айтылған мәселелер ... ... ... ... ашу ... ... тіл ... әдістемесі" деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеу кезеңдері:
Бірінші кезенде (1992-1994 жылдар) тақырып анықталып, ... ... ... ... ... еңбектерге
теориялық талдау жасалып, зерттеудің ғылыми аппараты анықталды.
Ғұлама ғалымның 1912 ... 1925 ... ... 7 рет басылып шыққан
"Оқу құралы" мен 1925 ... ... ... әліп-биі" зерттеу жүмысында
окушылардың ойы мен тілін ... ... ... ... ... ... жан-жақты қарастырылады.
Диссертацияда бастауыш мектеп оқушыларының тілін дамыту мәселесі 30-
50 жылдары жарық ... ... ... ... ... т.б.) ... ... да өзекті-проблемалар қатарында күн
тәртібіне қойылтандығы айтылып, талданады.
Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамыту жұмыстарының тұтас ... ... ... тіл ... ... мәселелерін
зерттеген Б.Баймұратова, Т.Әбдіхәрімова, Г.Уәйісовалардың еңбектеріне де
талдау ... ... ... ... ... ... мен оқу
бағдарламалары сауат ашу ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізуді қамту тұрғысынан жан-жакты талданып, ондағы жетістіктер мен
кемшіліктер атап керсетілді. Озат ... ... ... ... оқушылардың тілін дамыту ... ... ... ... ... окушылардың байланыстырын сөйлеу
дағдысындағы кемшіліктер, олардың себептері анықталды.
Қазақ мектептерінің - бастауыш ... ... тіл ... ... ... зерттеу жұмысын атқарып ... ... бұл ... ... ... бөліктерге бөледі:
1. Сөздік жұмысы.
2. Сөз тіркесі және сөйлеммен жұмыс.
3. Байланыстырып ... ... ... осы ... ... ... ... талдау жасай
отырып, олардың бір-бірімен байланыстылығына тоқталады. "Бұл жұмыстар бір-
бірімен ... ... ... ... ... ... жұмыстарында қалған екеуінде (сөздік және сөз тіркесі мен ... ... ... ... ... шеберліктері ұштасады, яғни ойлау,
жүйелеу, текст құрастыру, ... ... ... ... ... іске ... Ғалымның осы тұжырымы қазіргі қазақ
мектептерінің ... ... тіл ... ... ... ... жүйе ретінде басшылыққа алынып, жақсы нәтижелерге қол жеткізуге
негіз болып жүр. ... ... ... жалпы бастауыш мектепте тіл
дамыту жұмысы мен сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту жұмысы бірдей емес. ... ... ... ... ... ... сөздік қоры мен сөйлеу
дағдысының мүлде төмен дәрежеде екенін көріп отырмыз.
Біздің ... - ... ... ашу ... ... тіл дамыту
жұмыстарының әдістемесін жасау.
Бүгінгі бастауыш сынып мұғалімдері, сондай-ақ кейбір ... ... ... окушыларының тілін дамыту жұмыстарын ең әуелі олардың сөздік
қорын байытудан, жаңа ... ... ... білетін сөздердің мағыналарын
нақтылаудан, басқаша айтқанда, сөздік жұмысынан ... жүр. Олар ... мен ... ... ... ... сөйлеуін дамыту
жұмыстарына сөздік жұмысынан кейін, екінші ... көшу ... ... ... жүйе ... ... ... барлық
кезендерінде, әсіресе, сауат ашу кезеңінде оң нәтиже бере бермейді. Себебі,
бірінші ... ... ... ... ... ... ... не екенін
білмейді, бірақ олардың бірқатары бірнеше сөйлемнін басын кұрап, көрген-
білгенін ... ... бере ... анықтау тәжірибесі көрсетті.
Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту ... ... ... ... тіл ... ... өзгешелігі - оқыту ісі
таңдау және жинақтау процесінің бірлігінен тұратындығында. Яғни әліппеге
дейінгі кезеңде, негізінен, ... ... ... сөйлеу
дағдыларына сүйеніп, оларға мәтінмен сөйлемді, сөйлемнен сөзді. ... ... ... жүргізіледі. Бұл кезеңде балалардың тілін дамыту
оларды байланыстырып сөйлету арқылы іске ... ... ... сөз буын,
дыбыс туралы түсінік беріледі. Әрине әліппеге ... ... ... ... т.б. белгілері бойынша топтатқызу жұмыстары нәтижесінде
балалардың сөздік корын жүйелеу ... да ... ... ... бұл
кезеңдегі негізгі міндет - оқушылардың байланыстырын сөйлеу дағдысы арқылы
оларға сөйлемнің, сөздік, дыбыстың ерекшеліктері туралы ұғым беру.
Ал, ... ... ... ... ... ... ... таңбасын жазуға үйретуде, сөздік жұмысы бірінші кезекке ... ... бұл ... тіл ... ... окушылардың ауызекі
байланыстырып сөйлеуін жаңа сапаға көтеру арқылы ... ... ... ... ... ... жүзеге асырыла бастайды. Сөз тіркесі және
сөйлем ... ... да осы ... ... ... ... ... тәрбиелеуге байланысты жұмыстар да ұмыт қалмайды.
Әліппеден кейінгі кезеңде тіл дамыту ... ... ... ... ... кезекке шығарылады. Алайда бұл
кезеңдегі тіл ... ... ... ... бағытталған
жұмыстардың сипаты әліппеге дейінгі кезеңмен салыстырғанда мүлде өзгеше.
Оқушылар сөз тіркесі мен сөйлемді саналы ... ... өз ... ... ... меңгереді. Ең бастысы - олардың жазба тілінің негіздері
қаланып, өз ойларын баяу болса да баяндап жазу машықтарына жаттығады.
Сонымен сауат ашу ... ... тіл ... ... 1 - ... ... ... отырғанымыздай, сауат ашу кезеңінде оқушылардың тілін дамытуға
бағытталып жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының жүйесі мен кұрылымы ... ... ... ... ... ... тіл дамыту
жұмыстарының түрлері мен оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін (әңгіме, ... ... ... ойын, әдеби мәтіндермен жұмыс, экскурсия сабақ
оқушылардың тілін жазу ... ... ... т.с.с.) зерттеу жұмысымызда
оқушылардың тілін дамыту үшін қолданудың бұл жұмыстарды жемісті атқарып
шығуға септігін ... ... ... ... ... ... ... өн бойында, әр сабақтағы ... ... ... ашу ... ... тіл ... жұмыстарының
жүйесі
Тәжірибе үш кезеңде ( анықтау, оқыту, тексеру) Алматы қаласындағы №
141 қазақ орта ... № 148 ... ... ... ... № 207, 244 ... еткізілді. Тәжірибеге 402 оқушы қатысты.
Тәжірибенің бірінші кезеңінде - 1-сынып оқушыларының ( саны - ... ... ... ... ... ... (2-кесте). Нәтижесінде
мектепке жаңа келген оқушылардың сөздік қоры мен ... ... ... ... ... ... ... коры шектеулі. Егер 7 жастағы балалардың
белсенді сөздік қорында 2500-3000 сөз болуға тиіс деген ... ... ... біз анықтау тәжірибесін жүргізген әр түрлі мектептегі
оқушылар тілінің даму деңгейі бұл талаптың орындалмағанын көрсетеді.
2. Балалар ... ... сол ... қолданып отырған
сөздерінің де мағынасын дәл және ... ... ... ... ... ... ... білетін ағаштың, гүлдің, жемістің,
көкөністің аттарын айту тапсырылған еді. ... ... ағаш ... жеміс пен көкөністі айыра алмады. Олар үшін жусан да, алма ... та қияр ... ... ... ... белсенді сөздік қорындағы сөздердің басым
көпшілігі - зат ... ... ... ... қимылды, әрекетті білдіретін
сөздер саны өте аз. ... ... ... өз ... сөз ... құрау мүмкіндігі шектелген. Мысалы, біз тәжірибеге қатыстырған
окушылар үстел үстіндегі ойыншықтарды сипаттауга келгенде қатты ... ашу ... ... тіл ... ... ... ... ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту |
| ... ... ... ... |1. ... ... сөйлеу дағдыларын байқау. |
|дейінгі кезең |2. Оларға сөйлем, сөз, дыбыс туралы алғашқы түсініктер|
| ... |
| |3. ... ... ... |
| |4. ... мәнеріндегі кемшіліктерді байқап, есепке |
| |алу. ... ... ... |1. ... дыбыстарды оқытуды және жазуды менгертуге |
| ... күн ... ... жаңа ... |
| ... ... ... белсенді сөздік |
| ... ... ... ... ... |
| |2. ... ... ... көп ... |
| ... ... іс ... ... алғашқы түсінік |
| ... ... ... ... ... ... |
| |3. ... ... ... ... қалыптастыру. |
| |4. ... ... ... ... ... |
| |5. ... ... дағдыларындағы кемшіліктерді |
| ... ... сөз ... т.б.) |
| ... жою ... жұмыстар жүргізу. |
|3. Әліппеден |1. ... ... және ... ... ... ... ... |алған білімдеріне сүйеніп, олардың ауызекі және |
| ... ... ... ... |
| |2. ... ... ... баса назар аудару. Шағын |
| ... ... ... ... жаза ... |
| ... |
| |3. ... ... ... ... сөздерді |
| ... ... білу ... ... |
| ... |
| |4. ... ... мен ... жетілдіруге |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... то-лық |Тапсырманы |Тапсырманы ... ... ... ... ... |жартылай және қате|
| ... ... кдте ... |
| | ... | |
| ... тар |4 |6 |20 ... ... | | | ... | | | |
| ... ... ... |Бақыл. |Тәжір. |Бақыл. |
| ... ... ... ... ... ... |
|I. Заттардың дара | |8 |28 |34 |4 |10 ... ... | | |(56%) ... ... анықтау| | | | | | ... |17 |5 |29 |35 |4 |12 ... |(34%) |(9,6%) |(58%) ... |(23%) ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |6 |27 |33 |7 |13 ... сөздерді|(32%) |(11,6%) |(54%) |(63,4%)|(14%) |(25%) |
|қолдану денгейі | | | | | | ... ... |17 |6 |23 |31 |10 |15 ... ... |(34%) |(11,6%) |(46%) ... |(28,8%)|
|мағыналары әр | | | | | | ... ... | | | | | | ... қолдану | | | | | | ... ... ... соң ... ... ... тәжірибе
тобы оқушыларының тек сөздік қорлары мен сөйлеу дағдыларының деңгейі ... ... ... оқу ... жазу тілнің, жалпы дүние танымының
бақылау ... ... ... ... ... ... Мұның өзі сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл ... ... оқу мен ... ... ... оң ... жасайтыны туралы біздің
ғылыми болжамымыздың дұрыстығын көрсетті. ... ... ... мазмұнын
әңгемелеу", "Тірек суреттер арқылы әңгімені ... "Бір ... ... ... арқылы шығарма жазу", ... ... ... ... ... етіп, ретімен жазу", "Орны ауысқан сөздерден
сөйлем құрау" тексеру тапсырмалары мен олардан шыққан ... ... ... ... ... ... ... көруге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Психологиялық зерттеу жұмыстарының нәтижесіне сүйенгенімізде, тілді
игеру, сөздік қорының ... ... ... ... ... ... кезеңнің өзінде-ақ практикалык ... ... ... калыптасатындығын байқаймыз. Л. С. Выготский өзінің психологиялық
зерттеу еңбектерінде: «Ребенок, приступающий к письму, не ... не ... в этой ... речевой функции, но он еще в высшей ... ... ... для чего ... эта ... ... ... — дейді.
Тіл дамыту жұмысында сөйлеу мен жазбаша тілінің ... ... ... орын ... Адам ... ... ... карым-катынас жасайды. Сөйлесу барысында тілдің түрлі көркемдік
құралдарын ... ... ... теңеу, мақал-мәтелдерді колданып
сөйлеу, әсірелеу, сөзге екпін түсіріп айту, ерекше үнмен, ырғақпен ... тағы ... ... ... ... сөйлеу процесінде екінші бір
адамға ойын жеткізеді. Ал ... ...... ... ... іске ... Жазбаша сөйлеу тілінде адам ойын жәй сөйлеммен де,
құрмалас сөйлем түрлерімен де бере ... ... ... ... ... бір ... ... Адам ойын сөйлеммен жүйелі ... ... ... жұрнак, түрлі тыныс белгілерін сұрау, леп, нүкте, ... ... т. б. ... ... ... ... ... менгерген
оқушы ойын жазбаша да жүйелі айтады, жаза да ... ... бұл ... ... ... ... қаралғанда ғана дұрыс нәтиже бер
Бастауыш сыныптарда оқушылардың жазбаша тілін ... ... түрі сан ... Атап ... ... жазу, есте ұстау арқылы
еркін көшіру, сөздік диктант, диктант, ескерту диктанты, түсің ... ... ... ... ... ... ... мазмұндама,
естіген, көрген оқиғалары, оқыған кітап бойынша шығарма жазу, өз ... ... жері ... су тау ... ... ... т. ... жұмыстары бұл көрсетілген түрлері бір-бірі тығыз байланысты, яғни таза
бірінің қолданылуы мүмкін ... ... ... есту ... көру ... ... т. б. ... ұйғыр сабақтарында
жүргізілетін жазу мысалдарының өзі оқушыларының дамытуға әсер ететіні
сөзсіз. ... ... ... ... негізінде іске асырылады.
Жоғарыда айтылған жұмыс түрлерін меңгерту мен қалыптастыру ғылымилық,
жүйелілік, ... ... ... ... іске ... ... грамматикалык-орфографиялық жаттығулар, көшіріп ... ... ... ... ... ... мазмұндама мен шығар жазуға үйрету
жұмыстарында ғылымилығы, теорияның ... мен ... ... ... ... ... принципі ескеріледі.
Қазіргі заман талабына оқушыларды дамыта оқыту ... ... ... деңгейін көтеру, қосарлана білімді ізгілендіру
принциптері ... ... ... ... ... ... ... мазмұндама материалын іріктеуде оқушыларыды ... мен ... ... ... ... рөл атқарады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сауат ашу кезеңінде қолданылатын көрнекіліктер мен дидактикалық
материалдардың тіл ... ... ... ... оқытудың педагогикасы
мен методикасының мәселелері" жинағында; - Алматы, 1993. - 19-21-6.
2. "Қазақ тілі" пәнінен жаңа бағдарлама ... ... ... 1995, №9-10. - 43-46-6. ... авторлық бірлестікте).
3. Тіл дамыту сабақтарындағы ұлттық тәрбиенің көрінісі //"Қазақ тілі
және қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов тіл дамыту әдістемесі жайында //Межвузовский
сборник "Совершенствование содержания началъного образования". - ... ... ... ... ... мектептің оқу бағдарламалары (1-4 сыныптар). -
Алматы: Республикалық баспа кабинеті, ... ... ... бірлестікте).
6. Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту ... ... ... ... деңгейі: жағдайы, мәселелері ... (12-14 ... 1998 ж). - ... 1998. - ... ... ... ... оқулығына). Алматы: Ата-мұра. 1998. 20
б. (Г.Серикбосинамен авторлық ... ... ... (тіл ... ... ... Атамұра, 1998.-80 б.
(Г.Серикбосинамен авторлық бірлестікте).
9. Қазақ тілі: Жалпы ... ... ... ... ... - Алматы: Атамұра, 1998. - 198 б (Г.И.Уәйісова, Р.С.Әміровтермен
авторлық бірлестікте).
10. ... ... ... әдістемесі: Жалпы білім беретін мектептің 2-
сынып мұғалімдеріне арналған. - Алматы: Атамұра, 1998.- 64 6 (Г.И.Уәйісова,
М.Қ.Солтанғазиналармен ... ... ... тілі бойынша диктанттар ... ... ... ... ... ... ... - Алматы: Ата-мұра, 1998. -38 б.
(Г.И. Уәйісова, Ізмұқановтармен ... ... ... ... ... ... ... түрлері |Толық және ... ... |
| ... ... ... және |
| | ... қате ... ... | ... | |
| ... ... ... ... ... ... |
| |тобы ... ... ... ... ... |
|I. Оқылған шығарма|23 |12 |23 |30 |4 |10 ... ... |(23%) |(46%) ... ... ... суреттер |22 |10 |25 |33 |3 |9 ... ... |(40%) |(19,2%) |(50%) ... ... | | | | | | ... Бір ... |17 |9 |27 |31 |6 |12 ... ... |(34%) |(17,4%) |(54%) ... |(23%) ... ... | | | | | | ... жазу | | | | | | ... ... тауып |19 |10 |24 |25 |7 |17 ... |(38%) |(19,2%) |(48%) |(48%) |(14%) ... ... |32 |7 |12 |30 |6 |15 ... ... |(64%) |(13,5%) |(24%) |(57 |(22%) ... ... жазу| | | |,6%) | | ... Орны ... |40 |15 |8 |30 |2 |7 ... ... |(80%) |(29%) |(16%) ... ... | | | | | | ... зерттеу жұмысы нәтижесінің қорытындысы сауат алу ... ... ... ... ... ... ... ісінің балалардын
дағдыларын, мағлұматтарын, дүниетаным деңгейін елеулі түрде дамытқанын ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткен нәтижелері мынадай қорытынды мен ұсыныстар жасауга мүмкіндік берді:
1. Психологиялық, ... ... және ... жасалған талдау сауат ашу кезеңінде оқушылардың тілін дамытуды
мүмкіндігінше жан-жақты, терең сипаттауға, ... ... ... психологиялық ерекшеліктері мен педагогикалық шарттарын,
лингвистикалық ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасады.
2. Мектепттерде сауат ашу ... ... ... ... ... ... ... және озат ... ... ... ... оқушылары мен оқу бағдарламалары зерттеу ... ... ... ... ... мен ... ... ашу кезеңінде оқушылардың тілін ... ... ... мен ... ... ... арқылы анықталып, оларды
жүргізудің тиімді әдіс-тәсілдері ұсынылды.
5. Осы кезге дейін бастауыш сынып ... ... ... де ... ... ... дамыту жұмыстарын ең әуелі олардың
сөздік жұмысынан бастап жүр. Олар сөз ... мен ... ... ... ... дамыту жұмыстарына сөздік жұмысынан
кейін, екінші кезекте көшу ... деп ... ... мұнадай жүйе сауат
ашу барысында оң нәтиже ... ... ... ашу ... әр
сатысында жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының өзіндік ерекшеліктері ғылыми
тұрғыда дәлелденді.
6. Сауат ашу кезенінде ... ... ... тіл ... ... 176 жаттығу үлгілері жасалып, жаңадан ... ... 27 ойын ... ... берілді.
7. Тәжірибенің нәтижесі тіл дамыту жұмысын дұрыс ... ... ... оқу, жазу, сөйлеу біліктері мен ... ... ... ... ... білімді жеңіл және жан-жақты терең
меңгеретінін көрсетті.
8. ... ашу ... ... ... ... ... жұмыстар (қосымша жаттығулар, тапсырмалар, ойындар т.б.) алуан
түрлі болғандықтан, оларды дұрыс пайдалану бастауыш сынып ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмысының ғылыми негіздері19 бет
Delphi программасы11 бет
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет
Access-ті бқ құру, сақтау және ашу7 бет
Action Script бағдарламалау тілінің теориялық негіздері22 бет
C# Тілінің негіздері32 бет
Html тілінің негіздері60 бет
HTML-тілінің көмегімен Web-бетті қалыптастыру12 бет
Java тілінің даму тарихы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь