Бухгалтерлік есеп беру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

І тарау. Бухгалтерлік есептің мәні және принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1. Бухгалтерлік есептің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Бухгалтерлік есептің принциптері және оның әдістері ... ... ... ... ... ...


ІІ тарау. Бухгалтерлік есеп шоттар құрылымы және екі жақты жазу

2.1. Бухгалтерлік есеп шоттарының құрылымы мен түрлері ... ... ... ... ... ... ...

2.2. Екі жақты жазу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.3. Бухгалтерлік баланс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Курстық жұмыстың тақырыбы «Бухгалтерлік есеп беру » болып табылады. Қазақстанның бухгалтерлік есеп стандарттарында және ол бойынша жасалған әдістемелік ұсыныстарында басқарушылық пен қаржылық есебін жүргізудің қоғамдық тұрғысынан танылған тәсілдері мен әдістері, ережелері мен қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына, олардың шешетін міндеттемелерінің күрделілігіне, басқарушы қызметкерлердің біліктілігіне қарап нақтыланған. Бухгалтерлік есеп кәсіпорынның қызметін бейнелейді. Субъектінің меншігі, шаруашылық құралдарының және оның өндіріс процесіндегі көздерінің қозғаласы бухгалтерлік есептің мәні болып табылады. Жекелеген құрамдас бөліктері бухгалтерлік есептің объектілері деп аталады.
1. Бухгалтерлік есеп стандарты –Алматы, 2005
2. Типтік шот жоспары– Алматы,2005
3. Радостовец В.К., Габдуллин Т.Г., Радостовец В.В., Шмидт О.И.Кәсіпорынның бухгалтерлік есебі:Алматы 2004
4. Кеулимжаев К.К., Ажибаев З.Н., Кудайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп принциптері –Алматы: экономикс.2003
5. Баймуханов С.Б. Бухгалтерский учет . Алматы.2005
6. Ержанов М.С., ержанова С.учетная политика-Алматы.1997
7. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятий: Изд.2-е доп. И перераб. –Алматы: Центраудит-казахстан.2003
8. Радостовец В.В., Шмидт О.Ю.Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. Алматы 2000
9. Ковалев В.В., Волкова О.Н. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Москва 2004
10. Мацкевичюс И.С. Анализ калькулирования себестоимости продукции в странах СЭВ-М: Финансы
11. Сатубалдин С.С. Учет затрат на производство в промышленности США-М.,1980
12. Василько А.И., Миневский А.И. Учет и анализ распределения косвенных затрат в промышленности-М: Финансы и статистика 1985
13. Риполь –Сарагоси Ф.Б. Основы финансового и управленческого анализа. М: Издательство Приор, 1999
14. Дюсембаев К.Щ. Аудит и анализ финансовой отчетности. учебное пособие –Алматы: «Қаржы-Қаражат» , 1998
15. Н.Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа. Учебник-М: Финансы и статистика, 1997
16. Шеремет А.Д. Сайфуллин Р.С. методика финансового анализа. М: ИНФРА-М, 1996
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
...................................................2
І тарау. Бухгалтерлік ... мәні ... ... ... Бухгалтерлік есептің принциптері және оның
әдістері........................
ІІ тарау. Бухгалтерлік есеп шоттар құрылымы және екі жақты жазу
2.1. Бухгалтерлік есеп шоттарының ... ... Екі ... жазу ... ... ... жұмыстың тақырыбы «Бухгалтерлік есеп беру » болып табылады.
Қазақстанның ... есеп ... және ол ... ... ұсыныстарында басқарушылық пен қаржылық есебін жүргізудің
қоғамдық ... ... ... мен әдістері, ережелері мен
қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық ... ... ... ... ... қызметкерлердің
біліктілігіне қарап нақтыланған. Бухгалтерлік есеп кәсіпорынның қызметін
бейнелейді. Субъектінің меншігі, шаруашылық ... және ... ... ... ... ... есептің мәні
болып табылады. Жекелеген құрамдас бөліктері ... ... деп ... ... ... есеп ... бухгалтерлік
есептің мына төмендегідей принципі анықталған:
• Есептеу:
• Үздіксіз;
• Түсініктілік;
• Мәнділік;
... ... ... әрі тура ... ... ... ... Салыстырмалық;
• Дәйектілік;
Кез келген кәсіпорынның бухгалтерлік ... сол ... ... құралдары мен олардың қорлану көздерінің есеп
беретін ... ... ... ... ... ... үшін оның ... мен қаржыларының және олардың қорлану
көздерінің есеп ... ... ... ... Яғни
кәсіпорынның қызмет басқару үшін оның шаруашылық ... мен ... ... есепті кезең барысындағы, яғни күнделікті өзгерісін
біліп, қадағалап отыру ... ... ... ... ... күні
барысында бірнеше операцияның орындалуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... да бір ... әсерін тигізеді. Ал осы
операцияларға сәйкес бухгалтерлік баланс баптарындағы сандарды ... яғни ... ... ... ... жаңа ... ... тиімді болып табылмайды.осыған дейін айтылғандай бухгалтерлік баланс
әрбір ... ... ... ... ... қарай жасалады. Міне, осыған
сәйкес ұйымдаы орындалатын әрбір операцияларды және олардың негізінде
болатын ... ... ... ... ... үшін бухгалтерлік
шот қолданылады.
Бухгалтерлік есепшот кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... мен ... көздерін белгілі бір ұқсастықтарына
қарай біріктіріп, олардың орындалған операция әсерінен өзгеріске ұшырауын
есептеп отыратын ... ... ... ... ... ... құрамы кіріспеден , үш тараудан , қорытындыдан және
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда Бухгалтерлік есептің мәні және ... ... ... ... есеп ... құрылымы және екі жақты
жазу қарастырылған.
Үшінші тарауда ... ... ... талданып
қарастырылған.
І тарау. Бухгалтерлік есептің мәні және ... ... ... ... есеп кәсіпорынның қызметін бейнелейді. Субъектінің
меншігі, шаруашылық құралдарының және оның ... ... ... ... ... мәні ... ... құрамдас бөліктері бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... мына ... ... қамтамасыз ету (дайындау), кәсіпорын алған шикізат, матералдар,
отын және ... ... ... ... қатар мұндайда
жабдықтаушылармен, транспорттық ұйымдармен арада ... ... ... ... ... ... ... - өндірістік, мұнда өнім ... ... ... ... ... шығындар ... ... ... ... ... ... ... есептеу, еңбек ... ... ... ... құнын анықтау жолдарымен бейнеленуі;
• -өткізу, мұнда ... ... ... өнімдері; өткізу жөніндегі
шығындар (буып-түю, орау, іріктеу, тасымалдау); ... ... ... ... ... ... үшін алған
ақшалай түсімі есептелінеді.
Қолда бар ... ... ... ... бақылауды дұрыс ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... пайда болу көзі мен көзделген ... ... ... мен ... бойынша жіктеу 1. - сызбасы
Өндірісте бар, айналымдағы және ... емес ... ... ... ... ... процестерін жүргізу үшін қажетті ... ... ... ... ... олар ұзақ ... ... түрі мен ... ... ... ... (бір ... астам)
қатысады. Өндіріс барысында олар бірте-бірте тозады, жөндеуді немесе
толығымен ... ... еді. ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына ай сайынғы ұсталу, ... ... ... ... ... (амортизация) жолымен
қосылады.
Материалдық емес активтер - ... ... ... басқа
субъектілерге жалға беруліге, өндірісте ұзақ ... бойы (бір ... ... немесе тауарларды өткізуге (жұмыс, қызмет) арналған,
заттық мәні жоқ, ... емес ... ... ... ... ... патент, лицензия құқық, сондай-ақ ... ... ... ... ... Олар ақшалай
теңеумен ... және ... ... оның ... ... де ... тозу дәрежесіне қарай құнын ... ... ... Олар ел ... де, ... да сату ... алудың мәні болып табылады.
Салық төлеушінің бухгалтериялық балансында ... ... ... ... ... алу үшін қолданылатын негізгі құралдар салық
заңңамасында «тұрақты, белгіленген активтер» (Салық ... ... ... қаржылық салымдар- субъектінің ... ... ... сол ... үлестік қатысудан алатын ... ... ... ... ... қосымша экономикалық пайда ... ... ... ... ... бір ғана айналымына қатысады және
өзінің құнын ... ... ... және ... қосады. Олар
айналымдық өндіріс құралдары мен айналған ... ... ... ... ... ... қатысатын (шикізат,
материалдар, отын, жарттылай өнімдер, бітпеген өндіріс) жатады.Айналатын
процеске ... ... ... ... құралдары (банктегі шоттағы,
субъектінің қассасындағы ... ... ... ... ... ... сомасы) деп аталады.Дебиторлық ... ... ... ... тұрған немесе белгілі бір мерзім өткен
соң қайтарылуға жататын ... ... ... ... борыш
өткен соң қайтарылуға жататын құрамдары болып саналады. Дебиторлық
борыш ұзақ ... (бір ... ... және ... ... ... ... ) болады.Пайда болу көздері мен мақсатты көздері ... ... ... ... ... сол ... ... ретінде салынған.
Кәсіпорын құралдарының пайда болу көздерін жіктеу
2- сызбасы
2-сызбаның мәліметтеріне ... ... ... ... ... ... капитал кәсіпорын қызмет еткен ұзақ уақыт бойы пайдаланатыны
(жарғы капиталы, резервтік ... ... ... ... ... (қатысушылардың) шаруашылық
жүрзгізуші субъектіге оны ... ... ... ... ... ... Оның ... тұрақты және өзгермей қалады. Жарғы
капиталының көбеюі немесе азаюы тек қана ... ... ... ... кейін құрылтайшылардың (қатысушылардың) шешімі
бойынша жүзеге асады.
Резервтік капитал- ... ақша ... ... ... ... ... бөлігі, шаруашылық іс-әрекетке кететін шығынды жабу,
жарғы ... ... ... мен ... басқа шығындарын
өтеу үшін қолданылады.
Бөлінбеген ... ... ...... ... мен ... ... шығарылатын кірістің қалған сомасы.
Қарыздық қаражат айналымдық қаржыға ... ... ... ішінде
шикізаттың, материалдардың, отынның және т. б. ... ... ... Олар ... уақытша пайдалануға беріледі және
белгілі бір ... соң ... ... ... есепті мерзім басында кәсіпорында мынадай қаражат болды:
|Аталуы ... |
| ... ... мен ... |754000 ... еңбекті өтеу бойынша есеп |14000 ... | ... ... бойынша |1400 ... | ... ... |25000 ... ... ... мен пайлар |787000 ... ... |55000 ... ... ақша |62410 ... қолма-қол ұлттық валюта |1090 ... ... ... ... |16000 ... |80300 ... |12800 ... дебиторлармен есептесулер |2000 ... ... ... |2500 ... ... |15000 ... өнім |55600 ... ... |42300 ... ... ... ... |60000 |
2. ... есептің принциптері және оның әдістері
Стандарт сөзі ... ... ... ... ... деген мағынаны
береді.Бухгалтерлік есеп стандарты дегеніміз кәсіпорындағы есеп жұмысын
дұрыс ... және ... ... ... ... ... осындай ереже бухгалтерлік есептің әдістері мен тәсілдерін,
мәні мен ... және ... ... есеп ... есеп беру ... қай- ... болмасын өз мақсаты,
қолданылу аясы, анықтамасы, қолданысқа ... ... және ... ...... ... мақсатқа арналып шығарылғандығы және
есеп мәселелері қысқаша баяндалады.
Қолдану аясы – стандарттың ... ... мен ... жағдайда
қолданылмайтындығы осы бапта жазылады.
Анықтамасы – стандарттағы келтірілгн негізгі терминдерге түсініктеме
берілетін бап болып табылады.
Қолданысқа ... ...... қай ... ... ... осы ... жазылады.
Мазмұны - кәсіпорынның есеп саясатына түсінік беріледі.
Халықаралық қаржылық есеп беру стандартының негізіг ...... ... ... ... есеп ... қол ... Қаржылық ақпаратты құру барысында қажетті міндеттер;
• Ақпараттық ... құру ... ... ... ... ... есеп берудің элементтері;
• өлшеу және мойындау критерийлері;
Қаржылық есептің мақсаты - ... ... ... ... жән
қаржылық жағдайының өзгеруі туралы ақпараттар ... ... есеп ... ... ... ... ... құралы болып
есептелінеді.
Тұжырымдамалар халықаралық бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру
стандартында қарастырылған бухгалтерлік есеп ... есеп ... ... негізінде құрастырылады.Сонымен қатар біздің ... ... есеп ... ... ... ... 2003
жылдан бастап еліміздегі ірі ... өз ... ... ... сай етіп ... керектігін қабылдады.Біріншіден –
осы тұрғыдан, ал екіншіден - елдегі қазіргі экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... қаржылық есеп берулері соңғы
кездері ... ... ... ... қамтамасыз етуге
негізделіп жасалынып отыр.
Кез ... ... ... ... ... есептің өз принципінің
болуы заңдылық. Латын тілінен аударғандағы принцип сөзі ... ... ... ... ... ... есеп беру
тұжырымдамасы шаруашылық үрдістері ... ... ... үшін
бухгалтерлік ақпараттық мәліметтердің қажеттілігін анықтайды. ... мен оқу ... оқи ... ... ... жиырмадан
астам принципін кездестіруге болады. Авторлар өз ... ... ... ... ... бір ... қарай біріктіріп отырады. Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... Есептеу:
• Үздіксіз;
• Түсініктілік;
• Мәнділік;
• Маңыздылық;
• Сенімділік;
• әділетті әрі тура көрсету;
... ... ... ... Дәйектілік;
Түсініктілік, маңыздылық,сенімділік және салыстырмалық деп аталатын төрт
принцип-бухгалтерлік есептегі ақпараттық мәліметтердің негізі, ... ... ... ... ... принципі
Бухгалтерлік есептің ақпараттық мәліметтері оны пайдаланушыларға шешім
қабылдауы барысында түсінікті болу ... ... Ол үшін ... ... ... есеп ... белгілі бір дәрежеде
білімді болулары қажет. Дегенмен де ... ... ... жәй қарапайым адамдардың, кәсіпқой емес тұлғалардың пайдалануы
үшін ... ... ... ... сай ... ... ... осы мақсат
үшін оны қаржылық есептен алып тастауға болмайды. Ақпаратты ... бұл ... ... үшін ... ала ... ... ... принципі
Бухгалтерлік ақпараттық мәліметтердің, қаржылық есептің сыртқы
пайдаланушыларға олардың шешім ... үшін ... ... ... ... ... есеп мәліметтерін келесідей ... ... ... ... ... ... ... бұрын жасалынған болжамдардың барысында алынған нәтиженің дұрыстығын
анықтау үшін.
Бухгалтерлік ақпараттық мәліметтердің маңыздылық деңгейін өлшеу үшін
үш түрлі сапалықаспектілер қолданылады.
1) Уақтылы. ... ... ... өз ... уақытында жеткізіліп отыруы қажет. Бұл ... ... ... оның ... ... ... ... құндылығы. Өткен немесе қазіргі кездегі жасалынған
болжаулардың нәтижесінде алынған ... ... ... ... ... қажет.
3) Кері байланыс. Өткен уақытта жасалынған болжамдар немесе оларға
енгізілген өзгерістер пайдаланушыларға тиімді, оң әсер етуі ... ... ... мәліметтерде қате болмаса, ... оған ... ... онда бұл ... ... болып табылады.
Салыстырмалық принципі
Қандайда бір кезеңнің бухгалтерлік есеп ... ... ... ... көрсетілген кезде ғана ... мен ... арта ... ... ... ... ... жазылатын цифрлар
кәсіпорынның экономикалық жағдайын ... және ... ... ... түрлі шешім қабылдайды.Сондықтан да әрбір әріптің және
цифрдың дұрыс ... үшін сақ болу ... ... кез ... ... есептеліп отырылуы қажет.
Үздіксіз принцип
Ұйымның қызметі үздіксіз жалғаса береді деп болжам жасалынады.
Мәнділік принципі
Ұйымның бухгалтерлік есеп ақпараттары пайдаланушылардың ... ... ... ... жұмысына баға
беруіне көмектесуі керек.
Бейтараптық принципі
Ақпарат сенімді болуы үшін алдын ала 1 шешімді ... ... ... ... өзінің іріктеліп дайындалуымен немесе
ұсынынылуымен ... бір ... ... ... ойды ... ... қалыптастыруға әсер ететін болса онда ондай ақпараттар бейтарап
болмайды.алдын ала ... ... ... ... бір ... ... ойды пайдалану
бейтарапттыққа сәйкес келеді.
Әділетті әрі тура көрсету принципі
Кәсіпорынның ... ... ... осы мәліметтерді
пайдаланушыларды қаржы жағдайы және ақша қаражаттарының қозғалысы ... әрі ... ... ... етуі ... принципі
Ұйымның қаржылық қорытынды есебіндегі ақпараттық ... ... үшін ... ... ... ... және ... шығынға қарай олар мәнді
болуы керек. Мәліметтің ... ... оны ... немесе жалған етеді.
Сондықтан да ол сенімсіз және маңызсыз болады.
Дәйектілік принципі
Кәсіпорын өзінің қызметі барысында ... ... есеп ... ... ... ... соңына дейін дәйекті түрде қолдануы қажет.
3. Кәсіпорындар мен ұйымдарда болып отыратын күнделікті операциялардың,
үдерістердің маңызы әр ... Осы ... ... ... ... бақылап, тексеріп олардың дұрыс ... ... ... қарап, одан нәтиже шығарып отыруға болады. ... ... ... ... ... әр ... ... Сол барлық қолданылатын тәсілдердің жиыны және олардың ғылыми
тұрғыдан басқарылатындай бір ... ... ... ... ... саналады.
Бухгалтерлік есептің әдістері келесідей түрлерден тұрады:
• құжаттау;
• түгендеу;
• шоттар;
• екі жақты жазу;
• бағалау;
• калькуляциялау;
... ... есеп ... ... өздерінің күнделікті жұмысы барысында әр түрлі
шаруашылық операциялары орындалады. Ал бұл ... ... алу үшін ... ... ... ... қажет. Құжат орындалған
операцияның жазбаша түріндегі анықтамасы ... ... ... ... ... мазмұны, орындалған уақыты, өлшем бірлігі, орындаушы
немесе тапсырушы мен қабылдап алушы адамдардың аты жөні және тағы ... ... ... ... ... белгіленген дәлелді ақпараттық
мәлімет болып есептеледі. Құжатта міндетті түрде ... ... ... деп те ... ... операцияларының орындалуы барысында барлық
операцияларын сол сәтінде құжатқа жазуға мүмкіндік бола бермейді. ... ... ... де ... ... мүмкін және
материалдарды сақтау кезінде олар ... ... ... отырады. Соған
байланысты кәсіпорындағы өндіріліп шығарылған дайын өнімдерді, басқа
ұйымдардан алынған ... ... ... да ... бар құралдарды,
мүліктерді тексеріп, түгендеп тұрмаса олардың жоғалуына немесе ұрлануына
жол берілуі мүмкін. ... ... ... арқылы кәсіпорын өзінің нақты
қолда бар материалдық ... мен ... және тағы да ... ... ... ... есеп шоттары дегеніміз – шаруашылық құралдары мен
олардың қорлану көздерін белгілі бір ... және ... ... ... ... ... құралдары болып табылады. Жалпы
шоттар ұйымның шаруашылық үдерістерінің, ... ... ... ... түрлеріне қарай ашылады. Шоттар кәсіпорында күнделікті
болып отыратын операцияларды үздіксіз жазып отырмай, ... ... ... ... жазу үшін ... ... айтқанда ұйымның
активтері мен міндеттемелеріндегі және меншікті капиталындағы әрдайым болып
отыратын операцияларды бір жүйге келтіріп ... ... ... ... ... ... қолданылатын әдісті шоттар деп атайды.
Екі жақты жазу әдісі
Шаруашылық үдерістері барысында орындалатын әрбір операция ... ... мен ... пайда болу көздерінде екі жақты және тең
өзгерістер болып отырады. Олар екі жақты ... ... ... яғни ... дебитінде, екінші шоттың кредитінде бірдей сомада көрсетілуі қажет.
Ұйымдардағы мұндай күнделікті болып отыратын операцияларды, үдерістерді ... ... және ... ... кредитіне жазып есептеп отыру үшін
қолданылатын әдіс бухгалтерлік есепте екі жақты жазу әдісі деп аталады.
Калькуляциялау ... ұйым ... ... бір ... ... ... өндіру, қызмет көрсету, сатып алып-сату тағы басқалары сияқты). Осы
үдерістерді орындау барысында кәсіпорын жұмысшы күшін, ... ... ... құндылықтарды пайдаланатын болғандықтан барлық кеткен жұмсалған
шығындардың жиынтығын анықтауына тура келеді. Бұл ... ... ... ... ... өзіндік құнын құрайды. Сондай-ақ
ол ұйымды басқару үшін ... ... ... ... ... оны, яғни ... ... көрсетілген
қызметтің нақты өзіндік құнын анықтау әдісін калькуляциялау деп атайды.
Бағалау ... ... ... құндылықтар ақшалай өлшеммен
есептелінеді. Кәсіпорындағы ... және ... ... ... ... ... әдісін бухгалтерлік есептің бағалау әдісі деп
атайды.
Бухгалтерлік баланс
Кәсіпорынның активтерімен олардың қорлану көздерінің ... ... бір ... ... ... ... түрінде теңестіріліп екі
жақты кестеде бейнеленуін бухгалтерлік баланс деп атаймыз. Оның сол ... ... ал оң ... ... ... яғни ... ... капиталы бейнеленеді.
Қорытынды есеп
Ұйымның қандай да бір өткен уақыт аралығындағы, есепті кезеңдегі
операцияларының, шаруашылық үдерістерінің қорытындыланып, ... бір ... ... бір жүйеге келтірілуі қорытынды есеп деп ... ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік балансы, меншікті ... ... ... ... ... туралы есебі, түсініктемелік хаты және
басқа да бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... есеп ... құрылымы және екі жақты жазу
2.1. Бухгалтерлік есепшоттарының құрылымы мен түрлері
Кез келген кәсіпорынның ... ... сол ... ... ... мен ... қорлану көздерінің есеп
беретін уақыттағы жағдайыкөрсетіледі. әйтседе ұйымның шаруашылық қызметін
басқару үшін оның ... мен ... және ... ... есеп ... уақыттағы жағдайынғана білужеткіліксіз. Яғни
кәсіпорынның қызмет басқару үшін оның ... ... мен ... ... ... ... ... яғни күнделікті өзгерісін
біліп, қадағалап отыру қажет. ... ... ... ... ... ... операцияның орындалуы мүмкін. Бұл операциялардың барлығы
да ұйымның капиталына қандай да бір дәрежеде ... ... Ал ... ... бухгалтерлік баланс баптарындағы сандарды өзгертіп
отыру, яғни әрбір операциядан кейін кәсіпорынның жаңа ... ... ... болып табылмайды.осыған дейін айтылғандай бухгалтерлік баланс
әрбір айдың (тоқсанның, жылдың) бірінші күніне қарай жасалады. Міне, осыған
сәйкес ... ... ... ... және олардың негізінде
болатын өзгерістерді жіктеп (топтастырып) есептеп отыру үшін ... ... ... ... шаруашылық қызметін басқарып отыру
үшін шаруашылық құралдары мен қорлану көздерін белгілі бір ... ... ... ... ... әсерінен өзгеріске ұшырауын
есептеп отыратын ... ... ... ... ... ұйымдағы орындалған операцияларды жинақтап, тіркеп, кейіннен
бухгалтерлік баланс және ... да есеп беру ... құру ... ... ... ... мен ... көздерінің ұқсас
топтары үшін белгілі бір шот ашылады.
Мысалы, ұйымның қолда бар нақты ... ... үшін ... » деп
аталатын шот, кәсіпорынның шығарған, дайындаған өнімдерін есептеу ... ... деп ... шот және т.б. ... ... ... ... жай түрі үлкен «Т» әрпі сияқты болып
көрінеді. Ал шоттың атыоның үстіңгі жағына жазылады. Барлық ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді. Активтік шоттар
ұйымның меншікті капиталы мен міндеттемелерін ... ... ... сол жағы ... ал оң жағы ... болып аталады. Шоттың
қолданылуы барысында бұл «дебит» және «кредит» сөздері қысқаша Д-т (дебит),
К-т (кредит) түрінде жазылады. Жалпы шот мына ... ... ... Дебит ... аты ... |
| | ... ... ... ... бір шоттың дебитіне және екінші
шоттың кредитте жазылады. Ал ол ... бұл ... ... ... бір ... ... ... жалғансады. әрбәр мүлікке немесе қорлану
көздерінің белгілі бір түріне ашылған ... шот ... сол ... ... ... ... мөлшерін (қалған қалдығын) біліп отыру
үшін «қалдық» сөзі қолданылады. Есепті кезеңнің басындағы, яғн.и ... ... ...... қалдық», ал шоттың жабылуы
барысындағы, яғни есепті кезеңнің соңындағы қалдық – ... ... ... ... ... ... ... дебит жағына жазылған сандардың
қосындысы ... ... ал ... жағындағы сандардың қосындысы
«кредиттік айналым» деп ... Осы ... ... ... шоттағы
«дебиттік айналым» мен «кредиттік айналымның» ... сол ... ... ... ... ескеретін жағдай – шоттағы соңғы қалдық сомасын
есептегенде ол ... ... ... ... ... керек. Яғни кез
келген шоттың соңғы қалдығы сол шоттың бастапқы ... ... мен ... ... айырмасын қосу немесе шегеру ... егер ... ... ... ... болса, соңғы қалдықты табу
үшін бастапқы қалдық сомасына дебиттік айналым сомасы қосылып, ... ... ... шегеріледі. Ал шоттың бастапқы қалдығы кредиттік
болған жағдайда, соңғы қалдық сомасын есептеу үшін ... ... ... ... одан ... ... қажет. Бұл
айтқандарымыз түсініктірек болуы үшін төмендегідей екі шотты қарастырайық:
| ... ... шоты ... ... ... 5000 | ... |50000 ... |10000 ... 65000 ... ... ... ... |60000 ... | ... ... деп ... шоттың соңғы қалдығын есептеу үшін ... ... ... 5000 (бес мың) ... ... айналым 65000
(алпыс бес мың) теңге қосылып, кредиттік айналым 60000 (алпыс мың) теңге
азайтылды. Соның ... бұл ... ... ... ... 10000 ... ... болды (5000+65000-60000=10000).
| ... ... |
| ... ... есеп ... шоты ... |
| ... қалдық 200000 ... |250000 ... |50000 ... ... ... |300000 |
| ... ... ... |
| |20000 ... екінші көрсетілген жұмысшылармен еңбекақы бойынша есеп ... ... ... табу үшін ... ... ... 200000 (екі
жүз мың) теңгеге кредиттік айналым 300000 (үш жүз мың) ... ... ... 480000 ... жүз ... мың) ... (шегерілді).
Осының нәтижесінде бұл шоттың соңғы қалдығы (кредиттік) 20000 (жиырма мың)
теңгеге тең болатындығы есептеліп шығарылды. (200000+300000–480000=20000).
Бұл ... ... ... негізінде шоттардың бастапқы
қалдығы дебиттік болса, онда ол шоттың соңғы қалдығы да дебиттік, ал ... ... ... болса, онда ол шоттың соңғы қалдығы да кредиттік
болуы тиіс.
Кейбір жағдайларда шоттың бастапқы немесе соңғы қалдық сомаларды нөлге
тең ... ... ... ... яғни ... ... қалдығы нөлге тең
болғанда бұл ... ... шот деп ... ... ... ... ... кестесінің «кірістер» және «шығындар» деп
аталатын бөлім шоттары есепті ... ... ... түрде жабылады. Бұл
шоттарды транзиттік шоттар деп атайды. Осыған сәйкес жоғарыдағы аталған
кірістер және шығындар деп ... екі ... ... ... ... табыс немесе жабылған зиян шотына апарылады. Яғни кірістер деп
аталатын бөлім шот дебиттелініп жиынтық табыс немесе жабылмаған зиян ... және ... деп ... бөлім шот кредиттелініп жиынтық
табыс немесе жабылмаған зиян шотты дебиттелінеді. ... ... ... ... жабылмаған зиян шотының соңғы қалдығы есептелінеді. Егер бұл
шоттың соңғы қалдығы дебиттік ... ... бұл ... ... зиянмен
аяқтағаны, ал соңғы қалдық кредиттік болған жағдайда ұйым ... ... ... ... табылады. ал бұл жиынтық табыс немесе жабылмаған
зиян шотының соңғы ... ... тең ... кәсіпорынның осы есепті
кезеңдегі табыстары мен сол табысты табуға кеткен шығындары сомасының ... ... ... ... сол ... бухгалтерлік балансы
баптарының негізінде ашылады. Сондықтан бухгалтерлік шот ... ... ... ... ... ... ... негізгі себебі бухгалтерлік
баланс есепті кезеңнің ... ... оның ... сол ... ... кезеңнің басы мен соңындағы мүліктер мен қорлану көздерінің ... ... ... ... ... осы ... кезеңнің
басынан соңыны дейінгі мүліктер мен ... ... ... өзгерістер
түгел жазылып отырылады. Бұдан шығатын қорытынды - ... ... ... ... есепті кезеңнің басындағы сомасы деп
аталатын ... ... да, ... ... ... ... ... кезең соңындағы бағанаға жазылады. Осыдан бухгалтерлік баланс пен
бухгалтерлік шот арасындағы тікелей байланысты көруге болады. ... ... ... ... ... шотты, яғни мүліктерді, ... ... ... ... шотты активті шот, ал пассив баптарына
сәйкес ашылатын шотты, яғни ... ... ... ... ... арналған шотты пассивті шот деп атайды. Активті
шоттың бастапқы және соңғы қалдығы ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар бұндай шоттардың көбеюі дебит
жағына, ал азаюы (кемуі) кредит жағына жазылады.
Ал пассивті шоттың ... және ... ... ... ... ... яғни кредиттік болып табылады. соған сәйкес ... ... ... ... ал кемуі шоттың дебит жағына жазылады.
Кәсіпорынның бухгалтерлік жүйесіндегі ақпаратты жинақтап, сақтап
отыратын негізгі бірлік – шот ... ... олар ... ... ... және ... ... сондай-ақ
кірістері мекн шығындарының түрлеріне қарай ашылады. Осы ... ... ... ... нөмерлері бойынша жасалған (орнастырылған) тізімін «шот
жоспары» ... «шот ... деп ... ... елімізде бүгінгі күні
барлық кәсіпор 2002 жылғы 18 ... ... ... ... ... ... бекітілген бухгалтерлік есептің типтік
шот жоспары бойынша өздерінің бухгалтерлік жұмысын жүргізіп келеді. Бұл
жоспар бойынша кәсіпорында ... ... ... он ... ... ... бұл ... әрбір тараудағы есепшот жұмысын жүргізуге
ыңғайластырып және өзара белгілі бір ұқсастықтары мен біртектілігіне қарай
орналастырылған.
Бірінші тарау айналымнан тыс ... деп ... онда бес ... ... емес ... ... құралдардың, қаржы салымдарының
(инвестициялар) шоттары қарастырылған.
Екінші тарау тауарлық-материалдық қорлар деп ... Бұл ... ... ... және ... есептеуге арналған үш
бөлім шоты қарастырылған.
Үшінші дебиторлық борыштар және басқадай активтер деп аталатын тарау
сатып ... мен ... ... ... ... резервтерді, еншілес (тәуелді) серіктестіктердің борыштарын, басқа
да берешек қарыздарды, ... ... ... және ... ... ... алты бөлімнің шоттарынан тұрады.
Төртінші тарау ұйымның ақшасын есептеуге арналған. Ол тарауда қаржылық
инвестициялар, ... ... ... есеп ... ... ... ... ақша,банктегі арнаулы шоттағы ақша және аударылған
жолдағы ақша деп аталатын алты ... ... ... ... бұл тараудың аты «қаржылық инвестициялар мен ақшалар» деп ... ... ... деп ... ... ұйымның өз меншігіндегі
қаражатына есеп жүргізуге арналған сегіз бөлімнің шоттарынан тұрады. Мұнда
жарғылық қор, ... ... ... ... капитал, қосымша
төленген капитал, резервтік капитал, ... ... ... ... ... ... бөлімдерінің шоттары қарастырылған.
Алтыншы тарау «міндеттемелер» деп аталады. Бұл тарауда кәсіпорынның
басқалардан уақытша несиеге, қарызға немесе ... ... ... ... өнім ... ... сату ... жұмысшылар мен
қызметкерлерге еңбекақы үшін берешек сомаларын, бюджетке және бюджеттен тыс
мекемелерге қарыз сомаларын есептеуге ... ... ... ... ... ... деп аталып, онда кәсіпорынның негізгі емес
қызметтерден алатын кірістері, сондай-ақ сатылған тауарлардың қайтарылуын,
сату шегерімін және баға ... ... ... үш ... ... – «шығындар» деп аталатын тарау ұйымның сатылған тауарларының
(атқарған жұмыстарының, көрсеткен қызметтернің)өзіндік ... ... ... бойынша шығындары, жалпы және әкімшілік
шығындары, есептелген ... ... ... ... салығы бойынша
шығындары, төтенше жағдайлардан және операциялардың ... ... ... ... ... ... қатысудан болатын кірістері
(шығындары( есептелетін сегіз бөлімнің шоттарынан тұрады.
Тоғызыншытарау «өндірістірік ... деп ... ... өнім өндіруі немесе қызмет көрсетуі барысында жұмсаған
материалдық, еңбекақы және әр түрлі аударымдар бойынша шығындары ... ... ... ... және ... төрт ... бөлініп,
топталып қарастырылған шоттардан тұрады.
Оныншы тарау ұйымның меншігіне жатпайтын басқа кәсіпорындардан ... ... ... ... ... ... ... түскен, уақытша
сақтауға қойылғантауарларды есептеуге негізделген шоттардан тұрады. Бұл
шоттар кәсіпорынның балансында ... ... ... бұл ... ... ... деп аталады. Баланс сыртындағы шоттар тарауының нөмерін
уақытша пайдалануға алынған ... ... ... ... өзі
белгілейді.
Жалпы бухгалтерлік есеп шоттары одан алынатын ақпараттардың түріне ... ... ... ... жинақтамалық (топталық,
синтетикалық)және талдамалық (аналитикалық) деп ... екі ... ... синтетикалық) шот негізінен бухгалтерлік
баланстың баптары ... ... шот ... ... бір ... немесе
қорлану көздері туралы жалпылайақпарат алуға ғана болады. сондай-ақ шоттың
бұл түрінде объектілер тек қана ақшалай ... ... ... өнім деп ... ... қарап отырып кәсіпорынның барлық
өндірген, жасап шығарған бұйымдарының ақшалай өлшем түріндегі өзіндік ... ... ... ... деп аталатын шотқа қарап отырып ұйымдағы
қолда бар отын қалдығының сомасын ғана көруімізге болады.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... басқару барысында жеткізіліксіз болады. өйткені
ұйымдағы басқарушы немесе осы шоттағы мәліметтерді пайдалану арқылы ... ... ... ... қарастырылған дайын өнімнің ... өнім ... оның ... ... ... ... және оның бір
данасаның бағасын білу мүмкін. Сондықтан бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... деп аталатын шоттарда
қолданылады. Негізінен талдамалық шот ... ... ... ... ... және жан-жақты ашып көрсетуге
арналған. Есепке алынатын объектілер бұл шотта өздерінің түрі ... және ... ... ... ... ... ... есепті кезең басындағы дайын бұйымдары А-түрлі
өнімі – 10000 (он мың) теңгені, Ә-түрлі өнімі 5000 (бес мың) ... ... және 15000 (он бес мың) ... ... бұйымдары өндіріліп
шығарылды. Сонымен қатар осы кезеңде 20000 (жиырма мың) ... ... 10000 (он мың) ... ... ... ... ... дайын бұйымдар деп аталатын жйнақтамалық (топтамалық,
синтетикалық) шотында бұл операция мына түрде жазылады:
Жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шот
|Дебит ... ... ... ... ... 15000 | ... |30000 ... ... ... |30000 ... ... | ... | ... ... кезендегі «ККК» фирмасындағы орындалған операциялар ... деп ... ... ... ... ... ... мына түрде көрсетіледі.
Талдамалық (аналитикалық) шот
| Дебит ... ... ... ... ... ... 10000 | ... |30000 ... ... ... |30000 ... ... | ... | ... ... ... Дебит ... ... ... ... ... қалдық 5000 | ... |10000 ... ... ... |10000 ... қалдық | ... | ... осы ... ... отырғанымыздай әрбір жинақтамалық
(топталық, синтетикалық) шоттардағы бастапты ... ... ... ... ... ... бастапқы қалдықтарының қосындысынан
тұрады. Тбіздің ... ... ... тең ... отыр.
Жинақтамалық (топталық, синтетикалық) шоттардағы дебиттік айналымдарының
сомасы да ... ... ... дебиттік және кредиттік
айналымдарының ... тең ... ... ... бұл ... айналым (40000=25000+ 15000), ал кредиттік ... ... ... ... – ақ ... ... ... соңғы қалдығы, сол шоттарда сәйкес тлдамалық шоттардың
соңғы қалдықтарының қосынды сомаларына тең ... ... ... бұл сома ... ... ... ... айтылғандарымен қоса әрбір ұйым ... ... ... әрі ... ... де ... жоғарыдағы мысалда қарастырылған А-түрлі өнімнің бастапқы
қалдығы 10000 (он мың) ... ... ... ... 25000 ... ... ... А-түрлі бұйымдары өндіріліп шығарылып, сонымен қатар осы
кезеңде 20000 (жиырма мың) ... ... ... ... ... ... өнімнің өзін қанша дана және әрбір данасынаң құны қанша теңгені
құрайтындығын көрсетеді.
Талдамалық (аналитикалық) шот
|Дебит ... ... ... ... ... ... 100 х 100 тг. | ... 250 дана х 100 тг. |2) 200 дана х 100 тг. ... тг. |20000 тг. ... ... ... |20000 ... ... 150 дана х 100 тг. | ... ... ... ... ... кезеңнің басында 100 (бір
жүз) теңгенің 100 (бір жүз) дана ... ... ... Ал ... 100 (бір жүз) ... 250 (екі жүз елу ... өнімдері өндіріліп
шығарылып, осылардың 200 (екі жүз) данасы ... ... ... ... ... ... фирмасындағы А-түрлі өнімдер 150 (бір жүз елу)
дана, әрқайсысы 100 (бір жүз) теңгеден 15000 (он бес мың) ... ... ... ... жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық)
және талдамалық деп аталатын екі ... ... ... шот ... ... түрі де жиі ... Бұл шот ... аталуына сай жинақтамалық
(топтамалық, синтетикалық) шотқа қарағанда жіктелінген түрде, ал талдамалық
деп аталатын шотқа қарағанда топтастырылған түрде қолданылады. Сондықтан ... осы екі ... ... яғни ... шот – деп атайды. Бұл шотта
объектілер тек қана ... ... ... жүргізіледі.
Мысалы, кәсіпорынның қолда бар отыны 100000 (жүз мың) теңгені құрайды
делік. Бұл жағдайда ... ... ... отын шотының
бастапқы қалдығы қалдығы 100000 (жүз мың) теңге ... ... Ал ... шоты ... ... шот ашатын болсақ олардың бастапқы қалдығы ... ... отын ... деп ... аралық шотының қалдығы 30000 (отыз
мың) теңге;
▪ отын (газ) деп ... ... ... қалдығы 20000 (жиырма
мың) теңге;
▪ отын (мазут) деп аталатын аралық шотының қалдығы 50000 (елу ... ... ... ... қолданылып жүрген шоттар
жоспарында аралық шот ... ... ... ... ... барлық кәсіпорындар керек болған жағдайда әрбір
жинақтамалық (топтамалық, синтетикалық) шоттың ... ... ... ... ... аша ... ... Сондай-ақ әрбір жинақтамалық (топтамалық,
синтетикалық) шотқа ашылатын ... ... ... да ... ... ... біздің еліміз бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... жоспарының келешекте
керектігі туралы да мамандар арасында түрлі пікірлер ... ... ... ... ... ... ... жоқ, яғни ол
қолданылмайды деген сөздерді де жиі естиміз. Ал шындығында ол елде ... ... ... ... үшін ... ... ... жасалып бекітілмеген. Бірақ әрбір ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда бұндай шешім кәсіпорындағы бухгалтер
мамандарының әдістемелік ... ... ... ... ... ... елдегі кәсіпорындар мәліметтерді сәйкестендіруде немесе
мамандардың бір ... ... ... ... қиындық туғызады.
Дегенмен бұл елдегі әрбір кәсіпорындарда жасалынып ... ... ... бухгалтерлік есеп стандартты мен ұлттық кәсіби
бірлестіктерде қалыптасқан ... бір ... ... олардың өзара ұқсас болатындығы. Сондықтан да біздің елімізде
қабылданған бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспарының ... ... үшін ... ... ... ... бухгалтерлік есептің екі жақты жазу әдісіне анықтама
берілген болатын. Жалпы екі ... ... кей ... ... ... бухгалтерлік жазу, ал кей кездері проводка деп те
атайды. Жалпы алғанда кәсіпорынның бухгалтерлік есебінде күнделікті ... ... ... ... ... бір шоттың дебитіне және
екінші ... ... жазу – екі ... жазу ... ... Екі ... жазу жүйесі.
Бухгалтерлік есептің басты мақсаты – құжаттарда бейнеленген шаруашылық
операцияларына бақылау жүргізу. Кәсіпорындарда орындалған әрбір шаруашылық
операцияларын ... ... үшін ... ... ерекше тәсілі
қолданылады. Ол тәсіл екі жақты жазу ... ... system) ... Екі ... ... ... ... құбылыстардың өзара
байланыслығынан туындайды. Бухгалтерлік есеп объектілерінің арасында ... бір ... ... Бұған дәлел ретінде ұйымның ... мен оның ... ... және ... ... ... ... әрбір шаруашылық операциясын екі ... ... алып ... және ... ... ... ... екі бабында да бірдей сомада көрсетілуін келтіруге
болады. Екі жақты жазу шаруашылық операцияларының нәтижесінде ... ... ... өзара өзгерістерді көрсетеді.
Осы айтқандарымыз түсініктірек болу үшін операциялардың шотта екі жақты
жазылуының тәртібін ... ... ... Ол үшін ... баланс
негізінде бухгалтерлік есепшотын ашамыз.
Шаруашылық операцияларды «екі жақты жазу» ... ... алу ... ... ... ... аталған шаруашылық операцияларының қандай объектілерге
қатыстылығын;
▪ шаруашылық операцияның ... ... әсер ... ... объектілердің есебі бухгалтерлік есептің қай шоттарында
есептелінетінін;
... ... ... бөлігіне жазу керек екендігін
(дебитіне немесе кредитіне).
Бірінші операция нәтижесінде кәсіпорынның материалдары және ... ... ... ... ... Келіп түскен
материалдарды есепке алу үшін «материалдар» деп ... ... ... ал
жабдықтаушы мердігерлерге берешек соманы есепке алу үшін «Жабдықтаушы ... есеп ... деп ... ... шоты ... ... құралдарының көбеюі шоттың дебитіне, ал пассивті шотта
қорлану көздерінің ... ... ... ... Соған сәйкес бұл
операция бойынша мынадай екі жақты жазу жазылады:
Д-т: ... ... ... ... ... ... теңге
Екінші операция нәтижесінде ұйымның нақты ақшасы және соған сәйкес банк
мекемесі алдындағы қарызы азайды. Бұл ... ... ... ... болады. Бірінші операцияда кәсіпорынның ... және ... ... көбейген болса, екінші операцияда ұйымның активтері ... ... ... Бұл ... ... ... бухгалтериясында
мынадай екі жақты жазу жазылады:
Д-т: ... ... ... теңге
К-т: ... ... ... ... ... кәсіпорынның қорлану көздерінде ешқандай
өзгеріс болмаған, яғни бұл операция кәсіпорынның пассив бөлімінің баптарына
ешқандай әсерін тигізбейді. Ал ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын бөлім сомасы кемиді.
Бұл жағдайда екі жақты жазу мына ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ұйымның қорлану көздерінде бір бөлім
көбейіп, ал екінші бөлім сол ... ... ... ... ... операцияда өзгеріс тек қана ... ... ... болса, бұл
операция керісінше кәсіпорынның актив бөлімінің баптарына ешқандай әсерін
тигізбей, өз ... тек қана ... ... ... ... отыр. Осыған
сәйкес бұл операция бойынша мынадай екі жақты жазу жазылады:
Д-т: «Жабдықтаушы-мердігерлермен
есеп ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, әрбір операция бір мезгілде
және бірдей сомада бір шоттың дебитіне және екінші шоттың кредитіне ... Олай ... екі ... жазу ... ... ... ... дебит және кредит шоттарда бірдей сомада өзгеруін
бейнелейді.
Шаруашылық операцияларды ... ... ... ... ... өзара байланысты – шот корреспонденциясы деп атайды, ал шоттың
өзі ... шот ... ... ... ... пен ... ... бухгалтерлік жазу немесе өткізбе
деп аталады.
Бухгалтерлік жазу (өткізбе) жай және күрделі деп аталатын екі ... ... деп ... ... ... бір ... дебитіне,
екінші шоттың кредитіне жазылуын айтамыз.
Күрделі өткізбе деп орындалған бір ... ... ең ... екі шот ... бір ... ... немесе керісінше,
бір шоттың дебиттелініп, екі шоттың кредиттелінуін айтамыз.
2.3 Бухгалтерлік баланс
Бухгалтерлік есептің ... және ... ... ... қызметі
мен функциясының бірі - пайдаланушыларға кәсіпорынның мүлкі ... ... ... ақпараттық мәліметтерді дер кезінде жеткізіп
беріп отыру. Осындай ақпараттық мәліметтің негізгі қайнар көзі ... ... ... ... ... сөзі ... ... алынған. Бұл
сөз қазақ тіліне аударылғанда «тепе- тең» немесе «таразы» ... ... ... ... қолындағы активтерді, меншікті
капиталды және міндеттемелерді ... ... – ол ... жыл ... және ... мерзімнің аяғындағы қызметін
сипаттайтын құжат.
Баланс – ... ... екі ... ... ... ... «Актив», ал екіншісі «Меншікті капитал және
міндеттемелер» деп аталады.Бірінші ... ... ... ... ... ал екінші бөлімде қаражаттың пайда болу
көздерімен мақсатты белгілеуі жатады.
|Актив |МК және М |
|I Ұзақ ... ... |I ... ... |
|1 МЕА |1 ... капитал |
|2 НҚ |2 ... ... |
|3 Ұ. М Деб. ... |3 ... төленген капитал |
|4 ... |4 ... ... ... |
| |5 ... табыс |
| | ... ... ... |II Ұзақ ... міндеттемелер |
|1 ТМҚ |1 ұзақ ... ... |
|2 ... ... ( ... валюталық|2 Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек |
|шот) |3 ... |
|3 ... ... ... ... | ... |III ... ... |
|4 ... ... |1 қ.м ... |
|5 ... ... ... |2 ... ... |
| |3 ... ... |
| |4 ... ... ... |
| |5 ... және |
| ... ... ... ... ... ... үшін кәсіпорынға қаражат
керек.Кәсіпорын ... ... ... деп ... ... меншік иесін құрушы береді.Барлығы салған сома капитал болып
табылады.
Егер қаражатты салған бір адам ... тепе ... (А=К), ... басқа біреумен салынуы мүмкін,яғни ... емес ... ... ... тепе- теңдік ( А= К+ М) .
Қорытындылай ... ... ... ... ... ... меншігі екендігін аңғаруға болады. Сондықтан, бухгалтерлік
баланстағы мына теңдіктің әрдайым тең болатындығы ... = ... ... + міндеттеме.
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа ... ... ... жылдың басна жасалады.
Кез- келген кәсіпорынның мақсаты – пайда табу десек қателеспейміз. Ал
пайда табу үшін ... ... ... ... ... ... белгілі.Ұйымдағы әрбір орындалатын операцияға сәйкес баланс
баптарындағы сома өзгеріске ұшырап ... ... ... және ... ... ... әрдайым сақталып отырады. Сонымен
қатар кәсіпорында әрбір орнындалған операциядан ... ... ... ... ... бір күннің өзінде бірнеше жүздеген
операциялардың орындалуы мүмкін.Міне осы себептен кәсіпорынның бухгалтерлік
балансы белгілі бір уақытқа ... ... ... ... ... шаруашылық операциялары 4 типке
бөлінеді.
1-тип. Бұл ... тек қана ... ... әсер ... ... актив
бөліміндегі бір бап қандай да бір сомаға азайса, екінші бап тура сол ... ... ... есепті шоттан жалақы төлеу үшін 1500000 тг ... ... тек ғана ... бөлімінде болады. М: Қысқа мерзімді
кредит есебінен жабдықтаушының 200000 тг шоты төленді.
3- тип. ... және ... ... ... ... ... ... мердігерлерден кәсіпорынға 200 мың тг материалдары келіп түсті.
4- тип.Актив және пассив бөлімінің бірдей ... ... ... ... ... ... ҚҚС үшін 250 мың тг ... қаржылық жағдайын талдау ең алдымен баланс өтімділігін
жан жақты талдаудан басталады.
Баланс ... ... ... қарастырар алдында жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның «өтімділігін» анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы ... ... ... ... : ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігі ұғынылады. Екінші тұжырымдама бойынша, өтімділік – ... ... ақша ... айналуға дайындығы мен жылдамдығы.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған ... ... ... ... пен ... ... ... бір тәртіппен топталады, - өтімділігі
жоғарыларыдан бастап өтімділігі төменгілерге (актив) , яғни ... ... ... ... ... ... уақыты қысқарыларға
қарай (пассив) , яғни қайтару уақытын ... ... ... ... дәрежесіне байланысты кәсіпорын активтері ... ... Ең ... ... ... ... ... барлық баптары мен құнды қағаздары жатады.
Ақша қаражаттары мен құнды қағаздар - айналым ... ... ... ... ... есеп ... болады, ал құнды қағаздар
қолма-қол ақшаға тез айналады.
А2. Тез өткізілетің активтер. ... ... ... ... да активтерді жатқызады.
А3. Баяу өткізілетің активтер.баланс активінің ІІ бөлімінің
«Тауарлы-материалдық қорлар» бабы және ... ... І ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындардың салған
салымдар мөлшеріне азайтылған) бабы.
А4. Қиын өткізілетің активтер.Баланс активінің І ... ... ... баптарынан басқа барлық баптары.
П1. Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер – бұларға
уақытында төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да ... ... ... ... ... қарыздары бойынша есеп айырсу
көлемінен асқан ... ... ... ... жатады. Бұл
берілген мөлшерден асу банктің мақсатты қарыздарын өз ... ... ... және ... ... өтеу үшін ... ... қамтамасыз етілуі тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - қысқа ... мен ... және ... ... ... Ұзақ ... міндеттемелер – ұзақ мерзімді несиелер
мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер – пассивтің І бөлімінің ... ... ... пен ... ... сақтау үшін бұл топтың жиыны
баланс активінің ... ... ... бабы ... ... ... ... анықтау үшін актив пен ... ... ... ... ... ... ... толық өтімді деп
келесідей қатынастарда саналады;
А1 > П1
А2 > П2
А3 > ... < ... ... ... егер активтің сол алғашқы үш тенсіздігінің
әрбір тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған ... ... ... ... кері жағдайда баланс өтімді емес.
Қорытынды
Курстық жұмысты қорыта ... ... ... ... кәсіпорын басшысы жүзеге асырады, және оның қызметі қаржылық
есепті жүргізумен қалыптастыру принциптеріне сәйкес орын алады.
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыруда ... ... есеп ... ... есеп ... басты міндеті мен негізгі ... ... ... ... ... ... іс мүддесі үшін ... ... ... ... ... объективті және шынайы
ақпаратпен қаптастыру.
Барлық ... ... ... ... орын алуы ... ... тиеп жөнелту,алу, беру,
өңдеу, архивке тапсыру .
Есеп саясатын құруда кәсіпорын, бас бухгалтердің міндеті мен ... ... ... ... бухгалтерді қызметтен босатқан кезде ол жаңадан тағайындалған бас
бухгалтерге субъектінің басшысы бекіткен тәртіпке сай ... ... ... барысында бухгалтерлік есептің жағдайына және есеп
мәліметтерінің дұрыстығына тиісті ... ... ... ... ... есеп ... ... шарауашылық операцияларын есепке толық ... ... ... ... ... ... алуды және олардың келесі
кезеңге өтпеуін қадағалауды;
• жинақтамалы шоттар сомасының ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін басқарып отыру
үшін шаруашылық құралдары мен ... ... ... бір ... біріктіріп, олардың орындалған операция әсерінен ... ... ... ... ... әдісі болып табылады.
Шоттар ұйымдағы орындалған операцияларды жинақтап, ... ... ... және ... да есеп беру ... құру үшін
пайдаланады. Кәсіпорынның әрбір мүліктері мен ... ... ... үшін ... бір шот ... ... қолда бар нақты ақшаларын есептеу үшін «касса » ... шот, ... ... дайындаған өнімдерін есептеу үшін
«дайын өнімдер» деп аталатын шот және т.б. ... ... ... ... және ... ... ... қызметі мен
функциясының бірі - пайдаланушыларға кәсіпорынның мүлкі және қаржылық
жағдайы ... ... ... дер ... ... ... отыру.
Осындай ақпараттық мәліметтің негізгі қайнар көзі ...... ... ... сөзі ... ... ... Бұл сөз қазақ тіліне
аударылғанда «тепе- тең» немесе «таразы» деген ... ... ... ... ... активтерді, меншікті капиталды
және міндеттемелерді көрсетеді,яғни баланс – ол сіздің фирмаңыздың жыл
басындағы және ... ... ... ... ... құжат.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бухгалтерлік есеп стандарты –Алматы, 2005
2. Типтік шот жоспары– Алматы,2005
3. Радостовец В.К., Габдуллин Т.Г., ... В.В., ... ... есебі:Алматы 2004
4. Кеулимжаев К.К., Ажибаев З.Н., Кудайбергенов Н.А., Бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... С.Б. ... учет . ... Ержанов М.С., ержанова С.учетная политика-Алматы.1997
7. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятий: Изд.2-е доп. И ... ... ... ... В.В., Шмидт О.Ю.Теория и ... ... ... ... ... ... В.В., ... О.Н. Анализ хозяйственной деятельности
предприятия: Москва 2004
10. ... И.С. ... ... себестоимости продукции в
странах СЭВ-М: Финансы
11. Сатубалдин С.С. Учет затрат на производство в ... ... ... А.И., ... А.И. Учет и ... распределения косвенных
затрат в промышленности-М: Финансы и статистика 1985
13. Риполь –Сарагоси Ф.Б. Основы финансового и ... ... ... Приор, 1999
14. Дюсембаев К.Щ. Аудит и анализ финансовой отчетности. учебное
пособие ... ... , ... ... М.И., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа. Учебник-
М: Финансы и статистика, 1997
16. Шеремет А.Д. Сайфуллин Р.С. ... ... ... М: ... 1996
-----------------------
Субъектінің құралдары
айнымалы
айналымнан тыс
Тұрақты тіркелген
ӨНДІРІС ПРОЦЕСІНІН ҚҰРАЛДАРЫ
(шикізат пен материалдар, отын, жарттылай өнімдер, ... ... ... ... ҚҰРАЛДАРЫ
(кассадағы есепшоттоғаы және банктегі ... ... ... қаражат,
қысқа мерзімдік құнды қағаздар)
ҰЗАҚ МЕРЗІМДІК ҚАРЖЫЛЫҚ САЛЫМДАР
МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕР
(лицензиялар,патенттер, бағдарламамен қамтамасыз ету және ... ... ... машиналар мен жобдық транспорт құралдары, шаруашылық
және өндірістік мүлік т.б.)
Кәсіпорынның құралдары
Қарыздық қаражат ... ... ... ... ақы және ... да кредиторлармен есеп
айырысулар
Жинақтаушы зейнетақы қорларынсыз есеп айырусылар
Жинақтаушы зейнетақы қорларымен есеп ... ... ... есеп ... ... ... (жабылмаған шығын)
Қарыздар (қысқа және ұзақ мерзімді)
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысулар

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік баланс және есеп беру22 бет
Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы15 бет
Шағын кәсіпорындардың бухгалтерлік есеп беруі20 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь