Канттың философиядағы таным мәселесі

Канттың философиядағы таным мәселесі
Қолданылған әдебиеттер
Жаңа дәуірден бастап дамыған қоғамның өндірістік қатынастары XVIII ғасырдың аяғы, XIX ғасырдың басында Батыс Еуропа елдеріне көптеген өзгерістер мен жаңалықтар ала келді. Ғылымы, өндірісі мен техникасы жоғары дәрежеде дамыған Англия сол кездегі елдердің алдыңғы қатарына шықты. Капиталистік даму процесі біртіндеп еніп, елдегі әлеуметтік жіктелуді күшейте бастағандықтан, Францияда жаңадан көптеген саяси ілімдер мен көзқарастар туды. Соның негізінде революциялық идеялар белең алып, мұның ақыры саяси төңкерістерге алып келді. Ал осы кездегі Германия үшін капиталистік қарым-қатынастың кеңінен дамуы болашақтың ісі сияқты еді. Өйткені неміс жерінде бытыраңқы, ұсақ (үш жүзге тарта) мемлекеттер пайда болып, олардың арасында шиеленіскен соғыстар жүріп жатқандықтан, жалпы елдің экономикасы мен саяси дамуы кенжелеп қалды.
Алайда, Германияда осы кезде ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер ерекше дамып, осы салаларда дүние жүзін таң қалдырған ұлы жаңалықтар ашылды. Сондықтан неміс ойшылдары Батыс Еуропадағы осы тарихи дамуды басынан кешіре отырып, ағылшындар және француздардың мәдени, рухани дамуының байлығын бойына сіңіре отырып, жаңа классикалық философияның озық үлгілерін берді.
Философия тарихына шолу автор: Т. Х. Рысқалиев
Қысқаша философия тарихы автор: Ә. Нысанбаев, Т. Әбжанов
Тарихи философиялық таным автор: А. Қасабеков
Философия тарихы Ж. Алтай, А. Қасабеков, К. Мұхамбетәлі
        
        ЖОСПАР:
Канттың философиядағы таным мәселесі
Қолданылған әдебиеттер
Неміс классикалық философиясы
Жаңа дәуірден бастап дамыған қоғамның өндірістік ... ... ... XIX ... ... ... Еуропа елдеріне көптеген
өзгерістер мен жаңалықтар ала келді. ... ... мен ... жоғары
дәрежеде дамыған Англия сол кездегі елдердің алдыңғы қатарына шықты.
Капиталистік даму процесі біртіндеп еніп, ... ... ... бастағандықтан, Францияда жаңадан көптеген саяси ілімдер мен
көзқарастар туды. Соның негізінде революциялық идеялар белең алып, мұның
ақыры ... ... алып ... Ал осы ... ... ... қарым-қатынастың кеңінен дамуы болашақтың ісі сияқты еді.
Өйткені неміс ... ... ұсақ (үш ... тарта) мемлекеттер пайда
болып, олардың арасында шиеленіскен соғыстар жүріп жатқандықтан, жалпы
елдің экономикасы мен ... ... ... ... ... осы кезде ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер ерекше
дамып, осы салаларда дүние жүзін таң ... ұлы ... ... ... ... ... ... осы тарихи дамуды басынан кешіре
отырып, ағылшындар және француздардың мәдени, ... ... ... ... ... жаңа ... философияның озық үлгілерін берді.
Классикалық неміс философиясы бүкіл ... ... ... ... ... ... пен ғылымға сүйеніп, сол кездегі қоғамдық дамуды
терең ... ... жаңа ... ... таным теориясының,
логиканың шығуына түрткі болды. Классикалық неміс философиясы ойлау мен
болмыстың диалектикалық байланысын аша отырып, танымдағы субъектінің рөлін
айқындады. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... теориясындағы
объекті мен субъектінің диалектикалық арақатынасын ашып, теориялық ойлау
формасын жаңа сатыға ... ... ... ... рөлін
көрсетіп берді.
Жаңа заман философиясындағы, әсіресе, оның таным теориясындағы пайым мен
зерденің бір-бірінен алшақ кеткенін, ендігі жерде олардың ымыраға
келмейтінін айқын ... ... ... ... ... ... неміс
философиясының негізін қалаушы, әрі оның атасы – И. Кант (1724-1804) ... ... ... ең ... ... дейінгі дәуірде бір-бірінен алшақ
кеткен логика, таным теориясы және диалектика ... ... ... ... ... «Таза зердеге сын» (1781) деген атақты шығармасында сөзді бұрын
ерекше бағаланып, бас иіп келген ... ... ... ... ... ... ... Зерде тап болған қайшылықтардың бетін
аша отырып, логикаға, таным теориясына және диалектикаға тән мәселелердің
де шет жағасын шығарды.
И. Кант өзіне ... ... ... мен рационализм
саласындағы сыңаржақ кеткен кемшіліктерін көрсете отырып, философияда бұрын-
соңды болмаған үлкен жаңалық ашты. Ол бұл ... ... ... деп ... Бұл ... мәні ... еді: ... дейінгі ойшылдар табиғатты зерттей отырып, болмысты, материяны
философияның негізгі нысанына айналдырса, немістің ұлы ойшылы, керісінше,
біздің философиялық ... ... ... ... ... тиіс ... Ал ... материя, объекті осы ойлауға, идеяға,
ақыл-зердеге, субъектіге бағынады және солардан келіп шығады деп ... өзі ... сол ... ... ... орын алып ... таным
теориясындағы және философиядағы көзқарасты толығынан қайта қарап, жаңа
ілімнің, ағымның ... ... ... ... ... теориясындағы коперниктік төңкерістің мәні таным процесіндегі
субъектінің белсенді рөлін айқындап, негіздеп беру еді.
Кант жоғарыдағы еңбегінде таным процесіндегі ... ... ... ... жолын көрсетті. Ұлы ойшыл адам баласының таным
қабілетін: сезімдік, пайым және зерде деп үшке бөледі. Оның мақсаты жаңа
дәуірдегі эмпиризм мен ... тар ... ... ... ... еді. Сондықтан ол априорлы (априорлы – латын тіліндегі
тәжірибеден тыс пайда болған ұғым, ой, ... ... ... ... ... орын ... көрсету үшін білімдердің
әртүрлі салаларын алды. Кант ең алдымен математиканы, жаратылыстануды және
метафизиканы (философияны) априорлы синтетикалық тұжырым арқылы талдай
келіп, ... ... ... мен белгілі бір сатылардан өту жағдайын
көрсетті. Осыдан математика – сезімділікке, жаратылыстану – пайымға,
метафизика, яғни философия – зердеге ... ... ... ... ... адамның таным қабілетінің үш түрі философия
тарихында ерекше рөл атқарады. Өйткені, бұл бір жағынан танымды біртұтас,
бірақ ішкі ... толы ... деп ... ... екінші жағынан,
философияны жаратылыстану саласымен тығыз байланыстыруға жасалған әрекет
еді. Сондықтан Кант белгілеп берген адамның бұл таным қабілетінің үш түрі
бүгінгі ... де өз ... ... ... ... ... мен зерденің әлеуметтік мәнін ашуға ұмтылып, оны
ғылыми әрі диалектикалық негізде дамытқан классикалық неміс философиясының
ірі өкілі Г.Ф. Гегель ... ... Оның ... даму
кезеңі Германияның саяси-әлеуметтік жағ-дайының біршама үлкен өзгеріске
түсіп, елдегі ішкі қайшылықтар белең ... ... ... ... ... ... ... ойшылдардың, әсіресе, ХУII-ХҮIII ғасырлардағы ағылшын
және француз ағартушыларының, сондай-ақ, неміс жерінде кеңінен ... мен ... өнер мен ... ... толық зерттей
отырып, оларды өз жүйесін жасауға кеңінен пайдаланды.
Гегель ... ... ... ... тек ... ... ... деп айқындай отырып, зерденің сан-қилы шығармашылық кезеңдеріне
айрықша мән берді. Ол өзінің алғашқы философиялық шығармаларында ... ... дін мен ... ... ... назар аударды.
Гегельдің осы алғашқы шығармаларының ішінен болашақ диалектикалық,
зерделілік әдісті тудыруға негіз болған еңбектерінің бірі – « Кім
абстрактылы ойлайды?» ... ... Бұл ... ғана ... болғандығына
қарамастан, таным теориясының келелі мәселелерін көтерді. Ол ең алдымен
ұзақ жылдар бойы қалыптасып келген таным процесіндегі тек ... ... ғана ... ... ойды ... сынға алды.
Расында да Гегельге дейінгі дәуірде сезімділік, пайым – нақтылықтың
бейнесі, ал абстрактылық – ойдың жоғарғы даму процесімен тығыз байланысты
деген ... ... орын алып ... Міне, осындай ағат пікірге Гегель
ашықтан-ашық қарсы шықты. Оның ойынша, абстрактылы ойлау сауатсыз,
білімсіз, топас адамның әрекеті. Өйткені, абстрактылы ойлау ... ... ... ... ашып бере ... Ол тек сыртқы көрініске, одан
соң сезімге ғана мойын ұсынады. Абстрактылы ойлау таным процесіндегі
сыңаржақтылықтың нақты бір белгісі. Абстрактылы ... адам өз ... ... ... ... ... ... терең үңілмей, оның мәнін, тарихын
ашып беруге дәрменсіз. Сондықтан Гегель абстрактылы ойлаған ... ... ала ... олардың сауатсыздығын, надандығын,
білімсіздігін көрсетті. Олай болса, таным процесі негізінен нақтылыққа
ұмтылады. Нақтылық ... ... ... ... Яғни нақтылық қандай да мәселеге болмасын,
объективті, тарихи, ішкі байланыстарды анықтау арқылы қарауды талап етеді.
Ендеше, таным процесі әуелі абстрактылықтан ... ... ... Бұл – ... ... ... ... Бұл принципті К.Маркс
өзінің «Капиталын» жазу процесінде шебер пайдалана білді.
Таным процесінде логика мен диалектикаға ерекше назар аудара отырып,
пайым мен ... ... ... ... зерттеген Гегель өзінің
алғашқы еңбектерінің бірі «Рух феноменологиясында» зерделі ойдың негізін
көрсетті. Бұл шығарма Гегель философиясының «ақиқаттың қайнар көзі және
жасырын сыры» ... ... яғни оның ... ... ... рух,
абсолюттік субъекті арқылы даму жолдарын суреттеп берді.
Гегель «Рух феноменологиясында» сананың қалыптасу және даму жолдарын қоғам
өмірімен байланыстыра отырып ... ... Сана ... ... түрде
(яғни жеке индивидтің санасы ретінде) басталып, сан ғасырларға ... ... ... ... ... дейін көтеріледі. Оның бұл даму
жолы, ең алдымен, қоғамдық өмірдің, тарихтың пайда болып, даму кезеңдерімен
тығыз байланысты.
Зерделі философияға жаңа ... ... ... ... ұлы ... ... болды. Оның 1841 жылы жарық көрген «Христиан дінінің
мәні» деген еңбегі философия тарихындағы жаңа дәуірдің бетін ашты деуге
болады.
Фейербах классикалық ... ... ... ... еді. Ол өз ... Кант қалыптастырған жолдан тайдырып, жаңадан философиялық жүйе жасады.
Ол өзінің философиясын «болашақтың ... деп ... ... ... ... мен рухтар дүниесінен босап шығып, жаңа патшалыққа
қарай, яғни адамның қайғы-қасіреті қабаттаса қорланған ... ... ... ... ... философия ендігі жерде өзінің ойларын таза зерденің
ықпалынан адамға, антропологияға қарай алып шығуға тиіс. Ол өзінің «Болашақ
философиясының ... ... ... ... ... ... яғни
теологиялық ілімнен шығып, адам туралы ілімді тудыру керек дейді.
Осындай жаңа ілімді тудыру үшін ол ... ... ... ... ... қарсы шықты. Содан да болар, Фейербах «жаңаша
философияның», яғни Гегель философиясының аяқталуының бейнесі ... ... ... ... мен оны ... ... көбінесе, оны
сынаумен байланысты болды.
Сөйтіп, Л.Фейербах жаңа философияның негізін қалай отырып, алдымен
Гегельдің кең таралған жүйесін ... ... Ол оған ... ой ... арасындағы тепе-тендік қатынасты ашуда табиғатты негізгі объекті
етіп алып, соның мәнін ... ... ... – адам ... ... ... ... объекті мен субъекті туралы мәселені табиғат пен адамның
арасындағы қарым-қатынас деп қараумен шектелді. Гегельдің ойлау мен
болмыстың теңдігі ... ... ... ... ... шеш-пекші
болды. Сол себептен ол адамның болмысын нақты өмір сүретін объективтік
шындық деп қарады. Бұл классикалық неміс философиясына ... ... Егер ... ... ... жатсынуы деп қараса,
Фейербах оны барлық ғылымның, адамзаттың шығу тегі деп ... ... ... болмысын біз ойлау процесі арқылы ғана анықтай алмаймыз.
Рас, ол ойлау мен болмыстың байланысы диалектикалық екенін мойындады.
Өзінің ... ... ... бере ... ол оның ... өмір
сүруі – материя екендігін, шындықтың субстраты екендігін айқындады. Сөйтіп,
Фейербах өз заманындағы философиялық негізде ... ... ... Егер ХVІІ-ХҮIII ғасырлардағы философ-материалистер материяны
субстанция ұғымы арқылы анықтауға тырысса, Фейербах оған ... ... ... пәні ... ... Оның ... егер материя болмаса,
біздің зердеміз ешбір сезімділікке, белгілі бір ... ие ... еді. ... да ешқандай мән қалмайды. Ендеше, материяны жоққа шығару дегеніміз
зердені жоққа шығарумен бірдей. Фейербах материяның негізгі өмір сүру
формалары – уақыт пен ... де ... ... ... Ол ... пен
кеңістік құбылыстың жай формалары ғана емес, олар – болмыстың, сондай-ақ,
ойлаудың түп тамырлы ... ... ... ... Шын ... уақыт пен кеңістіктегі ойлау» деп көрсетті.
Классикалық неміс философиясы ойлау, таным, рух, табиғат, тарих
проблемаларын ... ... ... даму заңдарын ашып, диалектиканы даму
жөніндегі жан-жақты және дәйекті ілімге айналдырды; ... ... ... ... ... ойлау, рух жөніндегі ілімдерді құрды.
Сөйтіп, Кант, Гегель және басқалары философияны ғылым, логика, методология,
гносеология, ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ашып берді.
Классикалық неміс философиясы жалпы алғанда – идеалистік философия және
мұнда идеализмнің екі түрі де дамып жетілген. ( V бъективтік ... Кант пен ... ал ... идеализм ретінде Шеллинг пен
Гегель ілімдерін қарастыруға болады. Сонымен, классикалық ... ... ... идеалистік философия.
Классикалық неміс философиясының елеулі жетістігі диалектиканы ... және ... ... ... ... дамытқаны. Бұрын
айтканымыздай, диалектикасыз философия шынайы, өткір, сыншыл, ... бола ... ... ... ... ... ... таным процесінде шебер қолдана білді, жүзеге асырды. Диалектиканы
дамыта отырып, Кант, Фихте, Гегель метафизикалық ойлау тәсілінін
тайыздығын, сыңаржактылығын ... бұл ... ... ... ... ... ... меи ғылым үшін маңызы өте зор таным ... ... ... ... іс ... оны ... берді.
Таным мәселесіне айтарлықтай өз әсерін тигізген ол классикалық неміс
философиясының өкілі Иммануил Кант. Кант ... ... ... да өзі ... ... ... ... кейін
философияда таным туралы көзқарыс мүлде өзгерді. Материалистер таным
процесін сыртқы дүниенің заттардың адам ... жай ... ... Кант ... таным теориясын сынай отырып, танымның,
ойлаудың, субъиектің белсенділігін баса көрсетеді.
Неміс философиясын зерттеушілір
Г.Сузо мен И.Таулер (14 ғ.) шығармасында мистика ... ... ... ... ... зерттеушісі Н.Кузанский Неміс
философиясында ірі тұлға болды. Ол схоластик. философияны гуманистік
идеямен ұштастыруға тырысты. Неміс про-тестантизмінің негізін салушы
М.Лютердің (1483 – 1546) ... ... ... келтірді. 16 – 17 ғ-
ларда С.Франк, В.Вейгель, ... ... (1575 – 1624) ... ... ... ... дәрігер, философ А.Т. Парацельс (1493 – 1541),
математик И.Кеплер еңбектерінде мистик. және натурфилос. ... ... Г.В. ... ... ... пен ... бағыттарын
үйлестіруге тырысты. Неміс идеализмін негіздеп берген Лейбництің идеяларын
жүйеге келтіріп, таратқан Х.Вольф (1679 – 1754) еңбектері көптеген жылдар
бойы университеттерде философияның негізі ... ... Оның ... ... ... рет философияның жеке пәні ретінде
қарастырды. 18 ғасырдағы неміс ағартушылығының ірі өкілі Г.Э. Лессинг ой
еріктілігін, гуманизм идеяларын ... ... ... қорғады.
И.Г. Гердер тарихшылық идеяларын, әсіресе тіл, көркем өнер, мәдениет дамуын
белгілі бір тарихи және ұлттық негізге байланысты түсінуді ұсынды.
Ағартушылық философиясы И.Г. ... (1730 – 88), Ф.Г. ... (1743 – ... И.Г. ... (1744 – 1803) ... ... ... Неміс классикалық философиясының негізін қалаушы И.Кант философиясы
19 ғасырдың бас кезінде Лейбниц-вольфтік ... ... ... философияға айналды. Канттың тікелей ізбасары К.Л.
Рейнольд (1758 – 1823), С.Маймон, И.С. Бек, Я.Ф. Фриз болды. Кант идеяларын
И.Г. Шеллинг одан әрі ... И.Г. ... ... ... ... ... этиканы өзінің философия жүйесіне арқау етсе, Шеллинг ... шығу ... ... ... ... Фихте, Шиллер,
Шеллинг мәдениетке тарихи тұрғыдан қараудың негізін қалады. Фихте қарама-
қайшылықты философиялык жүйе құрудың негізгі принципі етіп ... ... ... Фихтенің субъективті-идеалистік диалектикасын
объективті-идеалистік диалектикаға өзгертіп қалыптастырды. Г.В. Гегель
абсолютті-субъективті субстанция жөніндегі ілім арқылы Кант дуализмін
жеңуге тырысты. Сөйтіп, Гегель философияны қайтадан ... ... жаңа ... ... ... ... және оның мектебімен қатар Неміс
философиясының дамуында И.Ф. Гербарттың педагогикасы мен психологиясы,
Б.Больцаноның логикасы мен Ф.Э. Бенеканың психологиясы маңызды рөл ... ... ... философиясының метафизика мәселелеріне қызығушылығы
төмендеп, философия жеке ғылымдардың ... ... ... ... Л.Бюхнер және Ф.А. Ланге жаратылыстану материализміне;
Э.Геккель – монизмге; В.Оствальд – энергетизмге өзгертті. Жаратылыстану
мәселелеріне негізделген философия В.Вундтың тәжірибелік-физиологиялық
психологиясында, Э.Лаас пен ... жаңа ... ... пен ... эмпириокритицизмінде, В.Шуппенің имманентті философиясы
және Х.Файхингердің идеалистік позитивизмінде немесе функционализмінде
көрініс тапты.
Қолданылған әдебиеттер:
Философия тарихына шолу автор: Т. Х. Рысқалиев
Қысқаша философия тарихы автор: Ә. ... Т. ... ... ... ... А. ... ... Ж. Алтай, А. Қасабеков, К. Мұхамбетәлі

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қысқаша иммануил кант өміріне шолу10 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Ежелгі заман және ортағасырлардағы ұлы тарихшылары7 бет
Марксизм және өмір философиясы89 бет
Мәдениет және оның қызметтері5 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығының теориясы11 бет
Шоқан уәлиханов туралы7 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
Қазакстанда саяси философияның қалыптасу және дамуы. Саяси элита және саяси жетекшелік. Саяси сана және саяси идеология11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь