Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек нарығы

Кіріспе
І Бөлім Нарықтық экономика жағдайындағы еңбек нарығы және жалақы 00 бет
1.1. Еңбек нарығының мәні, түрлері, модельдері және құрылымы 00 бет
1.2. Жалақы түсінігі, оның түрлері мен жүйесі 00 бет
ІІ Бөлім Еңбек нарығының қызмететі механизмі 00 бет
2.1. Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс. Жалақы деңгейі 00 бет
2.2. Кәсіподақтардың еңбек нарығындағы әрекеті 00 бет
ІІІ Бөлім Қазақстандағы еңбек нарығының жағдайы 00 бет
3.1. Еңбек нарығындағы проблемалар және оларды реттеу 00 бет
Қорытынды 00 бет
Пайдаланған әдебиеттер 00 бет
Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек нарығы маңызды орынға ие. Бұл нарықта мемелекеттік, муниципалды, коғамдық және жеке ұйымдардың өкілі болып табылатын жұмыс берушілер мен еңбекке қабілетті адамадардың мүдделері үйлеседі. Еңбек нарығында қалыптасатын қатынастардың айқын көрінетін әлеуметтік – экономикалық сипаты бар, олар ел тұрғындарының көпшілігінің маңызды қажеттіліктерін қозғайды. Еңбек нарығының механизмі арқылы тұрғындарды жұмыспен қамту және жалақы деңгейі белгіленеді.
Қурстық жұмыстың мақсаты – еңбек нарығы жайлы, оның алғашқы негізі болып табылатын сұраныс пен ұсынысқа түсінік беру; әрекет ету механизмін ашып көрсету.
1. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі
2. В.В. Адамчук, О.В. Ромашев, М.Е. Сорокина. Экономика и социалогия труда. Москва, 1999-407 с.30-36, 120-123
3. Рынок труда. Под ред. В.С. Буланова и Н.А. Волгина. Москва 2000-448 с. 25-28. 35-40, 110-115.
4. Курс экономической теории. Под ред. М.Н. Чипурина, Е.А. Киселевой. Киров 2000-752 с. 234-239
5. Г.И. Рузавин. Основы рыночной экономики. Москва, 1996-423 с. 155-159
6. Ө.Қ. Шеденов, Е.Н. Сағындықов, Б.А. Жүнүсов, Ч.С. Бойжомартов, Б.И. Комягин. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе, 2004-455 б. 75
7. Экономикалық теория негіздері. Алматы 1998-479 б. 202, 83, 86-87
8. Трудовое право Республики Казахстан: учебник Алматы, 2004-450 с. 298-300
9. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов Кәсіпорын экономикасы. Алматы, 2003-252 б. 110-111
10. Н.В. Пошерстник, М.С. Мискин Заработная плата в современных условиях. Санкт-Петербург 2003-768 с. 216-217
11. Курс экономики. Под ред. Б.А. Райзберга. Моксва 2001-716 с.352
12. Т. Рақымбеков. Рынок труда и проблемы занятости сельского населения в Казахстане. Труд в Казахстане 2004-8-16, 20 с.13
13. Р. Жалимбетова. Экономические реформы и современное состояние занятости в Казахстане. Труд в Каазахстане. 2004-№3-6 с. 14
14. Р. Жалимбетова. Социальные последствия экономических трансформации в Казахстане. Труд в Казахстане 2004-№10-35-36 с.15
15. З. Чуланова Тендерные особенности рынка труда в Казахстане. Труд в Казахстане. 2004-№6-26 стр.
16. Агенство республики Казахстан по статистике информирует заработная плата в январе 2004 года выросла на 18,5%. Труд в Казахстане 2004-№4-29 стр.
17. С. Никитин, М. Степанова. Формирование и политика заработной платы: опыт экономических развитых стран. Труд в Казахстане 2004-№2-43 стр.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І Бөлім Нарықтық экономика жағдайындағы еңбек нарығы және жалақы 00
бет
1.1. ... ... ... түрлері, модельдері және құрылымы
00 бет
1.2. Жалақы түсінігі, оның ... мен ... ... Бөлім Еңбек нарығының қызмететі механизмі ... ... ... сұраныс пен ұсыныс. Жалақы деңгейі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы еңбек нарығының жағдайы 00 ... ... ... ... және ... реттеу ... 00 ... ... ... ... жүйесінде еңбек нарығы маңызды орынға ие. ... ... ... ... және жеке ... өкілі
болып табылатын жұмыс берушілер мен еңбекке қабілетті адамадардың мүдделері
үйлеседі. Еңбек нарығында ... ... ... ...... ... бар, олар ел тұрғындарының көпшілігінің
маңызды қажеттіліктерін қозғайды. ... ... ... ... жұмыспен қамту және жалақы деңгейі белгіленеді.
Қурстық жұмыстың мақсаты – еңбек нарығы жайлы, оның алғашқы негізі
болып табылатын ... пен ... ... ... ... ету ... ... жұмыстың міндеті – осы мақсаттарды алға ала отырып, оларды
орындау жатады.
Аталған мәселелер келесіндегі ... ... ... І ... ... нарығының мәні, түрлері,
модельдері, құрылымы және ... ... оның ... мен ... ... ІІ бөлімде еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс, ... ... ... ... еңбекетушілердің экономикалық құқықтарын қорғаудағы
кәсіподақтардың әрекеті туралы жазылған.
ІІІ бөліміне келетін ... онда ... ... ... ... проблемалар мен оларды реттеуге тоқталып өтілді.
І Бөлім. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ... ... ЖӘНЕ ... ... нарығының мәні, түрлері, модельдері және құрылымы.
Еңбек нарығы – бұл нарықтың ерекше түрі, онда жұмыс күші ... ... ... алу ... ... Ол ... оның құны мен ... жағдайы
бағаланады. Еңбек нарығы – ... ... ... ... жұмыспен қамту көлемі мен динамикасын, жұмыссыздықтың ... ... ... ... және ... да ... байқатады /6/.
Еңбек нарығы өндірісітің тиімділігін өсіруге, ғылыми – техникалық
прогресті ... осы ... ... ... ... елеулі
көтеруге көмектеседі. Еңбек нарығы жұмыс орны мен ... ... өмір ... ... ... ... тәуелсіздігін
қаматамасыз етуге жол аталды /7/. Жұмысшыға өзінің ... ... ... ... ... ... ете ... еңбек нарығы жұмысшыға еңбек үшін
артық төлем алу мүмкіндігі кедергі ... ... ... ... ... негізгі бағасын қалыптастырушы, айқындаушы, жұмыс күшін жалғыз
дұрыс бағалаушы ... ... ... ... - ... ... ... әлеуметтік және
психологиялық қатынастар мен факторларды қосатың күрделі көп ... ... ... ... ... барлық қатынастары мен
элементтері әртүрлі қарқынмен дамыды және капиталистік тауар өндірісінің
қалыптасуының тарихи ... ... ... үйлесімділікте болып
отыр. Бұл айырмашылықтар еңбек нарығының әртүрлі түрлері мен ... алып ... ... ... ... аймақтық және кәсіптік
жинақтылығының сипаты бойынша, кәсіби ... пен ... ... ... ... және ... ... байланысты
анықтауға болады. Жинақтылықтың қандай түрін иеленгеніне байланысты ... ... ... ... (колденең және тік) – ортақ
ұлттық еңбек нарығының екі негізгі ... ... ... болады. Олар
әртүрлі елдерде ғана емес, сонымен қатар жекелеген ел ... де ... ... ... түрі ... күшінің аймақтық қозғалысына, яғни
жұмыс орындарының жұмысшылардың фирмалар арасында орын ... ... ... Мұндай еңбек нарығындағы фирмалар қызметкерлерді
шеттен, керек мамандық бойынша кәсіпорыннан тыс ... ... ... ... ... ... шартты түрде сыртқы деп аталуы
мүмкін. Бұл нақты сипатталған ... ... ... ... ... ол АҚШ ... ... моделі деп аталады. Еңбек нарығының ұқсас
түрі Англияда және басқа ағылшын тілді елдерде орын алған.
Еңбек нарығының екінші түрі ... ... ... ... даярлау, классификация және ... ... ... ... тік және ... ... фирма
ішінде жұмыс орындарының құрылымымен ... ... ... ... ... ... ішкі деп аталатын еңбек нарығының бұл түрі Жапонияға
тән. Сондықтан ол ... ... ... ... деп ... Бұл ... еңбек нарығының моделі тақын. Еңбек ... бұл түрі ... ... 1) қарт ... ... ... тәжірибе мен
өзіндік білім беруді қамтамасыз ету; 2) ... ... мен ... ... ... жол ... ... – келген мемелекет өзінің еңбек нарығын экономикасының ерекшелігін
ескере отырып қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... ... дайындықтың, жұмысшылардың мамандануының
өсу жүйесі, еңбектін қатынастарды реттеу әдістері мен бос жұмыс орындарын
толтыру ... ... ... еңбек нарығының бірнеше модельдерін
ажыратады: жапондық, шведтік және ... ... Бұл ... кәсіпорында тұрақты жұмысшылардың 55-60
жасқа жеткенге дейінжұмыспен қамтуға кепілдік берілетін ... ... ... ... ... тән. ... табысы мен
әлеуметтік төлемдерінің көлемі тікелей жұмыс жасаған жылдарымен байланысты.
Жұмысшылар жүйелі түрде ... ... ... біліктілікті
жоғарылатудан өтеді және жаңа жұмыс орындарына қатан түрде жоспар бойынша
ауысады. Мұндай ... ... ... өздерінің міндеттерін орындауда
шығармашылық қатынастарын тәрбиелеуге, ... ... үшін ... ... ... ... патриотизмді және фирма мәртебесін
қамқорлауды қалыптастырады. Кәсіпкерлер өндірісті қысқарту қажет ... оны ... ... ... ... ... ... уақытының
ұзақтығын қысқарту немесе жұмысшылардың белгілі бір басқа кәсіпорындарға
олармен келісіп ... ... ... ... ... Мұнда еңбек нарығына әрбір штатпен ... ... ... ... ... туралы заңдылықты
орталықсыздандыру тән. Кәсіпорында қатаң ... ... ... оларды
өндірісті қысқарту қажет болған кезде жұмыстан шығаруы мүмкін, бірде – бір
жұмысшының жұмыс уақытының ұзақтығы өзгермейді. ... ... ... ... дәл ... ... ... Ұжымдық келісім шарт барлық
жұмысшылардың төрттен бірін ... ... ... көп ... ... ... бойынша жоғарылау маманданудың
өсуі бойынша емес, жұмысшының басқа жұмысқа ауысуы ... ... ... ... ... ... кәсіподақтық және географиялық
жинақтығына және Жапония мен Швецияға қарағанда жұмыссыздықтың өте ... алып ... ... ... ... ... ... белсенді
саясатымен ерекшеленеді. Бұл саясаттың әсерінен бұл елдегі жұмыссыздық
деңгейі ... ... ... ... ... ...... көмек емес, жұмыссыздықты алдын – ала ескерту /2/. Мемелекеттік
органдар кәсіптік дайындық және жұмысшыларды қайта дайындау, ... ... ... жеке ... ... ... беру жолымен
орындарын құру, жұмыс іздеушілер мен бос ... ... ... ... беру және кәсіптік бағдарлау, жаңа жұмыс орнына ... ... беру ... ... ... бәсекеге қабілеттігін арттыруға көп көңіл
бөледі.
Ал енді еңбек нарығын құрылымына келетін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Оның
негізгі элементтері: ... ... ... ... ... ... ... және заңдық нормалар;
нарықтық механизм (жұмыс күшінің сұранысы мен ұсынысы, ... ... ... ... және ... байланысты әлеуметтік төлемдер;
нарықтық инфрақұрылым.
Бұл аталған құрамдас бөліктердің жиынтығы мен олардың ... ... ... ... нарығының пайда болуы мен қызмет етуге жеткілікті.
Енді солардың әрбіреуіне жеке – жеке ... ... ... ... – бұл ... ... ... олардың
бірліктері – кәсіподақтар), жұмыс берушілер (кәсіпкерлер) және олардың
одақтары, мемелекет және оның ... ... - ... ...... иесі ... ... – менеджерге өзгерінің жұмыс күшін сату, жалдау
негізінде қоғамдық өндіріс процессі қосылатын азаматтар.
Жұмыс беруші - өз ... ... ... және ... ... жұмысқа
бір немесе одан да көп адамдарды жалдайтын жеке ... ... ... беруші көбінесе өндіріс – жабдығының иесі. Ірі акционерлік қоғамдар
мен ... ... ... ... өзі ... мне
мемелекеттік жолдамалы жұмысшысы болып табылады. Унитарлы ... ... ... ... ... жабдықтары иеленбейді.
Менеджерлер мен директорлар өндірісті басқарады, ... ... ... ... ... алуды және жұмыстан шығаруды
жүзеге асырады.
Екінші элемент – заңды нормалар және ... ... ... ... етуі үшін ... субъектілері арасындағы қатынасты
ретте»тін, олардын ... ... ... ... ... қатысушыларының еңбекке қабілеттілігін жүзеге асыру үшін тең
мүмкіндіктер қалыптастыратын, ... ... шығу ... ... қарастыратын зандық актілер, нормалар, ережелер қажет.
Нарықтың табысты қызмет етуі ... ... ... ... қамтылудың белсенді саясатын жүргізбей, тұрғындарға
жұмыспен ... ... ... ... федералдық және аймақтың
бағдарламаларды, жұмыстан босаған жұмысшыларды дайындау және ... ... ... жүзеге асырмай мүмкін емес.
Заңды нормалар мен экономикалық модельдер үшінші элемент – ... ... ... ... нарығының механизмі – бұл жұмыс
берушілер мен жалдау ... ... ... ... ... ... ... мүдделерінің өзара әрекеті мен үйлесуі.
Жұмыссыздық пен онымен байланысты әлеуметтік төлемдер – еңбек
нарығының ... ... ... ... әрекет етуі жұмысшылардың
бөлігінің босауына, жұмыссыздықтың пайда ... ... ... ... ... кезінде қолдау үшін, оларды қайта дайындау және
қайтадан ... ... ... ... ... үшін ... ... туралы заңымен жұмыссыздық бойынша жәрдемақы, жұмыстан
босаған кезде, жаңа ... ... ... ... оқу кезінде стипендия
төлеу қарастырылған /3/.
Нарықтық инфрақұрылым – бұл еңбек ... ... пен ... ... өзара қатынасын қамтамасыз ететін мемелекеттік емес
құрылымдар, кәсіпорындар мен фирмалардың ... ... ... ұйымдар
мен қорлар және т.б. Инфрақұрылым ... ... ... еңбек жағдайы,
жұмысшыларды дайындау және қайта дайындау тұрғысында ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар еңбек
нарығындағы жұмыс берушілер мен жолдамалы қызметкерлердің құқықтарды қорғау
процесін ұйымдастыруға және реттеуге арналған ... ... ... ... ... ... ... мен
ұсынысының теңдігін, адамдардың еңбекке және қызмет түрін еркін теңдауға,
белгілі бір әлеуметтік қорғауға деген құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығының ... ... құру мен ... ... ... тұруға
бағытталған /3/.
2. Жалақы түсінігі, оның түрлері мен жүйесі.
Жалақы – еңбек құнының ақшалай өлшемі. Жалақы жұмысшыларға ... ... ... ... және ... сәйкес берілетін ақы.
Еңбектің мөлшері мен сапасы өзара байланысты және еңбек өлшемің, яғни
еңбеақы дифференциациясының негізі ... ... ... ... еңбек мөлшері.
Еңбекақы негізгі және ... ... ... Еңбекақының
салыстырмалы түрде тұрақты бөлігі болып ... ... ... ... ... ставкалардан) тұрады. ... ... ... ... ... ... ... ақы мен
үстемақы, сыйақы және т.б. төлемдер табылады.
Әлеуметтік – экономикалық категория ретінде ... ... ... ... үшін оның орны мен мәні ... ... ... Жұмысшы
үшін еңбекақы – оның жеке табысының басты және негізгі көзі, өзінің және
жанұясының әл-ауқатының ... ... ... Осы ... ... алатын
ақының мөлшерін көбейту үшін оның нәтижесін жақсартудағы ... ... ... үшін ... ... – бұл жолдау бойынша тартылатын
жұмыс күшін пайдалануға ... ... ... ... және нақты болып бөлінеді.
Номиналды жалақы – бұл қызметкердің белгілі кезеңдігі істеген еңбегі
үшін есептелген және берілген ... ... – бұл ... мен ... ... ие ... ... жалақысы; нақты жалақы – бұл номиналды жалақының «сатып алу
қабілеті».
Әртүрлі меншік ... ... ... көп ... ... ... және ... /9/.
Мерзімдік деп жұмысшының еңбекақысы бекітілген тарифтік ставка немесе
нақты жұмыс жасаған уақыты үшін ақы ... ... ... нысаны.
Жалақының мерзімдік нысаны жай мерзімдік және мерзімді – сыйақылы
жүйелерге бөлінеді.
Жай ... ... ... ... оған бекітілген тарифтік
ставка немесе нақты жұмыс жасаған уақыты үшін ақы ... ... ЖМ = М х ... М – ... ... разрядының сағаттық (күндік) тарифтік
мөлшерлемесі;
Т - өндірісте нақты орындалған жұмыстың ... ... ... ... жүйе ... ... нәтижесі мен оның жалақысының
арасындағы байланысты жеткілікті қамтамасыз етпейді. Сондықтан мерзімді ... жүйе – ... ... уақытымен қатар, сапасы үшін сый ... ... ... ... апатсыз жұмысы, уақытты үнемдеу,
жабдықпен жұмысшылардың тұрып қалуын жойғаны үшін сыйақы ... ... мен ... ... ... ... ... пен
жеке материалдық қызығушылық арттырады. Сыйақы ретінде жұмыстағы қол жеткен
табыстар мен оларды әрі ... ... ... ... ... қосымша ақшалай сома түсіріледі.
Мерзімді сыйақы жүйеде жұмысшының жалақысы мына формула ... МС = ЖЖМ + ... С – ... бір ... және сапалық көрсеткіштерді қамтамасыз еткені
үшін белгіленген ... ... ... нысаны қызметтін көлемдік, сандық көрсеткіштердін
жақсартуды ынталандырады. Кесімді ... ... ... ... ... ... жұмыс разряды арқылы бағалау жүргізіледі.
Кесімді бағалау орындалатын жұмыс разрядына ... ... ... ... ... ... ... өндірім мөлшеріне бөлу арқылы
анықталады.
Жалақының кесімді нысанының ... ... бар: ... ...... кесімді үдемелі, жанама кесімді және көтеріңкі жүйелер.
Тікелей кесімді жүйеде ... ... ... ... бекітілген тұрлаулы кесімді бағалауға байланысты жасалған жұмыс
пен өндірілген өнім көлеміне тікелей тәуелділікте ... /10/. Бұл ... ... оның ... ... бекітуге мүмкіндік
береді. Бұл тәуелділік жалақының кесімді нысанын сипаттайтын формулада
көрсетілген:
Ж тк = Р х ... шама ... ... басқа жүйелері бойынша табысты есептеу үшін
негіз болып табылатын негізгі ... ... ... Бұл ... ... және түсінуге оңай, бірақ оның пайдаланылуы аясы тар,
ойткені ол жұмысшыларды өнім сапасын арттыруға, ... ... және ... өндірістік көрсеткіштерге жеткілікті дәрежеде
қызықтырмайды.
Кесімді жалақының кең тараған жүйесі – кесімді – ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін
орындағаны үшін сыйақыны да қарастырады. Бұл ... ... ... ... ресурстарды үнемедеу, өнім сапасын арттыру
және т.б. болуы мүмкін.
Кесімді – сыйақылы жүйені пайдаланған кезде жалақының ... ... ... ... кс = ЖТК + ... ...... жүйесінде жұмысшылардың табысын есептеу
үшін мына формула қолданылады:
Ж кү = РО х Vж х Рү х ... РО - ... ... ... ... кесімді бағалық;
Vж – белгіленген норма немесе жоспар бойынша орындалған жұмыс
көлемі;
Рү – ... ... ...... ... ... жұмыс көлемі.
Рү белгілеу үшін жоспар орындалуының деңгейіне бағалаудың өсу, өзгеру
проценті көрсетілетін ранайы шкала жасалады.
Кесімді – үдемелі жүйе орындалаған ... ... ... ... оның пайдаланылу аясы тар, ал жалақының ұжымдық насынының ... ... ол ... ... қалды. Ол осы жүйеге тән
кемшіліктермен түсіндіріледі: ... ... ... өсу ... өсу ... ... ... деп қауіптену, жұмысшы денсаулығына
зиян тигізетін деңгейге дейін жұмыс қарқындылығынын өсуі. Кесімді – үдемелі
жүйені пайдалану кәсіпорын ... үшін ... ... тез ... қажет болған кезде, апат салдарларын тез арада жою үшін орынды. Бұл
жүйе қолданылатын уақыт 3-6 ... ... ... қолданылмайды.
Жанама кесімді жүйе қосымша жұмысшылардың табысын белгілеу ... Бұл жүйе ... және ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру үшін пайдаланылады. Бұл жүйеге
сәйкес жалақының мөлшері жұмысшы ... ... ... өндіргіш
жұмысшының еңбегінің нәтижесіне тәуелді. Жанама кесімді бағалау ... ... ... ... өнім көлеміне бөлу арқылы
анықталады.
Жалақының көтеріңкі ... жүйе ... ... ... ... көлеміне байланысты болады. Бұл жүйе объектті пайдалануға алу, жұмыс
нақты колемін ... ... ... ... материалдық
қызығушылықтарын арттыру қажет болған кезде қолданылады. Осы ... ... ... ... қоры ... Ай сайын жұмыс аяқталғанға
дейін жұмысшыларға аванс ... ал ... есеп ... ... жұмыс
көлемін орындағаннан кейн жүргізіледі /2/.
ІІ Бөлім. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ МЕХАНИЗМІ
1. Еңбек нарығындағы сұраныс пен ... ... ...... ... нарығы сияқты еңбек нарығы да сұраныс пен заңдары
бойынша дамиды.
Жұмыс күшінің сұранысы экономиканың ... ... ... ... белгілі бір мөлшердегі ... ... ... болып бизнес пен мемелекет табылады.
Жұмыс күшінің ұсынысы – бұл ... ... ... ... ... ... ... деген қабілетін жұмыс берушіге белгілі бір ақы үшін
белгілі бір уақыт кезеңіне ұсынуы.Еңбек нарығындағы ұсыныстың субъектілері
– үй шаруашылықтары.
Жетілген ... ...... ... ... саны жалақы мөлшері және еңбектің шекті өнімінің құндылығымен
(ақшалай ... ... ... ... ... ... кезде шекті өнімнің кемуі өтеді. Қосымша еңбек бірлігін тарту
еңбектің ақшалай ... ... ... ... мөлшерімен теңескенде
тоқтайды.
Еңбекке деген сұраныс көлемі жалақы мөлшерімен кері байланыста. Жалақы
ставкасының өсуі ... ... ... ... сақтау мақсатында
сәйкесінше еңбекті қолдануын азайтуы қажет, ал оны ... ... ... ... ... ... ... мен еңбекке деген сұраныс
арасындағы байланыс еңбекке деген сұраныс қисығында бейнеленеді.
Еңбекке деген сұраныс қисығы
Абцисса өсінде ... ... ... (L), ... ... ... (W) ... қисығындағы әрбір нүкте белгілі бір жалақы деңгеінде еңбекке деген
сұраныс мөлшері қандай болатынын көрсетеді.
Еңбек ұсынысына ... ... ... ... ... ... ... жалақы мөлшерімен байланысты. Жетілген ... ... ... ... жалақы өсу жағдайындағы ұсынысты ... ... ... қисығы оң көлбеулі.
Жеке адамның еңбек ұсынысының қисығы
мына суретте жұмысшы белгілі бір ... ... ... ... ... ... жалпы көлемін көрсететің қисық ... ... ... ... нарығындағы жағдайды суреттетің еңбек
ұсынысының қарапайым қисығынан бұл қисық өзінің құрылысымен ерекшеленеді.
І нүктесіне ... ... ... ... ... ... да өсетінің
көрсетеді. Бірақ І нүктесінен өткеннен кейін Sl ... ... ... бұрылып, қайтадан ордината өсіне жақындайды. Бұл жерде ол жалақының әрі
қарай өсуі ... ... ... ... ... ... ... бір мөлшерге дейін өсуі еңбек ұсынысының өсуіне әкеледі,
максималды деңгейіне (LІ) ... ... ... әрі қарай өсуінің әсерінен
қысқара бастайды. Бір ғана себеп – жалақының өсуі еңбек ... ... ... әкеледі.
Жалақының өсуі кезінде әрбір қосымша жұмыс ... ... бос ... ... ... жұмысшы өскен шығын, нақтырақ
айтсақ, жоғалған пайда ретінде ... Бұл ... бос ... жұмыс
уақытына алмастырғанда жүзеге асар еді – осыдан бос уақытты қосымша жұмысқа
ауыстыруға ұмтылыс ... ... бос ... ... өскен жалақыға ала
алатын тауарлар мен қызметтер жиынына ... Бұл ... ... алмастыру әсері деп аталады. Жеке адамның еңбек ... ... ... ... І ... дейін көрініс береді, яғни
еңбек ұсынысы қисығының солға, ... ... ... ... ... ... ауыстыру әсеріне қарсы тұрады және ол жұмысшымен белгілі
бір ... ... ... ... жеткен кезде сезім бастайды.
Материалдық ... ... ... кезде бос уақытқа ... ... ... ... бос ... ... және ... жағдайда қолдануға
мүмкіндік береді. Сондықтан тек көп тауар сатып алу ғана ... ... көп бос ... болу ... туады. Ал оны еңбек ұсынысын қысқарту
арқылы ғана жүзеге асыруға ... ... ... І нүктесінен өткеннен
кейін табыс әсері басымдылыққа ие болады. Жалақы өсуінің кезінде ... ... ... ... ... бір ... қай әсер ... екенің дәл анықтау
мүмкін емес, өйткені жалақының өсуі әр адамға әртүрлі әсер етеді. Бір адам
үшін айына 3000 ... ... ол адам ... ... ... ... қосымша жұмыс жасауға келіспейді. Ал ... ... үшін ... ... қисығы мен ұсыныс қисығын бір графикке біріктіріп, зерттеуді
жалғастырайық.
Еңбек нарығындағы тепе-теңдік
Еңбекке деген сұраныс ... мен ... ... ... ... ... аударайық. Графикте бұл нүктеге жалақы ставкасының белгілі
бір деңгейі (WE) және бұл деңгеймен берілген еңбек ... (LE) ... E ... ... ... сұраныс еңбек ұсынысына тең, яғни
еңбек ... ... ... ... Бұл ... ... ... төлеуге қарсы еместігін, нарықтан қажет еңбекті табатындығын,
олардың еңбекке ... ... ... ... білдіреді.
Нарықтық тепе-тендік жағдайында WE ... ... ... ... ... ... ... толық жұмыспен қамтылады. Сондықтан Е
нүктесі толық жұмысбастылық жағдайын анықтайды.
Жалақы WE ден басқа ... ... ... ... ... ... Еңбек сұранысы мен ұсынысы сәйкес ... ... ... ... ... ... ретінде болады.
Жалақы ставкасының тепе-тендік денгейінен арту жағдайында ... ... ... болады. Бұл кезде толық жұмысбастылық ... орын ... W ... ... ... ... ... сатқысы
келетіндер үшін жұмыс орны жетіспейді. Абцисса өсіндегі LD - ... ... ... ... артықшылығы, яғни жұмыссыздық орын
алады.
Жалақының тепе-тендік жалақымен салыстырғанда төмен болуы кезінде
еңбек ... LS – LD ... ... ... ... төмен жалақыға
келісетін жұмысшылардың жетіспеуінен жұмыс орындары қалыптасады.
Жетілген бәсеке жағдайында бұл екі жағдай да ... ... ... ... жағдайын қайта қалпына келтіруге бағытталған нарықтық
механизм жағынан түзетуге ұшырайды.
Егер еңбек ұсынысы оған деген сұраныстан артық, тепе-тендік ... ... ... ... ... ... баға ... өзінің
еңбегін ұсынуға дайын жұмыссыздар пайда болады, бұл төмен бағаға ... ... ... ... ... ... ... үшін келісуге
мәжбүр болады. Кәсіпкер ... ... ... ... көп
көлемін жалдауға дайын. Осылайша, жалақыны төмендетуге ... ... ... ... да, ... ... ... жағынан да қалыптасады.
Жалақы ставкасын оның тепе-тендік мәнімен салыстырғанда төмендету
салдарынан еңбекке деген ... оның ... ... кезде басқа жағдай
орын алады. Жұмыс берушілер бос ... ... ... үшін ... ... ... өсіруге байланысты өзінің еңбегін ұсынуға ... ... ... ... ... ... ... келтіреді, бұл
нарық толық жұмысбастылық жағдайына келеді.
Еңбекке деген сұраныс пен еңбек ұсынысының ... ... ... немесе төмен екендігін анықтауға мүмкіндік береді.
Жалақы мөлшері еңбектің шекті өнімінің ... әсер ... ... ... және ... ... байланысты /4/. Мысалы,
2004 жылдың қаңтарында Қазақстанда ең ... ... ... ... ... ... – 58438 ... тау-кен өндірісінде
44830 теңге, қонақүй және мейрамхана ісінде – 38726 ... ... ... ... ... үшін ... ... төмен, ал еңбек
қызметтерінің ұсынысының икемділігі жоғары. Нәтижесінде ... ... ... бәсекелеспейтін жұмысшылар табының болуы тән
Еңбек нарығындағы бәсекелеспейтін топтар
Графикте өзара ... ... екі тобы үшін ... Бір топ ... ... ... ал ... – білікті
емес. Бірінші топтың ұсыныс қисығы (Sk) екінші топтың ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... жалақысының тепе-теңдік
ставкасы білікті емес маман жалақысының тепе-теңдік жалақысынан ... ... ...... құбылыс, өйткені
жұмысшылардың кәсіптік құрамы кеңейіп келеді. ... ... ... ... әрекеті.
Кәсіподақтармен еңбек нарығының көптеген параметрлерін анықтайтын кең
мемлекеттік заңдылықтың болуы батыс экономистеріне оны ... ... ... ... реттелетін нарық ретінде айтуға мүмкіндік
берді. Еңбек нарығындағы реттеудің монополиялық ... ... ... тек өсу ... ... ... жалақы мөлшерінің қаттылығы және
икемсіздігімен, еңбектің әр түрлі категорияларының арасындағы ... ... ... ... үшін күресте кәсіподақтар қандай негізгі әдістерді
колданады? Бірінші, ең ескі тәсіл болып еңбек ұсынсын шеттеу ... ... ... ... ... етуден кәсіподаққа кірметін тұлғаларды
жұмысқа қабылдауға тиым ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Сонымен қатар, еңбек қарқындылығын шеттейтін ... Бұл ... ... ... ... ... ... белгілі
бір өндіріс саласындағы еңбек ұсынысы қисыған жоғары көтеруге бағытталған
(алғашқы қисық Sh ... Shi ... ... Sl h
S h
PE ... LE LE ... ... ... ... ... тікелей шектеуді көп
қолданбайджы, сондықтанда жие-жие кәсіпкерлермен жасалған ұжымдық келісім-
шарт ... ... ... ... ставкасын қамтамасыз етуге ұмтылады. Егер
бұл ставкалар жоғары стандарт денгейінде болса, онда ... ... өте ... мөлшерде жұмысшы қабылдайды, ал қалғандары еңбек нарығынан
шеттетіледі. Осылайша, екінші тәсілде ... ... ... ... ... ... ... яғни жоғары стандартты жалақыны бекіту арқылы
жанама әсер етеді. ... ... ... ... ... бағасы да
жоғарыға көтеріледі.
W ... ... ... да ... ... ... ... деген сұраныс
жалақының артуына байланысты азаятынын байқау қиын ... ... ... да бұл ... өз мөлшерін ғана жұмысқа қабылдауын талап ету
қысымы арқылы жүзеге ... ... ... ... ... бұл жағдайлардағы сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдік ... ... ... ... ... қай ... шектелседе, ол
сұраныстың төмендеуіне әкеледі, сондықтан бұл жағдайдың өзінде сұраныс пен
ұсыныс заңы әрекете ете ... ... ... ... ... ... ... болып еңбекке деген сұраныс қисығының орын ауыстыруына бағытталған
шаралар болып табылады. Мұндай ... ... ... мүмкін: өнімнің
жармасынан бастап және жалақы ставкасын ... ... Ұзақ ... ... ... ... төмен жалақы еңбек өнімділігінің ... ... ... ... бұл ... тиімсіз болып
табылады.
Жалақының мұндай өсуі кәсіпкерлерді бір жағынан жұмыс күшін ұтымды
пайдалануға, екінші жағынан ... ... ... ... ... ете ... оларға соққы әсер көрсетеді. Жалпылай алғанда
сұраныс қисығының жоғары орын ауыстыруына ... ... ... тек
жалақының өсуіне ғана емес, сонымен қатар, келесі графикте көрсетілгендей,
еңбекке деген сұраныстың да өсуіне жағдай жасайды. Мұнда сұраныс ... ... жаңа D1h ... орын ауытырады. Сәйкесінше еңбектің тепе-
теңдік бағасы Е ... Е1 ... ... ал ... ... L1
нүктесінен L2 нүктесіне ауысады.
W
D
E
E1 D1
L1 L2 ... ... ... ұжымдық келісімдердің ролі басымды, бірақ
экономикалық теория тұрғысынан кәсіподақтармен әкімшілік өкілдері жалақы
мен еңбек жағдайы туралы қандай ... ... айту ... ... пен ... сағаттық төлеуге сәйкес ставкасын белгілей отырып
қарама-қарсы аргументтерді тікелей пайдалануы мүмкін. ... ... өмір сүру ... ... талап етсе, әкімшілік кейбір бағалардың
төмендетуді талап етеді. Кәсіподақтар жалақыны ... ... ... ... ... ... ал ... жауап ретінде
мынаны айтады: жалақыны көтеру шығындардың көбеюіне, бәсеке қабілеттілік
пен кәсіпорын табысының төмендеуіне әкеледі. ... ... ... ... ... ... байланысты соққы әсерін және т.б.
қолданыу мүмкін. Бәрі бір кәсіп ... ... ... ... ... ал кәсіпкерлер бұрынғы деңгейді сақтауға, тіпті оны төмендетуге
ұмтылады. Егер екі жақ келісімге келмесе араға ... ... ... ... ... ... ... ролі жалақына реттеумен
шектелмейді, еңбек қатынастарының көп саласын қамтиды. ... ... ... ... өзін ... ... тәрбиелеумен өзінің
еңбегінің нәтижесіне қанағаттанбауды ... жаңа ... ... еңбекті үнемдеумен байланысты технолгиялық саясаттың нақты
мәселелері ... ... ... ... атап айтуға болады.
Кәсіподақтар экономикалық саясаттың дұрыс ... ... ... ... ... реформалардың қателерін
дұрыстауға, ірі компаниялардың монополиялығын жоюға нарықтық ... ... ... ... ... әділеттілікке қол
жеткізуге белсенді қатысуы қажет /5/.
ІІІ бөлім. ... ... ... жағдайы.
3.1. Еңбек нарығындағы проблемалар және оларды реттеу.
Экономика дамуының және тұрғындардың ... ... ... ... аса ... ... ... тұрғындардың жұмыспен қамтылуы
табылады.
Еңбек нарығы барлық қоғамдық өндірісті қамтиды – ол ... ... ... ... ... – біліктілік құрамдағы ғана
емес, сонымен қатар ... ... ... сай белгілі бір мәдени
және этикалық – еңбектік құндылықты өзіне қажетті кадрлерді алады.
Бұл теория ... ал ... ... ... ... қамтылмаған тұрғындармен жалпы білім беретін мектепті бітірген
жастардың барлығының бірдей ... ... ... ие ... ... жоқ. Жұмыссыздарды кәсіптік дайындау мен қайта дауындау еңбек
нарығындағы ... ... ... ... ... оқуды аяқтаған
жұмыссыздарды еңбекке тартудағы жұмыстардың жүргізілуі қанағаттанарлықсыз.
Қазақстан Республикасының еңбек және әлеуметтік қорғау Министрлігінің
мәліметтеріне ... 2000 жылы ... 24,2 мың ... ... ғана жұмысқа тұрғызылған. Маңғыстау облысында 697 оқуды аяқтаған
жұмыссыздардың тек 71 адам ғана (10,2%) ... ... ... ... тек әрбір бесінші адам ... ... ... - ... ... /12/.
Есепте тұрған жұмыссыздардың саны 2003 жылдың 1 қаңтарында 193,7 ... ... бұл ... 2002 ... 1 ... 216,1 мың ... ... санының 58,8% әйелдер, 16,1% -ын 16-24 ... ... Ұзақ ... ... ... жұмыссыздардың жалпы санындағы
үлес салмағы – 62,9% (121,7 мың ... ... ... ... жұмысшалар – 117,4 мың адам немее 60,6%, ... – 43,0 ... ... ... – 17,2%. Бұл ... осы ... ... созылды
/13/.
Қазақстан үшін кәсіподақтық қозғаластың нақты әлсіздігі тән. Бұл
көбінесе ұжымдық келісімдер барлық ... ... ... ... ... ... ірі қалалары мен оңтүстік ... таяу ... ... миграция орын алып отыр. ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда,
Жамбыл және Алматы облыстарына ағылуы ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтудың
төменлей\уіне жағдай ... ... ... ... біліміне байланыссыз
ұсынылатын бос орандардың көп бөлігі төмен біліктілікті ... ... мен ... ... өздерінің қызметтерін төмен
бағалайтын миграннтар жоғары сапалы жұмысымен ерекшеленеді /14/.
Жұмыспен қамту ... мен ... ... бәсеке жағыдайында
әйелдерді жасырын және жанама ... ... ... ... ... ... салдарынан оларға ... ... ... ... ... ... және сәйкесінше аз төленетін
жұмыстар ұсынылады. Республикаада ұзақ жылдар бойы орын алып ... ... ... ... жалақы төленетін жағдай қалыптасты.
2001 жылы республика бойынша орташа айлық номиналды жалақы ... ... ... 12564 теңге құрады /15/.
Бүгін Қазақстандық еңбек ... ... ... және ... болып отыр, жұмыс күшіне деген төмен сұраныспен сипатталады, ал
еңбек ұсынысы ... ... ... денгейіне сай келмейді.
Жұмыс күші біліктілігінің ... оның ... ... сай ... ... мемелекеттік реттеуді қиындатады, бірегей жалдау шарттарын
заңды белгілеуге мүмкіндік бермейді, экономикалық ... ... ... прогресс үшін стимулды әлсіретеді.
Сондықтан жаңа әлуметтік – еңбек ... ... ... ... тиімділігі төмен еңбекке және жұмыс ... ... ... ... ... бастылықтан толық еңбек еркіндігі ... ... ... ... ... ... жиыны мен
жұмыссыздықты қамтитын нарықтық жүйеге арқырғы ... ... ... ... білім, біліктілік және тәжірибеге байланысты қалыптасуы
қажет.
Халықаралық еңбек ... (ХЕҰ) ... ... ... ... (№122) ХЕҰ – на мүше ... басты мақсат ретінде толық ,
өнімді және ... ... ... әсер ... ... белсенді
саясатты жариялауға және өткізуге міндеттеді. Бұл саясат ... ... ... барлық еңбекке қабілетті және жұмыс ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
- жұмыстылықтың нышанын еркін таңдауды қамтамасыз ету
Еңбекті заңды реттеудің ... ... ... ... ... ... жағдайында практикада әлеуметтік қорғау құралы болып табылатын
минималды жалақының бәріне бірдей ... мен оның ... ... ... кедейшілігінің мемлекеттік нормасына
айналады. Өтпелі кезең ... ... ... ... ... және ... әсер ету әдістерін өзара
келістіретін тиімді нарық механизмін жасау қажет.
Жұмысшылардың ... мен ... ... жаңа ... ... ... ұлттық еңбек нарығы жоғары біліктілікті ... ... ... ... ... ... ... зардап шегіп отырған
әлеуметтік топтарға қатысты тиімді шаралар өткізу ... ... ... ... ... ... білім алу мүмкіндіктерін ұсыну қажет
Жұмыссыздардың ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігі тұрғылықты ... ... ... ... ... Ал мемелекеттін міндеті – жұмыссыздықтың табиғи
нормаларын ұстау. Сондықтан тұрғындардың жоғары деңгейде ... әрі ... ... ... ... жүйе қажет. Бұл құрылым
бүкіл қоғамның және әрбір жеке ... ... сай ... ... ... және ... бар еңбек ресурсын тиімді пайдалануы
қажет /14/.
Қорытынды.
Еңбек нарығы – бұл нарықтың ерекшке түрі, онда ... күші ... және ... алу жүзеге асады.
Еңбек нарығы өндірістің ... ... ... ... осы негізде еңбекшілердің тұрмыс дәрежесін ... ... ... ... сияқты еңбек нарығы да ... пен ... ... ... күшінің сұранысы экономиканың әрбір берілген уақыт мерзімінде
жұмысшылардың белгілі бір мөлшердегі қажеттілігін бейнелейді.
Ал жұмыс күшінің ... – бұл ... ... ... ... ... болатын еңбекке деген қабылетін жұмыс берушіге белгілі бір
ақы үшін белгілі бір уақыт кезкңіне ұсынуы.
Осы сұраныс пен ... ... ... ... тепе-теңдік
жалақы орнайды. Бұл нүктеде сұраныс көлемі ұсыныс көлеміне теңесіп,.
Нарықтық тепе-теңдік орнайды.
Егер сұраныс ... ... ... онда нарықта жұмыс күшінің
жетіспеу жағдайы қалыптасады, ал еңбек ұсынысы еңбеккке деген сұраныстан
артып кетсе, ... ... осы ... ... мен ... ... арқылы, нақтырақ
айтсақ, еңбек ұсынысын шектеу арқылы ... ... ... ұмтылады.
Бұл бірнеше әдістермен жүзеге асырылады.
Сонымен қатар жалақы ставкасын ... ... ... ... орны зор.
Кәсіподақтардың қызметі жалақыны реттеумен шектелмейді, оның қызметі
еңбек қатынастарының көп саласын қамтиды. Олардың ішінен ... өзін ... ... ... ... ... нәтижесіне
қанағаттанбауды жеңуге, жаңа технологияны ... ... ... ... мәселелер бойынша шешім қабылдауға тартуды
атап айтуға болады.
Қазіргі кезде еңбек нарығында көптеген проблемалар орналып ... ... ... мемлекет көптеген шаралар қолдану арқылы жүзеге
асырады.
Еңбек нарығында орын алған ... ... ... алу ... ұсыныстар ұсынылады:
- болашағы бар салалар өндірісте экономикалық тиімді ... ... және ... ... ... ... тарту есебінен инвестициялық
белсенділікті арттыру көмегімен жұмыс орындарын құру;
- қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және оны көбейту;
- ... ... ... көшейту;
- жеке қосалқы шаруашылыққа, бау-бақша бөлуге жер бөлу;
- жұмыссыздарды еңбек нарығы ... сай ... және ... ... ... бастылық сұраныма байланысты жалпы республикалық ақпараттық –
сараптамалық мәліметтер базасын келтіру;
- микронесиелеу жүйесін жетілдіру.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Қазақстан ... ... ... В.В. ... О.В. ... М.Е. Сорокина. Экономика и ... ... 1999-407 ... 120-123
3. Рынок труда. Под ред. В.С. Буланова и Н.А. ... ... ... 25-28. 35-40, ... Курс ... теории. Под ред. М.Н. Чипурина, Е.А. Киселевой.
Киров 2000-752 с. 234-239
5. Г.И. Рузавин. Основы ... ... ... 1996-423 с. ... Ө.Қ. ... Е.Н. ... Б.А. Жүнүсов, Ч.С. Бойжомартов, Б.И.
Комягин. Жалпы экономикалық теория. ... 2004-455 б. ... ... ... ... ... 1998-479 б. 202, 83, ... Трудовое право Республики Казахстан: учебник Алматы, 2004-450 с. 298-
300
9. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов Кәсіпорын экономикасы. Алматы, ... б. ... Н.В. ... М.С. Мискин Заработная плата в современных условиях.
Санкт-Петербург 2003-768 с. 216-217
11. Курс экономики. Под ред. Б.А. Райзберга. Моксва 2001-716 с.352
12. Т. ... ... ... и ... ... сельского населения в
Казахстане. Труд в Казахстане 2004-8-16, 20 с.13
13. Р. Жалимбетова. ... ... и ... ... в ... Труд в Каазахстане. 2004-№3-6 с. 14
14. Р. Жалимбетова. Социальные ... ... ... в
Казахстане. Труд в Казахстане 2004-№10-35-36 с.15
15. З. Чуланова Тендерные особенности рынка труда в Казахстане. Труд ... ... ... ... республики Казахстан по статистике информирует заработная
плата в январе 2004 года выросла на 18,5%. Труд в ... ... ... С. Никитин, М. Степанова. Формирование и политика заработной ... ... ... ... Труд в ... ... стр.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер құқық қатынастары. ҚР-ның жер нарығы туралы түсінік32 бет
Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаты44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь