Бухгалтерлік есептің шоттары

Кіріспе
І тарау. Бухгалтерлік есептің шоттары.
1.1. Бухгалтерлік есептің шоттары,олардың мақсаты мен құрылысы.
1.2 Жинақтамалы және таңдамалы есеп.
1.3 Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары.
ІІ тарау. Бухгалтерлік баланс құрылымы және екі жақты жазу
2.1 Екі жақты жазу жүйесі
2.2 Бухгалтерлік баланс құрылымы

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымшалар
Кез келген кәсіпорынның бухгалтерлік балансында сол ұйымның меншігіндегі шаруашылық құралдары мен олардың қорлану көздерінің есеп беретін уақыттағы жағдайы көрсетіледі. Әйтседе ұйымның шаруашылық қызметін басқару үшін оның мүліктері мен қаржыларының және олардың қорлану көздерінің есеп беретін уақыттағы жағдайын ғана білу жеткіліксіз. Яғни кәсіпорынның қызмет басқару үшін оның шаруашылық құралдары мен олардың қорлану көздерінің есепті кезең барысындағы, яғни күнделікті өзгерісін біліп, қадағалап отыру қажет. Кәсіпорында әрбір күнтізбелік жұмыс күні барысында бірнеше операцияның орындалуы мүмкін. Бұл операциялардың барлығы да ұйымның капиталына қандай да бір дәрежеде әсерін тигізеді. Ал осы операцияларға сәйкес бухгалтерлік баланс баптарындағы сандарды өзгертіп отыру, яғни әрбір операциядан кейін кәсіпорынның жаңа бухгалтерлік балансын жасау тиімді болып табылмайды.осыған дейін айтылғандай бухгалтерлік баланс әрбір айдың (тоқсанның, жылдың) бірінші күніне қарай жасалады. Міне, осыған сәйкес ұйымда орындалатын әрбір операцияларды және олардың негізінде болатын өзгерістерді жіктеп (топтастырып) есептеп отыру үшін бухгалтерлік баланс қолданылады.
1. Закон «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности», от 26декабря 1996г., №2732 с изм. и доп. От 24июня 2002г.
2. Международные стандарты финансовой отчетности, Алматы 2002г.
3. Стандарты бухгалтерского учета, - Алматы 1996г.
4. В.К.Родостовец, В.В.Родостовец, О.И.Шмидт «Бухгалтерский учет на предприятии», Алматы 1998г.
5. Қ.К.Кеуілімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева, «Қаржылық есеп», Алматы «Экономика» 1998ж.
6. П.П.Новиченко «Бухгалтерский учет», Москва «Финансы и статистика» под. ред., 1990г.
7. Т.А.Тасмағанбетов «Қаржылық есеп», Алматы «Дәуір» 1998ж.
8. Э.С.Хендриксек, М.Ф.Ванбреда «Теория бухгалтерского учета», Москва «Финансы и статистика», 1997г.
9. Учет основных средств и нематериальных активов // Досье бухгалтера.№1-2001г.
10. Налогоблажение нематериальных активов // Библиотека бухгалтера.№2-2002г.
11. Фиксированные активы // Бюллетень бухгалтера // №19-2000г.
12. Типтік шот жоспар және оны қолдану бойынша нұсқау // №438-2002ж.
        
        Жоспары
Кіріспе
І тарау. Бухгалтерлік есептің шоттары.
1.1. Бухгалтерлік есептің шоттары,олардың мақсаты мен құрылысы.
1.2 Жинақтамалы және таңдамалы ... ... есеп ... ... ... ... Бухгалтерлік баланс құрылымы және екі жақты ... Екі ... жазу ... ... ... ... әдебиеттер
Қосымшалар
Кіріспе
Кез келген кәсіпорынның бухгалтерлік балансында сол ... ... ... мен ... ... көздерінің есеп
беретін уақыттағы жағдайы көрсетіледі. Әйтседе ұйымның шаруашылық қызметін
басқару үшін оның мүліктері мен ... және ... ... есеп ... ... ... ғана білу ... Яғни
кәсіпорынның қызмет басқару үшін оның шаруашылық құралдары мен ... ... ... ... ... яғни ... өзгерісін
біліп, қадағалап отыру қажет. Кәсіпорында ... ... ... ... бірнеше операцияның орындалуы мүмкін. Бұл операциялардың барлығы
да ұйымның капиталына қандай да бір ... ... ... Ал ... ... ... ... баптарындағы сандарды өзгертіп
отыру, яғни әрбір операциядан кейін кәсіпорынның жаңа бухгалтерлік балансын
жасау тиімді ... ... ... ... ... баланс
әрбір айдың (тоқсанның, жылдың) бірінші күніне қарай жасалады. Міне, осыған
сәйкес ұйымда ... ... ... және ... ... ... жіктеп (топтастырып) есептеп отыру үшін бухгалтерлік
баланс қолданылады.
1.Бухгалтерлік есептің шоттары,олардың мақсаты мен құрылысы.
Шаруашылық ... ... ету үшін ... ... мен ... ... ақпаратпен қатар осы қорлардың жабдықтау,өндіру және сату
процестерінің барысындағы қозғалысы туралы мәліметтер қажет. Ол үшін әрбір
шаруашылық операциясын көрсету ... өзі ... ... ... ... мақсатпен бухгалтерлік есепте шоттар жүйесі
пайдаланыла ды.Оның көмегімен есептің экономикалық жағынан біртектес
объектілері жіктелінеді.
Бухгалтерлік есептің теориясы мен әдістемесінде бухгалтерлік есеп
шоттарының жүйесіне ... рөл ... ... ... ... ... көрсету,оларды жинақтау және жалпылау порблемалары
шешіледі.Шоттарда жазбалар екіжақты жазу әдісін қолдану арқылы жүргізіледі.
Бухгалтерлік есептің шоттары – дегеніміз ... ... мен ... ... ... ... ... алудың, бақылаудың
және көрсетудің әдісі.
Шот – бұл ақпарат жинақтаушы.Кейіннен ол жинақталуды және әр түрлі
жинақ көрсеткіштер мен ... ... үшін ... ... ... ... түріне,олардың көздеріне және
шаруашылық процестеріне бухгалтерлік есеп объектілерінің белгіленген
жіктемесі ... ... ... ... жазулар құжаттарының
негізінде жазылады.Операцияларды шоттарда тіреку ақшалау түрде
жүргізіледі.Бұл орайда алғашқы құжаттардағы натуралды көрсеткіштер ақшалай
көрсеткіштерге ауыстырылады.
Сыртқы түрі бойынша шот екі ... ... ... ... сол жақ бөлігі – дебет, ал оң жақ бөлігі – кредит деп аталады.
Әрбір шотқа айдың басындағы және ... ... ... ... мен ... ... ай үшін айналымның болуы тән.
Шаруашылық операцияларын шоттарда көрсету үшін құжаттық растау қажет.
Оған қағаздық алғашқы құжаттар, ... ... және ... бола ... ... ... әрқайсысының заңдық күші болуға тиіс.
Шоттардың активтік және пассивтік деген түрлері болады.Олар өз атауын
баланс жақтарының атауынан алған және ... ... ... ... ... ... олардың құрамы мен орналасуы
бойынша есепке алуға арналады.Мысалы, «Ағымдағы корреспонденттік шоттағы
ұлттық валюьтадағы ақша» шоты, «Шикізат пен ... ... ... валютамен қолға берілетін ақшалар» шоты және т.б.
Активтік шоттардағы қалдықтар тек дебеттік болады.
Пассивтік шоттар шаруашылық қорларының көздерін олардың мақсаттық
бағыты ... ... ... ... ... ... ... капитал» шоты және т.б. Пассивтік шоттағы қалдықтар тек
кредиттік болады.
Дебеттелетін және кредиттелетін шоттарды көрсету шоттар
корреспонденциясы ... ... ... ... ... атай кету ... ... мағынасы: бір шоттың дебетіне
және екінші шоттың кредитіне әсерін тигізеді,яғни оған тек екі шот қана
қатысады.
Бухгалтерлік жазулар қарапайым және ... ... ... ... ... екінші шоттың кредитімен корреспонденцияланатын жазу
қарапайым деп аталады.
Бір шоттың ... екі ... одан да көп ... ... бір ... ... екі немесе одан да көп шоттардың
дебетімен корреспонденцияланатын бухгалтерлік жазу күрделі жазу деп
аталынады.
Шаруашылық операцмяларын бухгалтерлік есептің шоттарына жазу
құжаттарының ... ... ... ... болу
мөлшеріне қарай жүргізілетін жазу және олардың құжаттармен ресімделуі
хронологиялық деп аталынады.Мұндай жазулар шаруашылық операцияларын тіркеу
журналында жүргізіледі.
Деректерді экономикалық біртектес объектілер ... ... ... деп аталынады.Шаруашылық операциясының бұл жазулары
шоттарда жүргізіледі.Есеп практикасында хронологиялық және жүйелік
жазулардың бір ... ... ... ... операциясын екіжақты көрсетудің мәні – ол бір шоттың дебеті
бойынша және екінші шоттың кредиті ... ... ... жазылуға тиіс.
Демек,екіжақты жазу әдісін пайдаланып шоттар корреспонденциясын жасаған
кезде үш құраушы қатысады: шаруашылық операциясының ... ... ... ... ... мәні ... ... құрылымымен түсіндіріледі.
Онда оның мүлкі екі тұрғыдан қарастырылады:құрамы мен орналасуы бойынша
(баланс активі); осы мүліктің қалыптасу көздері бойынша (баланс ... ... ... мен ... ... әрқашан тең.
Демек,екіжақты жазу әдісінің қажеттілігі кәсіпорынның мүлкін үлкен
қадағалаушылық мәні бар, өйткені сол бір ғана шаруашылық ... ... екі рет ... осы ... ... сома
айырмашылығы болса, жіберілген қателік пен оған жауапкер де анықталады.
Бухгалтерлік есеп шоттарының Бас жоспары дегеніміз кәсіпорынның қаржы-
шаруашылық қызыметін есепке ... ... ... жүйеленген тізімі.Субъектінің қаржы-шаруалық қызыметінің
бухалтерлік есебі шоттарының Бас жоспары,сондай-ақ оны ... ... 1997 ... 1 ... ... ... енгізілген.
Кәсіпорынның қаржы- шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебі шоттарының
Бас жоспарының шетелдік инвесторлапр ... ... және ... ... ... кәсіпорындарды қосалғанда, бухгалтерлік
есепті екі жақты жүйемен жүргізетін кәсіпорындар, бірлестіктер және халық
шаруашылығының ұйымдары пайдаланады.
Шоттардың бас жоспарын қолдану жөніндегі Нұсқаулық бухгалтерлік
есепшоттарының Бас ... ... және ... ... ... ... ... есептің шоттарында көрсетуге біріңғай
қадамды белгілейді.
Шоттардың Бас жоспары бойынша оны ... ... ... ... есеп ... меншік нысанын ұйымдық-құқықтық нысанына
қарамастан,барлық шаруашылық салалаының,қызмет түрлерінің кәсіпорындарында
(банктер мен бюджеттік ұйымдардан басқа) ұйымдастырылуға тиіс.
Шоттардың Бас жоспарда ... ... ... ... ... кодтары келтірілген.
Бухгалтерлік есептің шоттары мынадай бөлімдерге біріккен:
1-бөлім.Айналымнан тыс активтер:
2-бөлім.Тауарлы- материалдық қорлар.
3-бөлім.Дебиторлық берешек және басқа активтер.
4-бөлім.Қаржы инвистициялары мен ақшалар.
5-бөлімі.Меншікті ... ... және ... ... ... ... жинақтамалы және талдамалы болып бөлінеді.
Шаруашылық қорларын немесе олардың көздерін жалпылама түрде көрсетуге
арналған шоттар жинақтамалы шоттар деп ... ... есеп ... есеп деп ... есептің ерекшелігі – ол тек ақшалай бірлікпен жүргізіледі
және кәсіпорында бар материалдық ... ... ... ... ... ... ... Жинақтамалы шоттар бухгалтерлік балансты
жасауға қажет.Алайда кәсіпорынды басқару және қаржы-шаруашылық ... ету үшін ... ... ... ... әрбір
сатып алушы бойынша және т.с.с. бойынша егжей-тегжейлі деректер болу керек.
Яғни кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің барлық жақтарына тек ... ғана ... ... ... ... де ... беретін нақты, жеке
талап етіледі.Сондықтан жинақтамалы шоттарды экономикалық жағынан
топтастыруды дамыту үшін ... ... ... және оның ... жекелеген түрлерінің құрамдас бөліктерін
есепке алуға арналған шоттар талдамлы шоттар деп аталады,ал осы шоттардың
көмегімен жүргізілетін есеп талдамалы есеп деп аталынады.
Бухгалтерлік ... ... және ... ... ... жинақтамалы шоттарда көрсетілген сол мүліктердің түрлері
мен оларды қалыптастыру көздері, шаруашылақ ... ... ... ... ... ... ... бөлінген түрде көрсетіледі.
Бұл түптеп келгенде талдамалы шоттың деректкрі тиісті жинақтамалы шоттың
жиынтық деректеріне тең болуға тиіс.
Айналым ведомосі – бухгалтерлік ... ... ... ... ... жинақтаудың тәсілі.Айналым ведомосі айдың басындағы және
соңындағы қалдықтар (сальдо)және шоттың ай ішіндегі дебеттік және кредиттік
айналымдары туралы шот деректері негізінде ай ... ... ... ... ... ... ... әрбір шотқа
жеке жол беріледі.Бұл ведомосте қосарланған үш баған болады. Олар ... ... ... ... ... мен ... ... айналымдар және
соңғы сальдо жазылады. Бухгалтерлік есеп дұрыс ұйымдастырылатын ... ... ... ... қосарланған теңдік болуға тиіс,яғни
дебеттік бастапқы сальдоның жиыны кредиттік бастапқы сальдоның ... ... ... шот бойынша дебеттік айналымдардың жиыны – кредиттік
айналымдардың жиынына,дебеттік соңғы сальдоның жиыны – кредиттік бастапқы
сальдоның ... тең ... ... ... ... дебеттік және кредиттік айналымдардың жиындарының
теңдігі екіжақты жазу әдісінің мәнінен ... ... қоса ... ведомосіндегі шоттар бойынша дебеттік және кредиттік
айналымдардың өзара тең жиындары шаруашылық операцияларын тіркеу
журналындағы жиынға да тең ... ... Бұл ... мәні - ... шаруашылық
операциясының сомасы шаруашылық операцияларын тіркеу журналында, сондай-ақ
бухгалтерлік есептің шоттарында дебеті мен кредиті бойынша көрініс табады.
Жинақтамалы шоттар бойынша айналым ... ... ... шаруашылық
қорлары мен олардың пайда болу көздерінің жалпы жағдайын бағалауда маңызы
зор болмақ.Жинақтамалы есептің шоттары бойынша ... ... ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік балансын жасаған кезде
пайдаланылады.
Талдамалы шоттар бойынша айналым ведомосі есептің жүргізілуінің
дұрыстығы мен толықтығын тексеруге арналған.Олар жинақтамалы шоттағы
жазуларды ... ... ... ... ... құрал,сондай-
ақ нақты шаруашылық ресурстарының жағдайын және қозғалысын қадағалау көзі
болып табылады.
Жинақтамалы есептің шоттары ... ... ... ... ... де белгілді.Ол шахматтық нысанда жасалады.
Жоғарыда келтірілген айналым ведомосінен айырылмашылығы –оған шоттар
корреспонденциясы енеді және құрылымы ... ... және ... ... ... есеп шоттары одан алынатын ақпараттардың түріне және
мәліметтермен қамтамасыз ... ... ... ... ... (аналитикалық) деп аталатын екі ... ... ... шот негізінен бухгалтерлік
баланстың баптары негізінде ашылады.бұл шот арқылы белгілі бір мүлік ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ шоттың
бұл түрінде объектілер тек қана ақшалай өлшеммен көрсетіледі.
Мысалы, ... өнім деп ... ... ... ... кәсіпорынның барлық
өндірген, жасап шығарған бұйымдарының ақшалай өлшем түріндегі ... ... ... Сондай-ақ отындар деп аталатын шотқа қарап отырып ... бар отын ... ... ғана ... болады.
Бірақ бұл жинақтамалық (топталық, синтетикалық) шоттардағы мәліметтер
кейде кәсіпорынды тиімді басқару барысында жеткізіліксіз ... ... ... ... осы ... ... ... арқылы шешім
қабылдаушы адамға жоғарыдағы мысалда қарастырылған ... ... ... өнім ... оның ішінде әрбір өнімнің санын және оның бір
данасаның бағасын білу ... ... ... ... ... ... шоттармен қатар талдамалық деп аталатын шоттарда
қолданылады. ... ... шот ... (топтамалық,
синтетикалық) шоттардағы мәліметтерді толық және жан-жақты ашып ... ... ... объектілер бұл шотта өздерінің түрі бойынша
ақшалайөлшеммен және ... ... ... жүргізіледі.
Мысалы: «ККК» фирмасының есепті кезең басындағы дайын бұйымдары А-түрлі
өнімі – 10000 (он мың) ... ... ... 5000 (бес мың) теңгені А-
түрлі және 15000 (он бес мың) ... ... ... ... Сонымен қатар осы кезеңде 20000 (жиырма мың) теңгенің А-түрлі
және 10000 (он мың) теңгенің Ә-түрлі ... ... ... ... бұйымдар деп аталатын жйнақтамалық (топтамалық,
синтетикалық) шотында бұл операция мына түрде жазылады:
Жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шот
|Дебит ... ... ... ... ... 15000 | ... |30000 ... ... ... |30000 ... қалдық | ... | ... ... ... ... ... ... операциялар дайын
бұйымдар деп аталатын талдамалық (аналитикалық) шотта бұйымның түрлері
бойынша мына ... ... ... шот
| Дебит ... ... ... ... ... ... 10000 | ... |30000 ... ... ... |30000 ... ... | ... | ... (аналитикалық) шот
| Дебит ... ... ... ... ... ... 5000 | ... |10000 ... ... ... |10000 ... ... | ... | ... осы ... ... ... ... ... синтетикалық) шоттардағы бастапты қалдық сомасы, ... ... ... ... ... қалдықтарының қосындысынан
тұрады. Тбіздің мысалымызда (15000=10000+5000) теңгеге тең ... ... ... ... ... ... ... да тиісінше талдамалық шоттардың дебиттік және ... ... тең ... ... ... бұл ... ... (40000=25000+ 15000), ал ... ... ... ... ... – ақ ... ... шоттың соңғы қалдығы, сол шоттарда сәйкес тлдамалық шоттардың
соңғы қалдықтарының қосынды сомаларына тең ... ... ... бұл сома ... теңгеге тең.
Осы жоғарыда айтылғандарымен қоса әрбір ұйым өзінің ... ... әрі ... ... де ... жоғарыдағы мысалда қарастырылған А-түрлі өнімнің бастапқы
қалдығы 10000 (он мың) теңгені құрады. ... ... 25000 ... бес
мың) теңгенің А-түрлі бұйымдары ... ... ... ... ... 20000 (жиырма мың) теңгенің А-түрлі өнімдері ... ... ... ... өзін ... дана және әрбір данасынаң құны қанша теңгені
құрайтындығын көрсетеді.
Талдамалық (аналитикалық) шот
|Дебит ... ... ... ... ... ... 100 х 100 тг. | ... 250 дана х 100 тг. |2) 200 дана х 100 тг. ... тг. |20000 тг. ... ... ... |20000 ... ... 150 дана х 100 тг. | ... ... «ККК» фирмасында есепті кезеңнің басында 100 (бір
жүз) теңгенің 100 (бір жүз) дана ... ... ... Ал себепті
кезеңде 100 (бір жүз) теңгенің 250 (екі жүз елу дана) өнімдері өндіріліп
шығарылып, ... 200 (екі жүз) ... ... ... ... есепті
кезеңнің соңындағы «ККК» фирмасындағы А-түрлі өнімдер 150 (бір жүз елу)
дана, әрқайсысы 100 (бір жүз) ... 15000 (он бес мың) ... ... есепте шоттардың жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық)
және талдамалық деп аталатын екі түрінен басқа аралық шот ... ... түрі де жиі ... Бұл шот ... ... сай ... синтетикалық) шотқа қарағанда жіктелінген түрде, ал талдамалық
деп аталатын шотқа қарағанда топтастырылған түрде қолданылады. Сондықтан да
бұны осы екі ... ... яғни ... шот – деп ... Бұл ... тек қана ... өлшеммен есептеліп жүргізіледі.
Мысалы, кәсіпорынның қолда бар отыны 100000 (жүз мың) ... ... Бұл ... ... ... синтетикалық) отын шотының
бастапқы қалдығы қалдығы 100000 (жүз мың) ... ... ... Ал осы
отын шоты ішінен аралық шот ашатын болсақ олардың бастапқы ... ... ... отын ... деп аталатын аралық шотының қалдығы 30000 ... ... отын (газ) деп ... ... шотының қалдығы 20000 (жиырма
мың) теңге;
▪ отын (мазут) деп аталатын аралық шотының қалдығы 50000 (елу ... ... ... ... ... ... ... аралық шот қарастырылмаған. Еліміздің бухгалтерлік есеп
стандартына ... ... ... ... ... жағдайда әрбір
жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шоттың ... ... ... ... ... аша беруіне болады. Сондай-ақ әрбір жинақтамалық (топтамалық,
синтетикалық) шотқа ашылатын аралық шоттың ... да ... ... ... ... ... ... есептің халық-аралық
стандарттына көшуге тиіс. Осыған байланысты шоттар ... ... ... да ... ... ... ... қалыптасып, айтылып
жүр.
Мысалы, Америка Құрама Штаттарында шоттар кестесі жоқ, яғни ... ... ... де жиі ... Ал ... ол елде ... ... барлық кәсіпорындар үшін біртекті ... ... ... ... Бірақ әрбір кәсіпорын өз
қызметіне ыңғайлы шоттар жоспарын жасап бекітеді.
Бір ... ... ... ... ... ... ... шешім таңдауында біршама тәуелсіздігін көрсетсе,
екінші ... ... ... ... ... ... бір ... екіншісіне ауысуы кезінде қиындық туғызады.
Дегенмен бұл елдегі әрбір ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандартты мен ұлттық кәсіби
бірлестіктерде қалыптасқан белгілі бір ... ... ... ... ұқсас болатындығы. Сондықтан да біздің елімізде
қабылданған ... ... ... ... ... ... мамандары үшін қажетті екендігі сөзсіз.
Алдыңғы тарауларда бухгалтерлік есептің екі жақты жазу әдісіне анықтама
берілген ... ... екі ... ... кей кездері ... ... ... жазу, ал кей кездері проводка деп те
атайды. Жалпы алғанда кәсіпорынның бухгалтерлік есебінде ... ... ... сәйкес объектінің сомасын бір шоттың ... ... ... ... жазу – екі ... жазу ... табылады.
2.2. Екі жақты жазу жүйесі.
Бухгалтерлік есептің басты мақсаты – құжаттарда бейнеленген ... ... ... ... ... ... шаруашылық
операцияларын шотта бейнелеу үшін бухгалтерлік есептің ерекше ... Ол ... екі ... жазу ... (doubleentry system) деп
аталады. Екі жақты жазудың қажеттілігі экономикалық құбылыстардың ... ... ... есеп ... арасында өзара
белгілі бір байланыс болады. ... ... ... ұйымның шаруашылық
құралдары мен оның ... ... және ... ... ... ... әрбір шаруашылық ... екі ... ... алып келетіндігін және олардың ... ... ... екі ... да бірдей сомада көрсетілуін келтіруге
болады. Екі жақты жазу шаруашылық операцияларының ... ... ... ... ... өзгерістерді көрсетеді.
Осы айтқандарымыз түсініктірек болу үшін операциялардың шотта екі жақты
жазылуының тәртібін нақты мысалда құрастарайық. Ол үшін ... ... ... ... ... фирмасының 1 қаңтар 2007 жылғы БАЛАНСЫ.
|АКТИВ ... ... ... |Баптардың аталуы|Сомасы |
|аталуы | | | |
|1 |2 |3 |4 ... |15000 ... қор |80000 ... ... | | | ... |30000 ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... |90000 ... ... |60000 ... | | | ... ... |Бюджетпен есеп |40000 |
| | ... | ... |20000 ... |50000 |
| | ... | |
| | ... ... | ... |110000 ... ... |
| | ... ... | ... |335000 ... |335000 ... ... ... айында орындалған шаруашылық операциялар.
1. Жабдықтаушы-мердігерлерден 25000 (жиырма бес мың) ... ... ... ... ... ... ... Есеп айырысу шотынан 50000 (елу мың) теңге банк несиесі ... 30000 ... мың) ... материалдары өндіріске босатылды.
4. Жабдықтаушы-мердігерлерге қарыз 65000 (алпыс бес мың) теңге банк
несиесі есебінен өтелді.
Шаруашылық операцияларды «екі ... ... ... ... алу ... ... ... керек:
▪ аталған шаруашылық операцияларының қандай ... ... ... ... қандай әсер ететіндігін;
▪ аталған объектілердің есебі бухгалтерлік есептің қай ... ... ... қандай бөлігіне жазу керек екендігін
(дебитіне немесе кредитіне).
Бірінші ... ... ... ... және ... ... ... қарызы көбейді. Келіп түскен
материалдарды есепке алу үшін ... деп ... ... ... ... мердігерлерге берешек соманы есепке алу үшін «Жабдықтаушы және
мердігерлермен есеп айырысу» деп аталатын пассивті шоты ... ... ... ... ... ... ал пассивті шотта
қорлану көздерінің көбеюі шоттың кредитіне жазылады. Соған ... ... ... ... екі жақты жазу жазылады:
Д-т: ... ... ... ... ... ... теңге
Екінші операция нәтижесінде ұйымның нақты ақшасы және соған сәйкес банк
мекемесі алдындағы қарызы азайды. Бұл операцияны алдыңғыға қарама-қарсы деп
түсінуге ... ... ... ... ... және ... пассивтері көбейген болса, екінші операцияда ұйымның активтері және
пассивтері азайып отыр. Бұл ... ... ... ... екі ... жазу ... ... ... ... ... ... ... ... операция нәтижесінде кәсіпорынның қорлану көздерінде ешқандай
өзгеріс болмаған, яғни бұл операция кәсіпорынның пассив бөлімінің ... ... ... Ал ... бөлімінде өндіріске материалдардың
босатылуына сәйкес аяқталмаған өндіріс деп аталатын бөлім ... ... ... екі ... жазу мына ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ұйымның қорлану көздерінде бір бөлім
көбейіп, ал екінші бөлім сол ... ... ... ... ... ... өзгеріс тек қана активті бөлімде болған ... ... ... ... ... бөлімінің баптарына ешқандай әсерін
тигізбей, өз әсерін тек қана пассивті бөлім баптарына тигізіп отыр. Осыған
сәйкес бұл ... ... ... екі жақты жазу жазылады:
Д-т: «Жабдықтаушы-мердігерлермен
есеп ... ... ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай, әрбір операция бір мезгілде
және бірдей сомада бір шоттың дебитіне және екінші шоттың кредитіне жазылып
отыр. Олай ... екі ... жазу ... ... ... ... ... және кредит шоттарда бірдей сомада өзгеруін
бейнелейді.
Шаруашылық операцияларды ... ... ... ... ... ... ... – шот корреспонденциясы деп атайды, ал шоттың
өзі ... шот ... ... ... ... пен ... көрсетілуі бухгалтерлік жазу немесе өткізбе
деп аталады.
Бухгалтерлік жазу (өткізбе) жай және күрделі деп ... екі ... ... деп ... ... сомасының бір шоттың дебитіне,
екінші шоттың кредитіне жазылуын айтамыз.
Күрделі өткізбе деп орындалған бір шаруашылық операциясына ең ... екі шот ... бір ... ... ... ... ... дебиттелініп, екі шоттың кредиттелінуін айтамыз.
2.2 Бухгалтерлік баланс құрылымы
Бухгалтерлік есептің негізгі және басты ... ... мен ... бірі - ... ... мүлкі
және қаржылық жағдайы туралы ақпараттық мәліметтерді дер ... ... ... ... ... ... ... қайнар
көзі болып – бухгалтерлік баланс табылады. «Баланс» сөзі латын тілінен
алынған. Бұл сөз ... ... ... «тепе- тең» немесе «таразы»
деген мағынаны білдіреді.
Бухгалтерлік баланс кәсіпкердің қолындағы ... ... және ... ... ... – ол ... жыл ... және есепті мерзімнің аяғындағы қызметін
сипаттайтын құжат.
Баланс – бухгалтерлік есептің екі ... ... ... бірі.Біріншісі «Актив», ал екіншісі «Меншікті капитал және
міндеттемелер» деп аталады.Бірінші бөлімде шаруашылық құралдарның құрамы,
орналасуы, ... ал ... ... ... ... болу
көздерімен мақсатты белгілеуі жатады.
|Актив |МК және М |
|I Ұзақ ... ... |I ... капитал |
|1 МЕА |1 ... ... |
|2 НҚ |2 ... ... |
|3 Ұ. М Деб. ... |3 Қосымша төленген капитал |
|4 ... |4 ... ... ... |
| |5 ... ... |
| | ... ... активтер |II Ұзақ ... ... |
|1 ТМҚ |1 ұзақ ... ... |
|2 ... ... ( касса, валюталық|2 Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек ... |3 ... |
|3 ... ... ... ... | ... |III ... ... |
|4 ... ... |1 қ.м ... |
|5 ... кезең шығндары |2 бюджетпен есептесу |
| |3 ... ... |
| |4 ... бойынша есептесу |
| |5 ... және |
| ... ... ... ... жүзеге асыру үшін ... ... ... ... активтер деп аталады.Бұл активтің
бөлігін меншік иесін ... ... ... сома ... ... ... салған бір адам болса, тепе ... (А=К), ... ... ... ... ... меншікті емес адам.Бұл
міндеттеме болып табылады.Енді тепе- теңдік ( А= К+ М) ... ... ... ... ... инвесторлар мен
кредиторлардың меншігі екендігін аңғаруға ... ... ... мына ... ... тең ... ... = меншікті капитал + міндеттеме.
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа қарай
негізделіп, айдың, тоқсанның, жылдың басна жасалады.
Кез- ... ... ...... табу десек қателеспейміз. Ал
пайда табу үшін кәсіпорында күнделікті жұмыс істеліп, ... ... ... ... ... операцияға сәйкес баланс
баптарындағы сома өзгеріске ұшырап ... ... ... және пассив баптарының теңдігі әрдайым сақталып отырады. Сонымен
қатар ... ... ... операциядан кейін жаңадан баланс
жасалмайтындығы белгілі.Себебі ұйымда бір күннің өзінде ... ... ... ... осы себептен кәсіпорынның бухгалтерлік
балансы белгілі бір уақытқа жасалып отырады.
Баланстағы өзгеріс ... ... ... ... 4 ... Бұл ... тек қана ... бөліміне әсер етеді.Бұл жағдайда актив
бөліміндегі бір бап қандай да бір сомаға азайса, екінші бап тура сол ... ... ... ... ... ... ... үшін 1500000 тг ақша
аударылды.
2-тип.Бұл баланстың тек ғана пассив бөлімінде ... М: ... ... есебінен жабдықтаушының 200000 тг шоты төленді.
3- тип. Актив және пассив ... ... ... ... көбейеді.М:
Жабдықтаушы мердігерлерден кәсіпорынға 200 мың тг материалдары келіп түсті.
4- тип.Актив және ... ... ... ... ... ... ... шотынан бюджетке ҚҚС үшін 250 мың тг аударылды.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ең ... ... ... ... ... басталады.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар ... ... ... және ... «өтімділігін» анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші ... ... : ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігі ... ... ... ... ...... активтердің ақша қаражаттарына айналуға дайындығы мен жылдамдығы.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні – ... ... ... топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір ... ... - ... бастап өтімділігі төменгілерге (актив) , яғни өтімділігінің
төмендеу ... ... ... ... ... ... ... (пассив) , яғни қайтару уақытын жоғарлату тәртібі бойынша болады.
Өтімділік дәрежесіне байланысты ... ... ... топтарға
бөлінеді.
А1. Ең өтімді ... ... ... ... ... ... мен ... қағаздары жатады.
Ақша қаражаттары мен құнды қағаздар - ... ... ... ... Ақшамен бірден есеп айырсуға болады, ал құнды қағаздар
қолма-қол ақшаға тез ... Тез ... ... ... қысқа мерзімді
дебиторлықборыш басқа да ... ... Баяу ... ... ... ІІ бөлімінің
«Тауарлы-материалдық қорлар» бабы және баланс активінің І бөліміндегі ... ... ... ... басқа кәсіпорындардың салған
салымдар мөлшеріне ... ... Қиын ... ... активінің І бөлімнің
алдағы топтарға еңгізілген баптарынан басқа барлық баптары.
П1. ... ... ... ... ...... төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да қысқа мерзімді
міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың алған ... ... есеп ... ... мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады. Бұл
берілген мөлшерден асу ... ... ... өз ... бойынша
пайдаланғандығын білдіреді және сондықтан тезірек өтеу үшін неғұрлым өтімді
активтермен қамтамасыз етілуі тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - ... ... мен ... және ... алынған қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді несиелер
мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер – пассивтің І бөлімінің «Меншікті
капитал» баптары. ... пен ... ... ... үшін бұл топтың жиыны
баланс активінің «алдағы кезең шығындары» бабы ... ... ... өтімілігін анықтау үшін актив пен пассив ... ... ... ... ... ... ... өтімді деп
келесідей қатынастарда саналады;
А1 > П1
А2 > П2
А3 > П3
А4 < П4
Басқа сөзбен ... егер ... сол ... үш ... тобы ... сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең
болса баланс өтімді болады, кері ... ... ... ... ... ... кесте түрінде көрсету орынды
болады.
Баланс өтімділігін талдау (мың. ... |Жыл |Жыл ... |Жыл |Жыл ... |
| ... ... | ... ... |артықшылығ/жетіспе|
| | | | | | ... |
| | | | | | |Жыл |Жыл |
| | | | | | ... ... |
|А1 |121,2 |
|I Ұзақ ... ... |I ... капитал |
|1 МЕА |1 ... ... |
|2 НҚ |2 ... капитал |
|3 Ұ. М Деб. ... |3 ... ... ... |
|4 ... |4 ... ... ... ... Ағымдағы активтер |5 ... ... |
|1 ТМҚ |II Ұзақ ... ... |
|2 ... қаражат ( касса, валюталық|1 ұзақ мерзімді қарыздар ... |2 Ұзақ ... ... берешек |
|3 дебиторлық берешек (есеп беретін |3 Салықтар ... |III ... ... |
|4 ... инвестициялар |1 қ.м қарыздар |
|5 ... ... ... |2 ... ... |
| |3 ... аванстар |
| |4 ... ... ... |
| |5 ... және |
| ... есептесу |
Қосымша ... ... ... ... ... |Жыл |Жыл |Шартты |ПАССИВ |Жыл |Жыл ... |
| ... ... |а |а |р | |а |а |рі ... ... |1066 |1070 |F |1. ... |1271 |1421 |E ... | | | ... | | | ... ... |838 |1012 |S |2. Заемный |633 |661 |D ... | | ... | | | ... | | | | | | | ... ТМҚ-ры |495 |751 |I |2.1. ұзақ |38 |21 |DL |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ... ... |219 |AR |2.2. ... |257 |227 |DS |
|берешек | | | ... ... | | | |
| | | | |мен ... | | | ... Ақша |121 |42 |C |2.3. ... |413 |AP ... | | | ... | | | ... | 1904| 2082|В ... | 1904|2082 |B ... ... ... «О ... ... и ... ... от
26декабря 1996г., №2732 с изм. и доп. От 24июня 2002г.
2. Международные стандарты финансовой отчетности, Алматы ... ... ... ... - ... ... ... В.В.Родостовец, О.И.Шмидт «Бухгалтерский учет на
предприятии», Алматы 1998г.
5. Қ.К.Кеуілімжаев, З.Н.Әжібаева, ... ... ... Алматы «Экономика» 1998ж.
6. П.П.Новиченко «Бухгалтерский учет», Москва «Финансы и статистика»
под. ред., 1990г.
7. ... ... ... ... ... ... ... М.Ф.Ванбреда «Теория бухгалтерского учета», Москва
«Финансы и статистика», 1997г.
9. Учет основных средств и ... ... // ... ... ... ... // ... бухгалтера.№2-
2002г.
11. Фиксированные активы // Бюллетень бухгалтера // №19-2000г.
12. Типтік шот жоспар және оны ... ... ... // ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
Аудит кезіндегі есеп беру3 бет
Басқару есебі5 бет
Бухгалтерлік есеп беру29 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Бухгалтерлік есеп нысандары81 бет
Бухгалтерлік есепті компьютеризациялау96 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері44 бет
Бухгалтерлік есепшоттарының жіктелуі мен жоспары10 бет
Есеп саясаты туралы түсінік және оған қойылатын талаптар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь