Бухгалтерлік есептің шоттар жүйесі және екі жақты жазу

Кіріспе
І бөлім Бухгалтерлік есеп шоттары туралы түсінік
1.1 Бухгалтерлік есеп шоттары туралы түсінік
1.2 Бухгалтерлік есеп шоттарының жіктелуі
1.3 Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспары
ІІ бөлім Шоттардағы екіжақты жазу, оның мәні мен мағынасы
2.1 Екі жақты жазу жүйесінің түсінігі, мәні
2.2 Шоттар корреспонденциялары, олардың түрлері
2.3 Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Қазақстан Республикасының қазіргі кездегі дамуы бухгалтерлік есеп жүйесін реформалаумен сипатталады. Елдегі нарықтық қатынастар дамуының стратегиялық бағыты есеп пен есептік ақпараттың сапасына айрықша талаптар қойылады. Бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың әдістемелік негізін әдістер мен тәсілдер жүйесі құрайды. Бухгалтерлік есептің теориясы мен әдістемесінде бухгалтерлік есеп шоттарының жүйесіне ерекше рөл беріледі. Өйткені оларды пайдаланумен қатар ақпараттарды қосарлап көрсету, оларды жинақтау және жалпылау проблемалары шешіледі. Шоттарда жазбалар екі жақты жазу әдісін қолдану арқылы жүргізіледі.
Бұл курстық жұмыстың тақырыбы «Бухгалтерлік есептің шоттар жүйесі және екі жақты жазу» .
Курстық жұмыстың жазылудағы мақсаты- бухгалтерлік есептің шоттар жүйесі мен шоттардағы екі жақты жазу сияқты әдістеріне түсінік беру. Осы мақсатты басшылыққа ала отырып орындалатын міндеттер:
- бухгалтерлік есептің жіктелуіне, оның түрлеріне тоқталу, шоттар корреспонденциясын және оның түрлерін атап көрсету;
1. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп: Оқу құралы, - Алматы; Қазақ Университеті, 2001, 29 – 36 бб.
2. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп принциптері
3. Козлова Е.П., Парашутин Н.В., Бабченко Т.Н., Галанина Е.Н., Бухгалтерский учет, - М.: Финансы и статиксика, 1995 – 5 – 11 стр.
4. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет: Учебное пособие, - 2 – е изд., перераб. и доп. – М.: ИНФРА – М.: 1999 – 33 – 42 стр.
5. Оразбекұлы Бахыт, Инвестициялық институттардағы бухгалтерлік есеп / Оқу құралы – Алматы; Экономика, 2002, 28 – 34 б.б.
6. Сейдахметова Ф.С. Система счетов и двойная запись. Учебное пособие под общей редакцией чл. – корр. НАН РК, д.э.н. проф. Н.К. Мамырова. Алматы, Издательство «LEM», 2001, 9 – 17 стр.
7. Сейдахметова Ф.С. Современный бухналтерский учет: Учебное пособие. В 2 – х частях ч. 1/ Под общей редакцией чл. – корр. НАНРК, д.э.н. проф. Н.К. Мамырова. – Алматы: Экономика, 2000 – 114 - 130 стр.
8. Әбдіманатов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп счеттарының жаңа типтік жоспарымен қалай жұмыс істеу керек. - // Бухгалтерлік есеп және аудит//, № 1. 2003. 12 – 14 б.б.
        
        Жоспар:
Кіріспе
І бөлім Бухгалтерлік есеп шоттары туралы түсінік
1. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... есеп ... ... ... есеп шоттарының үлгі жоспары
ІІ бөлім Шоттардағы екіжақты жазу, оның мәні мен мағынасы
2.1 Екі ... жазу ... ... мәні
2.2 Шоттар корреспонденциялары, олардың түрлері
2.3 Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Кіріспе
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Елдегі нарықтық қатынастар
дамуының стратегиялық бағыты есеп пен ... ... ... ... ... ... есепті ұйымдастырудың әдістемелік
негізін әдістер мен тәсілдер жүйесі ... ... ... мен ... ... есеп ... жүйесіне
ерекше рөл беріледі. Өйткені оларды пайдаланумен ... ... ... ... ... және ... проблемалары шешіледі.
Шоттарда жазбалар екі жақты жазу әдісін қолдану ... ... ... жұмыстың тақырыбы «Бухгалтерлік есептің шоттар
жүйесі және екі ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің шоттар
жүйесі мен шоттардағы екі жақты жазу ... ... ... ... ... ... ала отырып орындалатын міндеттер:
- бухгалтерлік есептің жіктелуіне, оның түрлеріне ... ... және оның ... атап ... ... үлгі жоспарының, құрылымына мазмұнына экономикалық тұрғыдан
түсініктеме ... ... ... ... ... баптарының сомасы әсер ететін
шаруашылық операцияларын төрт типке бөліп ... ... ... ... ... мен ... өзара
байланысты және өзара шарттастырылған. Оларды қолдану нәтижесінде
ескеріліп отыратын обьектінің ... ... ... ... ... ... ... және құжатпен негіздеме
көрсетілуін, мүліктерді, олардың пайда болу ... ... ... ... ... біртектес топтастыру
қамтамасыз етіледі. Бұл мүліктерді, оның пайда болу кездері ... ... екі ... жазу ... ... шоттарда
өзара байланыстырып көрсету, мүліктер мен міндеттемелердің ... ... есеп ... ... ... ... шынайы, жиынтық,
жүйеленген есептеме деректерін алуға мүмкіндік береді.
1.1. Бухгалтерлік есеп шоттар ... ... ... ... ету үшін қорлардың жағдайы мен
олардың көздері туралы ақпарапен қатар осы ... ... ... сату ... барысындағы қозғалысы туралы мәліметтер қажети. ... ... ... ... көрсету керек, мұның өзі қажетті ақпарат
алуды қамтамасыз етеді. Осы мақсатпен ... ... ... ... Оның ... есептің экономикалық жағынан ... ... ... ... мен ... ... есеп
шоттарының жүйесіне ерекше рөл беріледі, ... ... ... ... ... ... оларды жинақтау және жалпылау
проблемалары ... ... ... ... жазу ... ... ... есептің шоттары дегеніміз шаруашылық қорлары мен
олардың көздерін ақшалай бағамен ... ... ... ... және ... ... бұл ақпарат жинақтаушы. Кейіннен ол жинақталады және әртүрлі
жинақ көрсеткіштер мен ... ... үшін ... ... ... әрбір түріне , олардың көздеріне
және шаруашылық процестеріне бухгалтерлік есеп ... ... ... ... Бухгалтерлік шоттарға барлық жазулар құжаттардың
негізінде жазылады. Операцияларды ... ... ... түрде
жүргізіледі. Бұл орайда ... ... ... көрсеткіштер
ақшалай көрсеткіштерге ауыстырылады. Мысалы, ... ... бар ... есептеу үшін «касса» деп аталатын шот, ... ... ... ... үшін ... ... деп аталатын шот және
т.б. шоттар қолданылады. Сыртқы түрі ... шот екі ... ... ... сол жақ ... - ... ал оң жақ ... – кредит деп
аталады.Әрбір шотқа айдың басында және соңындағы қалдықтың (сальдоның) және
дебеті мен кредиті бойынша ай үшін ... ... тән. ... ... көрсету үшін құжаттық растау қажет. Оған қағаздық
алғашқы құжаттар, машиналық ... ... және ... ... бола
алады. Бұл орайда олардың әрқайсысының заңдық күші ... ... ... және ... ... ... ... Олар өз
атауын баланс жақтарының атауынан алған және мазмұнын көрсетеді.
Активтік шоттар ... ... ... ... мен орналасуы
бойынша есепке алуға арналған. ... ... ... ... қолма қол
ақшалар» шоты, «Кассадағы ұлттық валютамен қолға ... ... ... ... шоттардағы қалдықтар (сальдо) тек дебеттік болады.
Пассивтік шоттар шаруашылық қорларының көздерін олардың мақсаттық
бағыты ... ... ... ... Мысалы, «Банктегі несиелері» шоты,
«Резервтік капитал» шоты және т.б. Пассивтік шоттағы ... ... ... ... шоттағы жазулардың схемасы ( №1 қосымша) ... ... ие ... активтік шот бойынша ... ... ... ...... ... және соңындағы қалдықтар және ... ... ... ... ... жағы ... ... тек кемітетін шаруашылық операциялары.
Пассивтік шоттағы жазулардың схемасы (№2 ... ) ... ... Сонымен, мүліктерді қалыптасу көздері ескерілетін ... ... ... ... жағы ... - ... басындағы және
соңындағы қалдықтар және қалдықтарды арттыратын шаруашылық операциялары;
Шоттың ... жағы ... ... азайтатын шаруашылық
операциялары ғана көрініс табады.
Ескеретін жағдай – шоттағы соңғы қалдық ... ... ол ... ... ... ... ... Яғни кез келген шоттың ... сол ... ... ... «дебиттік айналым» мен «кредиттік
айналымның» айырмасын қосу мен ... ... ... ... ... бастапқы қалдығы дебиттік болса, соңғы қалдықты табу ... ... ... ... айналым сомасы қосылып, оған
кредиттік ... ... ... Ал ... ... ... ... жағдайда, соңғы қалдық ... ... ... қалдыққа кредиттік айналымды қосып, оған дебиттік айналымды
шегеру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... (№3 қосымша)
Жоғарыдағы касса деп аталатын шоттың соңғы қалдығын есептеу ... ... ... ... ( ... 5000 (бес мың) ... ... 65000 (алпыс бес мың) теңге қосылып, кредиттік айналым ... ... ... ... бұл ... ... ... (дебиттік)
10000 ( он мың) теңге болды.
( 50000+65000-60000 =1000) (№ 4 қосымша)
Ал екінші ... ... ... ... есеп айырысу
шотының соңғы қалдығын табу үшін ... ... ... 200000 (
екі жүз мың) теңгеге ... ... 300000 (үш жүз мың ) ... ... айналым 480000 ( төрт жүз сексен мың) ... ... ... ... нәтижесінде бұл шоттың соңғы қалдығы ( ... ... мың) ... тең болатындығы есептеліп шығарылды. (
200000+300000+480000 = 20000).
Бұл ... ... ... ... ... ... дебиттік болса, онда ол шоттың ... ... ... ал ... ... ... ... болса, онда ол шоттың
соңғы қалдығы да ... ... ... ... ... ... ... соңғы қалдық сомалары
нөлге тең ... ... ... ... яғни ... ... соңғы
қалдығы нөлге тең болғанда бұл ... ... шот деп ... ... типтік бухгалтерлік есепшоттар кестесінің
«кірістер» және ... деп ... ... ... есепті кезеңнің
соңында міндетті түрде жабылады. Бұл ... ... ... ... ... жоғарыда аталған «кірістер» және «шығындар» деп
аталатын екі ... ... ... сома ... ... ... ... шотына апарылады. Яғни «кірістер» деп ... ... ... ... ... немесе жабылмаған зиян»
шотыкредиттелінеді және ... деп ... ... шот ... ... немесе жабылмаған зиян» шоты дебиттелінеді. Осыдан кейін
жиынтық табыс ... ... ... ... ... ... Егер бұл ... соңғы қалдығы дебиттік болса, кәсіпорын
бұл есепті кезеңді зиянмен аяқтағаны, ал ... ... ... ... ұйым ... кезеңді пайдамен аяқтағаны болып табылады. Ал
бұл жиынтық табыс ... ... ... ... соңғы қалдығының
нөлге тең болуы кәсіпорынның осы еспеті кезеңдегі табыстары мен ... ... ... ... ... тең ... ... есепшот құрылымы
Кәсіпорнынның бухгалтерлік шоттары сол ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік шот аттары
баланс ... ... ... ... ... ... ... себебі
бухгалтерлік баланс есепті ... ... ... оның ... ... яғни ... ... ақшалай өлшемдегі нәтижелері
жазылса, бухгалтерлік ... осы ... ... басынан соңына дейінгі
мүліктер мен қорлану кездерінде болған өзгерістер ... ... ... ... ... - бухгалтерлік шотты бастапқы қалдығы
баланстың есепті кезеңнің ... ... деп ... бағанынан
алынады да, керісінше шоттың ... ... ... ... ... ... ... Осыдан бухгалтерлік баланс пен бухгалтерлік
шот арасындағы тікелей байланысты көруге болады. ... ... ... ... ашылатын шотты , яғни мүліктерді, ақшаны ... ... ... ... активті шот, ал пассив ... ... ... яғни ... ... капиталы мен
міндеттемелерін есептеуге арналған шотты ... шот деп ... ... бастапқы және соңғы қалдығы ... ... ... яғни дебиттік болып табылады. Сонымен қатар бұндай шоттардың
көбеюі ... ... ал ... ( кемуі) кредит жағына жазылады. (№5
қосымша)
Ал пассивті шоттың бастапқы және ... ... ... кредит жағына
жазылады, яғни кредиттік болып табылады. Соған сәйкес ... ... ... ... жағына, ал кемуі шоттың дебит жағына жазылады.
(№ 6 қосымша)
Бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп ... одан ... ... түріне
және мәліметтермен қамтамасыз етілуіне қарай жинақтамалық
(топтамалық, ... және ... ... деп ... ... ... (топтамалық, синтетикалық) шот негізінен бухгалтерлік
баланстың баптары негізінде ашылады. Бұл шот арқылы ... бір ... ... ... туралы жалпылай ақпарат алуға болады. Сондай-
ақ ... бұл ... ... тек қана ... ... ... өнім деп ... шотқа қарап ... ... ... ... ... ... ... түріндегі өзіндік құнын көре аламыз. Сондай-ақ отындар деп
аталатын ... ... ... ... ... бар отын ... ... көруімізге болады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ... басқару
барысында жеткіліксіз болады.Өйткені ұйымдағы ... ... ... мәліметтерді пайдалану арқылы шешім ... ... ... ... ... ... ... және оның бір
данасының ... білу ... ... ... ... ... ... (топтамалық, синтетикалық) шоттармен қатар
талдамалық (аналитикалық) деп ... ... да ... ... (аналитикалық) шот жинақтамалық
( топтамалық, синтетикалық) шоттардағы мәліметтерді толық және ... ашып ... ... ... ... ... бұл ... түрі бойынша ақшалай өлшеммен және ... ... ... ... ... есепті кезең басындағы дайын бұйымдары
А- ... ... – 10000 (он мың) ... Ә ... өнімі 5000 (бес мың)
теңгені құрайды. ... ... ... 25000 ... бес мың) ... ... және 15000 ( он бес мың) ... Ә-түрлі бұйымдары өндіріліп
шығарылды. Сонымен қатар осы кезеңде 20000 (жиырма мың) ... ... және 10000 ( он мың) ... ... ... ... ... дайын бұйымдар деп аталатын ... ( ... ... бұл операция мына түрде ... ( ... ... шот (№ 7 ... ... ... «ККК» фирмасындағы орындалған ... ... деп ... талдамалық (аналитикалық) шотта бұйымның
түрлері бойынша мына ... ... ... шот (№ 8 ... ... Ә ... ( № 9 ... осы мысалымыздан көріп отырғанымыздай әрбір жинақтамалық (
топтамалық, ... ... ... қалдық сомасы, соған
сәйкес талдамалық ( аналитикалық) шоттардың ... ... ... ... ... (15000 =10000+5000) теңгеге
болып отыр. Жинақтамалық ( топтамалық, синтетикалық) шоттардағы ... ... ... ... тең ... Жоғарыдағы
мысалымызда бұл сома: дебиттік айналым ( 40000= ... ... ... ... ... құрайды. Сондай –ақ жинақтамалық
( топтамалық, синтетикалық) ... ... ... қосынды
сомаларына тең болуы ... ... ... бұл ... 15000+10000) теңгеге тең.
Осы жоғарыда ... ... ұйым ... ... ... ... әрі қарай жіктеулеріне де
болады. Бухгалтерлік ... ... ... топтамалық,
синтетикалық) және өзінің талдамалық (аналитикалық) деп аталатын екі
түрінен басқа ... шот ... деп ... түрі де жиі ... шот ... аталуына сай жинақтамалық( топтамалық, синтетикалық) шотқа
қарағанда жіктелінген түрде, ал ... ... деп ... ... ... ... қолданылады. Сондықтан да бұны
осы екі шоттың ортасындағы, яғни аралық шот – деп ... Бұл ... тек қана ... ... ... жүргізіледі. Мысалы,
кәсіпорынның қолда бар отыны 100000 (жүз мың) ... ... ... ... жинақтамалық
( топтамалық, синтетикалық) отын шотының бастапқы қалдығы 1000 (жүз мың ... ... ... Ал осы отын шоты ... аралық шот ашатын
болсақ ... ... ... мына ... ... ... деп аталатын аралық шотының қалдығы
30000( отыз мың) теңге;
отын (газ) деп аталатын аралық шотының қалдығы
20000 (жиырма мың) ... ... деп ... аралық шотының қалдығы
50000( елу мың) теңге
1.2 Бухгалтерлік есеп шоттарының жіктелуі
Шоттардың жіктелуі ... ... ... бөлу ... оларды ... ... Бұл ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді және әрбір жеке ... ... ... ... ... жазылмайтын және ... осы ... ... түрлі жақтарын «бейнелейтін» қосымша мәліметтерді
білдіреді. Ол ... ... ... түсінікті және ... ... ... ете шот ... ... ... береді. Бірақ шот
жоспарында олардың санының жоғарылауы қарапайымдылықты
(анықтамалықты), есептік жылда субьектілердің ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Халықаралық және де қазақстандық тәжірибедегі бухгалтерлік
есептік ... ... ... ... ... анықтамалық
және пассивтік бөлінуі ... Өз ... олар ... ... ... және ... ... бейнелейді.
Активтік шот (№ 10 қосымша) активтердің алуан ... ... ... ... ... мүлік, кассадағы, есеп айырысу
шотындағы қолма –қол ақша, тауарлар, ... т.б.) ... ... 11 ... ... есептейді (шаруашылық құралдарының қалыптасу
көздері, өзіндік ... ... ... ... ... ... шот ... қарама- қарсы.
Активтік шоттарда дебиттік бастапқы және соңғы сальдо болады.
Қалдықтардың ... ... ... ... ... ... ... туынадататын операциялар кредиттік ... ... ... ... ... және ... қалдық болады.
Халықаралық есеп ... ... ... ... жаңа
қазақстандық әдістеменің ерекшелігі бұрын ... ... ... жоқ ... болып табылады. Сәйкесінше, бухгалтерлік есептердің
барлық шоттары ... ... ... ... ... ... мүмкін. Оларға осы және ... да ... ... ... те, ... те ... ... Жалпы, бұл жағдайлардан және тоқтатылған операциялардан,
бөлінбеген ... ... ... ... ... ашу, оларда
шаруашылық операцияларды жазу және оларды жабу белгілі бір ... ... Шот ашу ... онда ... ... жазылады;
активтік шоттарда – дебетке, пассивтікте – кредитте. ... ... ... ... ... сомасы бейнеленеді: көбеюі-
активтердің дебеті ... және ... ... ... ...... ... және пассивтік шоттардың дебеті бойынша.
Шоттарды бірдей ... - ... және ... - ... ... ... және ... болуына байланысты. Айырмашылығы -
шоттардың қай жағына ... ... ... ... ... ... сальдо жағына, ал азаюдан туындайтын операциялар
қарама- қарсы жаққа ... және ... ... ... ... - бұл бастапқы
сальдоны және шотта құралдардың азаюын ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Шотты жабу ... ... ... ... барлық шоттар үшін арналмаған. Шотта
йналым есептемелерді және соңғы ... ... ... ... ... мәлімет детализациялауға байланысты синтетикалық
аралық және аналитикалық болып ... ... ... ... ... ... ақша өлшеміндегі
шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... және ... есебі үшін арналған.
Синтетикалық шоттардың тізімі (І ретті шоттар) ... ... ... ішкі ... ... ... ... жоспарында келтірілген. Бұл шоттардың мәліметтері қаржылық
есептілік ... ... ... ІІ деңгей ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ақпаратты аралық жалпылауды сипаттайтын ... ... ... ... ... І ... шоттар
дамуында ашылатын ІІ – ші ... ... ... ... ... ... «жекеден жалпыға», ал ақпаратты беру ... ... ... ... ... ... ... Үшінші деңгейге
аналитикалық шоттар ... ... ... ... түрде де және
түрлері, бөліктері, т.б. бойынша натуралдық ... ... ... ... қаржылық шаруашылық қызметін ... ... ... ... оның ... бәсекелестермен
есептесулерінің жағдайын ... үшін ... ... дің ... қызметтерінің бухгалтерлік есеп шоттарының Генералдық ... ... ... 1996 ж.18 қараша сәйкес аналитикалық шот
қарастырылмаған, субшоттан қаржылық есептеліктегі ашу бойынша ... ... ... ... сондай талдау мен бақылау
мақсаттары үшін анықталады.
Синтетикалық және ... ... ... бір ... ... Субшоттан синтетикалық шоттардағы шаруашылық
өмірдің фактілерін сипаттау синтетикалық, ал ... ... есеп ... Синтетикалық шоттар саны шот ... ал ... ... шот саны мен аты өз ... ... ... ... қосымша арқылы(№12
қосымша)дәлелдеуге болады.
Синтетикалық шоттардың ... мен ... ... ... біріктірілетін аналитикалық шоттардың барлық ... ... ... тең ... ... ... қазақстандық
жоспарға сәйкес аналитикалық ашып көрсету белгісі ... ... ... ... ... саны ... ... (№11
қосымша) келтірілген. Жеке ... ... ... ... ... ... бойынша жүзеге ... ... ... алып ... ... ... Мұнда
синтетиикалық шот көрсеткіштері сәйкес қорытынды субшоттарды ... ... Егер есеп ... және ... ... бойынша
жүргізілсе, онда субшоттардың көресткіштерін аналитикалық есептің сәйкес
шоттарының ... ... ... ... ... ... және ... мақсатында шоттардың құрылымдық
классификациясы қолданылады (№ 13 ... ... ол ... үшін
қажет көрсеткіштерді алу үшін қолданылады. Мұндай классификация ... ... ... осы немесе басқа шот не үшін ... ... ... ... ... оның ... қандай
көрсеткіштерді алуға болады.
Құрылымдық классификациядан шығатын бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... үшін ... қысқа сипаттамасын келтірейік.
Бухгалтерлік есеп шоттардың құрамының сипаттамасы
Негізгі ... ... ... ... - ... ... субьект құралдарын бейнелеу
мен бақылау, материалдық құндылықты бағалау үшін арналған (негізгі
құралдар, ... ... ... жартылай фабрикаттар, материалды
емес активтер. Оның болуы түгендеуді жүргізу ... ... ... ...... ... ... (ақшалай қолма-қол
ақша, есеп айырысу және ... ... ... ... шоттағы
қаражаттар, және басқа да шоттардағы ақша ау дарымдары)
- Қарыздық ... ...... ... ... және ... ... ҚР- ың территориясындағы және де шет елдегі
ұлттық және шетелдік ... ... ... және ... ... ... жалпылайды.
- Есептік шоттары - түрлі ... ... ... ашады және
активтікке (сатып алушылар мен ... ... ... ... еншіліес ұйымдық дебиторлық берешегі; басқа да ... ... ... және ... ... ... айырысу,бюджетпен есеп айырысу, еншілес және тәуелді ұйымдарға
берешек, аванстар , ... және ... ... ... да ... берешек пен есептесулер ) бөлінеді.
- Капитал шоттары - ... ... ... ... ... ақпаратын сипатттайды (жарғылық капитал, төленбеген капитал,
қосымша төленген капитал, ... ... ... зиян) резервтік капитал.
- ... ... ... - ... ... ... басқа
субьектілердің жарғылық капиталы мен ... ... ... ... қаржылық инвестициялардың болуы мен қозғалысы
туралы ақпарат есебі үшін ... мен ... ... шоттары)
Оперативтік шоттар
(бөлуші шоттар) (өндірістерде шығын және өнім ... ( ... ... ... ... ... үшін арналған)
- бюджеттік - өнім өткізуден (жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар және
шаруашылық субьктілерінің басқа да ... ... ... Табыстар дайын өнім (жұмыс пен қызмет) ... ... ... ... емес ... ... ... қағаздар, курстық айырмашылық табысы және т.б. ... ... ... ... пен ... ... бойынша
шығындар, жалпы және әкімшілік шығындар, ... және ... ... емес ... ... ... салығынан шығындар
шоттары.
- ... ... - ... ... ... бейнелеу немесе
өндіріс шығындарына шығыстарды бірқалыпты ... ... ... аралығында табыстар мен шығындарды есептеу және бөлу ... ... ... (түрлі кезеңге жататын шығындар шоты, аренда
төлем есебі пассивті (күмәнді ... ... ... алдағы
кезең кірістердің есебі шоттары деп ажыратады.
- ұқсастықты - ... ... және ... ... ... салыстыру жолымен шаруашылық процесстер нәтижелерін ... ... ... ішінде бұл шот « жиынтық табыс ... ... ... ... ... ... мен шығындары есептеледі және
таза ... ... ... анықталады.
- калькуляциялық өнім ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялау обьектісінің ... ... мен ... үшін ... ... пайда болу орындары мен
басқа да белгілері ... ... ... ... ... және
қосымша өндіріске әлеуметтік сфераға кететін шығындар есебінің ... ... ... ... жатады.
Транзиттік шоттар
- бір элементті - ... ... ... ... ... ... ... шығынды топтастырады. Есептік
кезеңде ескеріледі және сәйкес шоттарға ... ( ... , ... жекеменшік сфера). Шығындар элементтері шоты ... ... ... және ... ... шығын, еңбек
ақыға шығындар, сақтандыруға аударымдар, негізгі құралдарының тозуы ... да ... ... ... және ... бухгалтерияны байланыстырушы шоттар -
негізгі аяқталмаған ... ... ... ... қосымша аяқталмаған өндіріс шоттары бойынша қалдық
сомасы туралы ... ... Олар осы ... ... кезеңде
ескеріледі, содан кейін өндірістік есеп ... ... ... ... ... - ... обьектінің бағалауын нақтылау үшін арналған
және өз ... мәні жоқ. ... ... емес ... негізгі құралдарының тозуы және контрпассивтік)
бағадан түсімдер, ... ... ... ... деп ... қосымша – реттелуші обьектілер көлемі туралы ақпаратпен толықтырылады
және реттелетін ... ... ... ... ... ... ... жататындар: негізгі құралдарды қайта ... ... ... капитал, инвестицияны қайта бағалаудан
алынатын қосымша төленбеген капитал және ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелері жатқандығын дәлелдейді;
- негізгі,шаруашылық субьектілердің құралдары мен ... ... ... ... шаруашылық процесстер есебімен байланысты.
- ... ... бір ... кезең бойы субьектінің құралдарының
қалдығы туралы ақпарат береді, ал олар ... ... ... олар
бұрын көшірілген шоттарға көшіреді немесе сызады;
- ... ... ... жеке ... және олардың
қалыптасу көздерінің бағалануы мен жағдайын ... ... ақ ... ... одан әрі ... үшін ... ... қолданылатын түрлі өзіндік құралдарын белгілі бір
жағдайда орналасқан ... ... ... ... ... үшін ... ... және баланстан тыс
болып жіктеледі. Баланстық деп ... ... бар ... ... І- ІV ... ... ... Халықаралық тәжірибеде оларды нақты
(перманенттік) шоттар деп аталады. Баланстан тыс ... ... ... ... ... ... субьекті
иелігінде уақытша тұрған және оларға жатпайтын құндылықтардың, қосымша
есеп пен ... ... ... ... ... үшін арналған.
Жоғарыда аталған ... Х ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып ... ... есеп ... нәтижелік ақпаратқа негізделген шот жоспарының классификациялық
белгілерін ғылыми жалпылауда жатыр.
1.3. ... есеп ... үлгі ... ... бір ... ... нөмірлері бойынша
жасалаған тізімін «шот жоспары» немесе «шот кестесі» деп ... ... күні ... кәсіпорындар 2002 жылғы 18 қыркүйектегі
Қазақстан ... ... ... 438- ... бұйрығымен
бекітілген бухгалтерлік есептің типтік шот ... ... ... жұмысын жүргізіп келеді.Бұл жоспар ... ... ... ... он ... ... ... тарау «айналымнан тыс аактивтер» деп ... онда ... яғни ... емес ... ... қарастырылған.
Екінші тарау «тауарлық – материалдық ... деп ... ... ... ... ... және ... есептеуге
арналған үш бөлім шоты қарастырылған.
Үшінші «дебиторлық борыштар және басқадай ... деп ... ... ... мен тапсырыс берушілердің борыштарын, күдікті
борыштар бойынша резервтерді, басқа да ... ... ... шоттардан тұрады.
Төртінші тарау ұйымның ақшасын ... ... Ол ... ... ... ... қол ақша, есеп айырысу
шотындағы ақша, валюталық ... ... ... ... ... ақша
және аударылған жолдағы ақша деп аталатын алты ... ... ... ... деп ... ... ... өз
меншігіндегі қаражатына есеп жүргізуге арналған шоттардан тұрады.
Алтыншы тарау «міндеттемелер» деп ... Бұл ... ... ... несиеге, қарызға немесе басқадай алған берешектерін
есептеуге, сондай-ақ өнім өндіру, тауарларды сату ... ... ... ... үшін берешек сомаларын, ... ... тыс ... ... ... есептеуге арналған тоғыз
бөлімнің шоттары қарастырылған.
Жетінші тарау «кірістер», онда ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ сатылған тауарлардың
қайтарылуын, сату шегерімін және баға ... ... ... ... шоттары қарастырылған.
Сегізінші- «шығындар» деп аталатын тарау ұйымдарының сатылған
тауарларының өзіндік құны, ... сату ... ... ... ... ... есептелген пайыз бойынша шығындары.
Тоғызыншы тарау «өндірістік есеп ... деп ... Бұл ... өнім ... немесе қызмет көрсетуі барысында ... ... және ... ... ... ... өндіріс
түрлеріне қарай төрт бөлімге ... ... ... ... ... ... ... жатпайтын басқа кәіпорындардан
уақытша ... ... ... ... ... ... келіп
түскен, уақытша сақтауға қойылған тауарларды есептеуге ... ... және ... ... ... ... ... үш
таңбалы болып келіп, олардың нөмірлері 101- ден ... ... яғни ... ... шоттары 101- ден басталса, екінші тарау
201 –ден басталады.
Ендігі жерде аталмыш шот ... ... ... ... жөн ... есеп ... ... ұйымдар мен кәсіпорындар
өрісіндегі ... ... ... ... айналасындағы
атқаратын міндеттеріне байланысты және ... ... ... ... сабақтастық жолмен жасалынғанын көруге
болады. Шоттар жоспарының осылайша ... ... ... ... мен ... ... ... істеу және түскен
табыстарды есесптеу, есепке алу әдістерін жүргізу ... ... ... ... ... есеп ... ... (басқарушы) және салық есебіне бөлінуінің тікелей әсер
ететіндігін көруге ... Дей ... ... есеп ... ... ... есеп ... орындауға арналғандығын
көруге болады.Ал, бухгалтерлік есеп шоттарының ... ... және ІХ ... ... ... ... ... өзіндік құнын (тараулар, жұмыстар, қызметтер) ... ... ... мен ... ... шығындар есебінің анық
және жан-жақты ... ... есеп ... ... ішкі
шаруашылықтық тиімді шешім қабылдау мақсатында құрылғандығын білген жөн.
Шоттар ... ... ... ... ... және ... есеп ... қолдану терминдер мен
қаржы есебін тану элементтері кеңінен сипатталғандығын көруге болады.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... ... және табыс пен ... ... ... ... ... ... сай ... бұл принцип материалды ... ... және ... ... ... ... ... үрдіске өз жарналарын, батапқы құнын біртіндеп
тарататын « ... ... ... ... беріліп, бұдан соң
«Тауарлы – ... ... ... элементтер мен баптарда
көрсетілген құндылықтар өндіріс үрдісіне ... ... ... ... ... ... құрылған.
Сондай-ақ, берешектердің қарыздары және ІІІ тараудың ... ... ақша ... ... ... және ... ... шаруашылық фактілерінің есебін жүргізуге ... ... ... ... ... ... баптарына қарай
құрылғандықтан, шоттардың ... ... ... ... ... ... және ... ескере отырып,
төлем өтеушілік ... ... ... ... ... емес ... құралдар) және жоғарылау дәрежедегі
өтімділік (тауарлы материалды ... ... ... ... ... ... ... көруге
болады.Қаржы салымшы инвесторлардың қаражаттары мен берген ... ... ... ... ... жоспарының ІV тарауында
берілген.
Бесінші және алтыншы тарауда анықталып жазылған ... ... ... ұйымдар мен кәсіпорындар активтерінің қалыптасуы мен
орналасу көздерін, шаруашылық қаражат құрамы ... ... ... ... және сегізінші тарау негізінен ... ... ... ... ... ... Табыс пен Шығыс қорытынды есебін тапсыруға
арналған шоттардан ... Бұл ... ... ... ... пайда немесе табыс (шеккен зиян) нәтижесін салыстырмалы түрде
қорытындылауға ... ... ... бірі ... есепті кезең ішінде
жұмсалған өндірістік шығындар мен ... ... ... ... осы кезеңдегі түскен табыс сомасымен жүйелі түрде
салыстырып отыру принципі ... ... ... ... ... жетінші және сегізінші тараулардағы шоттар жабылып, ... ... ... ... 56 ... табыс (жабылмаған
зиян)» шотына ... Бұл шот ... ... «Меншікті капитал»
құрамына кіреді.Сонымен қатар ... ... ... ... есеп ... ... арасындағы сәйкестікті сақтау мақсатында,
баланс ... жазу ... рет ... ... мен ... сақтауды білген жөн. Мұндай ... ... ... ... және ... шоттарда жүргізілетін операцияларды
компьютерлік жүйеге салу, немесе қаржы есебінің қорытынды ... ... ... ... ... қорытындысын шығаруға арналған жетінші және
сегізінші тараулардағы ... ... мен ... бухгалтерлік
баланс пен Табыстар және ... ... ... ... ... болып, бірдей уақытта бухгалтерлік есептегі «Бас
кітаптар» негізінде жасалынуы ... ... есеп ... ... жекеленген тауарларында бірнеше санды шоттар
берілген. Мысалға, 12 ... ... шоты ... 121 ... ... мен құрылғылар» т.б. шоттар.
Нарықтық экономиканың талабына сай жерді ... ... ... ... ... ... «Құрылысы аяқталмаған жер учаскесі»,
«Қазба байлығы бар жер ... «Жер ... ... өңдеу»,
«Ғимараттар мен құрылғылар құрамындағы жер учаскесі» сияқты ... ашу ... ... ... ... шоттар жоспарының тараулары бойынша логикалық
байланыстар ... ... ... ... ... ... жағы жақсы
қаралған. Мысалға, 701 ... ... ... ... ... түскен табыс» шоты 801 «Сатылған дайын өнімдердің ( ... ... ... ... ... тікелей байланыста екендігін
айтуға болады. Ұйымдардың ... ... ... ... ... табыстан пайдаға салынған салық сомасын шегеру арқылы
есептелінеді. Мұндай ... ... және ... ... табыстар мен шеккен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар негізіг синтетикалық
шоттар мен реттеуші шоттар ... да ... ... (мысалға
амортизациялық шоттар, резервтер шоты, шегеру, ... ... ... ... бар ... есте ... қажет.Шоттардың типтік
жоспарын, шағын кәсіпорындар мен ұйымдар, ... ... ... қарай ыңғайлы түрде ... ... ... ... әр жылы ... қабылдайтан, бекітілген есеп саясатына
қосымша ретінде, осы ... ... ... өнім ... ... ... сай ... ыңғайлы шоттар тізімін
жасауна болады. Ұйымдар мен кәсіпорындардың соңғы нәтижесі 57 ... ... шоты ... ... мен ... ... қорытынды
есептің (отчет) баптарына сай есептелініп, 7 тараудағы «Табыстар» және ... ... ... ... анықтау арқылы шығарылады.
Бухгалтерлік есеп шоттардағы екіжақты жазу, оның мәні мен мағынасы
2.1 Екіжақты жазу жүйесінің түсінігі, ... ... ... ... ... шоттарында екі
рет ( екіжақты жазу әдісімен): бір ... ... және ... шоттың
кредиті бойынша көрсетіледі.
Екіжақты жазу - бұл ... ... ... шоттардың
дебеті мен кредиті бойынша бірдей сомамен бір ... ... ... ... есептің шоттарына жазу
құжаттардың негізінде жүргізіледі. Шаруашылық операциясының пайда ... ... ... жазу және ... құжаттарменн
рәсімделуі хронологиялық деп аталынады. Мұндай жазулар ... ... ... ... ... ... обьектілер бойынша
жүйелендіретін жазулар жүйелік деп аталады. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... Есеп ... және жүйелік жазулардың бір ... ... ... № 1 журнал – ордер, «Кассадағы ұлттық валютамен қолға ... шоты ... № 1 ... № 2 ... ордер», «Есеп айырысу
шотындағы қолма –қол ақшалар» шоты бойынша № 2 ... ... ... ... ... операциясы есептің
екі обьектісіне,яғни екі шотқа әсерін ... ... ... ... болады. Іс жүзінде, егер кәсіпорынға ... ... ... ... жағынан материалдар көбейеді, ал екінші жағынан – оны сатып алатын
қаражаттар азаяды, яғни ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі: қолма- қол ақшаға сатып алынған ба ... ... ... ... ... ма ... жеткізушілерге берешек
қалыптасты ма ?
Шаруашылық операциясын екіжақты көрсетудің мәні – ол бір ... ... және ... ... кредиті бойынша бірдей сомамен
жазылуға тиіс. ... ... жазу ... ... ... ... ... үш құраушы қатысады: ... ... ... шот; ... ... ... мәні кәсіпорын балансының ... Онда оның ... екі ... қарастырылады: құрамы мен
орналасуы бойынша (баланс актив); осы мүліктің қалыптасу көздері бойынша
(баланс ... ... ... ... мен ... ... тең. Демек, екіжақты жазу әдісінің ... ... ... ... ... ... Екіжақты жазу әдісінің
үлкен қадағаушылық мәні бар, ... сол бір ғана ... ... ... екі рет ... Сондықтан осы
операция ... сома ... ... ... ... пен ... де анықталады.
Жинақтамалы және талдамалы есеп
Бухгалтерлік есептің шоттары жинақтамалы және ... ... ... ... ... олардың көздерін жалпылама түрде
көрсетуге арналған шоттар жинақтамалы шоттар деп ... ... ... есеп ... есеп деп ... есептің ерекшелігі - ол тек ... ... және ... бар ... ... ... қандай,
берешектің сомасы қандай екендігін көрсетеді. ... ... ... ... ... кәсіпорынды басқару ... ... ... ... ... ... бәсекелес
кәсіпорындармен есеп айырысуды ұйымдастыру, нарықтық ... ... ... ... үшін ... жеткізушілердің әрқайсысы
бойынша, әрбір ... ... ... және ... ... ... ... керек. Яғни кәсіпорынның қаржы – шаруашылық қызметінің
барлық жақтарына тек ... ... ғана ... ... ақ ... ... ... нақты, жеке мәліметтер талап етіледі.
Сондықтан жинақтамалы шоттарды ... ... ... ... талдамалы шоттар ашылады.
Қорлардың және оның көздерінің жекеленген ... ... ... ... арналған шоттар талдамалы шоттар деп аталады,
ал осы шоттардың көмегімен көмегімен ... есеп ... ... ... ... есеп тек ақшалай өлшеуіштермен ғана ... ақ ... ... де ... Бұл ... неғұрлым толық болады. Оларда операцияның қысқаша мазмұны,
құжаттың нөмірі және ... ... ... ... ... ... тиісті жинақтамалы шоттың шегінде талдамалы шоттарды
аралық топтастыру ... ... ... ... І реттегі
шоттар, субшоттар- ІІ ... ... ... ... ... және
т.б. реттегі шоттар ... ... ... өзі ... ... ... , ... және қабылдаумен байланысты, алға ... ... ... ... жағдайын, ол өндіретін және
сататынрдің бәсекеге қабілеттілігін анықтауға тәуелді.
Бухгалтерлік есептің ... және ... ... ... ... ... ... көрсетілген сол мүліктердің
түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... табады, бірақ экономикалық топтарға бөлінген түрде
көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... шоттың жиынтық деректеріне тең болуға тиіс. Мысалы, «Шикізат
пен материалдар» жинақтамалы шоты ... ... , ... және т.с.с. талдамалы шоттарға жіктелінуі мүмкін. ... ... ... деген талдамалы шотта көрсетілген деректер
жіктелініп, оған талдамалы шоттар ашылады. ... ... ... ... ... және ... ... кәсіпорындағы
талдамалы есеп бухгалтерлік есеп жүйесіндегі ... ... ... ... ... Есептік деректердің жазуының дұрыстығы мен
толықтығын тексеру үшін айналым ... ... ...... ... ... ... –ақпаратты жинақтаудың тәсілі. Айналым ведомосі айдың ... ... ... ... және шоттың ай ішіндегі дебеттік және
кредиттік айналымдары туралы шот деректері ... ай ... ... ... ... бойынша айналым ведомосінде
әрбір шотқа жеке жол ... Бұл ... ... үш баған
болады. Оларда әрбір шот бойынша бастапқы сальдо, ... ... ... ... айналымдар және соңғы сальдо ... ... ... ... ... ... ... түрде
қосарланған теңдік болуға тиіс, яғни ... ... ... ... ... ... жиынына тең болуға тиіс, шот бойынша
дебеттік айналымдардың жиыны- ... ... ... ... ... ... ... жиынына тең болуға тиіс.
2.3 Шоттар ... ... ... ... ... шоттардың арасында пайда
болған экономикалық өзра ... шот ... ... ал ... өзі корреспонденцияланушы шот болып аталады.
Корреспонденцияланушы ... ... пен ... көрсетілуі
бухгалтерлік жазу немесе өткізбе деп аталады.
Бухгалтерлік жазу ( ... жай және ... деп ... ... ... ... деп ... операциялары саласының бір шоттың
дебитіне, екінші шоттың кредитіне ... ... ... деп орындалған бір шаруашылық операциясына ең аз
дегенде екі шот дебиттелініп, бір ... ... ... керісінше,
бір шоттың дебиттелініп, екі шоттың кредиттелінуін айтамыз.
Шотттар корреспонденциясын ... ... және ... ... ... ... ... операцияларының мысалында қарастырылатынын
атай кету керек. Олардың мағынасы: шаруашылық ... бір ... және ... шоттың кредитіне әсерін тигізеді, яғни, оған тек
екі шот қана қатысады. ... ... ... ... ... бір ... ... бойынша және бірнеше ... ... ... ... бір ... ... бойынша және бірнеше
шоттардың дебеті бойынша көрсетілетін операцияларда ... ... 30000 ... ... ... ... түсті.
Материалдардың келіп ... ... ... ... ... ... сомалар артады, сондықтан «Шикізат пен
материалдар ... ... ... ... ... ... «Жеткізушілермен және мердігерлермен есеп айырысу» шоты
бойынша бұл сома кредитте көрсетіледі. Жалпы жазу ... ... ... ... пен материалдар» шоттың дебеті, «Жеткізушілермен ... есеп ... ... ... – 30000 ... Яғни бұл
операциялар бір шоттың ... ... ... кредитімен
корреспонденцияланатын жазу жай өткізбе болып табылады.
Ал, мысалы, 50000 ... ... ... ... ... ... ... 30000 теңге көмекші өндірістің жұмысшыларына ... ... ... ... былай көрсетіледі:
Дебит «Негізгі өндіріс» шоты – 30000 теңге «Көмекші ... шоты ... ... ... еңбекақы бойынша есеп ... шоты – ... ... бір ... ... екі немесе одан да көп ... ... ... жазу ... жазу ... жазудың қай түрі екеніне ... (жай ... ... де ... ... ... шаруашылық қызмет
фактілерінің ... ... және ... ... бірдей сомада
көрінуі ... ... ... ... жазу ... ... Егер де шоттарда бір интервал жазу ... ... ... ... ... тек қана ... ... немесе
тек қана кредиті бойынша көрінсе, онда мұндай ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
келмейтін тауарлар алынды. Сатып алушы мұны баланстан тыс ... ... ... ... ... ... «дебетіне», жеткізушінің бұл жөніндегі шешіміне ... ( ... ... ... ... қайта адрестеу) көрсетеді. Берілген жазу
бір ... деп ... яғни ... ... ... ... ... немесе кредиті бойынша саналады. Бір интервал жазу тек
баланстан тыс шоттарда ғана ... ... ... ... ... ... Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының ... ... ... күнделікті жұмыс істеліп, қызмет атқарылып
отыратындығы белгілі. Осы ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді. Нақтырақ ... ... ... ... операцияға сәйкес баланс баптарындағы сома
өзгеріске ұшырап ... ... ... ... ... пен
пассив баптарының теңдігі әрдайым сақталады. ... ... ... ... ... ... жаңадан баланс ... және ол ... ... ... ... бір күннің өзінде бірнеше
операция орындалуы мүмкін. Тіпті ... ... ... күн ... ... балансын жасап тұру үлкен күшті, көп уақытты
қажет етеді. Сонымен қатар баланстың күнделікті ... ... ... кейін жасап отыру тиімсіз және қажет те емес. Міне ... ... ... ... белгілі бір уақытқа, яғни есеп
беретін кезеңге қарай ( ай сайын, тоқсан сайын, жыл ... ... ... ... ... ... ... сомасына әсер
ететін шаруашылық операцияларын төрт түрге бөліп ... ... ... ... ... ... тек қана ... бөліміне әсер етеді. Бұл жағдайда ... бір бап ... да бір ... ... ... бап тура
сол сомаға артып отырады. Ал ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорынның банктегі есеп айырысу шотынан ... ... мың ... ... жағдайда есеп айырысу шоты ... сома 100 (жүз) ... ... ... деп ... баптың сомасы 100 (жүз) мың теңгеге
артады. ... ... мен ... арасындағы таңдік өзгермейді.
Екінші түріне жатқызылатын шаруашылық ... ... тек қана ... ... әсер етеді. Актив бөлімінде ... Бұл ... ... бөліміндегі бір бап ... да ... ... екінші бап тура сондай ... ... Ал ... сомасы мен баланстың сомасы ... ... ... ... ... ... 500 ( бес жүз) мың теңге
қарызын банк мекемесінен алынған несие ... ... ... Бұл
уақытта кәсіпорынның бухгалтерлік ... ... ... ... ... деп аталатын бабындағы сома 500 (бес жүз)
мың теңгеге азайып, ал банк ... ... сома 500 ( бес ... ... ... Ал ... активі мен пассиві арасындағы теңдік
өзгермейді.
Үшінші түріне жатқызылатын ... ... ... екі
түрден айырмашылығы, бұл операциялар барысында баланстың активі ... ... ... ... Яғни бұл ... ... әсерінен
баланстың актив бөліміндегі бір баптың сомасы қандайда сомаға көбейсе,
пассив бөліміндегі ... да ... ... ... ... ... – мердігерлерден кәсіпорынға 200 ( екі жүз) мың
теңгенің материалдары келіп түсті. Бұл ... ... ... жабдықтаушы – мердігерлермен есеп айырысу деп ... сома бір ... 200 ( екі жүз) мың ... ... ... ... ... сәйкес жабдықтаушыларға қарызы
көбейеді. Сонымен қатар 200 (екі жүз) мың ... ... ... ... баптарының сомасына әсер ететін шаруашылық операцияларының
төртінші түрі ... ... ... операцияларға ұқсаса болып
келеді. Бұл ... да ... ... және ... жағындағы баптары
бір уақытта бірдей сомаға ... ... - ... ... операциялар барысында баланс сомасы (актив және ... ... бір ... көбейсе, төртінші түрге ... ... ... пен пассив, сондай -ақ баланстың сомасы
қандайда бір ... ... ... ... есеп айырысу шотынан
бюджетке қосылған ... ... ... үшін 50 (елу) мың ... ... ... байланысты есесп айырысу шотындағы ақшалары
және бюджетпен есеп айырысу ... ... ... ... үшін ... аталатын баптарының сомалары бір уақытта 50 (елу) мың теңгеге
азаяды. ... ... ... ... ... да 50 ( елу) мың ... келгенде, шот - бұл шаруашылық операцияларының әсерінен
біртекті объектінің ... ... мен ... есеп ... ... ... ... әлі де болса біздің елде де басқа мемлекеттерде
де өзінің қанағаттанарлықтай ... ... ... ... ... бірі ... ... айта кету керек. Мәселе есеп
беруден алынатын нәтижелік ... ... шот ... ... ... ... жатыр. Осыған байланысты
шоттар классификациялық шот ... ... ... ... ... ... тиімді басқаруға қажет көрсеткіштерді кеңейту үшін
құрылуы тиіс. Екінші ... ... ... екі ... жазу ... ... ... Жалпы екі жақты жазуды кей кездері ... деп те ... ... ... ... ... ... болып отыратын операцияларға сәйкес объектінің
сомасын бір шоттың дебетіне және ... ... ... жазу - ... жазу ... ... ... екі жақты жазу әдісінің қажеттілігі
кәсіпорынның мүлкін баланстық топтау әдісінен туындайды. Екі ... ... ... қадағалаушылық мәні бар, ... сол бір ... ... ... сомамен екі рет көрсетіледі. Сондықтан осы
операция бойынша сома ... ... ... ... пен оған
жауапкерде анықталады. ... ... ... министрлігінің
бухгалткерлік есеп және аудит әдістемесі ... ... ... есеп ... жаңа типтік жоспары» ресми құжат ретінде
есеп пен ... есеп ... ... ... зор, ... шара болып
табылады. Бұл құжат халықаралық ... ірі ... ... есеп ... ... ... ... түрде
іске асырып, отыру мұның негізінде әлі де ... ... ... толығымен шешілмей отырған мәселелерді шешудегі үлкен іс деп
білеміз.
Қолданылған әдебиеттер
1. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік ... Оқу ... ... ... ... 2001, 29 – 36 ... ... К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп
принциптері
3. ... Е.П., ... Н.В., ... Т.Н., Галанина ... ... - М.: ... и ... 1995 – 5 – 11 ... Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет: Учебное пособие, - 2 – е изд.,
перераб. и доп. – М.: ... – М.: 1999 – 33 – 42 ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп /
Оқу құралы – Алматы; Экономика, 2002, 28 – 34 б.б.
6. ... Ф.С. ... ... и ... ... ... пособие
под общей редакцией чл. – корр. НАН РК, д.э.н. проф. Н.К. ... ... «LEM», 2001, 9 – 17 ... ... Ф.С. ... ... учет: Учебное пособие. В 2
– х частях ч. 1/ Под общей редакцией чл. – ... ... ... ... ...... ... 2000 – 114 - 130 стр.
8. Әбдіманатов Ә.Ә. ... есеп ... жаңа ... ... ... ... керек. - // Бухгалтерлік есеп және
аудит//, № 1. 2003. 12 – 14 б.б.
Қосымша
( № 1 ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... | ... қорларын ... ... ... ... |
| ... ... операцияларының сомасы | Шаруашылық операцияларының|
|дебет бойынша айналымды құрайды |сомасы кредит бойынша |
| ... ... ... ... ... | ... ... сальдо + дебет| ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... | ... қорларының |
|кемітетін шаруашылық ... ... ... |
| ... ... ... операцияларының сомасы | Шаруашылық операцияларының|
|дебет бойынша айналымды құрайды |сомасы ... ... |
| ... ... |
| ... соңындағы (сальдо) |
| ... ... ... |
| |+ ... бойынша айналым) |
(№3 қосымша)
|Дебит ... шоты ... |
| ... ... 5000 | ... |50000 ... |10000 ... ... ... | ... 65000 | ... ... (5000+65000-60000) | ... | ... 4 ... ... ... ... ... есеп айырысу ... ... ... 200000 ... |250000 ... |50000 ... ... 300000 |
| ... қалдық( 200000+300000 –480000) |
| |= 20000 ... ... шот ... ... аты ... ... ... | ... ... (+) ... азаюы (-) ... ... ... ... | ... 6 қосымша)
Пассивті шот құрылымы
|Дебит ... аты ... |
| ... көздерінің азаюы (-) | Бастапқы қалдық |
| ... ... ... (+) |
| ... |
| ... ... |
(№ 7 ... ... ... ... |
| ... ... 15000 | ... | ... |2) ... ... ... ... 25000 ... ... ... шот (№ 8 ... А- ... бұйымдар |
|Кредит |
| ... ... 10000 | ... | ... |2) ... ... ... ... 15000 ... ... ... (№ ... ... ... ... |
| ... ... 5000 | ... | ... |2) ... ... ... ... 10000 ... ... 10 қосымша
Активтік шоттар
|Дебит ... |
| ... ... (Сб) | ... ... (+) ... ... (-) ... ... (Ад) ... айналым (Ак) ... ... ... | ... 11 ... ... ... ... ... (-) | ... ... (Сб) |
| ... ... (+) |
|Дебиттік айналым (Ад) ... ... (Ак) |
| ... ... |
| |( Сс =Сб + Ак- Ад) ... 12 ... ... ... ... ... шот ... 13 ... есеп ... ... ... ... ... ақша қаражаттары, тауарлар және т.б.)
Пассивтік шоттар ( ... ... және ... ... ... және ... ... байланыстырушы шоттар
реттеуші
Контрарлық
Қосымша
Конрактивті және конрпассивті

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есептің шоттары17 бет
Бухгалтерлік есеп шоттары және екі жақты жазу жүйесі.18 бет
Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу25 бет
Бухгалтерлік шоттар және екі жақты жазу жүйесі6 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
«1С: Бухгалтерия» бағдарламасы9 бет
«Макинский элеватор»26 бет
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь