Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы

КІРІСПЕ

1 Қазақстанның таулы аймақтарының орналасу ерекшелігі
1.1 Қазақстанның биік таулы өлкелерінің таралу аймақтары ... ... ... ... ...8
1.2 Оңтүстік Қазақстан аймағында орналасқан тау жүйесінің
орналасу ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Оңтүстік Қазақстан обылысының Қаратау жотасының таулы аймағы...12

2 Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы
мен оның рекреациялық маңызы
2.1 Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының рекреациялық
ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысындағы Қаратау тауының физикалық.
географиялық орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.3 Таулы аймақтардың климаты және ішкі сулары ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.4 Таулы аймақтардың өсімдіктері мен жануарлар дүниесі ... ... ... ... ...28
2.5 Оңтүстік Қазақстан таулы аймақтарының рекреациялық маңызы ... ... ..33
2.6 Оңтүстік Қазақстанда туризмді дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... .39
2.7 Оңтүстік Қазақстан облысындағы емдік туристік аймақтар ... ... ... ...43

3 Қазақстанның таулы аймақтарының ландшафтыларының
рекрациялық маңызы
3.1 Аса биік таулы аймақтардың ландшафтыларының рекрациялық
маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
3.2. Биіктігі орташа таулы аймақтардың ландшафтылары ... ... ... ... ... ... .53
3.3. Аласа таулы аймақтардың ланшафтылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
3.4 Қазақстанның ландшафтылық физикалық.географиялық
аймақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68
Оңтүстік Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс сілемдері мен Тұран ойпатының шығысын алады, 117,3 мың шаршы шақырым аумаққа орналасқан. Оның солтүстік бөлігін Бетпақдала шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл қуаң даласы алып жатыр. Оңтүстік Қазақстан облысының шағын ғана аумағын салыстыра қарағанда өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу әсем көркін еске салатын алуан түрлі ландшафты сыйғызғанын көресіз. Бір жағынан, байсалды қалпындағы атам заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі өсімдіктер түрлерінен тұратын әсем өрнек. Облыстың бір бөлігінде - тіршілік куан көрінгенмен де, оның дәл қасында жануарлар үшін таптырмас жұмақ жер тұр. Облыстың солтүстігіне қарай Бетпақ дала мен Мойынқұм Қаратау қырқаларына иек артқан. Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала қайнарларының айналасындағы шалғындарда сан ғасырлық мал жайылымына пайдаланылатын жерлер қалыптасқан. Облыс жері негізінен жазық, көпшілік бөлігін орташа биіктігі теңіз деңгейінен 200-300 м болатын Тұран ойпатының шығыс бөлігі алып жатыр. Терістігіңде Бетпакдала шөлі, Шу аңғарының оңтүстігін Мойынқұм, облыстың батысында Қызылқұм және Шардара даласы, қиыр оңтүстігін Мырзашөл алып жатыр. Орталық бөлігінде, Жамбыл облысының аумағымен шектес, оңтүстік-шығыстан солтүстікке қарай 217 километрге көлбей созылып Қаратау жотасы (ең биік нүктесі 2176 м) жатыр, ал оңтүстік-шығысыңда Талас Алатауының батыс шетіндегі - Өгем жотасында облыстың ең биік нүктесі - Сайрам шыңы (4238 м) бар.
1. Т.Байболат, Р.Н.Кенжебаева «Оңтүстік Қазақстан облысының физикалық және экономикалық географиясы» Шымкент 2008,22-30 беттер.
2. Ә.С. Бейсенова «Экология» Алматы 2000, 154-166 беттер
3. «Қазақстан Ұлттық энциклодедиясы» Алматы 2005, 3 том
4. «Қазақ Совет энциклодедиясцы» Алматы 1975, 2 том
5. Атамекен газеті, Алматы 2005, №88
6. Шымкент келбеті газеті Шымкент 2007, №82
7. Интернет. Ak orda.kz. сайты
8. А. Басшов «Экология және таза су проблемасы» Алматы 2003,12-25 беттер
9. Ғ.С. Гарапова, Н.М. Жақанбаева «Гоеграфия» Алматы 2007,114-116 беттер
10. Ұ. Есназарова «Қазақстанның физикалық географиясы» Алматы 2002,245-247 беттер
11. Н.В. Нелина «Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары» Алматы 2004,104-110 беттер
12. Т.Байболат, Р.Н.Кенжебаева «География» Шымкент 2005,24-28 беттер.
13. «Энциклопедия для детей» Алматы 1997,3-5 беттер
14. Ә.С.Бейсенова «Қазақстанның географиялық атласы» Алматы 2005,3-20 беттер.
15. Егеменді Қазақстан 2005-2006,№1235 11.05.24.№4377 12.06.28.
16. М.К.Нұрмағанбетов «Жер судың аты,тарихтің хаты» Алматы 2003,5-15 беттер.
17. «География және табиғат» 2006, №6
18. Ш.Шайық "Орошаемые сероземы Южного Казахстана, Алматы,Өктем, 2001, 1-61. с."
19. Куришбаев Ахылбек Кахигулевич, Гумусовое состояние основныхпахотных почв Казахстана и пути его регулирования Алматы, 1977 г.. 10-1 Істр.
20. А. Бигалиев , Е. Жамалбеков, Р. Білдебаева, Қазакстан топырағы және оның экологиясы. Алматы. "Сенат" 1995 ж.
21. В.П. Ковриго, И.С. Кауричев, Л. М. Бурлакова. Почвоведение сосновными геолопій. Москва. "Колос", 2002г.
22. Т.Тазабеков. Е. Тазабекова, Орысша - казакша топырактану түсіндірме сөздігі, Алматы "Ана тілі" 1994ж.
23. А.М. Дурасов, Т. Тазабеков "Почвы Казастана."
24. Т. Тазабеков. Е. Тазабекова. Топырақтану түсіндірме сөздігі, Алматы "Рауан", 1993ж.
25. Жаршы №5, 2002ж.. 60 бет,
        
        Аннотация
Бұл дипломдық жұмыста Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының
географиясы мен оның рекрациялық маңызына тоқталған.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан облысының рекрациялық маңызының ерекшелігіне, таулы
аймақтардың физ ... ... ... ... ... Дипломдық
жұмыс үш тараудан, қосымшадан, қорытынды және ... ... ... ... ... ... орналасу ерекшелігі
1.1 Қазақстанның биік таулы өлкелерінің таралу аймақтары-------------------
8
1.2 Оңтүстік Қазақстан аймағында орналасқан тау ... ... ... ... обылысының Қаратау жотасының таулы аймағы---12
2 Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы
мен оның рекреациялық маңызы
2.1 Оңтүстік ... ... ... аймақтарының рекреациялық
ерекшелігі------------------------------------------------------------
-------------------15
2.2 Оңтүстік Қазақстан облысындағы Қаратау тауының физикалық-
географиялық ... ... ... климаты және ішкі сулары---------------------------
---26
2.4 Таулы аймақтардың өсімдіктері мен жануарлар дүниесі------------------
-28
2.5 Оңтүстік ... ... ... рекреациялық маңызы----
------33
2.6 Оңтүстік Қазақстанда туризмді дамыту ... ... ... ... емдік туристік аймақтар--------
-------43
3 ... ... ... ... ... Аса биік ... ... ландшафтыларының рекрациялық
маңызы----------------------------------------------------------------
--------------------49
3.2. Биіктігі орташа таулы аймақтардың ландшафтылары------------------------
-53
3.3. Аласа таулы ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі-----------------------------------------------
------------68
КІРІСПЕ
    Оңтүстік Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс сілемдері мен Тұран
ойпатының шығысын алады, 117,3 мың ... ... ... орналасқан. Оның
солтүстік бөлігін Бетпақдала шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл қуаң даласы
алып жатыр. Оңтүстік Қазақстан ... ... ғана ... салыстыра
қарағанда өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу әсем көркін еске ... ... ... ... ... Бір жағынан, байсалды қалпындағы
атам заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі өсімдіктер
түрлерінен тұратын әсем ... ... бір ... - ... ... де, оның дәл ... жануарлар үшін таптырмас жұмақ жер тұр.
Облыстың солтүстігіне қарай Бетпақ дала мен Мойынқұм ... ... ... Нақ осы ... ... мен дала ... айналасындағы
шалғындарда сан ғасырлық мал жайылымына пайдаланылатын ... ... жері ... ... ... ... орташа биіктігі теңіз
деңгейінен 200-300 м ... ... ... ... бөлігі алып жатыр.
Терістігіңде Бетпакдала шөлі, Шу аңғарының оңтүстігін ... ... ... және ... ... қиыр ... Мырзашөл алып
жатыр. Орталық бөлігінде, Жамбыл ... ... ... ... солтүстікке қарай 217 километрге көлбей созылып Қаратау жотасы (ең
биік нүктесі 2176 м) жатыр, ал ... ... ... ... - Өгем жотасында облыстың ең биік нүктесі - Сайрам шыңы (4238 ... Өгем мен ... ... ... жатқан Қаржантау жотасы ... ең ... ... ... ... ... ... биіктігі
2000 м, ал ең биік нүктесі - Мыңбұлақ тауы ... 2834 м). ... ... ... ... тарихы терең, аңызға толы қарт Қазығұрт (ең
биік ... 1600 м) тұр. ... тауы ... ... ... аңғарына
тіреледі. Қазығұрт туралы жыр да, аңыз да көп. Көк Тәңірі дүние жүзін топан
су басқан кезде жаңа бір пәк ... ... үшін Нұх ... ... жан-жануар, ұшқан құстан, өсімдіктен жұп-жұбымен отырғызып, таза
тұқым ... ... ... ... ... су қайтқанда, Нұх пайғамбардың
кемесі Қазығұрт тауының ... ... ... ... ... ... ... мен таулы аймақтар жиі алмасып отырады. Мұнда алуан
түрлі құмды, сортаң шөлдерден биік тау ... ... ... ... ... ... ... болып тұратын тектоникалық жер
сілкіністері аумақтағы тау түзілу процестерінің әлі ... ... ... зор ... ... күштер: ағын сулар мен
желдер. Осы күштерге қосымша антропогендік, яғни ... ... ... ... ... жер бедерінің қалыптасуына зор әсерін
тигізетіні сөзсіз. Мысалы, каналдар мен ... ... авто және ... ... мен қала ... ... ... көкейтестілігі:
Ордабасы, Қазығүрт, Төле би, Созақ, Түркістан, Түлкібас, ... ... ... аң аулауға пайдаланылатын жерлер мол. Қазақы ... ... ... сияқты құс салу сияқты ұлттық аңшылыққа
негізделген ... ден ... ... ... түседі. Бұдан
өзге Түлкібас, Төле би, Қазығұрт аудандарында ... және ... ... ... ... да түрлеріне кең жол ашылған.
Төле би ... жер ... ... мен ауа райы ... туризмді
өрістетуге қолайлы: осы бағытта «Тау самалы» демалыс лагері маңында ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... көрсету
тораптарын өрістетуге, демалыс ... ... ... ... ... ... ... санаторийі қалыпқа
келтіріліп, іске косылуда. Сарыағаш ауданындағы ... ... ... ... ... пен емдеу орындары, сондай-ақ Сайрам
ауданындағы ... ... ... саны ... ... ... - ... айрықша қорғауында болатын қорықтар
қатарына жататын Батыс Тянь-Шаньның көрікті ... ... 1926 жылы ... ... бай ... пен ... дүниесі камтылған. Мұнда жануарлар
мен кұстардың 55-тен аса түрі және 200-ден аса ... түрі бар. ... ... ... енгізілген. Тянь-Шань көзтартар жоталары мен
сайлары, Ақсу ... ... ... де ... ... анық.
Түлкібас ауданындағы бақылауға алынған табиғи ескерткіштер ... ... ... ... ... ... ... сайы және басқа да
көптеген көрікті табиғат қойнаулары. Батыс Тянь-Шаньның тамаша табиғатын
2003 жылы өңірімізге ... ... ... ... ... ... ... осынау көп бөлігі Оңтүстік Қазақстан облысына қарайтын
табиғат бұрышын алдағы уақытта сақтау үшін ... үш ... ... шақырды. Қожа Ахмет Яссауи кесенесіне барабар Жабағылы қорығы
да ұлт мақтанышы болып табылады.
Мәселеннің ... ... ... ақпарат көздері мен
Қазақстанда жарық көрген мәліметтерге, жергілікті ... ... ... жұмысының мақсаты:
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның
рекрациялық маңызы ашу. ... ... ... ... ... ... жасау.
Зерттеудің жаңалығы:
- Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының рекреациялық
ерекшелігі;
- Оңтүстік ... ... ... ... ... дамуы;
- Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарында орналасқан демалыс
аймақтарының жағдайы;
- Оңтүстік Қазақстан аймағында орналасқан тау ... ... ... ... ... ... ... физикалық
географиясындағы тақырыбында оқушылардың білімі мен тәрбиесін қалыптастыру.
Зерттеу нысаны: жалпы білім беретін мектептегі оқыту процесі.
Тәрбиелік құндылығы: Ғылыми-зерттеу материалдары ... ... ... ... реакрациялық маңызын ашу тақырыбында
оқушылардың білімін қалыптастыра отырып тәрбиелудің жолдарын ұсынады.
Диплом ... ... ... 3 ... ... ... ... қосымшадан тұрады.
1 Қазақстанның таулы аймақтарының орналасу ерекшелігі
1.1 ... биік ... ... ... ... өлкелерге Қазақстанның шығысы мен оңтүстік-шығысындағы
Алтай, Сауыр-Тарбағатай, Жоңғар Алатауы және Тянь-Шань жатады. Биік ... ... ... ... — жер ... биік және күшті
тілімденгендігі.
Алтай. Қазақстан жеріне Алтай таулы өлкесінің ... ... Оны ... ... Батыс немесе Кенді Алтай және Қалба жотасы деп
үшке бөлуге болады.
Оңтүстік Алтай солтүстікте ... ... мен ... Қара Ертіс
өзенінің аралығыңда жатыр. Батысында орасан зор Бұқтырма бегеніне тіреледі.
Шығысында ол ... ... тау ... ... Бұл ... және ... қарай биіктіктері 2500—3500 м бірнеше жоталар
тарайды (Сарымсақты, Нарым және Оқтүстік Алтай). Бұл ... ... ... қар мен мұздықтар басқан үшкір ... ... биік ... ... ... олар ... тау ... қыраттарына ұласады.
Батыс немесе Кенді Алтайдың Қазақстан жеріне батыс cілемдері кіреді.
Олардың ... ... мен ... жоталары. Листвяға Қазақстан мен
Алтай өлкесінің шекарасында жатқан Қатын ... ... ең ...... (4506 м) ... ... ... [1].
Батыс Алтайдың шығыс бөлігі қатты тілімденген және шыңдарын мәңгі кар
мен мұздықтар жауып ... биік ... ... Сондықтан бұлардың кебісін ақ
тау деп атайды. Батысқа қарай таулар аласарады да, кескіндері жұмырланып,
беткейлері келбей түседі. Батыс ... жер ... ... ... ... ... мыс, мырыш, қалайы, коргасын, вольфрам, күміс, алтын
және тағы басқа металдар. Сондықтан да ' ... ... ... ... деп
атайды.
Қалба жотасы — Алтай тауларының Ертіс өзенінен батыска қарай созылған
жалғасы болып есептеледі. Ең биік жері ... (1606 м). ... ... ... ... ... ... тақтатас, құмтас, туф, гранит ... ... ... және ... ... түзілген.
Алтайда өзендер мен көлдер көп. Бұл — Алтайдың туристер жиі аралап
тұратын ең керікті жерлерінің ... ... ... ... ... біртұтас тау жүйесін
құрайды. Ол Сарыарқаның шығыстағы жалғасы ... ... ... ... ... қазаншұңқыры, ал оңтүстігінде Алакөл
қазаншұңқыры жатыр. Сауыр (3816 м)—Сауыр-Тарбағатай тау ... ең ... ... жеріне оның тек солтүстік бөлігі ғана кіреді. Солтүстік
беткейіндегі шаткалдарда шағын ... бар. ... ... карағанда
аласа, бірақ одан үзынырак келеді.
Жоңғар таулы өлкесі ... ... ... Алатауының солтүстік,
солтүстік-батыс бөлігі және оның көптеген сілемдерінен құралады. Бұл тау
жүйесі солтүстігіндегі Алакөл ... мен ... Іле ... ... ... ... ... 450 км-ге созылып жатыр [2].
Қытай мен Қазақстан шекарасында, Жоңғар ... ... ... деп ... тауаралық ойыс бар. Ол Ебінұр (Қытайдағы)
көлінің ойысы мен ... ... ... Алатауының бас массиві биіктіктері 4000 м-ден астам ... ...... және Оңтүстік жотаға бөлінеді. Жонғар Алатауының бас
массивінің ... ... кар мен ... ... ... ... ... тақтатас, кварцит, мәрмәр және әктас жыныстарынан түзілген. Өзен
аралықтарында ... жер ... ... ... ... ... беткейі көлбеу келеді, ал онтүстік беткейі едәуір тік болады. ... ... тау ... ... ... орын ... ... биіктіктерде сатылы орналасып, бір-бірінен кертпештермен бөлінген.
Тянь-Шань таулы ... ... ... алып ... жерінің шеңберіне Орталық Тянь-Шань мен Батыс Тянь-Шаньның бір
бөлігі, Солтүстік Тянь-Щань түгел дерлік кіреді.
Орталық Тянь-Шань ... ... биік тау ... ... ... ... Қырғызстан шекараларының түйіскен жерінен
басталады. Хан-Тәңірі — Қазақстанның ең биік нүктесі.
Хан-Тәңірі массивінен батысқа ... ... ... тарайды. Олардың ен
үлкені — Теріскей ... ... ... ... тармағы арқылы
Қазақстан Қырғызстанмен шектеседі. Теріскей Алатауының беткейлері көптеген
шатқалдармен ... тау ... ... қар ... ... ... гранит және басқа атпа жыныстардан, сондай-ақ тақтатас және
әктастан түзілген.
Солтүстік Тянь-Шаньға: Кетпен жотасы, ... ... Іле ... ... ... ... Алатауы жатады.
Кетпен жотасы Орталык Тянь-Шаньнан едәуір биік (2300 м-ге ... ... ... ... Ол ... ... Алатауымен ұштасады да,
шығысы Қытайға ұласып кетеді. Оның ... ... онда ... мұз ... сақталған. Жотаның солтүстік беткейлері ... ал ... ... тік. Бұл екі ... де Іле алабындағы өзендермен
тілімдеген.
Күнгей Алатауының Қазақстанға шығыс ... ... ... ...... ең биік жоталарының бірі.
Күнгей Алатауының солтүстік беткейі біраз көлбеу ... Ол ... ... өзен жүйелерінің ағын суы әрекетінен күшті тілімденген. ... ... ... ... тау ... ... Осы ... Күнгей
Алатауы Іле Алатауымен түйіседі.
Іле Алатауы — Тянь-Шаньның солтүстгіндегі ең биік тау ... ... ... ... 350 км-re ... Ең биік ... — Талғар шыңы
(4973 м). Осы жерден бастап Іле ... ... мен ... ... ... Солтүстік Тянь-Шаньның басқа бөліктері сиякты биік Іле ... ... ... (сырттар) едәуір орын ... ... ... кар мен ... жамылған үшкір, сүйір, жалаңаш шындар көрінеді.
Мұздықтардың ішіндегі ең үлкені — ... ... (12 км) ... ... ... ... солтүстік беткейінде, Алматы каласына
жақын жерде Тұйықсу мұздығы бар [3].
Іле Алатауы ежелгі ... және атпа ...... ... пен ... түзілген. Іле Алатауының оңтүстік беткейі
тік және аз тілімденген. Солтүстік беткейі біраз көлбеу, ... ... ... тілімденген.
Тянь-Шаньның басқа бөліктері сияқты, Іле Алатауы ... ... ... жиі ... Соңғы ең күшті жер сілкіну Алматы ... 1911 жылы ... ... ... ағыны қатты өзендері, тік беткейлі, терең
шатқалды биік ... ... ... ... Етегінде Алматы
қаласы және елді мекендер бар, бұл таулар — халықтың дем ... ... ... ... ... ... Шу- Іле таулары жалғасып кетеді.
Бұлар шөгінді және атпа жыныстардан түзілген, көп бүлінген ескі таулар.
Қырғыз Алатауы Күнгей және Іле ... ... ... бұл
таулардан Шу өзені ағып өтетін Буам шатқалы ... ... ... тек ... бөлігінің солтүстік беткейлері ғана кіреді. Қырғыз
Алатауы өте күшті ... және биік ... тік құз, ... альплік жер
бедерімен ерекше көзге түседі.
1.2 Оңтүстік Қазақстан ... ... тау ... ... ... ... жерінде Талас Алатауынан басталып, одан
оңтүстік-батысқа қарай ... ... ... ... Аса ... ... ... және Талас Алатауы ішінара Қазақстан жеріне кіреді, әрі батыс
шетінің жер бедері биік таулы ... ... ... ... ... ... ... солтүстік-батыс жотасы. Оның оңтүстік-батыс беткейлері біраз ... ... ... беткейі тік және ... ... ... ... Тау ... ... қорғасын,
мырыш және басқада түсті металл кен орындары ... ... ... ... ... кені табылды [4].
Егеменді Қазақстанның алдында ... ... ... ... қоғам мен табиғаттың өзара қарым – қатынасын әр
қырынан, жан – жақты ... ... ... ... ... алдында табиғи ортаны қорғау мен оның қорларын
тиімді пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау міндеттері тұр.
Солардың бірі Оңтүстік ... ... ... Қаратау жотасының
қазіргі ландшафтың жағдайын қарастырсақ.
Ол Қазақстандағы ірі тау жүйесі Тянь – Шаньның жотасы. Осы ... ... ... ... Тянь – ... ... Олар Тянь – Шаньның батыс және ... ... ... ... ... жинап, геологиялық-
геоморфологиялық талдау жасайды.
Арал – ... ... ... ... ... саяхатшы
Қаратау тауларында, Іле Алатауында, Түргенде, Үшмерке ... ... ... Зерттеу барысында Тянь – Шань тау жүйесін аймаққа
бөліп қарастырады.
Тянь – Шань ... ... - Азия ... ең ... ... Тау ... ... бағытына қарай бөлінеді, олар:
солтүстік Тянь – ... ... Тянь – ... батыс Тянь – Шань, шығыс Тянь
–Шань болып бөлінеді.
Қазақстан территориясына Тянь – Шань тау ... ... ... ... ... ... болігіне ендік бойымен ... ... ... ... ... ... Алай,Түркістан, Қаратау жоталары
кіреді.
Таулы жүйе ертедегі дәуірлер ... ... ... ... орогенезде қалыптасқан. Тау қыраттары ендік бойында
орналасқан тау аралық кезектесіп келетін тектоникалық құрылымдардан ... Тянь – Шань тау ... ... ... ... 857 ... Өзендер жүйесі аралас қоректенеді,мұздық, қар суларымен, көктемгі ... ұзақ ... ... жағдайы, өсімдік жамылғысы, топырағы жоғарғы белдеуге тән.
Тянь – Шаньның ландшафтық зоналылығы солтүстігімен онтүстігінде түрліше,
сондықтан Тянь – Шань тау ... ... ... ... ... Қаратау жотасы өз алдына жеке провинцияны құрайды [5].
Қаратау ...... ... жерінде созылып жатыр, ол
экзогендік процестердің әсерінен қатты бұзылған жота. Абсолюттік ... ... - 2176 м. ... - батыс бағытқа қарай сілемі 420 км –
ге созылады. Протерезой эрасының тақта тасымен ... ... ... ... ... Қойнауы пайдалы ... ... ... ... ... Ақсай, Жанатас,
Шолақтау кендері рудаларға өте бай. Қарату жотасының бедері , ... ... ... тік ... ... ... жотасы жайпақтау,
шың мен құздары онша көп емес. Орта Азияда Қаратау жотасы суық арктикалық
ауа массасының онтүстікке өтуіне ... ... , ... ... маңызды
роль атқарады. Жылдық жауын – шашын мөлшері 200 мм –ден 600мм арлығында
өзеріп тұрады. Қаңтар ... ... ... -4 – 6 ... ... ... ... орташа температура 22- 25 градус шамасында.
Өзендері қар ... және ... ... көктемгі максимумдық
ағынмен ерекшеленеді, оған жататын ... ... ... Шаян ... б. өзендер. Қаратау жотасы шөлді зонада орналасқан, ... ... ... де ... ... Тау алды ... ... өсімдіктер өседі. Топырағы ашық және сұр топырақ.800 м – 1200 м
биіктікте кездеседі. Одан ... 1200 – 2100 м ... ... ... қара ... өзен ... ағаш – бұталы селдіртоғай кездеседі.
Табиғи ресурсы түрлі минералды шикізаттардан тұрады. Таукенөндіру ... ... ... кен ... зерттеп ашқан оларға, Кентау,
Ащысай, Байжансай, Жаңатас жатады. Тау беткейлері табиғи ... ... ... ... ... ... Қазақстан обылысының Қаратау жотасының орналасу ерекшелігі
Қаратау жотасының оңтүстік – шығысын ... ...... ... ... және шаңды ауа массалары тарауына әсер етеді.
Жер асты суларының құрамының бұзылуына әкеп ... ... ... ... ... ... ... аймақтар пайда болды. Ақсу
– Жабағылы ... ... ... ... және ... көмумен айналысады. Қаратаудың оңтүстігіндегі ... ... ... ... жерлерде түрлі ... ... ... ... ... бұдан
150 млн жыл бұрын юра дәуірінде кездескендерін көруге болады.
Қаратау қыратының оңтүстік ... ... ... қорықшасы
ұйымдастырылған, онда шалғынды – далалы белдеуде, теректі – шетенді ... ... ... ... ... ... терегі қорғалады.
Сонымен қатар Қаратау қыратының солтүстік – батыс бөлігін қамтитын
Қаратау қорығы құрылған. Онда ... ... ... 100 –ге ... ... және Жерортатеңіздік флора, таулыдалалы және ... ... алып ... [6].
Солардың бірі Оңтүстік Қазақстан аймағында жатқан ... ... ... ... ... ... ірі тау ... Тянь – Шаньның жотасы. Осы жотаны
зерттеп ... ... ... Тянь – ... экспедиция
ұйымдастырған. Олар Тянь – Шаньның батыс және ... ... ... қойнауындағы жыныстарды жинап, ... ... ...... ... Қызылқұмды зерттеу жолында саяхатшы
Қаратау тауларында, Іле Алатауында, Түргенде, Үшмерке алқаптарында зерттеу
жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу барысында Тянь – Шань тау ... ... ... – Шань ... ... - Азия материгіндегі ең ірі таулардың бірі.
Тау жоталары орналасу бағытына ... ... ... ... Тянь – Шань,
орталық Тянь – Шань, батыс Тянь – Шань, ... Тянь ... ... ... ... Тянь – Шань тау ... солтүстік және
батыс бөлігі қарайды. Батыс болігіне ендік бойымен орналасқан ... ... ... Сандалаш, Шатқал, Алай, Түркістан, Қаратау жоталары
кіреді.
Таулы жүйе ертедегі дәуірлер протерезой, каледон, герцен ... ... ... Тау ... ендік бойында орналасқан тау
аралық кезектесіп келетін тектоникалық құрылымдардан тұрады. Қазақстандағы
Тянь – Шань тау ... ... ... көлемі 857 км. кв. Өзендер
жүйесі аралас қоректенеді,мұздық, қар ... ...... ... ... ... өсімдік жамылғысы, топырағы жоғарғы белдеуге тән.
Тянь – Шаньның ландшафтық зоналылығы ... ... ... Тянь – Шань тау ... ... ... бөлінеді. Соның
ішінде Қаратау жотасы өз алдына жеке провинцияны құрайды.
Олардың ішінде сирек кездесетін және жоғалып бара ... ... ... ... ... мен ... бар, оған ... Сүтқоректілерден: Қаратау қойы, ақтөс сусар, тас сусары, ... ... қара ... ... ... ... ителгі, ақбауыр
буылдырық.
3. Бауырмен жорғалаушылар: қызылжалаң абжылан, сарыбауыр кесіртке.
4. Өсімдіктерден: беріқара терегі, ... ... ... ... ... Альберт қызғал-дағы, сергей пиязы, Илорни шырышы, ... ... ... ... ... ... пиязы, Введен қасқыржемі,
Қаратау ырғайы, Қаратау шөмішгүлі, таусағыз, мыңжапырақ кездеседі.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, бірақжазықты жерлердегі шалғындықтар
малдардың әсерінен эрозияға ұшырап антропогендік шөлденуге әкеліп ... ... ... ... ... ... таудағы тасты жыныстардың
үгілуі
топырақтың ылғалдануына әкеліп соғады.
2. Қаратау – Жанатас таукені Қаратау ... ...... Онда фосфоритті кендер орналасқан . Ірі карьерлердегі ашық
жыныстар ... ... ... ... ... шаңды ауаларды таратады.
3. Кентау өнеркәсіб торабындағы Ащысай полиметал кен орындарынан шыққан
сулар жер асты ... ... ... Бұл ... жер ... қайта өңдеу
қажет [7].
Қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... өзен аңғарларының ластануы, жер бетінің күшті бөлшектенуі, таудағы
орманды белдеудің жойылуы, топырағының желдің әсерінен ... ... ... ... ... қорғалатын аймақтар пайда болды. Ол
Қаратау ... ... ... бөлігін қамтиды. Онда жергілікті
өсімдіктердің 100 – ге жуық ... ... жэне ... флора,
таулыдалалы, таулышалғынды аймақтың фаунасы алып жатыр. Қаратау қыратының
оңтүстік – шығысында Берқара ботаникалық ... бар, онда ... ... ... ... ... кездеседі. Қаратаудың онтүстігінде
Бұрындай өзенінің аңғарында, сазды тақтатасты жерлерде түрлі ... ... ... ... ... юра
дәуірінде кездескен бұдан 150 млн жыл ... ... ... ... ... Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның
рекреациялық маңызы
2.1 ... ... ... ... аймақтарының рекреациялық
ерекшелігі
Оңтүстік Қазақстанда болған адам осы бір тамаша өлке мен ... ... ... ... ... есте ... ... Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс сілемдері мен Тұран
ойпатының шығысын алады, 117,3 мың шаршы шақырым аумаққа ... ... ... Бетпақдала шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл қуаң ... ... ... ... облысының шағын ғана аумағын салыстыра
қарағанда өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу әсем ... еске ... ... ландшафты сыйғызғанын көресіз. Бір жағынан, байсалды қалпындағы
атам ... дала ... ... ... ... әдеттегі өсімдіктер
түрлерінен тұратын әсем өрнек. Облыстың бір ... - ... ... де, оның дәл ... ... үшін ... ... жер тұр.
Облыстың солтүстігіне қарай Бетпақ дала мен ... ... ... ... Нақ осы ... ... мен дала ... айналасындағы
шалғындарда сан ғасырлық мал жайылымына пайдаланылатын жерлер қалыптасқан.
Облыс жері ... ... ... ... ... ... теңіз
деңгейінен 200-300 м болатын Тұран ойпатының шығыс бөлігі алып ... ... ... Шу аңғарының оңтүстігін Мойынқұм, облыстың
батысында Қызылқұм және Шардара даласы, қиыр ... ... ... ... ... ... облысының аумағымен шектес, оңтүстік-
шығыстан солтүстікке ... 217 ... ... ... ... ... ... нүктесі 2176 м) жатыр, ал оңтүстік-шығысыңда ... ... ... - Өгем ... ... ең биік ... - Сайрам шыңы (4238 м)
бар. Өгем мен Келес ... ... ... ... ... Тәңіртаудың
(Тянь-Шань) ең батыс сілемі болып ... ... ... ... м, ал ең биік ... - ... тауы (биіктігі 2834 м). Қаржантаудан
солтүстік батыска ... ... ... аңызға толы қарт Қазығұрт (ең биік
нүктесі 1600 м) тұр. Қазығұрт тауы ... ... ... ... ... ... жыр да, аңыз да көп. Көк Тәңірі дүние жүзін топан
су басқан кезде жаңа бір пәк дүние жасау үшін Нұх ... ... ... ... ... ... жұп-жұбымен отырғызып, таза
тұқым сақтап қалмақ болған. Топан тартылып, су қайтқанда, Нұх пайғамбардың
кемесі ... ... ... ... ... ... аумағының жер
бедеріндегі жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып ... ... ... ... ... ... биік тау ... дейінгі климаттық
табиғат зоналары кездеседі. Таулы аймақтарда болып тұратын тектоникалық жер
сілкіністері аумақтағы тау түзілу ... әлі ... ... Қазығүрт, Төле би, Созақ, Түркістан, Түлкібас, Отырар
және Бәйдібек аудандарында аң аулауға пайдаланылатын жерлер мол [8]. ... ... ... ... ... құс салу ... ... аңшылыққа
негізделген туризмге ден қоюшылардың қызығушылығын арттыра түседі. Бұдан
өзге Түлкібас, Төле би, ... ... ... және ... ... ... ... да түрлеріне кең жол ашылған.
Төле би ауданының жер жағдайы, табиғаты мен ауа райы ... ... ... осы ... «Тау самалы» демалыс лагері маңында ... мен ... ... ... Бұл көптеген қызмет түрлерін көрсету
тораптарын ... ... ... ... жандандыруға,
инфрақүрылымды дамытуға серпін береді. «Біркөлік» ... ... іске ... Сарыағаш ауданындағы әйгілі бұлақ көздері
маңайындағы санаторийлік демалыс пен емдеу ... ... ... «Манкент» шипажайы келушілер саны арттыра түсуде. Ақсу-Жабағылы
қорығы - әлемнің айрықша қорғауында болатын ... ... ... ... ... ... ... 1926 жылы кұрылған. Оның иелігіңде бай
өсімдік пен жануарлар дүниесі камтылған. Мұнда ... мен ... ... аса түрі және ... аса ... түрі бар. ... ... Қызыл
Кітапқа енгізілген. Тянь-Шань тауының көзтартар жоталары мен сайлары, Ақсу
өзенінің арнасы ешкімді де бей-жай қалдырмайтыны анық. ... ... ... ... ... ... ... ғажап үңгір,
Пістелідегі жаңғақ тоғайы, Машат сайы және ... да ... ... ... ... ... тамаша табиғатын 2003 ... ... ... ... қанағаттанған сезіммен атап өтті.
Комиссия осынау көп ... ... ... ... ... ... алдағы уақытта сақтау үшін шекаралас үш мемлекетті күш ... Қожа ... ... ... ... ... ... да ұлт
мақтанышы болып табылады [9].
ҚАЗЫҒҰРТ
Шымкент қаласынан оңтүстікке қарай 35 ... ... ... ... ... ... шыққан. Бұл жер “Г. Казгурта Ата” ... 1777 ... Иван ... құрастырған “Бұрынғы Жоңғар-қалмақ
иеліктері мен Сібір губерниясының ... ... ... ... ... ... және ... неміс саяхатшысы һәм географы Александр Гумбольдт
(1769-1859 жж.) картасында белгіленген. Ғылыми әдебиетте оны ... ... ... 1864 жылы ... Н.С.Северцев сипаттайды. Ол оның екі басты
тік тау екенін және ... ... ... ... пен ... Нұх ... ... тоқтаған тау деп санайтынын алғашқылардың
бірі болып қағаз бетіне түсірген. 1868 ... ... ... А 554 ... Қазығұрт асуынан аса қиындықпен өткенін,
арбасы тау жотасынан аунап, ... ... ... қарға жантайып барып тұрып
аман қалғанын жазады.
Санкт-Петербургте 1872 жылы шыққан “Түркістан топографиясы” ... ... ... ... ... негізінде Қазығұрт ата тауы
әлемдік топан судан соң Нұх пайғамбар ... ... ... ... деп
көрсетіледі. Князь В.И.Масальский құрастырып, 1913 жылы
Санкт-Петербургте шығарған “Атамекеннің ... ... ... ... атты ... де ... тауы ... аңыз келтіріледі.
Онда: “Екі басты Қазығұрт тауының даңқы өлкенің мұсылман халқына ... ... орын және ... судан соң Нұх кемесі тоқтаған жер ... ... Осы ... ... ... аңыз- 5b4 41;ңгімелерде
қазақ ақындары қобыз бен домбыраның сүйемелдеуімен Қазығұрт ... аман ... ... ... ... – деп ... басында кеме қалған” үлгілерін атақты фольклор жинаушы
Әбубәкір ... 1896 жылы орыс ... ... ... ... ... ... атаны Алла-тағала Жер мен Көкпен қатар
жаратқаны айтылады.
Қазығұрт ата қабірінің орнын алғаш ... ... ... ... ... болды. Ол тау басына 1874 жылы көтеріліп, ... ... ... ... ... “...На ней находится могила святого
Казыкурта с неизбежным священным деревом, кажется единственным на ... и ... ... ... – символ уважения
правоверных к могиле святого. За свою ... ... на ... Арарата, я поплатился 554 болезнью и потому не мог ... ... ... на ... ... ... ең байырғы археологиялық ескерткіштері біздің
заманымыздың V-ІІІ ғасырларына жататын обалар болса ... ... ... ... ... ... ... ауылы қасында диаметрі 60
метр, биіктігі 3,5 метр үлкен оба ... 1948 жылы ... ... ... жазып кетіпті [10].
Таудың үстіңгі бөлігінде археологтарды ... ... ... келді. Оның ұзындығы 32 метр, ені 4 ... Оны ... ... ... ... ... келгендер
болды. Алайда соңғы кезде бұл крест – айшықтың бұрынғы заманда емес, ... ... ... ж 5b4 ... ... ... Қазығұрт тауы
бөктерінде киелі орындар аз емес: Ақбура, Көзді ата, ... ата ... ... ... ... ... жөнінде жеке әнгіме етуге боларлық.
Қазығұрт атауы алғаш рет ІХ ғасырдың араб ... Ибн ... Шаш ... ... – Сайрамға баратын жолдағы елді
мекен ретінде аталады. Х ғасырда ... араб ... ... ... ғасырда Қазығұрт тауы Зайн ад-Дін Васифидің “Таңғаларлық оқиғалар”
атты еңбегінде Убайдулах-хан жорығын әңгімелеу ... ... Хан ... маусым айының 10-ы күні тау бөктерінде то&# 554 1179; тап Алла-
тағалаға мінәжат ... ... ... ... ... өлең
жолдары келтіріліп, онда ... ... ... ... ... жаттыққаны айтылады екен. Ғалымдар Салар-Казан ІХ ғасырда өмір
сүрген тарихи тұлға деп ... ХІV ... ... ибн ... Ата ... ... тұлға болған. Оның “Хадикаи ал-арифин” атты шығармасы ... өзін ... ... ... осы ... іргесіндегі елді мекенде
не туған, не болмаса онда көп жылдар бойы ... Орта ... ... елді ... қай ... ... әлі де нақты анықталмай отыр. Атбұлақ
ауылы қасында “Қышқорған рабат”, ... ... ... “Ақпан рабат”,
Қазығұрт ауылы қасында 554 “Шұқырбекет рабаты” атты ... елді ... ... ... ... Ұлы ... жолы Қазығұрт тауы бөктерімен
жүргенін куәландыратын тарихи ескерткіштер. ... ... ... жаңа ... ... табылатынына күмән жоқ.
Қазығұрт тауының табиғи-мәдени байлықтарын қорғап таныту мақсатында көп
жұмыс керек-ақ. Жапониядағы атақты Фудзияма тауы іспетті ... ... ... ... ... оның қайталанбас табиғатын, тарихи
жәдігерлерін қорғайтын арнайы мекеме қажет. Тарихи Ұлы ... жолы ... ... ... ... мен әсем ... бар ... тау жер
бетінде кемде кем. Осы ... ... ... ... ... ... қатарына ұсынып көру де қажет. 
Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулысы бойынша:
      1. Оңтүстiк Қазақстан облысы әкiмдiгiнiң ... ... ... ... ... реттеу басқармасының Өгем, Төле би, ... және ... ... ... ... мекемелерi Оңтүстiк
Қазақстан облысы әкiмдiгiнiң коммуналдық меншiгiндегi мүлiктiк кешендер
ретiнде республикалық ... ... 2. ... ... ... әкiмi ... ... Қаржы
министрлiгiнiң Мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру комитетiмен және
Қазақстан Республикасы Ауыл ... ... ... және ... ... ... ... белгiленген тәртiппен осы
қаулының 1-тармағын iске асыру жөнiндегi ... ... ... 3. Оңтүстiк Қазақстан облысы әкiмдiгiнiң облыстық ... ... ... ... ... ... Өгем, Төле би, Түлкiбас
ормандарды және жануарлар дүниесiн қорғау мемлекеттiк мекемелерi Қазақстан
Республикасы Ауыл ... ... ... және ... ... "Сайрам-Өгем" мемлекеттiк ұлттық табиғи паркi" ... ... әрi - ... ... ... ... ... 4. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Оңтүстiк Қазақстан ... ... Төле би ... ... ... жер санатынан жалпы алаңы
11100 гектар жер учаскесi алынып қойылсын және олар ... жер ... ... берiлсiн.
      5. Осы қаулыға қосымшада көрсетiлген мекеменiң жер ... ... ... ... ... ... жатқызылсын, ал осы аумақтағы
ормандар "мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер ормандары" мемлекеттiк орман
қорының ... ... 6. ... ... ... ... осы аймақ шегiнде
экологиялық жүйелердiң жай-күйiне терiс әсер ... кез ... ... сала ... ... ... ... күзет аймағын белгiлесiн.
      7. Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттiгi Қазақстан
Республикасы Ауыл ... ... ... және ... ... ... ... тәртiппен жергiлiктi жерде мекеме жерiнiң
шекарасын белгiлесiн.
      8. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгiнiң Орман ... ... ... ... тәртiппен:
      1) мекеме туралы Ереженi ... және оның ... ... тiркелуiн қамтамасыз етсiн;
      2) осы қаулыдан туындайтын өзге де шараларды қабылдасын.
      9. Мекеменi қаржыландыру республикалық бюджетте тиiстi ... ... ... ... ... ұстауға көзделетiн қаражат есебiнен
және шегiнде ... ... ... ... деп ... 10. ... ... Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне мынадай
толықтырулар мен өзгерiстер енгiзiлсiн:
      1) ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк мекемелер штат санының лимиттерiн бекiту
туралы" Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 5 ... ... ... ... ... ... ... есебiнен
қаржыландырылатын Қазақстан Республикасының орталық атқарушы ... ... ... ... ... штат ... ... Ауыл шаруашылығы министрлiгi" деген 2-бөлiмде:
"Шарын мемлекеттiк ұлттық табиғи паркi 46" деген ... ... ... ... ... ... ... табиғи паркi 105";
      2) "Қазақстан Республикасы Ауыл ... ... ... ... ... Республикасы Yкiметiнiң 2005 жылғы 6 сәуiрдегi
N 310 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮКЖ-ы, 2005 ж.,
N 14, 168-құжат):
көрсетiлген қаулымен бекiтiлген Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы
министрлiгi ... және ... ... ... ... ... ... мазмұндағы реттiк нөмiрi 21-1-жолмен
толықтырылсын:
"21-1. "Сайрам-Өгем мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... бар ... қорғалатын табиғи аумақтардың
тiзбесiн бекiту туралы" Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2005 жылғы 19
шiлдедегi N 746 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПYКЖ-ы, ... N 30, ... ... бекiтiлген Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын
табиғи аумақтардың ... ... ... ... 104-1-жолмен толықтырылсын:
"104-1. Сайрам-Өгем мемлекеттiк 149053  ... ... ... ... ұлттық табиғи паркi  реттiк нөмiрлерi 106 және 111
11. Осы қаулы қол қойылған ... ... ... ... ... ... Ауыл ... министрлiгi Орман және аңшылық
шаруашылығы комитетiнiң "Сайрам-Өгем мемлекеттiк ұлттық табиғи
паркi"мемлекеттiк мекемесiне тұрақты жер пайдалануға берiлетiн Оңтүстік
Қазақстан облысының аумағындағы жер учаскелерiнiң экспликациясы
| |Жер ... және ауыл ... ... га ... ... | |
|1 ... ауданы - |  |
| |1) ... жер ... |2000 |
| |2) ... ... жерi: Өгем ормандарды |74573 |
| ... ... ... ... |  |
| ... мекемесi |  |
| ... |76573 |
|2 ... би ... |  |
| |1) ... жер ... |9100 |
| |2) ... қорының жерi: |36409 |
| ... би ... және ... |  |
| ... ... мемлекеттiк мекемесi |  |
| ... |45509 |
|3 ... ... |  |
| ... ... жерi: ... ормандарды |26971 |
| ... ... ... ... |  |
| ... ... |  |
| ... |26971 ... ... |149053 ... ... ... ... Қаратау тауының физикалық-географиялық
орны
Қаратау тауы – Қазақстанның ... ... ... ... ... Қаратау таулы жотасы солтүстік-шығысында –
Мойынқұммен, солтүстігінде – ... ... ... ... ... ... Негізінен Тянь-Шань таулы өлкесі тау
жоталарының орналасуы бағытына ... төрт ... ... ... ... ... Орталық Тянь-Шань
3) Батыс Тянь-Шань
4) Шығыс Тянь-Шань
Ал, Қаратау таулы жотасы ... ... ... Қаратау таулы жотасы Батыс Тянь-Шань таулы жотасына ... ... ... Талас Алатауының батысымен ұштасып, солтүстік-
батысқа қарай 420 ... ... ... ... ... мен
Шу өзендерінің атырауына жетіп ... Биік жері – ... ... м), ... таулы жотасы қатарласа жатқан екі екі ... ... Кіші ... ... ... ... Батыс Қаратау таулы жотасы.
Бұл екі таулы жота тау аралық ... ... ... ... ... ... эрасының тақтатасы мен карбон
дәуірінің әктасы, ... ... және ... кезінің
жанартаулық тау жыныстарынан түзілген. ... ... ... ... ... ... (құм,тас, тақта тас),
таулы бөлігі төменгі ... ... (құм, ... жота ... ... ... қызыл түсті
шөгінділеріне толған.
Қаратау ... ... ерте бор ... ... сарғыш топырақтан
құралған. Бор ... ... ... және ... ... ... ... топырақтың көп таралғанын көрсетеді.
Қаратау таулы ... ... ... және жоғарғы ... ... ... ... ... эффузивті тау
жыныстары аз ... ... ... ... ... ... болып басталады.
Солтүстік-шығыс Қартау немесе Кіші Қаратау төменгі ... тас және ... ... ... ойыс ... ... ... ал оңтүстік-батыс Қаратау карбонның құм тастары мен
конгломераттан тұрады. ... ... де көп, ... ... әк тасы, құм тас, саздақты шөгінділері кездеседі. ... ... ... ... ... ... тік ... тасты.
Қаратау жотасы – түгелдей Қазақстан жерінде ... ол ... ... ... ... ... Қаратау таулы жотасы
Талас Алатауынан Шоқпас асуы ... ... ... солтүстік-
батысқа қарай 420 км-ге созылып жатыр. Ол солтүстік-батыс ... және ... Кіші ... ... ... бөлінеді.
Қаратау таулы жотасына негізгі ... ... ... тау, ... ... оған ... орналасқан бірнеше тау жотасы кіреді.
Қаратау таулы жотасының ... ... ... ... ... ... Қарашық, Баялдыр т.б. өзендерінің аңғарларымен
қатты тілімденген. Жоғарғы ... 100 – 400 м, орта ... – 600 м және ... 60 – 250 м ... дейін жетеді. Өзен
аралықтарында құрылымдық қырқалардың рельефі тән Су ... ... ... ... тәріздес учаскелер кездеседі.
Оңтүстік-батыс Қаратаудың ... ... ... ... жыныстардан тұратын солтүстік-шығыс баурайына тар ... бар тік ... тән, ... ... ... ... таулы жотасы солтүстік-батысында бірітіндеп төмендеп,
жекеленген ... ... және ... мен Бетпақдала
шөлдерінің ... ... ... ... ... үшін төбесінің жайпақ болып келуі және солтүстік-
шығыс баурайының айтарлықтай ... ... ... ... ... ... қозғалыстар
таулардың геоморфологиялық құрылысы мен қатпарлы құрылысында өз ізін
қалдырған. Жас ... тау ... ... ... ал тау ... мен тау ... аккумулятивтік рельеф
қалыптасты. Осыған байланысты аумақта рельеф үш ... ... ... ... ...... ... Эрозиялық – денудациялық пласты жазықтар;
3) Аккумулятивті жазықтар.
Денудациялық-тектоникалық таулардың рельефі мұздықты-нивальдық ... ... ... орта тау ... және ... тау ... ... орта тау белдеуі Қаратау тау ... ... ... м биіктікпен сипатталады. Су ... ... ... ... ... да ... кескіні V тәріздес, баурайларының тіктігі әртүрлі, олар
қиыршық тастармен және қой ... ... ... ... сайлар кездеседі, олар болуы мүмкін сел ошақтары ... ... ... эрозияның интенсивтілігі әлсірейді.
Орта тау ... ... ... ... текногенезімен байланысты.
Аридті денудациялық төменгі тау белдеуі ... ... ... ... ... және 700 – 1500 м ... ... рельеф эрозиялық тілімденумен және беткейдің ... ... Су ... жоталардың беткейлерін аңғарлар
кесіп өтеді. Қаратаудың оңтүстік-шығысында ... және ... ... ... су айрық жоталар шошақ ... ... ... бойы ... ... ... ... жартасы
сипаты мен карст құбылыстарының ... тау ... ... ... ... ... тау ... реьефі
тектоникалық және одан кейінгі денудациялық-эрозиялық ... ... ... ... ... ... жотасының
оңтүстік-батыс баурайының бойында ... ... ... жер
бедері мезозой және кайнозой шөгінділерін сайлар мен ... ... ... ... ... ... және кайнозой
замандарында опырынды ... ... ... ... нәтижесінде тау жыныстары ... ... ... ... ... солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай
созылған қысқа тау тізбектерімен ... ... ... ... ... мүжілуі рельефтің төбелі және үстелді-
тау жұрнақты типін ... ... осы типі ... ... ... байқалуымен сипатталады.
Үлкен және кіші Қаратау жоталардың ұзындығы 420 км, биіктігі ... м, орта және ... ... ... биік ... ... ... Баурайлары асимметриялы, солтүстік-шығыс ... ... ... ... және тау ... мен
жылғалары шығады. ... өзен ... жота ... ... ... массивтерге бөледі.
Облыс территориясы төменгі бор ... ... ... ... Ол -1500 метр ... ... барады.
Жоғарғы бор теңіздің әктасты ашық ... ... ... ... ... және ... ... болған,лавалармен
ерекшеленеді. Талас Алатауында, Қаратауда эффузивті жыныстар ... ... ... ... дәуір жыныстары құмды саздар болып
басталады. Қарт Қаратау қойнауындағы ... ... ... ... ... 20-ғасырдың 40-жылдарынан жұмыс
істейді. Облыс аумағындағы ... ... ... ... Герес және
Үшбас фосфор кен ... ... ... ... ... ТМД ... фосфор бассейні барөлке. Қаратау ... ... ... 200 ... ... қоры 1472 млн. Өндірісте 779
млн. тонна.
Қорғасын мен ... ірі кен орны ... ... ... ... Байжансай кен орындары.
Қаратау фосфоритті ...... мен ... ... ... кендері шоғырланған өңір, Жамбыдың ... 100 ... ... ... ... ... ұз.100-120
км.,ені 25-30 км. Қаратау фосфоритінің алғашқы ... 1936 ж. ... ... Келесі жылдары Б.М.Гиммельфарб, П.Л.Безруков,
А.С.Соколов т.б. осы ... ... ... ... ... 40-тан аса фосфорит кендерінің табылуына байланысты ... ... ... ... ... ат беріліп, ғылыми
әдебиетке тарап кетті. Мұнда Шолақтау кені ... 1946 ж. ... ... іске ... Осы ... қарайтын Жаңатас,
Ақсай, Шолақтау кендері пайдаланып ... ... ... кезеңінде теңіз түбінде тұнған ... ... ... Бұл ... ... ... ... жоғары қарай
мынандай стратиграфиялық кезекпен қалыптасады: ... ... және ... ... Ұсақ ... доломиттен құралған
доломиттер қабатының қалыңдығы 6 – 8 м. ... ... ... ... м. ... 70-90 % ... минералдары бар. Рудалы қабат
бірнеше ... ... ... тұрады, оның
жалпы қалыңдығы 30 – 35 м. ... ... ... ... ... – қара не сұр ... салмақты тау жынысы.Ол
фосфат түйірлері мен оолиттерден құралған. Түйірлердің ... ... ... 0,05-0,4 мм. ... ... ... Фосфорит
негізінен фторапатиттен тұрады. Қоры мен ... ... ... ... ... ... қатардан орын алады. Мұндағы
фосфор ангидридінің орташа ... 27-37 –ке, ... ... қоры 1,5-2 ... м-ға тең. ... фосфорит бассейнінде 45
фосфорит кен орны бар. Олардың ең ...... ... ... ... ... ... еліміздің көптеген ... ... ... ... Чарджоу, Қоқан,
Самарқан, Шыршық, Алға, ... ... ... Олардан
материалдық тыңайтқыштар, элементтік фосфор т.б. халық шаруашылығына
қажет заттар ... ... ... ... ... ... ғана ... ол, сондай-ақ әр түрлі металлогиялық белдемдердің шекарасы.
Барлық кен ... және ... ... көпшілігі осы
жарылымның оңтүстік-батыс жағында ... ... ... ... ... ... ... тұйықталған
бөліктеріндебайқалады. Герцин тектонгензі кезінде тектоник,қозғалыстар
кен түзелгенге дейін басталып, ... ... ... және ... ... ... ... бөлігіндегі төмен палеозой мен
прекембрий түзілімдерінің жекеленген ұсақ ... ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Кен орындары мен ... ... тау ... ... үйлесе астасқан кең денелерінен тұрады.Кендену жоғ.девон
мен төменгі ... тау ... ... ... литол.ерекшеліктерімен айқындалады.Ондағы фонмен түзілімдері
үш ... ... ... - ... және орталық Қаратау
бөліктерінде; Тұрлан – ... ... ... - ... ауданында таралған. Төмен турне карбонат тау ... ... ... жэне ... ... дамыған. Қорғасын-мырыш
кенденуінің орналасуында құрылымдық элементтердің маңызы ... ... ... ... ... ... ғана ... қоймайды,
ол,сондай-ақ әр түрлі металлогиялық ... ... ... ... және кенбілінімдердің басым көпшілігі осы жарылымныңоңтүстік-
батыс жағында орналасқан. ... ... ... ... ... қатпарларының тұйықталған бөліктеріндебайқалады.
Герцин тектонгензі кезінде ... кен ... ... ... ... ... және ... де жалғасқан. Солтүстік-
батыс Қаратау ... ... ... мен ... ... ұсақ қорғасын-мырыш ... ... ... ... Жарықтас, Көксеңгір кенбілімдерінде анықталған.
Оларда қорғасын,мырыш,мыстың ... ... Бұл ... Шалқия полиметалл кені бар. Орталық Қаратау ... ... ... ... мен ... және ... ... мен доломиттерінде қорғасын-мырышты формация ... ірі ... ... ... мен ... ұсақ қатпарлы белемдерде байқалады. Бұл ... ... кені ... ...... ... ... Бересек
кендітүйіні, өнеркәсіптік Мырғалымсай, Хантағы, Ащысай ... ... ... кен ... мен ... ... ... кенді ауданында қорғасын-мырыш минералдануы өте ... Оның ... ... ... Байжансай қорғасын
кені, Аралтау, Дарбаза кен орындары және ... ... ... аймақтардың климаты және ішкі сулары
Қаратау ... ... ... ... ... ... ... жүзілік мұхиттардан ... ... ... ... Биік ... ... көлбеу жатуы, ал
солтүстігінде таулардың аласалығы суық ... ... ... ... ... ... географиялық ендіктің де әсері мол.
Оңтүстік климаты шұғыл континентті. Бұл ... ... ... ... Күн мен ... қыс пен ... ... болып келеді. Жаз айлары жылы ... ... және ... 8 айға ... ... ... ыстық болып, құрғақ әрі
ұзақ ... ... айы ... +21 +29º С. ... ... С ... ... Қыс айы қысқа, жиі-жиі жылы ... ... Ең суық ай ... ... орташа температура
-15º С және -11,5º С ... ... суық ... -41º С
тіркелген.
Жауын-шашын жазық жерлерде 130-150 мм, тау алды ... ... мм, ... ... 700 ... жетеді. Жауын-шашын жыл бойы
біркелкі емес, негізінен көктем мен күз ... көп ... ... жұқа және бір ... ... Қардың орташа қалыңдығы 20 ... см, ол 2 ... 5 айға ... ... ... – табиғи су ағыны салынған арнамен үнемі ағып отырады және ... жер асты ... ... ... ... ... судың барлық түрлері,яғни
өзендер,көлдер,жер асты суы мен ... ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі.Климаты құрғақ шөл және
шөлейт аймақта су тапшы,ал жауын-шашын мол жауатын орманды дала аймағы мен
биік ... ... ағын ... бай.Өзен суы егістікті
суаруға,шаруашылықтың басқа да салаларына қолданылумен ... ... де ... ...... сұйық,қатты және газ күйінде болатын,бір күйден екінші
күйге жеңіл өте ... ... ... ішкі суды төрт ... 1) өзен; 2) көлдер; 3) жер асты суы; 4) мұздық суы.
Қаратау таулы жотасында тұрақты су ... жоқ. ... ... ... ... бұталар мен дала өсімдіктері өседі.
Қаратау артезиан бассейні – ... Кіші ... ... ... артезиан алабының ауданы 22022 мың км. ... ... ... жыныстарда оаналасқан сулы қабатын тау ... ... ... ... ... мен карбонның
карбонатты ... ... ... ... мен карбонның
карбонатты қабатының (әк тас, ... ... мен ... ... өте көп, су ... минералдығы 1,0 г\л-ден артық ... ... ... ... 70 – 100 л,
бұлақтардан 100 – 600 л су ... Сулы ... 400 – 500 ... ... анықталған. Мырғалымсай кен орны ... су ... ... байланысты бұлаұтар сулары кеміп
келеді. Үлкен Қаратау Артезиан суын ... ... ... ... 13 м³. Ауыз суға және ... ... пайдаланылады. Кіші Қаратау өңірінде жорымал су ... 3,5 м³, ... қоры ... 2,4 м³. 8 ... ... ... тау-кен химия өнеркәсібі мұқтажына пайдаланылады.
Су – табиғаттың ... ... Су – өмір ... өндірістің дамуы үшін
қажетті жағдайлаодың бірі. Ол қамқорлықпен қарауды,ысырапсыз жұмсауды ... ... жиі ... ... ... тапшылығы шаруашылықты
өркендетуге және адам өміріне қиындық келтіреді.
«Су – тіршілік көзі» деп ... ... ... ... тірі
организмнің өмір сүруі мүмкін емес. Қазақстандағы ... ... ... ... ортаға әсер етіп, флора мен фаунаның ... алып ... ... ... ... сары ауру, тырысқақ және басқа
да жұқпалы ауру түрлерінің таралуына, ... ... ... Су ресурстарына
суқоймаларына, өзендерге, көлдерге және ағын суларға ... ... ... ... және ауылшаруашылық қалдық судың
ағызылуынан ластанады. Су айдындарының тазалығын сақтаудың ең басты жолы ... ... суды ... қайта айналысқа қосатын тұйық
өндірістік цикл ... ... ... ... ... ... кен ... Павлодар алюминий заводы, Өскемен қорғасын-мырыш ... ... ... ... жазы ыстық болуына байланысты оңтүстік
өңірлерде ауыл шаруашылығы дақылдарын ... ... ... ... ... ... суды ... жұмсаудың маңызы зор [12].
2.4 Таулы аймақтардың өсімдіктері мен жануарлар дүниесі
Қаратау таулы жотасында тұрақты су ... жоқ. ... ... шөлге төзімді бұталар мен дала өсімдіктері ... ... ... ... бір артықшылығы – тау
беткейлерінде орманды ... ... және ... ... ... жатуы. Шөлді ... ... тау» ... дала ... тау ... 1300 – 2600 м ... ... Оның ... ... ... ... мен
бұталар өседі. Олардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... ағаш ... – алма, өрік, долана,
көктерек, тал. Бұталармен ... ... ... және ұшқат
ұшырасады.
Таулы аймақта ... ... ... ... ... болып,
өзен аңғарларында, тау жоталарында кездеседі. Мәселен, жабайы ... 1700 м ... ... тау ... ... жазық
ойпаттарда көбірек өссе, өрік ... ... ... беткейінде
орналасқан. Көктерек жоталардың ... және ... ... ... Жалпы жабайы жеміс ағаштарының алып ... ... ... ... ... алып ... Алма ағаштарының биіктігі
7 – 8 м, ал өрік 5 – 7 ... ... ... ... жайған
кәрі ағаштар арасынан жаңа өсіп келе жатқан жас ... де ... ... ... сән ... тұрған қылқан жапырақты ... – 2800 м ... ... ... ... ағаш түрі ... немесе Шренк шыршасы. Тянь-Шаньның қылқанды шыршасы – ... ... ... ... жеткен асыл қазына. Оның қоры
тек қана ... мен ... ... ... ... ... көлемі 500 мың ... деп ... оның ... ... ... ... 200 мың ... Қырғызстанның тау
беткейлерінде. Шырша орманның су ... ... ... ... ... ... күресу ісінде атқаратын рөлі ... ... ... ... ... беткейінде өседі. Таудың шығыс
және батыс беткейлерінде ол ... ... ... ... ... десе де ... тұтас шырша ... ... ... ... көбінесе, ойдым-ойдым шағын учаскелерге бөлініп кетеді.
Шырша өте баяу ... ... үшін көп ... керек ететін
ағаш. Міне, бұл ... ... ... ... ... оынң өсу ... процестерін зерттеу және оны басқа да
тау қияларында ... ... ... ... ... ... ... орманның, көлемі 5,3 мың гектардай болады
[13].
Тянь-Шань ... ... ... ... ... маңызы ерекше. Таудың теріскей ... ... ... ... келеді де, олардың арасынан ... ... ... және қара ... ... ... өседі. Бұл ағаштардың
кепкен жемістері осында қыстап қалатын ... мен ... үшін ... ... ... таулы жотасының далалы аймағында өсіп ... ... ... ашық, көз жеткісіз жазық алқап, бұл дала ... ... ... ... ... ... топырақ
эрозиясынан сақтау үшін жел өтіне ағаш ... ... ... ... ... таулы жотасы сияқты ... ... ... ... ... ... ... жотасында неше
түрлі шөптесін өсімдіктер ... ... ... дала
шалфейі, сары ... бөрі ... ... ... ... бөдене шөп,
ұйқышөп, қазтабан, жусан, т.б. өседі. ... ... ... ... ... ... ... түрлі шөп ... ... ... топырағы сортаңдана бастайды. Мұндай
жерлерде татар ... ... ... мыңжапырақ, түймедақ
және қара жусан бітік шығады.
Қаратау таулы жотасында, ... тау ... ... шөл құмбасы,
суық жусан тараған. Дала аймағы жұмыршақ, ... ... ... ... су ... ... құндызшөп, шайқурай
сияқты алуан ... ... ... де ... ... ... жан –жануарлары ашық ... ... ... ... ... ... саршұнақ, суыр,
қосаяқ, байбақ кездеседі. Дала аймағында ... ... ... түрі бар. ... ... ... түлкі, қарсақ
көп тараған.
Құстардан дуадақ, ... ақ бас ... ... мекендейді.
Дала бүркіті, тұрымтай, дала құндызы кездеседі.
Қаратау ... ... ... дала ... ... ... селдір шығады. Бұл – судың тапшы болуынан. ... ... ... құм ... арасындағы ойпаттарда,
беткейлерде өседі.
Ағаш ... ... ақ және қара ... ... ... ... ... қара топырақты жерде шығады. Ақ сексеуілдің
жапырақтары өте ... ... ... ... ... ... түйе жыл ... қой мен ешкі күз бен қыста ... ... ... құм ... ... ... селеу өседі. Жаз
айларында барлық шөптер қурайды. Шөл ... ... ... ... жағдайына бейімделген. ... ... ... қабыршаққа айналған жапырақтары мен түктері сақтайды. Барлық
шөлде өсетін өсімдіктердің ... ұзын ... ... Арыс ... Сырдарияға құятын
жерінде дермене өседі. Бұл өсімдік ... ... бір ... Тек ... ғана ... ... (эндемик). Оның
биіктігі 30-50 см, ... тік, ... ... айында гүлдеп, қазан
– қараша ... ... ... ... құрамында дәрілік
сантонин деген зат бар. ... ... ... ... ... ... ... аяғы немесе жаздың бас кезінде, топырақта әлі
ылғал бар ... өсіп ... аз ... ... ... ... ... бар. Мұндай өсу мерзімі өте қысқа өсімдіктерді
эфемерлер деп атайды. Сабақтарының өсуі ... ... өзі көп ...... де ... Оған жауқазын, жуа, қоңырбас ... ... ... қоры мал ... ... ... ... өмір сүретін жануарлар өзін қоршаған табиғи
ортаның қатал ... ... әрі ... тән ... ... мен ... жаздың ыстық аңызағынан қорғану үшін ... ... ... ... ... жатады. Мысалы, құм сарышұнағы
мен құм ... ... ... ... ... ... кетеді. Ал құм
тышқаны, жіңішке ... ... ... кей ... ұзақ
уақыт сусыз тіршілік ете ... ... ... ... ... бай [14].
Қаратау таулы жотасында ... ... ... ... – қуыс ... тұқымдасына жататын аң. Тек
Қаратауда ғана ... Осы ... ... ... ... ... ... қыс айларында Тянь-Шаньнан қоныс
аударып ... ... ... ... арқарының 3,5
жастағы құлжасының салмағы 70 кг-дай, ... ... 70 – ... жота жөні ... келеді. Үйірімен топтанып жайылады.
Барыс – ... ... ... және епті аң. ... ... ... ... ... де мынадай оқиғаға тап болуыңыз
мүмкін. Тау ... ... ... ... ... ... ... епті барыс қуды. Бұл – жемін күні бойы ... ... ... ... ... ... Қазір жойылып қаупі төніп тұр.
Елік – бұғылардың ең ... Бұл ... ... ... 40 – ... ... Қорық териториясында елік мекедеуге
қолайлы 17 – 20 мың ... жуық ... ... бар. ... ... ... астам елік бар екені байқалған. Бұл ... ... ... ... сондай-ақ бұталардың арасында
мекендейді.
Борсық – «орман бағбаны». Бұл ... ... ... көп ... келтіреді. Борсық қорық территориясында
кең тараған. Бұл ... ... ... ... Борсық
көбінесе ұзындығы 10 метрдей келетін інде ...... 1,6 ... ... ... ірі қауырсынды құс.
Қорық төңірегінде құр бөбіне қарағай, ... және ... ... ... ... ... қайың, тал ... – ірі ... ... салмағы – 1 – 1,5 ... ... ... ... ... ... ... айдынды көлдерде
жұмыртқалайды. Тұрпан ... ... ... ... ғана
ұшырайды. Өте сақ құс. ... ... – су ... және ... ... су өсімдіктерін де ... ... аса ... ... ...... қара, сирағы көкшіл ... ал ... ... ... ... болып келетін құс. Қорғалжын қорығында
аққұтан ... ... ... ... ... құс. ... олар ұсақ шарбақтарды, насекомдарды ... ... ... қорғауға алынған.
Қалбағай – дене мөлшері аққұтандай болатын, ұзын сирақты, ... құс. ... ... ...... сүйі емес,
ұшы күрек ... ... ... ... ... қатар желкесінде
ақшыл сары ұзын ... ... ... ... ... өскен
су айдынында тіршілік етеді.
Қорғалжын қорығының территориясында сүт қоректілердің ... жуық түрі ... ... ... әсіресе, жабайы шошқа, ... ... ... ... ... ақ және ор ... көбірек
кездеседі. Мұндай көлдің маңынан жаз айларында ... ... ... Енді осы ... кейбір түрлеріне қысқаша
тоқталып өтейік.
Жабайы ... – дене ... екі ... ... 250 ... тұяқты аң. Қорықтың ... көл ... ... ... ... ... ... Бұл аңның қоры мол. ... ... қыс ... ... ... ... ... жылы 180, 1972 жылы 110 және 1975 жылы 380 ... ... Бұл – ... ... ... ... ... – кәсіптік
маңызы бар аң.
Түлкі – тамақ талғамайтын жыртқыш. Ол ... ... ұсақ ... сияқты хайуанаттарды қорек ... ... ... ... ... ... көп кездеседі. Түлкі
көбінесе су ... ... ... ... Ол ... болады.
Інінде іңірде шығып, түнімен ... ... ... Түлкі
жылына бір ретт күшіктейді, 4 – 5 ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Қарсақ – түлкіге қарағанда сәл кішілеу, ... реңі ... ... түсі ақ ... Ол тереңдігі 1 – 2, ұзындығы 4 – ... ін ... ... суыр інін ... ... түнде аулайды.
Қаросақ жылына 2 – 6 ... ... ... қар жылдары жылы ... ... ... ... ... ... ... қатарына жатады.
Суыр – қорық ... боз ... ... ... таралған.
Осы шалғын келген табиғи ... бұл аңды бұл а ... ... зор. Оның ... қазіргі кезде, тың және ... ... ... ... дала ... ... ... аудандары таралып, оның саны азайып кетті.
Қаратау тауының геоэкологиясы
Уақыт өткен сайын ... пен ... ара ... ... ... жылдары экология туралы көп айтылып жүр.Алғаш экология
деген ұғымды (1866 ж.) ... ... ... ... ... ... мағынасы гректің (Эко-Ойкос) деген сөзінен шыққан,
үй, бізді ... ... өмір ... ... деген ұғымды
білдіреді. Демек, Өзің ... үйді ... таза ... ... да ... таза ... өз үлесіңді қос.
Бүгінде табиғатты қорғау ісі ... ... ... ... Қазақстанның табиғат байлығын қорғау ... ... ... бірі ... ... ... экологиялық
проблемаларын айтқан кезде, алдымен Арал, ... ... ... ... Бар-жоғы 30 жылдың ішінде айдынды теңіз аталған Арал
тартылып,екіге бөлінді. Тұзы ... ... ... болып
жауатын болды.
Ғалымдардың есебінше дүние жүзінде жыл сайын ауаға 145 млн. ... қос ... 250 ... шаң-тозаң, 5 млрд. тонна көмір
қышқыл газы, 1 млн. тоннадай қорғасын ... ... ... ... лас, зиянды ... ... ... ... ... тигізуде. Соның салдарынан атмосфераны ластаушы қосылыстар
түтін ... ... Ең ... өте ... ... ... ... құрғақ түтін ауаның ластығын,улылығын ... ... ... ... ... ... Тараз,
Алматы, Өскемен қалаларының ауасы басқа ... ... ... көп ... ... фосфор заводында 10 пеш,ал Тараздың
фосфор заводтарында 13 пеш жұмыс істейді. ... ... ... ... тау беткейінде қайтадан қышқыл жаңбыр болып
жауады.
Бүгінде табиғатты ... ісі ... ... ... ... ... табиғат байлығын қорғау мәселесі ең
негізгі ... бірі ... ... ... ... ... кезде, алдымен Арал, Балқаш, Семей ... ... ... 30 ... ... айдынды теңіз аталған Арал
тартылып,екіге бөлінді. Тұзыкөтеріліп, қышқыл ... ... ... ... ... ... қалдықтары да көп зиянын ... ... 1 ... ... ... ... 40 ... тау жынысы
електен ... ал бұл ... ... жауып,ол жер ауыл
шаруашылығына жарамсыз болып қалады. ... ... ашық ... ... ... жылу ... станцияларында жағылып, одан
электр энергиясы алынады.Бірақ ондағы дүние жүзіндегі ең биік ... ... ... ... ... Алтай тауының ғана емес, Гималай
тауларының ... ... ... ... ... Бұл мұздың бетіне
қонған қара тозаңның ... ... ... ... күн жылуын
көбірек сініріп,тұщы су ... ... ... тыс еруіне
әкеп соғады. Бұл-құрлықтағы тұщы су қоры ... ... сөз. ... ауа ... қозғалыста болады да белгілі бір ... ... улы ... ... жерлерге таратады. Мысалы, Қазақстанның
оңтүстігі мен ... ... ... биік ... экологиялық жағдайы нашар. Биік тау баурайында орналасқан
қалалардың ... ... ... ... келеді. Іле Алатауы ... ... ... ... ... ауа ағыны нашар Алматы
қаласының экологиялық жағдайы ... ... Оның ... ...... ... ... жағдайларын ескермей салынғандығынан.
Қазір Алматы кәсіпорындары ... ... 47 мың ... зиянды
қалдықтар шығарса,ал Өскемен қаласында орналасқан кәсіпорындар 107 мың
тонна ... ... ... екен.
Республикамыздың экологиялық жағдайының нашарлауы салдарынан әр
түрлі жұқпалы ... ... ... Соңғы жылдары республикамызда
экология және ... ... ... ... ... Ол
ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қолайсыз экологиялық ... ... ... ... ... ... ... жатқан
зиянын анықтап,еліміздің топырағы,суы,ауасының ... ... ісін ... ... [15].
3 Оңтүстік Қазақстан таулы аймақтарының рекреациялық маңызы
Қорықтар – бұл ... ... ... ең ... ... ... ... айналымынан босатылып, онда кен өндіру мен құрылыс
жұмыстарын жүргізу, аң-құс атып, балық ... шөп шабу мен мал жаю ... ... ... ... ... ... келтіретін әрекеттерге
тиым салынған. Сонымен қатар, қорық жеріне улы ... ... ... жерлердің өсімдіктері мен хайуанаттарын жерсіндіруге ... ... ... ... ... ... табиғаты, сол аймақтың
ландшафтылы-географиялық белдеуінің үлгісі ретінде қорғалуы қажет. ... ... ... барлығы адам араласуынсыз табиғи
жағдайда өтеді. Адам оның ... ... ... Сол ... ... ... кезде ашық аспан астындағы нағыз « табиғат лабораториясы »
деп те атап жүр. Өйткені, мұнда ұзақ жылдар ... ... ... жағдайда ғылыми терең зерттеу, « табиғат жылнамаларын » ... ... ... жұмыстар жүзеге асырылады. Қорықтарда тек саны азайып,
жойлып кетуге жақын ... ... мен аса ... ... ... ... ... сонымен қатар, өлкеміздің ... ... ... ... ... сол ... сақталады. Міне,
сондықтан да болашақ ұрпаққа табиғат байлықтарын кемеліне келтіре ... ... ... ... ... орны ... ... қорық  - назар салып бақылау және зерттеу  құралы.
Оны ұйымдастырған ... ... ... ... ҚР ҒА ... институты
мен ҚАЗМУ мамандары  ғылыми жұмыстар жүргізуде.  .
Шынында да, кең-байтақ республикамызда қорықтардың ... ... да ... ... ... әр жылдары ұйымдастырылған «Ақсу
– Жабағылы» (1926), « Алматы» ( 1934), ... (1959), ... « ... (1968) және ... ... (1984), ... (1992), Алакөл (1998) қорықтары бар.
Осы орайда Қазақстан қорықтары республикамыздың табиғат байлықтарын
қорғау ісіне орасан зор үлес қосып ... айта ... ... ... ... қоры – ... ортаның табиғи эталондары,
реликтілері, ғылыми зерттеулерге, білім беру – ағарту ісіне, туризмге ... ... ... ... ... ғылыми және мәдени
жағынан ерекше құнды, мемлекеттік қорғауға алынған аумақтарының жиынтығы.
Қорықтардың басты мақсаты – ... ... ... мұндағы
тіршілік ететін өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен қоса ... ... ... даму ... анықтау. Соңғысы адамның шаруашылық
әрекетінен табиғатта болатын өзгерістерді болжау үшін аса қажет.
Енді, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... ертеңіне көз жібергеніміз жөн
секілді.
Қорық ұйымдастыру ісінің болашағы
Қазақстан Республикасы жерінде ... ... 9 ... өлке ... ... көрікті жерлерін, қойнауындағы бар байлығын
сақтап, көркейту тұрғысында табиғат қорғау ісіне зор үлес ... ... де, ... қорық ұйымдастыруц ісінде көп кейіндеп қалғандығы
байқалады. Осынау ұлан-ғайыр ... ... ... ... ... ... салады. Оның үстіне бұл қорықтардың көлемі республика аумағының 0,3
пайызын алып жатар. бұл өте аз. Ал ... ... ... ... бұл көрсеткіш 1 – 2 пайызға тең көрінеді.
Республика Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану, ... ... ... беру мәселесіне қазіргі ... мен ... ... ... ... мән ... ... Болашақ ұрпаққа оларда
кемеліне келтіріп табыс етуде ... ... орны ... ... ... бұл қорықтарда тек саны азайып
бара ... ... мен ... ғана ... ... ... орындары сол қалпында сақталады.
Республикамызда табиғат ресурстарының игерілуі, ауыл ... ... ... ... мен ... елеулі ькері әсерін
тигізеді. Соның нәтижесінде көптеген жануарлар түрі ... ... ... саны ... ... ал ... табиғат
ескерткіштерінің ғылыми маңғызы мен құндылығы төмендеді. ... шет ... бұл ... қорықтарға баса назар ... ... ... Мысалы, Германияда барлық жер көлемінің 2,4, ... 1,13 ... ... барілген. Салыстырып қарасақ
қазақстан жерінен Германияның 25 есе, Ал ... жері 21 ... ... ... қорықтарға 4, ... 4,22, ... 2,5, Жаңа ... 5,93 ... жер ... жоқ, қорықтарды ұйымдастыруда Қазақстандағы алты қорықтың
576,4 мың ... жер ... ... барлық жердің 0,2
процентін құрайды ... ... ... ұйымдастырылған мемлекеттік 9 қорық
туған өлке табиғатының ... ... ... ... бар ... ... тұрғысында табиғат қорғау ісіне зор үлес қосып келеді.
Дегенмен де, Қазақстанның қорық ұйымдастыруц ісінде көп кейіндеп ... ... ... өлкеде тоғыз-ақ қорықтың болуы кімгеде болса
ой ... Оның ... бұл ... ... республика аумағының 0,3
пайызын алып жатар. бұл өте аз. Ал ... ... ... ... бұл ... 1 – 2 ... тең ... Республика жер
құнарын, орман мен тоғайдың әсем келбетін бұзбай, ... ... ... мен ... ... ... қазынадай қастерлеп,
қамқорлыққа алатын бірнеше мемлекеттік қорық ұйымдастыру – бүгінгі күннің
басты талабы.
Республика жер ... ... мен ... әсем ... ... өзен-
көл тұнығын шайқамай, хайуанаттар мен өсімдіктер дүниесін қымбат қазынадай
қастерлеп, қамқорлыққа алатын ... ... ... ұйымдастыру –
бүгінгі күннің басты талабы.
Қазақстан ... ... ... академиясы мен Экология және
табиғи ... ... ... ... «Қазақстанда қорық
ұйымдастыру ісінің ... ... ... ... ... ... ... географиялық аймақтарды қамтитын 20 шақты қорық
ұйымдастыруға болады деген қорытындыға келіп отыр. Сондықтан ... ... ... ... қорықтармен таныстыра кеткеніміз жөн ... ... атап ... ... Ерементау қорығы;
2) Қаратау қорығы;
3) Бетпақдала немесе Андасай қорығы;
4) Торғай қорығы;
5) Жоңғар қорығы;
6) Алакөл қорығы;
7) Кент қорығы;
8) Қапланқыр қорығы;
9) ... ... ...... қорығы
Қазақстанда азамат соғысының дүбірлі әлі басылмай ... ... ... ... жатқанда біздің республикамыз ... ... ... қорғау мәселесінде қолға алған еді. Сол ... ескі ... және ... ... ... ... құрылды. Осы комитет Орта Азия мен Қазақстан жеріндегі табиғат
байлықтарын ... ... ... ... ... Алатауындағы әсем табиғат әлемі үстіміздегі ғасырдың алғашқы
жылдарында-ақ прогресшіл ... орыс ... ... ... ... ... Ақыры, сандаған жылдар бойы жүргізілген зерттеулер өз
нәтижелерін ... 1920 ... ... ... Орта Азия ... ... А.Л. Бродский Ақсу және Жабағылы өзендерінің
бойындағы жан-жануарлар мен өсімдіктер ... ... келе ... атқару комитеті жанындағы Табиғат қорғау комитетінің алдына
аталсмыш жерге ... ... ... ... ... мәселе қойды.
Комитет профессор А.Л. Бродскийдің бұл ұсынысын бір ауыздан қабылдап, 1922
– 1923 жылдары құрамында Орта Азия ... ... ... ... бар ... мүшелерін Ақсу – Жабағылы алқабының табиғат
ресурстарын есепке алып ... ... ... ... ғылыми жұмыстар
жүргізген М.Г. Попов, Е.П Коровин, М.А. Димо, Д.Н. Кашкаров сияқты ғалымдар
Түркістан Орталық атқару комитеті ... ... ... ... ... ... төңірегінде, –делінген
онда,–қорыққа тән келетін ерекше қасиетті табиғаттың сұлу да ... бар ... ... Бұл ... ... өлкесіне тән өсімдіктер мен
жануарлар дүниесінің типті белгілері көптеп ... және ... ... қолы тимеген күйінде сақталған. Ал оның табиғаты өте сұлу әрі ... ... де аса ... ... мен мамандардың осы пікірінен кейін көптеген ғылыми- зерттеу
мекемелері 1923–1926 жылдар ... Ақсу – ... ... ерекше көңіл бөле бастады. Ақыры 1926 жылы Ақсу – Жабағылы
қорығы құрылды. Қорықты ... ең ... ...... Тянь –
Шанның табиғаты тамаша көріністерін сол қалпында сақтау және осы тау ... ... даму ... зерттеп, тау сілемдерімен ұштасып
жатқан аршалы ормандарды, сирек кездесетін жануарлар мен ... ... ... 1927 жылы ... ... ... табиғат
қорығы дүниеге келді.
Мемлекеттік Ақсу – Жабағылы қорығы – Тянь – Шанның тармағы ... ...... ... ... ... ... түйіскен
тұсында орналасқан. Қорықтың орталық бөлігін – Бұғылытар, Ақсу, Балдыберек
тау жоталары құрайды. Қорықтың оңтүстік шекарасы ... ... ... Жабағылы, солтүстігі Жабағылы өзендерінің оң жағасы арқылы өтеді. Ал
батысы Даубаба өзенін қуалай отырып Өгем тауына тіреледі. ... ... мен ... ... бұл шектеуден ұзап шығып, жан-жақты
қанатын жая созылып жатыр. Ол ... ... ... ... және ... ... жерлерінде қоныстанған. Қоры түгелімен
дерлік биіктігі теңіз деңгейінен 1100 – 4200 метрге дейін ... ... ... ... аймақта орналасқан. Оның жер көлемі алғашқы кезде 30
мың гектар ... ... 74416 ... оның 14369 ... ... ... таулы және далалы шалғындықтар, ал 28620 ... биік ... және ... тастар, қар мен мәңгі ... алып ... ... 234 ... сулы және ... жерлер ұшырасады, 52 гектар жер жол
мен ... да ... ... ... ... ... территориясында орналасқан қорықтың
екі филиалы бар – юра дәуірінің өсімдіктері мен жануарларының тастай қатып
қалған қалдықтары ... ... (жер ... 126 га) және «Әулие»
(жер көлемі 100 га) палеонтологиялық учаскесі.
«Қарабастау» және «Әулие» палеонтологиялық учаскесінде ... ... жыл ... ... еткен жануарлар мен өсімдіктердің қалдықтары
сақталған. Бұл ... ... ... ... түрлерінің таңбалары табылған.
Қорықтың территориясында тік беткейлі терең сайлар, өзен аңғарлары, кең
аумақты қорым және көшпелі тастар, биіктігі 4000 ... ... ... ... тау ... кездеседі. Қорықтың солтүстігі мен батысында
Иірсу, Ақсу, Жабағылы өзендерімен терең тілімделген таулы дала ... ... ... ... ... мен ... ... тасқа айналған сүйектерінің қалдықтары табылды.
Бұрынғы КСРО ... ... ... ... 1200 түрінің 18 мыңдай тасқа түскен суретінің ... ... ... ... ... ашылған бұл
палеонтологиялық ... ... ... және ... үшін ... өте ...... қорығында аса сирек кездесетін, «Қызыл кітапқат»
негізілген өсімдіктердің 18 түрі сақталып отыр. Бұл құрып ... ... асыо ... ... ... өсетін өсімдіктер түрлері әр алуан. Бұлардың ішінде тамақтық
және жемдік қасиеттері бар ... ... ... ... ... бар үш мың ... түрі ... соның ішінде 200-дейі осы
қорық территориясынан табылған. Мұнда, әсіресе, ... ... ... қара ... ... ... ... қоры мол. Сондай-ақ,
қорықтак құрылыста және үй ... ... ... ... жануарлар дүниесі де алуан түрлі. Ғалымдардың көп жылдық,
еңбектерінің деректеріне ... ... ... құстың – 238,
сүтқоректілердің – 42, бауырымен жорғалаушылардың – 9, қосмекенділердің – 2
және балық пен ... мың ұсақ ... ... ... ...... ... таутеке, елік, жабайы шошқа, ал жыртқыштардан: аю,
барыс, қызыл қасқыр, ... ... ... ... пен ... суырлар (ұзын құйрықты суыр және Мензбир суыры) қарақас,
соқыртышқан, ... және ... да ... жатқан тышқандар тіршілік етеді.
Мұнда тұяқты аңдар ішінде көбірек кездесетіні – таутеке. Жаздың ыстық
күндерінде таңертеңгілік немесе ... ... оның ... болып тау
беткейлерінде жайылып бара жатқанын жиі ... ... Түс ... тау
текелер тас көлеңкесінде тынығады. Мұның саны қорықта молайып келеді.
Мәселен, ... ... ... нәтижесінде бұрын күрт азайып кеткен
аорқардың саны бұл ... ... ... ... суырдың саны 2000-ға жетіп
отыр.
1952 жылдан бастап қорықта марал өсірілуде. Олар жаңа ... ... ... ... ... ... Ақсу және Жабағылы
өзендерінің бойынан қазір елік, аю, борсық, сусар, жабайы шошқа ... да жиі ... ... ... дала белдеуінен жыртқыш аңдар қасқыр мен ... аю ... ... қарай бұл маңға сілеусін, Альпінің қызыл қасқыры
келеді. Бұл қасқыр қазіргі кезде өте ... ... ... ... ... еліктер арша орманның негізгі тұрғындары. Бір кезде қорық
жерінде өте ... ... бұл аңды ... ... ... ... Ақсу – ... қорығының кең аймағында ... ... да ... кездеседі. Қорықта құстардың 238 түрі өмір сүреді. ... ... құс ... ... ... Тау аңғалларын бүркіт,
тазқара, ұлар, кекілік, шіл, бөдене сияқты құстар тұрақты мекендейді. Шет
елдерден әкелініп, осы маңға ... ... ... мен көк ... ... ... торғайы да қорық жерінен жайлы қоныс тапты.
Қорық ... ... бара ... ... «Қызыл кітабына» енген аң
мен құстардың және өте сирек кездесетін ... ... ... ... ... өте зор. ... арқардың қойды таулы жерге төзімді жаңа
түрін шығарудағы атқарған ролі ерекше. Соңғы жылдары Қазақстанда арқар мен
мериносты ... ... ... жаңа ...... қойы
өсірілді. Сондықтан да аты «Қызыл кітапқа» енген осы бір бағалы жануарды
сақтап қалу үшін ... ... ... тоқтату керек.
Ақсу – Жабағылы қорығында тек жануарлар мен ... ... ... ... тамаша көріністері – сарқырамалар, биік құздар, сирек
кездесетін тау жыныстары, ... және юра ... ... мен
жануарларының тасқа айналған қалдықтары, ерте кездегі адамдардың ... ... ... ... ... ... зерттелінеді.
Ақсу – Жабағылы қорығына жарты ғасыр толды. Бірақ біздер осы тұңғыш
қорықтың сонау бір қиын ... ... ... еске ... сол кездің белді
оқымыстылары, В.И Ленин атындағы Ташкент университетінің профессорлары
Бродскийдің, Поповтың, ... ... ... есімдері
еріксіз ойға оралады. Бүгінгі таңда біз оларға ұрпақ атынан рахмет айтып,
мақтан етеміз. Алдағы уақытта осы ... осы ... ... бастамаларды
үлгі етіп, республикамызда жаңа қорықтарды ұйымдастыру ... ... одан әрі ... бермекпіз.
Қорықшалар
Îáëûñòû» òàáè¹àòûí ºîð¹àó ìàºñàòûíäà ½éûìäàñòûðûë¹àí Àºñó-Æàáà¹ûëû
ºîðû¹ûíàí áàñºà ê¼ïòåãåí ºîðûºøàëàð äà áàð. Îëàð:
1. Àºäàëà ºîðûºøàñû – ... ... ... àëûï ... àóäàíû – 3
ìû» ãåêòàð.
2. Áóðòàð ºîðûºøàñû – á½ë äà Á¼ãåí àóäàíûíäà îðíàëàñºàí. Àëûï ... ... ìû» ... Æàìáûë ºîðûºøàñû – Àë¹àáàñ, ºàçiðãi Á¸éäiáåê àóäàíûíäà, àëûï ... – 85 ìû» ... Èñðó – ... ... ... ... 19 ìû» ãåêòàð. Ò¾ëêiáàñ
àóäàíûíû» òåððèòîðèÿñûíäà îðíàëàñºàí.
5. Çàäàðíèêøi áîòàíèêàëûº ... ... ... ... ... ... ìû» ... Òèìóð áîòàíèêàëûº ºîðûºøàñû. ²ûçû뺽ì àóäàíûíû» òåððèòîðèÿñûíäà
îðíàëàñºàí. Àóäàíû 4 ìû» ... ... ... ºîðûºøàñû. Á¸éäiáåê àóäàíûíäà, àóäàíû – 2,6 ìû»
ãåêòàð.
Á½ëàðäàí áàñºà λò¾ñòiê ²àçàºñòàí îáëûñûíäà ... ... ... æ¸íå Ò¾ëêiáàñ àóäàíäàðûíû» òåððèòîðèÿñûíäà îðíàëàñºàí ²àðàòàó
ºîðû¹ûíû» æàëïû àóäàíû 41,3 ìû» ... ... ... ... ... ¼çåíäåðiíi» æî¹àð¹û æà¹û, Àðïà¼çåí æ¸íå ... ... ... ... ... ¼çåíiíåí Àëìàëû ¼çåíiíå äåéií Ñîçຠàóäàíûíû»
òåððèòîðèÿñû áîëûï åñåïòåëåäi. λò¾ñòiê áàòûñ øåêàðàñû /Ò¾ðêiñòàí/ ... ... ... ... øû¹ûñºà Àðïà¼çåí, Ñàðûìñàºòû,
Òàé¼çåí, Èòì½ðûí, Àëìàëû ¼çåíiíå äåéií æåòåäi.
̽íäà ¼ñiìäiêòåðäi» ... ... ... ... ... îðûí
àëàäû. Ðåñïóáëèêàíû» ôëîðàëûº àóäàíäàðûìåí ñàëûñòûð¹àíäà 100 ýíäåìèêàëûº
¼ñiìäiêòåðäi» 60-70 ò¾ði îñûíäà ... ... ... ... ... ôëîðàëàðû êåçäåñåäi.
Òàáîìîöâåò – Øðåíêî, ²àðàòàó ëåïíäîëîïàñû, ²àðàòàó ºîñæàïûðà¹û, òàó
ñà¹ûç êåçäåñåäi. Æàíóàðëàð êåéiííåí ... ... ... ... ... ... æàéðà æ¸íå àðºàð, îðìàí òûøºàíû, àºêiñ, ºàáàí òà¹û
áàñºàëàð. ²àðàòàóäà¹û ñ¾òºîðåêòiëåðäåí ýíäåìèê ... ... ... ... ... ... áðîêîíüåðëåðãå áàéëàíûñòû àçàéûï êåëåäi.
Îëàð íåãiçiíåí ²ûçûë êiòàïºà åíãiçiëãåí
2.6 ... ... ... ... ... ... Н. ... Қазақстан халқына
арналған : «Қазақстан - 2030» жолдауында қызмет ... оның ... ... ... бар салаларды дамытудағы ұзақ жылдық мақсаттар мен
оны жүзеге ... ... ... ... ... дамытуға қатысты төмендегідей ерекше стратегиялық
мәселелерге тоқталуға болады. Олар :
- туризм саласы болашағының жалпы ... ... ... ;
- әрбір Министрліктер мен ведомствалардың туризм индустриясын дамытуға,
оның мақсаты мен басты бағыттарына қатысты ... ... ... » ... ... ... ... қатысты қабылданатын заңдар мен ... ... ... ... ... стратегиясының даму
аясында қабылдануы ;
- туристік қызметті басқаруға, стратегиялық ... ... ... ... жауапкершілікке негізделген жүйенің қалыптасуы.
- Туризмнің стратегиялық дамуына ... ... зор ... ... ... ... ... ғылыми және шығармашылық мүмкіндіктерінің
жоғарылығымен ерекшеленетін адам ресурсының болуы;
- экологиялық саясатты басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... реакрациялық шаруашылықты дамытуға қолайлы
табиғи ресурстардың молдығы;
- шет мемлекеттерден келетін ... ... ... ... ... қазақ халқының табиғатындағы өзіне ғана тән қонақ жайлылығы;
- халықаралық туристік бағыттардың тоғысында орналасқан ... мен оның ... Ұлы ... ... ... әртүрлі халықаралық ұйымдардың(БҰҰ,ФНЕСКО,ДТҰ және т.б.) қолдауы;
- экономика саласына тиімді ықпалы болуы;
Ал, туризмнің дамуына тікелей немесе ... ... кері ... ... ... ... ... саласында қалыптасқан жаңаша құндылықтар
жүйесі негізінде өзгертуді қажет ... ... ... пен ... ... бередей менталитеттің ескілігі;
- туристік қызмет көрсету рыногында шаруашылықты жүргізудің рыногы ... ... мен ... сай менеджменттің болмауы;
- өз ақшасымен қаржыландыратындай, соның негізінде туристік ... ішкі ... мен ... ... тұрақтандыруға ықпалды орта
буынның өте баяу қалыптасуы;
- мемлекеттік басқарудың тиісті дәрежеде туризмді ұйымдастыра алмауы
және туристік ... ... ... ... ... ... ... сапасыздығы.
Қазіргі кезеңде туризм индустриясын дамытудың ұлттық бағдарламасы Жібек-
жолының тарихи орталықтарын қайта өркендету, ... ... ... ... сақтау және сабақтастыра дамыту, ... ... атты ... ... ... ... қарым-қатынастарды
зерттейтін заңдық, нормативтік, ұйымдастырушылық - құқықтық актілердің
мазмұндарында баршылыққа ... ... ... ... ... ... ... басты міндеттер айқындала түсті.
Әлемдік тәжірбиеде ешкімге ұқсамайтындай өзіне ғана тән туриз жүйесін
құру арқылы ғана ... ... ... ... туғызатындай және бәсекелестікке қабілетті туристік комплекске
қабілетті туристік қысқа мерзімде қол жеткізуге мүмкіндіктер бар.
Елімізде туризм енді ғана ... келе ... ... ... ... мерзімдік басымдылық мақсаттарының негізінде оның барлық салалары
бойынша ... ... ... ... 1997 ... 30 ... ... халықтарының
Ташкент декларациясының Қазақстан Республикасында орналасқан Жібек-Жолы
бойымен туризмді ... ... ... ... ... мен ... туристік ұйымның жобасын іске асыру” ... ... 1998 ... 27 ... Президенттің жарлығымен бекітілген
“Жібек-Жолының тарихи ... ... ... түркі тілдес
мемлекеттердің мәдени мұрасын ... және ... ... ... жасау” атты мемлекеттік бағдарламасы басшылыққа алынатын
негізгі құжат болып табылады.
Еліміздегі ... ... жете ... ... ... ... ... дәрежеде мәліметтердің болмауына сол
обьектілерді іске қосуға дайындықтың аздығына қарамастан, ұлттық ... ... түсе ... және ... ... ... мүмкіндіктері зор.
Туризм феноменінің халықаралық қатынастарды тұрақтандырудағы бірден-бір
геосаяси фактор ретінде танылуы ешқандай айғақты қажет етпейтін ... ... ... ... және ... қатынастарды мемлекеттің
ішкі геожүйесіне жайлап бейімделуіне алып келуде.
Туризмнің функционалдық маңыздылығы жайлы көптеген анықтамалар бар, ол
бір жағынан заңды да. ... ... ... ... концепция осы
саладағы шешімін таппаған мәселелерді жан-жақты, яғни экономика ... мен және ... ... ... ... ... келіп туризм жайлы әртүрлі түсініктер қалыптасады. ... ... ... технолгиясының дамуының бүгінгі даму сатысында туризм
абсолютіне мейілінше ... та дәл ... беру ... ... ... жүйе ретінде – адамдар өмірінің мәні секілді, жоғарғы
дәрежедегі, ... ... ... ... ... ... ұшырап
отыратын құбылыс. Сондықтан да туризм ұғымына ... ... ... ... мен мәні ... әртүрлі пікірлерді, тіпті бірін-бірі
жоққа шығаратын кереғар пікірлерді де ... ... ... қызметтің кез келген концепциясын жасауға, мемлекет экономикасын
да, саясаты мен мәдениетінде туризм мен ... ... ... ... кері ... ... жүйесінің жұмыс істеуінің және
қоғам дәрежесіндегі туризмге қатысты саясатты ... ... заң ... ... мемлекеттік саясат маңызды рөл
атқарады.
Еліміздегі туризм индустриясын дамыту оның ... ... ... ... ... ... ... жайындағы
бағдарлама, ұлттық территорямызды Трансазия туристік байланысының маңызды
бөлігіне айналдыруға негізделген.
Туризм қайсы бір мемлекеттің дамуы ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... мен әртүрлі деңгейлердегі
сұранымдарды қанағаттандыруға лайықты ... ... ... ішкі ... халықаралық туризммен байланыстыра, сабақтастыра
отырып дамыту, ал ішкі туризмді жоспарлаған ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі көзделген.
Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет “Туризм туралы” ... ... деп ... 2 ... ... және ... мен жорықтарды ұйымдастыру, туристік қызмет түрлерінің барлығын
көрсету, туристік мақсаттағы ... ... және сату деп ... ... жағынан туристік қызмет материалдық және рухани
құндылықтарды өңдіру; адамдардың ... ... ... мен ... ... құрылу, жеке адамның қабілеті,
дағдылары мен білімдерін жетілуіне қатысты болғандықтан, ол туризм жүйесі
құрылымының негізін ... ... де көп ... жүйе болып саналады.
Осыдан келіп туристік қызметтің өңдірістік құрылымының ұйымдастырушылық –
құқықтық формалары, туристік-экскурциялық ... ... ... ... ... туристік мақсаттағы тауарларды өңдіру және ... ... ... ... ... ... мақсаттарына қатысты жұмыс
атқаратын болады.
Оңтүстік Қазақстанда болған адам осы бір тамаша өлке мен оның ... ... ... ... есте ... Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс ... мен ... ... ... 117,3 мың ... шақырым аумаққа орналаскан. Оның
солтүстік бөлігін Бетпақдала шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл куаң даласы
алып жатыр.
Оңтүстік ... ... ... ғана ... салыстыра
қарағанда өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу тақтасын еске ... ... ... ... көресіз. Бір жағынан, байсалды қалпындағы атам
заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ... ... ... ... әсем ... ... бір бөлігінде - тіршілік куан
көрінгенмен де, оның дәл ... ... үшін ... ... жер ... ... қарай Бетпақ дала мен Мойынқұм Қаратау қырқаларына
иек артқан. Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала ... ... сан ... мал ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысындағы ... ... ... ... сулары мен ем – ... ... ... ... ... ... шипажайладың суларымен балшықтарынан кем
түспейді десек кателеспейміз.
Қазақстанның ... ... және ... ... ... тек республика аумағында ғана емес, ... ... ... ... ... шипайжайлар көпқырлы. Қазіргі заманғы құралдармен ... ... ... ... адам ... ауқымды емдік процедуралары жүзеге асырылады
Емдеулерді тәжірибелі медицина қызметкерлері жоғары дәрежелі ... ... ... театрлар мен мұражайларға бару ұйымдастырылады.
Кітапханалар, ... ... ... және ... би ... т.б. бар.
Өз денсаулықтарын түзеуге және демалуға келушілерді біз қуанышпен ... ... ... ... ... ... бор" ... өлкесі), "Увильды" (Челябинск облысы), Анапа
(Қаратеңіз жағалауы) және ... ... ... ... ... шарттарға олардың отырып жолдамаларын сапалы түрде
сіздерге жеткіземіз.
Манкент шипажайы
Оңтүстік Казақстан облысы ... ... ... орын тепкен
"Манкент" шипажайы Шымкент каласынан теріскейге карай асфальт жолмен
жүргенде 25 ... ... ... ... ... 6,5, Алматы-
Ташкент-Термез даңғылынан 3 шақырым қашықтықтағы өндіріс орындары мен елді
мекеңдерден ... ... ... ... ... ... 1,5 ... жердегі облыстық әкімшіліктің "Ақсу"
демалыс үйі тұсынан ағып ... Ақсу ... бір ... шипажай ішінен үш
тармаққа бөлініп өтеді. "Манкент" демалыс үйінің алғашқы ... ... 1924 ... бері мұнда әртүрлі ағаштар, гүлдер отырғызылып, саябақгар
жылдан-жылға ұлғая, көркейе түскен еді. Казіргі кезде калың ... ... ... ... ... ... емен, үйеңкі, сөмбітал, талшын,
шынар, бозқараған, аққарағандар шипажайды көкпеңбек қып ... ... тұр. Одан ... ... ... өрік ... ... ағаштары да
өседі. Гүлзарларда раушан, астра, түймедақ, хризантема, гүлқайыр сияқты
алуан түсті әдемі гүлдердің ... ... ... алып ... ... ... жатақтардан бөлек, саялы жерге орналаскан. Бас дәрігер,
бас медбике, психотерапевт, терапевт, ... ... ... ... ... ... шипажайларының емдік факторлары мен мүмкіндіктері
|Шипажайлар ... ... түрі ... ... қан-айналыс органдары, қозғалыс органдары, нерв |
|(Алматы облысы) ... ... алу ... ас ... ... ... ... қан-айналыс органдары, ас қорыту , өт жолы мен ... ... ... аурулары; урологиялық аурулар, зат алмасудың, |
| ... ... ... алу, нерв жүйесі |
| ... тері ... ... ... |
| ... ... (ОҚО) |Ас ... органдары, урологоялық, гинекологиялық |
|(ЮКО) ... зат ... ... ... ... ... органдары, гинекологиялық аурулар; |
|(Жамбыл облысы) |нерв жүйесі, тері ... ... ... ... ... ... ... зат ... ... |Ас ... ... ... ... тері ... ... нерв ... ... ... ... |Ас ... ... зат ... бұзылуы, |
|(Павлодар облысы) ... ... тері ... тыныс алу |
| ... ... ... ... ... бор" ... қан-айналыс органдары; ас қорыту органдары, |
|(Қостанай облысы) ... ... зат ... бұзылуы тыныс алу |
| ... нерв ... ... тері ... ... "Зеленый |Жүрек қан-айналыс органдары, ас ... ... ... ... алу органдары, нерв жүйесі ... ... | ... | ... ... | ... ... | ... ... көретін, компьютермен әп-сәтте ауруыңызды анықтап
беретін, электрокардиограмма жасап, жүрек қызметін ... ... дәрі ... ертіндісін тыныс жолдарына ... ... ... ... ... ... бөлмелер осында
орналаскан. Бұдан басқа 8 ... ... ... ... ... ... ем беріледі.
Емхананың төменгі қабатында шипалы суға түсетін, аяққа, қолға бөлек-
бөлек берілетін ванналар, су ... ... ... ... ... ауруларын емдейтін бөлмелер бар. Сондай-ақ, емнен соң шәй ішіп,
тынығып алатын жай да ... жылы ... ... №10 жатақтың теменгі қабатында:
массаж, су асты массажы, балауыз, су ... ... ... ем беретін ханалар, су ішетін бювет, фин саунасы бар.
Қанды, зәрді, өтті, асқазанның қышқылдығын тексеріп, асқазанды, өт ... ... ... ... тіс салатын, "электрлі ұйқы" бөлімшелері
емханадан бөлек құжырларда. Тәуліктің қайсыбір мезгілінде барсаңыз да ... ... ... ... мен медбике отыратын бөлмелер екінші
жатақта.
Қажетті ... ... ... ... әсем ... дене тәрбиесі залынан күні бойы кісі ... ... ... ... ... 1210 метр ... жылы су табылған. Судың
түсі аздап сарғыштау, мөлдір. Жағымсыз исі, дәмі жоқ. ... ұзақ ... ... қоңырқай түсті тұнба түзеді. Курортология институты зерттеулерінің
қорытындысы ... бұл су ... ... ... жылы ... қатарына жатады. Минералдылығы бір литрде 2,2 ... ... ... ... негіздігі басым. Жер бетіне
шыққаңдағы жылуы 37 градус.
Физика-химиялық сипаты жағынан ... ... ... "Жалал-Абад"
(Қырғызстан), "Дон" (Ресей) шипажайлары суларына сәйкес ... бұл ... ... де олардан артық болмаса кем емес.
Құрамында денсаулыққа аса пайдалы күкірт, натрий, йод, бром, тағы басқа да
элементтері бар ... ... суын ... де, ванна түрінде де кеңінен
пайдалануға болады.
Күкірт - тері ауруларын емдейтін ... ... ... - хлор ... ... ... қышқылдығын қалпына түсіруге
әсерін тигізеді.
Хлор - өттің жүруін жақсартады.
Бром - ми жүйесін тынықтырады, ұйқыны түзейді.
Йод - зобқа қарсы әсер ... ... ... ... ... ... тұздардың кетуіне септігін тигізеді.
Суды қашан, қалай пайдалануды науқастың жай-күйіне, жүрек, ... ... от, ... ... ... ... ... түріне қарап
емдеуші дәрігер белгілейді.
Суды алғаш ішкенде оның мөлшері 100-150 мл-ден аспауы ... Бір ... ... ... ... мөлшері науқастың әр кило салмағына
шаққанда 3,3 мл. деп есептелінеді.
Асқазан сөлінің қышқылдығы көп ... суды ... 10-15 ... ... сораптап ішкен жөн. Осылай ішкенде су ... ... оның ... ... ... сөлінің қышқылдығы аз болса суды
тамақтан 1-1,5 сағат бұрын тез ішу керек. ... су ... ... ... ... өтіп, оның қызметін күшейтеді де, асқазан қызметі
баяулайды, ... да ... ... ... ... жағдайдан ауытқымаған болса шипалы суды
тамақтан 35-40 минут бұрын ішеді.
Жылыдай ішілген су асқазанның, ішектің, өт жолдарының ... ... ... кетіреді, өттің, іштің жүруін жақсартады. Зәрді
қуалайды.
Шипалы су асқазанды, ... ... ет ... ... ... ... емдеуге қолданылады. Онымен мұрынды, ауызды, тамақты шаюға да
болады.
Көп жыл бойы бақылаудың нәтижесінде "Манкент" ... суын мына ... ... ... ... ... мұрын ішінің кебуі,
мұрыннан су аға беретін ... ... ... иектің қабынуы, жиі
қайталайтын тамақ баспасы; асқазан гастирті мен ұлтабар ... ... ішек ... өт ... ... өт ... ... тоқ
ішек кеселдері; буын аурулары, ревматизмнен, бруцеллезден қалған ... ... ... бел ... ұйқы ... жүйке жұқарып,
көңілдің қошы кетуі; әйелдердің жыныс аурулары; зоб ауруы; жұқпалы емес
тері аурулары.
"Манкент" шипалы суын ... әрі ... ем алу үшін ... тиым
салынатын жәйттер мыналар:
- жоғарыда аталған кеселдердің қозған кезінде;
- қан қысымы қалыптағыдан жоғарылағанда;
- инфарктан кейінгі жағдайда;
- ... ... ... ... ... бар ... ... ісікте.
Емхананың №1 бөлмесінде тәжірибелі, білгір психотерапевт Сізді қабылдап,
емдік сеанстар өткізеді.
Психотерапия ... ... ... ... ем ... ... ... кеселдерден түпкілікті айығуыңызға көмегін тигізеді.
Ашуланшақтық, күйгелектік, дегбірсіздік, сөз көтере алмау, тез жылап қалу,
қорқыныш, ... бас ... тез ... ... ... ... кеселдер кетеді. Жан азабы жеңілдейді. Бойға күш-қуат бітіп,
төзімділік артады. Сабырлылық пайда болып, көңіл ... Еске ... ... ... ... Өмірге, еңбек етуге шыныс ... ... ... жүреді; Жүрек тамырларының сығылуы, жүрек ауруы
басылады. Жүрек ойнауы, суылдауы, осы ... ... ... үрей ... ... асық ... төмендеп, кәдуілгі қалпына түседі; Мұрын бітіп калу,
немесе аллергияның салдарынан мұрыннан су аға беруі, өкпе ... ... ... ... ... ... жаралар шорланып, тез арада бітуіне, өт жоддарының
ашылуына, өт қалтасы, ішек ауруларының жазылуына ... ... ... ... ... жүрмей қалуы кетеді;
Тері ауруларының: дерматит, псориаз, экзема, сүйел ... кету ... ... шипажайы Шымкент қаласының Оңтүстігінде 130 км, Ташкент
қаласының батысында 20 км қашықтықта орналасқан. Орталық ... ... ... ... ... ... өзгешеленеді.
Ем алу мен демалу
Елбасының биылғы Жолдауында ауруды емдегеннен гөрі, оның ... ... ... ... ... баса айтылған. Сонымен бірге, мұндай
жағдайда шығын да өте аз ... ... ... да Жолдау
жолдарына жіті, мұқият көз жүгірткен жандар мемлекет тарапынан ... ... ... емес, оның алдын алуға берілгенін бірден аңғарады.
Мұны бір деп бас бармағымызды бүксек, Жолдаудың денсаулық ... ... ... ... ... ... жастағы адамдардың бойларын
сергек ұстауы, өз өмір жастарын ұзартуына көңіл ... ... ... оқығанда екі деп балаң үйрегімізді июге тура келеді.
Сөз жоқ, аурудың алдын алудың жолдары мен ... ... Бұл істе ... де республикада бірқатар бағдарламалар қолданысқа енгізілгені мәлім.
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өз Жолдауында осы ... ... ... ... ... алға ... Аурудың алдын алудағы
шаралар мен бағдарламалардың қатарына республика шипажайлары мен осы тектес
орталықтардың қызметіне жаңа өріс ашу ... де ... ... ... осы ... ... – таптырмайтын профилактика да.
Осындай орындардың бірі – “Сарығаш” шипажайы МКК ... ше? ... ... ... ... ... ... осынау мемлекеттік коммуналдық
кәсіпорын республикадағы ең үлкен шипажайлардың ... ... ... ... ... осы “Сарыағаш” шипажайында ... ... ... тағы да көз ... түстім. Газет тілшісімен пікірлесу кезінде
осы кәсіпорынның директоры, ... ... ... мәслихатының
депутаты Камардин Сәрсенбеков он күндік, яки екі апталық ... ... ... ... ... ... жуық адам ем ... демалатынын
мәлімдеді. Шындығын айтқанда бұл өзге шипажайлардың өңі ... ... ... ... өте қомақты цифр. Мұндағы жолдама құны да аса қымбат емес.
Орташа есеппен бір күнге – 2500 теңге ... ...... ... ... ... болып
келгенін айғақтай түседі. Ем алу мен ... ... ... ... бір ... ... ... барынша шектеусіздігі – қатардағы
бюджет қызметкерлері мен қарапайым адамдарды, зейнеткерлер мен аз қамтылған
отбасы мүшелерін ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл әрине,
шипажайдың осыған дейін атқарып келген әлеуметтік миссиясы алдағы кезде де
дәл ... ... ... ... ғана ... ... оған не кедергі? Бүгінгі күні ... МКК ... ... ... қарасты мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын
ретінде іс-қимыл танытып отыр. Осы ... ... ... де ... ... қала ала ма? ... біржақты тұжырымды жауап қайтару қиын-
ақ. Ол өзге бір жекеменшік иелерінің қолына көше ... ... ... ... мен ... ... келіп жүрмей ме? ... ... ... ... да еркі бар емес пе?”
“Сарыағаш” шипажайында екі апта ішінде көзіміз анық жеткен тағы ... оны ... ... ... ... ... ... қолына
берудің тіпті де қажетсіздігі. Өйткені онсыз да оның ... ... ... ... Ал ... баға ... күйіп тұр. Жоғарыдағы
әңгіменің жалғасына келсек – “Сарыағаш” МКК АҚ, немесе, ЖШС ... ... ... да, оның ... ... ... ... Камардин
Сәрсенбеков пен шипажайдың бас дәрігері Айтбай Тәсілов секілді әлеуметтік
жауапкершілікті терең сезіне білетін адамдардың болғаны жөн ... ... ... ... ... ... бай тәжірибелері де істі
ілгері бастыруға көмектесе алары хақ.
Оңтүстік Қазақстан облысына жолымыз түскен ... ... ... ... ... ой-пікір алмасу кезінде “Сарыағаш” мемлекеттік
коммуналдық кәсіпорнының “Оңтүстік” әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының
басқаруына берілу мүмкіндігі туралы да ... ... ... ... ең ... жоба мен жол болып шығуы әбден мүмкін.
Елбасы бастамасы бойынша республикада ӘКК құрудағы ... ... ... ... ... тетіктерін орнықтыру, ... ... ... ... ... ... мен аудан, облыс
әкімдерін таза шаруашылық міндеттерді жүргізу ... ... ... ... ... ... “Сарыағаш” шипажайы МКК-нің жарғылық
капиталы “Оңтүстік” ӘКК-нің меншігіне көшірілген жағдайда оның ... ... ... ... бере ... ... ... осылайша Елбасы Жолдауында айтылғанындай, аурудың алдын алу
ісіне қатысты ... ... ... ... ... республика
шипажайларының бүгінгі жай-күйіне жаңаша көзқарас қалыптастыру қажеттілігі
де аңғарылады. Осындай әлеуметтік шипажайлардың қатарына ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың биылғы Жолдауы “Қазақстан
халқының әл-ауқатын ...... ... ... ... ... ие.
3 Қазақстанның таулы аймақтарының ландшафтыларының рекрациялық маңызы
3.1 Аса биік таулы аймақтардың ландшафтыларының рекрациялық маңызы
Қазақстан жерінің 10%-ін таулы ... алып ... ... ... ... ... және ... бір ендік немесе бойлық бойындағы
климаттық бөліктерде орналасуына байланысты болады. Жазық жерге ... ... ішкі ... ... әрі ... ... ... зоналар мен белдеулердің бір – бірімен орын алмасуы жиі
кездеседі. Биіктіктегі ... ... ... тауы ... ... ... аса биік таулы аймақтардың ландшафтысы болып бөлінеді.
Республика территориясындағы аласа ... ... онша биік емес ... мен Тянь –Шань, Жоңғар Алатауы, Тарбағатай, ... ... ... м-ге ... бөліктері жатады. Аласа тау сілеміне
Маңқыстау, Мұғалжар, Ұлытау, Көкшетау, Қарқаралы, ... ... ... ... ... ... тау ... да кіреді.
Бұлардың Маңқыстаудан басқасы палеозой эрасында өткен каледон және герцин
қатпарлану ... ... ... мен ... ... ... әрекетінен үгіліп, мүжіліп тегістелген қазіргі Сарыарқа тау жоталарының
жүйесі ... ... тауы ... ... ... түзілген. Ол да бор, палеоген дәуірлерінде тегістелу процесіне
ұшыраған. Неогенде басталған альпілік орогенез ... ... ... ... ... себепші болады. Бірақ неотектоникалық
қозғалыстардың қарқыны аласа тауларда өте баяу өтуде. Қазақстандағы аласа
таулардың ... ... бір – ... өте ... ... палеозойлық тақтатастан, құмтастан, кварциттен, мәрмәрленген
әктастан, гранитті, гранитеидты интрузиядан, ... ... ... тауы ғана ... ... ... метаморфтанған
құмайтты, тақтатасты және конгломератты жыныстарынан түзілген. Бұлардың
қазіргі жер бедері аридті денудациялық жолдармен түзілген, ұсақ ... ... ... беткейлердің және тау алды еңісті жазықтардың
тізбегінен тұрады. ... ... ... ... ... топырақ жамылғысы және өсімдіктер мен жануарлар дүниесі әр
түрлі болып келеді. Демек, ландшафт типтері және ... ... ... ... келмейді. Қазақстанның аласа тауларында шөл, ... ... дала және ... ... ... тараған.
Аласа таулардың шөл типтес ландшафтылары Маңқыстау таулары мен Тянь-
Шань, Жоңғар Алатауы, Тарбағатай, Сауыр, Алтай ... ... ... ... тау ... тау іші ... ... Бұл жерлерде
табиғи ландшафтылар өте құрғақ континентті климат жағдайында қалыптасқан.
Қысы қатты, қара ... ... ... тұрақты қар жамылғысы болмайды.
көктемі жылы, қысқа, тез өте шығады, ... мен ... ... өсіп ... ... Жазы ыстық, құрғақ, ұзаққа созылады. Жазда
өсімдіктері қурап қалады, көптеген жануарлары ... ... ... Күзі жылы ... болып келеді, өсімдіктердің күздік өніп-өсуі
етеді, жануарлары қоңданып ... ... мен ... ... ... ... байланысты жиі-жиі үсік жүреді. Ол кей бір жылдары екпе
дақылдарға орасан зор зиян келтіреді. Климаттың құрғақшылығын орташа ... 150 мм ... ... ... ... ... ... түседі. Энергиялық байлықтың мол қоры болғанымен,
ылғал балансының кемдігіне байланысты ландшафтының құрамдас ... ... ... Рас, ... ... ... ... Шу, Іле Қаратад, Лепсі
сиақты өзендер шөл зонасындағы суармалы ... ... ... ... түзілуіне себепші болып отыр. Олар, әсіресе, соңғы жылдарда
ғана шөл зонасының ландшафт құрылымынан орын алады.
Аласа ... шөл ... ... таралуына жер бедері мен
топырақ жамылғысын түзуші жыныстардың литологиялық құрамы ... ... ... литологиялық құрамына қарай саз балшықты (сор мен
тақар), ... (сұр ... және сұр ... жер) және тасты шөлдер болып
бөлінеді. Ландшафттық ... ... ... аласа таудағы шөл типтес ландшафт
доминанттарының төмендегідей тізбектерден тұратыны анықталды. 1) Сұр қоңыр
және сұр ... ... ... ... ... ... ... бұйырғынды өсімдік жамылғылары тараған тау іші саз балшықты
көлтабанды, ... ... 2) ... ... ... және сексеуіл өскен құм бұйраттары мен шағылдар; 3) көкнекті, қара
жусанды көкнект, ... ... ... ... ... ... ж\е ... өсімдік топтары тараған сұр
топырақты тау алдындағы еңіс ... ... ... 4)тас ... сексеуілді жамылғылар өскен сұр ... ... ... ... ... ... тау бөктерлері; 5) көк жусанды, эфемерлі-көк
жусанды, ... ... ... ... ... жамылғылар
өсетін сұр топырақ дамыған малта тас аралас саздақты төбелі-жонды тау
бөктерлері; 6) ... ... ... қара ... топтары тарайтын қоңыр түсті топырақ дамыған ... ... ... ... көл ... өзен ... ыза сулы ... және
басқа су көздерінде гидроморфты сипаттағы интразональды ландшафты тараған.
Оларға жататындар: 1) ... ... мен көк ... шилі ... ... ... шалғын топырақ дамыған саздақты аллювийлі
жазықтар; 2) қамысты қона; 3) әр ... ... мен ... ... қорысты тоғайлар өсетін аллювийлі топырақ дамыған саздақты өзен
жайылмалары; 4) өзен бойындағы ... мен ... ... ... ... ... және тақырлар. Аласа таулардың шөл типтес ... мал ... ... Гидроморфты шалғындарда шабындықтар бар. Тау
іші, тау алды жазықтарының суармалы егістікке жарамды ... ... ... алып ... ... шөлдер типтес ландшафтылары. Алтай, Сауыр, Тарбағатай
тауларында 500-600 м-ден 900-1100 м-ге, Жоңғар ... – 600-700 ... м-ге, ... Тянь – ... 800 м-ден 1500 м-ге дейінгі тау
жоталары мен тау беткейлерінде орналасқан. Жеке дара тау ... ... ... ... ... Жер ... ұсақ ... ежелгі
тау жұрнақтары тараған жазық болып келеді. Ірі тау ... ... ... ... ... еніс ... ... Олар
кесек тасты, қиыршық тасты, малта тасты ... ... де, лесе ... ... көміледі. Бұл жердегі ландшафтылардың қалыптасуында
орографиялық фактордың рөлі орасан зор. Жергілікті жер абсолют биіктігінің
артуы мен тау ... ... ауа ... ... жел ... ... ... тауларға айналасындағы шөлдермен салыстырғанда
жылына 50-100мм жауын-шашын түседі. ... ... ... температурасы 2-
30–қа кемиді. Гидротермиялық коэфициент 0,4-0,5-ке жетеді. ... ауа ... ...... Аласа таулларда өзен
торы сирек, көл суы аз. Жер ... су қара сулы ... ... ... да ... Тау басынан ағып шаққан өзен суымен ... ... ... ... және ауыз су ... пайдаланылпды. Аласа таулардың
топырағы ашық түсті қызыл қоңыр топырақты жамылғыдан ... ... ... ... ... мен қарағандылы, тобылғылы бұталардан
құралған. Жануарлары сирек, ежелгі қарақұйрық, құлан сияқтылар үркіп, ... ... ... ... шөлейтінде ақ бөкен сақталған. Сарыарқадағы
Ұлытау, Қызылтас таулары мен Маңқыстаудың Қаратау және Ақтау сілемдерінде
ландшафт кешендері жалаңаш ... ... ... ұсақ ... тал ... ... өскен орман шоқтары бар қиыршық тасты, саздақты сай-
саладан; ... ... ... ... әр ... шөптесін мен дәнді
шөптесін топтарынан тұратын шалғындары бар бастау сулы, ыза сулы ұсақ ... ... ... ... ... ашық ... ... өсетін
қарағандылы-тобылғылы, жусанды-дәнді шөптесінді жамылғысы бар қиыршық
тастар мен ... ... ... ... сортаңды
сарғылт және сұр қоңыр топырақты сораң шөпті жусанды жамылғы ... ... ... ... ... ... ... ландшафт кешендерінің кестесі
бес буынды болып келеді, кейду үш, төрт буыннан ... да ... ... кешендерінің буын саны молайған олардың ... де ... ... ... ... ... және Тянь – Шань тауларының
етектеріндегі шөлейт типтес ландшафтылар да кешенді болып келеді. ... сұр және ... ... ... жерлдердің жусанды-сораңды,
жусанды-дәнді шөптесіндер мен ... ... ... топтары тараған
малта тасты, саздақты тау етегіндегі ысырынды жыныстар тізбегінен тұратын
еңісті жазықтардан құралады. Ландшафт кешендерінің ... ... ... ... өзхен аңғарлары да кіреді. Олар көбіне тоғайлы, шалғынды
болып келеді, кейде бұталы құры сай тектес болып та ... Ірі ... ... ... ландшафтылы белдеуге халық жиі қоныстанған. Жері
көбіне егістікке пайдаланылады. Көкөніс, жеміс ... ... ... ... ... ... жыл ... тұрақты бітік өнім
алынады.
Аласа таулардың дала және орманды дала типтес ландшафтылары ... ... мен ... Сауыр, Тарбағатай, Жоңғар Алатауй, Тянь-
Шань тауларының 1600-1800 биіктігіне ... ... ... ... тау жоталарында 1200-2100м биіктікке дейін көтерілген. Жер бедері
ұсақ ... тау ... және ... тау ... тұрады. Тау
басы жар тасты немесе қорым тасты ... ... тау ... ... ... ... қабаты лесеті немесе саздақты жамылғымен көмілген. Климаты
қоңыржай континентті болып қалыптасқан, орташа жылдық жауын-шашыны ... кей ... ... ... ... ... 1000 ... дейін түседі.
Өніп-өсу кезеңі тау етегіндегі шөлейт типтес ландшафт тараған ... ... ... ... көктемгі үсік өткен соң ... ... өте ... болып келеді. Температураның 100С-тан
жоғары жиынтығы 20000С. Жергілікті мәні бар өзен, бастау суы ... ... ... ... таулы күңгірт түсті қызыл қоңыр топырақ
пен таулы қара ... ... ... ... әр ... ... шөптесіннен, қарағай, тобылғы, ырғай, итмұрын сияқты бұталардан
құралған. Тау ... ... ... өскен. Жануарлар дүниесінде түрлі
тышқан, борсық, қасқыр, түлкі жиі кездеседі, үкі, ителгі, бөктергі тіршілік
етеді. Аласа тауларда дала ... мен ... дала ... дамыған. Дала
ландшафтысы тип құрайтын доминанттары болып ... ... ... қара топыраққа әртүрлі шөптесін мен дәнді шөптесін топтары тараған
саздақ жынысты жамылғысы бар ... ... ... ... ... ... ... бұталы-бетегелі-селеулі өсімдік топтары дамыған
лесе немесе саздақ жыныс қабатымен ... ... ... төбелі-жонды тау
бастары; жұқалтаң таулы ... ... ... бұталы-селеулі-бетегелі
өсімдіктер өскен қиыршық тасты, жар тасты ұсақ ... ... ... ... ... ... ... жамылғы тараған малта тас
пен саздақтан түзіліп, сай-саламен тілімденген текшелі тау ... ... ... бұталы-жусанды-бетегелі өсімдіктер өскен саздақпен
көмілген жартасты, қиыршық тасты, сай-салалы жонды бұйраттар; таулы ... ... ... ... ... бар малта тасты және саздақты
тау іші жазықтар. Аласа таулардың шатқалдары мен ... ... ... және ... ... ... ... қорысты тоғайлар өскен
субдоминантты ландшафт кездеседі. Олардың беткей эрозиясын ... ... ролі ... зор. ... ... ... дала типтес
ландшафтыларының жатық жерлері ... үшін ... ... ... мал ... ... ... алып жатады.
Аласа таулардың орманды ландшафтылары. Көкшетау, ... ... ... Олар ... ... мен тұщы көл ... ... шоқтары гранитті, гранитоидті жартастарда, орман зонасына тән күлгін
топырақты көл ... ... ... қалыптасқан. Көбіне көктерек,
қайың, қарағай өседі. Олардың арасында бұлғын, қабан, шошқа, суыр тіршілік
етеді.
Айналасы далалы ... ... ... ... ... кездеседі. Тас мүсіндер, орман шоқтары,тұщы көл тізбектері ... ... ... ... ерекше көрік береді. Бұл жерлер туристік
маршруттар мен саялы демалыс орындарына айналған. ... ... ... ... өмір талабы. Ол үшін ұлттық тынымбақ
ұйымдастырылып, халық қамқорлығына ... ... ... ... таулы аймақтардың ландшафтылары
Қазақстан жерінде биіктігі орташа таулар Тарбағатайдан ... ... жеке дара тау ... ... Олар ... ... ... тауларындағы абсолют биіктігі 800-1300 м-ден 2300-2900 м-ге ... ... мен ... тау іші ... ... ... қалыптасуында геологиялық-геоморфологиялық ерекшелігімен бірге
ауаның таулық-жазықтық циркуляциясы, ауа массасының ... ... ... алмасуы негізгі фактор болып ... ... ... биіктігі орташа таулық қабатта жауын-шашын ... оның ... ... ... 550-800 мм. ... 1000-1500 мм-ге
дейін жетеді. Жауын-шашын мол түсетіндіктен өзен торы жиі, суы мол болады.
Олар жер бетін жер ... ... ... ... қарқынды
түрінде тілімдеген. Осылай тереңдігі 200-300, 300-500, 500-700 м-ге ... ... ... беткейлерден шайылған жер бетінің шайындылы
жыныстары тау іші жазықтарын толтырған. Мысалы, Іле ... ... ... ... тау іші жазықтарындағы малта тасты, құм аралас ... ... ... ... жүздеген метрге жетеді. Орташа биік
таулы қабатта ауаның жылдық ... ... 5-100С. ... ... ... қосындысы 1000-20000С. Өніп-өсу кезеңі 98-ден 166
күн шамасында ауытқиды. Ландшафтының ... ... ... ... ... ... ... айқын байқалады, 150-200 м-
ге дейін жетеді. Мұнымен бірге, әр ... ... ... ... биігінде
әр түрлі ландшафт белдеулері кездеседі. Жалпы Қазақстан жеріндегі биіктігі
орташа тауларда далалы, орманды шалғынды-далалы ... ... ... ... ... ... ... далалы ландшафт типінің таралу шегі 800-1300
м-ден 2200-2600 м-ге ... ... ... ... ... ... ... биіктігіндегі көріністің айырмасы 200 м-ге ... бұл типі ... ... ... ... құрғақ далалы және дәнді
шөптесін өскен құрғақ далалы және дәнді шөптесін мен түрлі шөптесін өскен
қоңыржай ... ... ... ... ... ... белдеуі Жетісу өңірінде, Тарбағатай тау
жоталарында тараған. Көбіне күнгей беткейлерде 2000-2200 м ... ... ... ... ... және жай ғана ... күңгірт түсті топырақты
жерге бетеге, Кавказ бен Қырғыз бозы, ... және ... ... мен
жусан өскен. Қолдан суарылған жағдайда бау-бақша, мал азығы дақылдары
егіледі.
Қоңыржай ылғалды ... ... ... ... ... 200-2200 м-
ден 2200-2600 м-ге дейінгі тау беткейлерінде, тау жоталарында және тау іші
жазықтарында (Кеген, Қарқара сияқты ... ... Бұл ... мол ... ... 500-600, 600-800 ... ... жетеді. Қоңыржай
ылғалды далалы ландшафт белдеуінің күнгей беткейлі және ... ... бар. ... беткейлі түрі Талас және Қырғыз Алатауында дамыған.
Ландшафтыларының ... ... ... қиыршық тас ... ... ... қара сұр және таулы-далалы топырақта өсетін ... ... мен ... бозынан, жүлгелібетегеден құралған ... ... ... беткейлі қоңыржай дала ландшафт ... ... ... ... дамыған. Ландшафтысының
құрылымдық бөліктері қиыршық тас ... ... ... ... ... ... қызыл қоңыр топыраққа өскен бетегелі-бұталы әр
түрлі шөптесін және бетегелі бозды әр түрлі шөптесін ... ... ... ... ... ... ... қара топырағына өскен ... ... ... ... әр ... шөптесін өскен жатық
беткейлерден, жонды қырқалардан; таулы-далалы және ... ... ... әр түрлі шөптесінді – дәнді шөптесін өскен тау ... ... ... ... ... бар ... ретінде
пайдаланылады.
Орманды-шалғынды далалы ландшафт типі ... ... ... орманды, субальпілік шалғынды және шалғынды-далалы белдеулерден
тұрады. Табиғатта бұлар күрделі ландшафт құрылымын түзеді. Жалпақ жапырақты
орманды ... ... ... м-ге дейінгі тау беткейлерінде тараған.
Ол Батыс және Солтүстік Тянь-Шаньда ... ... ... ... ... ... қайыңды болып келеді. Тянь-Шань тауындағы жеміс
ағаштардың (жабайы алма мен ... ... ... ... зор, ... ... ... беткей бекітуде үлкен рөл атқарады. ... ... ... ... м-ден 2700-2900 м-ге дейінгі теріскей беткейлерде
таудың сұр ... ... ... дамыған. Орманда орманда Тянь-Шань
шыршасы, қарағай, самырсын, май қарағай өседі, белдейдің жоғары бөлігінде
аршалы ... ... ... ... ... шымқай қара топрақты жерге
өскен биік шөптесінді шалғынды ... көп. ... биік тау ... қара ... ... дәнді шөптесінді, әр түрлі шөптесінді
субальпілік шалғын тараған. Мысалы, Іле ... Асы ... ... ... ... ... даласы ежелден қыстау ретінде пайдаланылады.
3.3. Аласа таулы аймақтардың ланшафтылары
Қазақстандағы аса биік ... ... ... ... ... Іле
Сырты, Күнгей, Теріскей, Кетпен тау ... ... ... ... ... Солтүстік Жоңғар алатауы, Сауыр, Алтайдағы
Оңтүстік Алтай, Қатын тау жоталары жатады. ... ... ... ... ... ... ұқсас. Альпілік орогенезге дейінгі жер
бетінің бедері, қазіргі Сарыарқа сияқты жас қалқанды платформалық жазық
болатын. ... ... ... жер қыртысы тектоникалық
қозғалысының ... ... Атап ... жас ... жазықтар жеке-жеке опырықты блоктарға бөлшектеніп, орқаш ... ... ... ... ... ... тау іші және тауаралық
жазықтарды қалыптастырады. Жер бетінің тектоникалық амплитудасы 3000-5000,
6000-7000 ... ... ... ... ... ... жас платформалық жазыққа айналған ежелгі каледон және герцин
қатпарлы тауоарын альпілік кезеңіндегі тектоникалық ... ... ... аса биік жаңа тау ... ... ... 3000-4000 м, Хан тәңірі Қазақстанның ең биік нүктесі (6995м). Аса
биік ... ... ... ... жасыл түсті тасты, кварцитті,
гнейсті, мәрмеленген әктасты, құм тасты жыныстардан, ... ... және ... эффузивтен түзілген. Жер бедері тектоникалық-
эрозиялық, тектоникалық-денудациялық жолмен дамыған. Тектоникалық жарықтары
бойынша терең ... ... Тау ... ... шыңдар жиі кездеседі,
тау жоталары көбіне ... ... ... беткейлері тік қиялы. Қазіргі жер
бедерінің дамуында жер қыртысының неотектоникалық ... ... ... ... ... жер ... болып тұрады.
Есептеулерге қарағанда тау басы жыл сайын 5 ... ... ... мен денудацияланып тегістелу процестері қатар жүріп жатыр.
Қазіргі денудациялық процестің ... ... ... ... аз ... ... тауындағы аса биік тау басындағы аридтіденудациялық жазықтар
осылай ... ... ... ... мен жалаңаш кесек тасты тау ... ... ... тау ... ... ... Кетпен тау
жотасында өте жақсы сақталған.
Аса биік тауларда климаттың ... ... ... ... ... ... ауа массасымен айналасындағы жазықтардағы ... ... ... циркуляциясына, ауа температурасының
биіктік ... ... ... ... ... ауа фронттарының
күрделенуіне, ауадағы су буының конденсациялану және ... ... ... ... 100м ... сайын ауа
температурасы 0,50-0,60-қа ... ... ... ... ... өніп-өсу кезеңі 3-5 күнге кемиді. Таулардың биіктігі артқан сайын
климаттың қалыптасуына атмосфераның жоғары ... ... ... ... басым әрекет етеді. Климат суытады, ауаның орташа
жылдық температурасы 50 С –тан 00-қа ... ... ... 100 ... ... ... жиыны 10000С-дей, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 500-
700 мм-дей ... ...... ... қар ... түседі. Жазы қысқа,
мамырдың аяғында басталып, тамыздың аяғына дейін ғана созылады. Қыркүйекте
ауа температурасы күңгірт төмендейді де ... күз ... көп ... ... ... суық, қысқа өніп-өсу кезеңі,күшті жел, т.б. ландшафт
биоқұрамдас бөліктерінің дамуына қолайсыз әсер етеді. Алтайда 2600, ... ... ... 3200, Теріскей Алатауында 3450, Күнгей Алатау мен
Іле Сырты Алатауында 3560, ... ... 3660, ... ... ... ... ... мұздықтардың шекаралары басталады. Табиғи ландшафтының
биологииялық белсенділігі тоқталады. Көпжылдық мұздықтардан өзен суы ... өзен торы ... ... ... Ертіс, Лепсі, Ақсу, Іле, Шу,
Талас жатады. Өзендері жазда (мұздықтар ерігенде) толысады. өзен бастауының
тұйықтарында мореналы үйінділермен ... ... ... бар. Олар онша
үлкен емес, ... ... ... еруі мен қатуына
байланысты қалыптасқан.
Аса биік таулардың топырақ, өсімдік жамылғысы жылу аз, ... ... ... ... ... қарағанда өсімдік қалдықтарының шала
шіріп қара қордаға айналуы басым. Тасты жыныстары ... ... ... шыдамай жарылып, үгіледі, сөйтіп ол кесек тастардан тұратын
топырақ, өсімдік жамылғысы жоқ ... ... ... ... ... таулардың төменгі бөлігінде шымды топырақпен жамылған ... ... Олар ... ... ... Аса биік
таулардың жоғары бөлігінде таулы тундра мен ... және ... ... ... ... ... белдеуі абсолют биіктігі 2200-2500 м-ден
2600-3200 м-ге ... тау ... мен ... ... Көбіне
теріскей беткейінде, тегістелген тау жоталарында дамыған. Субальпілік
шалғын таулы шалғанды қара топыраққа ... ... ... ... ... ... мен әр ... шөптесін құрайды. Таулы шалғынның
қарсысындағы ... ... ... ... топырағында бетеге, атқонақ
сияқты дәнді шөптесін өскен далалы және күреңсе өлеңді шөп ... ... ... ... Шалғында да, далалықта да арша ағашы өседі. Оның
беткейді бекітудегі маңызы зор. ... ... ... пен ... жиі ... Олар ... ... құнын төмендетеді.
Субальпілік ландшафт белдеуін альпілік ландшафт белдеуі алмастырады.
Оның абсолют ... ... ... ... ... ... таулы
аймаққа түскен ылғал мөлшері артқан ... тау ... ... қарай
төмендейді. Альпі белдеуі Алтайда 2000-2500, Сауыр-Тарбағатайда ... ... ... Тянь-Шаньда 3000-3700 м биіктікте тараған.
Белдеудің ... және ... ... бірдей болмайды, айырмасы 100-200
м-ге жетеді. Бұл ... ... ... ... ... беткейде
таза шалғын тараса, күнгей ... ... ... ... ... пен ... жамылғысы жоқ жартас пен қорымтас та
кездеседі. Альпі белдеуінің жер ... жас ... ... ... қия ... ... тау жоталары осы кездегі жер бедері
кешенінің негізгі пішіні болып ... ...... бос ... ... ... қалыптасады. Сондықтан жыл бойы қатты
жел соғып тұрады. Қысы суық, ұзақ 8-10 айға дейін созылады, жазы ... 1,5-2,5 ... ... ... ... жауын-шашын мөлшері 800-1000 мм-
дей, көбіне қар күйінде түседі. Қар жауған кезде ұйытқып соққан жел оны ... жер ... ... ... үйіп ... Ойыс пен ... жиналған омбы қар кей жылдары еріп үлгермейді. Альпі белдеуінде
қар көшкіні, сел ... жиі ... ... ... ... ... бар жерде ғана дамыған, қара шіріндісі 15-20%-ке дейін жететін
шымды таулы ... ... ... Онша биік емес әр ... ... ... ... Арасында дәрулік қасиеті бар өсімдіктер
кездеседі. Шалғыны жазғы жайлау ... ... Тұз ... ... ... ұлар, т.б. тіршілік етеді.
2900-3100 м-ден 3400-3800 м-ге дейінгі ... ... ... белдеуі орналасқан. Бұл – таулышымды, жартылай шымтезекті
топыраққа өскен ... ... ... ... бар ... құздар. Таулы
тундра өсімдікиерінің өніп-өсу кезеңі өте қысқа болады, күн ... ... ... қызу ... түн ... ... салқын, жел күшті
соғады, топырақ беті тоң болып жатады. Топырақ, өсімдік жамылғысы ... ... ... ... мүк, қына ... ... ғана өседі.
Ландшафт кешенінде жалаңаш тасты жерлер басым орын ... биік ... және ... ... тау ... мен ... ... бір-біріне кірігісе орналасқан. Олардың
ландшафтылық белгілерін ажырату өте қиын. Мұндай әрекеттің практикалық мәні
де жоқ. Қарлы және ... ... ... төменгі шегі биіктік
жөнінен қар жиегінің биіктігіне сәйкес келеді. Теріскей беткейдегі абсолют
биіктігі ... ... ... мен ... ... Жоңғар
Алатауында 3200-3300, Тянь-Шаньда ... ... ... ... ... ... ... қатал суық жағдайда қалыптасқан.
Ішкі ландшафт құрылымы т ау жоталарының үшкір шыңды басынан, ... ... ... ... ... Бұл ... жер беті жынысы
суыққа шыдамай күшті үгіледі. Қар мен мұздықтың шұғыл еруі кезінде ... ... ... сел ... пайда болады. Ландшафт кешенінде таулы-
аңғарлы мұздық, қайраңды мұз, биік ... ... ... ... ... ... ... жиі кездеседі. Аса биік таудың мәңгі қар
мен мқздық ландшафт ... ... ... ... өте қиын. Мұнда
мұз болып қатқан тұщы су көздері бар. ... ... ... ... ... ландшафтылық физикалық-географиялық аймақтары
Қазақстан территориясындағы ландшафтыларындағы типті (зоналық немесе
биіктік ... ... ... ... жеткіліксіз.
Ландшафтыларды биоклиматтық ерекшеліктерімен бірге түзілу жолдары арқылы да
танып білу керек. Геологиялық – ... ... ... мен ... ... даму тарихы бойынша Қазақстан территориясындағы
ландшафтылар сегіз ландшафтылық ... ... ... ... ... ... Аймақ ежелгі (кембрий дәуіріне дейінгі) шығыс
Европа платформасының оңтүстік-шығысындағы Каспий маңы синеклизасының
құрылымдық негізін ... ... маңы ... мен ... Сырт, Орал
алды (Жем) қыраттарын қамтиды. Жер қыртысының ... мен ... ... ... ... (Каспий
маңы ойпаты, Жалпы Сырт пен Орал алды ... ... ... ... Европаның ауа
массасының әрекеті басым. Облыстардың әрқайсысы дала, шөлейт, шөл
зоналарына және ... ... ... ... Жері ... ... үшін ... Батыс Сібір жазығы. Бұл аймақ тектоникалық жағынан ... ... ... ... қамтиды. Жер бедерінің неоген-антропоген
дәуірлеріндегі дамуында күрделі өзгерістер байқалған жоқ. Жер ... ... көп ... ... тым континентті, ландшафтары
орманды дала зонасына және олардың зона аралық өлкелеріне ... ... ... ... егіс ... ... үлесі көл арқылы алқаптарда 80-90 процент, көл маңында
50-70 пайыз, жонды денудациялық ... 40-60 ... ... жерлер жайылым ретінде пайдаланылады.
3) Сарыарқа. Каледон және герцин тектогенезінің нәтижесінде көтерілген
таулардың мезозой мен кайнозой арасында ... ... ... тау ... ... ... Климаты сібір антициклоны
әрекетінен тым континентті болып келеді. Ландшафтылары дала, ... мен ... ... өлкелерге топтасады. Саздақ жері
егістікке, ... және ... жері ... ... ... ... ... Ертіс-Қарағанды каналы мен жергілікті жер
асты суының есебінен толықтырылуда.
4) Тұран жазығы. Аймақтың негізін эпигерциндік платформалық құрылым –
Тұран ... ... Оның жер ... мен ... ... ... ... жыныстары мен неоген-антропоген
дәуірлерінің құмды, малтатасты моласса ... ... ... ... ... дала, шөлейт, шөл зоналары мен
оларды құрайтын өлкелерге ... ... ... бозғылт қоңыр
топырақты жерлеріне егін салынады. Жер негізінен жайылым ретінде
пайдаланылады. Ауыл ... ... су ... ... ... жер асты суын ... ... мәселе
болып отыр.
5) Орал тауы. Бұл аймақты Орал ... ... ... ... ... алып ... Силур және девон дәуірлерінің ... ... ... ... ... ... Ландшафтылары
аласа таулы сипатта болғандықтан, ... ... ... ... ... мен өсімдіктер жамылғысы нашар дамыған.
Негізінен мал жайылымы ретінде пайдалангылады. Жер ... ... ... марганец, фосфорит, мыс, т.б. кен орындары бар.
6) Алтай-саян таулары. Аймақ герцин қатпарлығында пайда болған, негізгі
гранитті ... ... ... ... және ... Неоген-антропоген жамылғысы жұқа, жер қойнауындағы кендері
жер бетіне жақын жатыр. Кенді Алтай ... ... ... мыс, ... ... ... бар. ... және Күршім
жоталарында алтын және сирек металдар, Қалба жотасында ... ... ... кездеседі. Алтайда ылғал мол. Жылдық орташа жауын-
шашын мөлшері тау етегінде 300-400 мм, тауда 1000-1500 мм-ге ... ... ... ... және ... жыл ... бөлінуі орман зонасының кеңінен тарауына қолайлы әсер
етеді. Орман тау беткейдерінің барлық өн бойында ... ... ... ... ... ... ... таулардың төменгі
шегі басталады. Мұнда 850-900 м-ден 1600-1700 м-ге ... ... қара ... мен ... ... тұратын орман ауыстырады
2700-2900 м абсолют биіктіктен биік таулы ... ... ... ... алмасады.
7) Жоңғар-Сауыр-Тарбағатай таулары. Бұл аймақтың геологиялық негізі өте
күрделі құрылымнан тұрады. Төменгі ... ... ... ... мәрмәр, граниттерден, орта палеозойлық теңіз
шөгінділерінен, карбон мен ... ... ... түзілгег. Беткі жамылғысы неогендік ... ... ... ... ... Малта тастан түзілген.
Қойнауында полиметалл, мыс, сирек металл кендері бар. Аймақ ... және ... ... ... өлкесінің ландшафтысында сібірлік-монғолдық
типі басым келеді. Сондай –ақ ортаазиялық ... та ... ... ... ... ... ... шалғынды және аса биік
таулы гляциальды-нивальды зоналары дамыған. Таулы қара ... ... ... дала ... екі ... ... ... Абсолют
биіктігі 90-100 м-ден 1300-1400 м-ге дейінгі төменгі белдеу бетегелі бозды-
әр түрлі шөпті және бұталы (итмұрынның, қарағанның, қарағайдың ну ... ... ... зонадан жоғарырақ 2200 м-ге дейінгі
биіктікте ... дала ... ... ... ... аршаның жұрнақтары бар. Аңғарлардың беткейінде шетен мен тал
өскен. Күнгей ... мен ... ... ... дала өсімдіктері
өседі. Биіктігі орташа таудағы шалғынды қара топыраққа өскен ... ... ... ... ... м-ге ... альпілік таза шалғын
2400-2500 м-ден 2800-3000 м-ге дейінгі ... ... ... ... ... жоғарыда биік таулы гляциальды-нмвагьды зона жатыр.
Жоңғар өлкесінің ортаазиялық ландшафтысында аласа таулы шөлді-
шөлейтті, биіктігі орташа таулы далалы, орманды-шалғынды-далалы, биік ... және ... ... тараған. Аласа таулы
шөлді, шөлейтті ландшафтылар таулы қызыл қоңыр және қара топырақ ... ... ... ... әр ... шөптесіндер мен бұтадан
түзілген. Бұл зона 700-800 ... ... м-ге ... ... ... ... таулы орманды-шалғынды дала зонасы екі белдеуге жіктелген.
Таулы ... қара сұр және ... ... қара ... ... жалпақ жапырақты ормандар мен дәнді шөптесінді-әр түрлі
шөптесіндер белдеуі 1200-1600 м-ге ... ... ... ... ... таулы орманды қара сұр және қара топырақ түстес ... ... ... ... ... ... Аса биік таулы
шалғынды зона субальпілік және ... ... ... ... ... ... ... қара субальпілік
топырақта субальпілік шалғынды, аршалы-шалғынды далалы белдеу жатыр. ... м-ге ... ... ... таулы шалғынды топырақта альпілік әр
түрлі шөпті шалғынды және бетегелі-сұлы басты далалы ... ... ... ... тау ... мен ... биік таулы гляциальды-нивальды
зона орналасқан.
8) Тянь-Шань ... ... ... ... дейінгі тастанған
шөгінділерден, метаморфты жыныстардан, палеозойлық ... ... ... ... негізінің тектоникалық түзілісі
өте күрделі. Каледон және ... ... ... тау ... ... дәуіріне дейінгі аралықта
денудацияланып ... ... ... ... ... ... ... тектогенезі мен қазіргі неотектоникалық
қозғалыстың нәтижесінде қайтадан тау блоктары көтеріліп, жас тау
пішініне ие ... ... ... екі ... ... болып отыр.
а) Солтүстік Тянь-Шань таулы өлкесі кәдімгі ортаазиялық ландшафтысымен
сипатталады. Таулы орманды қара түсті және қара ... ... ... дала ... жерлерде шөлейтті дала, орманды-шалғынды дала
зоналары орналасқан. 800-900 м-ден 1000-1200 ... ... м-ге ... дала ... дамыған. Биіктігі орташа таулардың төменгі
белдеуінде (1700-2100 м) шыршалы-көктеректі орман ... ... ... м) ... орман, ал одан да биіктікте (2300-2700 м) ... ... бар ... ... ... ... ұшар ... және гляциальды-нивальды зоналар кездеседі. Олар төрт ... ... ... ... биіктікте шыршалы алаңдардың
жұрнағы бар субальпілік шалғын, 2600-2800 м-ден 3000-3400 м-ге дейінгі тау
беткейлері мен ... таза ... ... бұдан жоғарыда 3800 м-
ге дейінгі аралықта ... ... ... Бұл ... биік ... ... алмасады.
ә) Батыс Тянь-Шань таулы өлкесінде ортаазиялық ландшафт басым ... ... ... ... ... ... таулы шөлді, шөлейтті,
субтропикті дала, қоңыржай белдеулі ... ... ... ... орманды-шалғынды-дала, аса биік таулы шалғынды- дала және
гляциальды-нивальды зоналар бар. Аласа таулы сұр топырақты ... шөл ... ... Сұр ... және ... топыраққа өсетін
сораңды-жусанды-арпабасты бетеге өсетін шөлейт Шу-Іле ... ... қара ... ... ... өсетін дәнді ... дала өгем тау ... ... Қоңыржай белдеулі таза дала
мен ... ... тау ... 1000-1250 м-ден 1600-1800 м-
ге дейінгі биіктікте кеңінен тараған. Биіктігі ... ... ... ... ... Оның төменгі белдеуі (1000-1200 м-ден
1700-2000 м-ге дейін) таулы орманды қара ... ... грек ... ... ... өскен жалпақ жапырақты ... ... ... ... ... шөпті дала мен 1700-2500 м-ге ... ... сұр ... ... бұта тараған. Аса биік таулы шалғынды-дала зонасы
екі белдеумен сипатталады. ... ... ... ... ... және ... қоңыр топырақта өсетін 2300-2500 м-ден 2900-
3100 м-ге ... ... ... шалғынды альпілік топырақта өскен әр
түрлі шөпті-дәнді шөптесінді альпілік шалғын жатыр. Бұл белдеу ... ... аса биік ... ... ... алмасады.
Биік таулы өлкелердің биіктік зоналары
Қазақстанның биік таулы өлкелері оның территориясының 13,5% алып жатыр.
Бұл өлкенің топырағы, өсімдік ... ... ... ... ... ... ... бөліктен айырмашылығы бар- Мұнда вертикалды зоналар
байқалады.
Биіктік топырақ-өсімдік зонасының кұрамы мен ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты. Мұнан әрбір
таулы өлкенің өзіне тән ерекшелігі болатынын байқаймыз.
Тау табиғатының жазық аймақтар табиғатынан ... ... ... ... температура суықтан, ылғалдылыктын, көбеюіне байланысты,
таудың климаты өзін коршап жатқан ... ... ... болады.
Өсімдіктер көктемде әрбір жүз метр биіктікте 2—3 күн кешігіп жетіледі, ал
күздегі қурауы сонша ... ерте ... ... өлкесі Қазақстаннын, онтүстік-шығысын алып жатыр.
Республика жерінің шеңберіне ... ... мен ... ... ... ... ... түгел дерлік кіреді.
Орталық Тянь-Шань Қазақстанда Хан-Тәнірі биік тау тора-бы (6995)
шеңберінен Қытай, ... ... ... ... ... Хан-Тәцірі — Қазақстанның, ең биік нүктесі.
Хан-Тәңірі массивінен батысқа ... ... ... ... ... ...... Алатауы. Теріскей Алатауының шығыс тармағы аркылы
Қазақстан Қырғызстанмен шектеседі. Теріскей ... ... ... ... тау шоқтықтарын мәцгі қар көмкеріп жатады.
Орталык Тянь-Шань гранит және басқа ... ... ... ... пен ... тастан түзілген.
Солтүстік Тянь-Шаньға: Қетпен жотасы, Күнгей Алатауы, Іле Алатауы және
Шу-Іле ... ... ... ... ... Орталық Тянь-Шаньнан едәуір биік (2300-м-ге дейін) Қеғен
тауаралық жазығымен бөлініп түрады. Ол батысында Күнгей ... ... да, ал ... ... ... ... Оның ... тегіс келеді, онда
ежелгі мұз басудын іздері калған. Жотанын солтүстік беткейлері көл-беу, ... ... ... тік ... Бұл екі беткей де өзенге бай және
Іле бассейніндегі езендермен ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Бұл—Тянь-Шаньның ең биік жота-ларының бірі.
Күнгей Алатауының солтүстік ... ... ... ... Ол Шелек және
Кемін өзен жүйелерінің ағын сулары ... ... ... Осы
өзендердің басталар жерінде Ше-лек-Кемін тау торабы жатыр. Осы жерде Күнгей
Алатауы Іле Алатауымен түйіседі.
Іле Алатауы — ... ... ең биік тау ... ... ... ... ... жатыр. Ең биік нүктесі — Т а л ғ ар ш ы ң ы
(4973 м) Шелек-Қемін тау тора-бында ... Осы ... ... Іле Алатауы
шығысқа да, ба-тысқа қарай да аласара береді. Солтүстік Тянь-Шаньның ... ... биік Іле ... да ... учаскелер (сырттар)
едәуір орын алады. Олардан жоғары мәңгі қар мен мұздықтар жамылған ... ... ... ... ... ... ең ... мұздығы (12 км) жотаның
оңтүстік беткейінде жатыр. Тау-дың солтүстік беткейінде, Алматы ... ... Т ү -й ы қ с у ... бар.
Іле Алатауы ежелгі шегінді және атқыланған жыныстар-дан — қүм ... ... пен ... ... ... ... қараңдар).
Іле Алатауының оңтүстік беткейі тік және аз тілімденген. Солтүстік беткейі
біраз көлбеу, ... ... ... ... тілімденген. Солтүстік
беткейлерінде вертикалды зоналылықбайқалады.
Таудың орта белдеуінде ... ... ... ал жоғары
Іле Алатауы. Тау беткейлерінде тяньшань шыршасы ... ... ... ... ... тауының батыс сілемдері мен Тұран
ойпатының шығысын алады, 117,3 мың шаршы шақырым аумаққа орналасқан. ... ... ... шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл қуаң ... ... ... ... ... ... ғана ... салыстыра
қарағанда өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу әсем көркін еске ... ... ... ... ... Бір ... ... қалпындағы
атам заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі өсімдіктер
түрлерінен тұратын әсем ... ... бір ... - ... ... де, оның дәл ... ... үшін таптырмас жұмақ жер тұр.
Облыстың солтүстігіне қарай Бетпақ дала мен Мойынқұм ... ... ... Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала қайнарларының айналасындағы
шалғындарда сан ғасырлық мал жайылымына пайдаланылатын ... ... жері ... ... ... бөлігін орташа биіктігі теңіз
деңгейінен 200-300 м ... ... ... ... ... алып жатыр.
Терістігіңде Бетпакдала шөлі, Шу ... ... ... облыстың
батысында Қызылқұм және Шардара даласы, қиыр ... ... ... ... ... ... облысының аумағымен шектес, оңтүстік-
шығыстан солтүстікке қарай 217 километрге көлбей созылып ... ... ... ... 2176 м) ... ал ... ... Алатауының батыс
шетіндегі - Өгем жотасында облыстың ең биік нүктесі - ... шыңы (4238 ... Өгем мен ... ... ... жатқан Қаржантау жотасы Тәңіртаудың
(Тянь-Шань) ең батыс ... ... ... ... ... биіктігі
2000 м, ал ең биік нүктесі - Мыңбұлақ тауы (биіктігі 2834 м). Қаржантаудан
5b4 солтүстік батыска қарай ... ... ... толы қарт ... ... ... 1600 м) тұр. ... тауы оңтүстігіде Келес өзенінің аңғарына
тіреледі. Қазығұрт туралы жыр да, аңыз да көп. Көк ... ... ... ... ... кезде жаңа бір пәк дүние жасау үшін Нұх пайғамбардың кемесіне
адамзат, жан-жануар, ұшқан құстан, өсімдіктен ... ... ... ... қалмақ болған. Топан тартылып, су қайтқанда, Нұх пайғамбардың
кемесі Қазығұрт тауының басына қайырлапты деседі. ... ... ... ... мен ... ... жиі ... отырады. Мұнда алуан
түрлі құмды, сортаң шөлдерден биік тау мұздықтарына ... ... ... кездеседі. Таулы аймақтарда болып тұратын тектоникалық жер
сілкіністері ... тау ... ... әлі аяқталмағандығын
көрсетеді. Ордабасы, Қазығүрт, Төле би, Созақ, ... ... ... ... ... аң ... ... жерлер мол. Қазақы
тазы жүгіртіп, бүркіт, сұңқар сияқты құс салу ... ... ... туризмге ден қоюшылардың қызығушылығын арттыра түседі.
Бұдан өзге Түлкібас, Төле би, Қазығұрт аудандарында атпен және ... ... ... ... да түрлеріне кең жол ашылған.
Төле би ... жер ... ... мен ауа райы қысқы туризмді
өрістетуге қолайлы: осы бағытта «Тау самалы» демалыс ... ... ... мен ... ... ... Бұл ... қызмет түрлерін көрсету
тораптарын өрістетуге, ... ... ... ... ... серпін береді. «Біркөлік» санаторийі қалыпқа
келтіріліп, іске косылуда.
Сарыағаш ауданындағы әйгілі бұлақ ... ... ... пен ... ... ... Сайрам ауданындағы «Манкент» шипажайы
келушілер саны арттыра түсуде. Ақсу-Жабағылы қорығы - ... ... ... ... ... ... Батыс Тянь-Шаньның көрікті
жері. Қорық 1926 жылы кұрылған. Оның ... бай ... пен ... ... ... ... мен ... 55-тен аса түрі және 200-
ден аса өсімдік түрі бар. ... ... ... ... енгізілген. Тянь-
Шань т 5b4 ауының көзтартар ... мен ... Ақсу ... ... де бей-жай қалдырмайтыны анық. Түлкібас ... ... ... ... ... ... ... үңгір, Пістелідегі
жаңғақ тоғайы, Машат сайы және ... да ... ... табиғат
қойнаулары.
Батыс Тянь-Шаньның тамаша табиғатын 2003 жылы өңірімізге келген ЮНЕСКО
Комиссиясы қанағаттанған сезіммен атап ... ... ... көп ... Қазақстан облысына қарайтын табиғат бұрышын алдағы ... ... ... үш ... күш ... ... Қожа Ахмет Яссауи
кесенесіне барабар Жабағылы қорығы да ұлт мақтан 5b4 ышы болып табылады 
Шымкент қаласынан оңтүстікке ... 35 ... ... ... тауының даңқы ертеден-ақ шыққан. Бұл жер “Г. Казгурта ... ... 1777 ... Иван ... құрастырған “Бұрынғы Жоңғар-қалмақ
иеліктері мен Сібір губерниясының оңтүстік бөлігі арқылы ... ... ... және ... ... ... һәм ... Александр Гумбольдт
(1769-1859 жж.) картасында белгіленген. Ғылыми әдебиетте оны алғаш рет
біздің өңірде 1864 жылы ... ... ... Ол оның екі басты
тік тау екенін және айналасында тұратын қазақтар, Шымкент пен ... Нұх ... ... ... тау деп ... ... ... қағаз бетіне түсірген. 1868 жылдың ... ... А 5b4 ... ... ... аса ... ... тау жотасынан аунап, құдай сақтап, қалың қарға жантайып ... ... ... ... ... ... ... қорғап таныту мақсатында көп
жұмыс керек-ақ. Жапониядағы атақты Фудзияма тауы іспетті Қазығұрттың үлкен
суретін көптеп ... ... оның ... ... ... ... ... мекеме қажет. Тарихи Ұлы Жібек жолы бойында
орналасқан, ... ... ... мен әсем ... бар ... тау жер
бетінде кемде кем. Осы ерекшеліктерін ескеріп, ... ... ... ... ... ... көру де ... Қазақстан Республикасының Үкiметі қаулысы бойынша:
      1. ... ... ... ... ... ... және ... пайдалануды реттеу басқармасының Өгем, Төле би,
Түлкiбас ормандарды және жануарлар дүниесiн қорғау ... ... ... ... ... ... ... мүлiктiк
кешендер ретiнде республикалық меншiкке қабылдансын.
      2. Оңтүстiк ... ... әкiмi ... ... ... Мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру комитетiмен және
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы ... ... және ... ... бiрлесiп, заңнамада белгiленген тәртiппен осы
қаулының 1-тармағын iске асыру ... ... ... ... 3. ... ... ... әкiмдiгiнiң облыстық табиғи
ресурстар және табиғатты ... ... ... Өгем, Төле би,
Түлкiбас ормандарды және жануарлар дүниесiн қорғау ... ... ... Ауыл ... министрлiгi Орман және аңшылық
шаруашылығы комитетiнiң "Сайрам-Өгем" мемлекеттiк ұлттық табиғи ... ... ... әрi - ... ... ... қайта
ұйымдастырылсын.
      4. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Оңтүстiк Қазақстан ... және Төле би ... ... ... жер санатынан жалпы
алаңы 11100 гектар жер учаскесi алынып ... және олар ... ... құқығымен мекемеге берiлсiн.
      5. Осы қаулыға қосымшада көрсетiлген ... жер ... ... ... аумақтар жерiнiң санатына жатқызылсын, ал ... ... ... ... табиғи парктер ... ... ... ... ... 6. ... Қазақстан облысының әкiмдiгi осы аймақ шегiнде
экологиялық жүйелердiң ... ... әсер ... кез ... ... сала отырып, мекеме жерiнiң айналасында күзет аймағын белгiлесiн.
      7. Қазақстан Республикасы Жер ... ... ... ... Ауыл ... ... Орман және аңшылық
шаруашылығы комитетiмен бiрлесiп, белгiленген тәртiппен жергiлiктi жерде
мекеме жерiнiң шекарасын ... 8. ... ... Ауыл ... ... ... аңшылық шаруашылығы комитетi белгiленген тәртiппен:
      1) мекеме туралы Ереженi бекiтсiн және оның ... ... ... ... етсiн;
      2) осы қаулыдан туындайтын өзге де шараларды қабылдасын.
      9. Мекеменi қаржыландыру республикалық ... ... ... ... ... табиғи аумақтарды ұстауға көзделетiн қаражат
есебiнен және ... ... ... ... асырылады деп
белгiленсiн.
      10. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне мынадай
толықтырулар мен өзгерiстер енгiзiлсiн:
   
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... Қазақстан облысының физикалық
және ... ... ... 2008,22-30 беттер.
2. Ә.С. ... ... ... 2000, 154-166 ... ... ... ... Алматы 2005, 3 том
4. «Қазақ ... ... ... 1975, 2 ... Атамекен газеті, Алматы 2005, №88
6. Шымкент келбеті газеті Шымкент 2007, №82
7. Интернет. Ak orda.kz. ... А. ... ... және таза су ... ... ... Ғ.С. ... Н.М. Жақанбаева «Гоеграфия» Алматы 2007,114-116 беттер
10. Ұ. Есназарова ... ... ... Алматы 2002,245-247
беттер
11. Н.В. Нелина «Қазақстанның қорықтары мен ұлттық ... ... ... ... ... ... «География» Шымкент ... ... для ... ... 1997,3-5 ... ... «Қазақстанның географиялық атласы» Алматы 2005,3-20
беттер.
15. Егеменді Қазақстан 2005-2006,№1235 11.05.24.№4377 12.06.28.
16. М.К.Нұрмағанбетов «Жер ... ... ... ... 2003,5-15
беттер.
17. «География және табиғат» 2006, №6
18. Ш.Шайық "Орошаемые сероземы Южного ... 2001, 1-61. ... ... ... ... ... основныхпахотных почв Казахстана и
пути его ... ... 1977 г.. 10-1 ... А. ... , Е. ... Р. ... ... топырағы
және оның экологиясы. Алматы. "Сенат" 1995 ж.
21. В.П. Ковриго, И.С. Кауричев, Л. М. ... ... ... ... ... 2002г.
22. Т.Тазабеков. Е. Тазабекова, Орысша - казакша топырактану
түсіндірме сөздігі, Алматы "Ана тілі" ... А.М. ... Т. ... ... ... Т. ... Е. ... Топырақтану түсіндірме сөздігі,
Алматы "Рауан", 1993ж.
25. Жаршы №5, 2002ж.. 60 бет,
Баяндама
Диплом жұмысының тақырыбы: Оңтүстік Қазақстан ... ... ... мен оның ... маңызы
Оңтүстік Қазақстанда болған адам осы бір тамаша өлке мен ... ... ... ... ... есте ... ... Қазақстан облысы Тянь-Шань тауының батыс сілемдері мен Тұран
ойпатының шығысын алады, 117,3 мың ... ... ... ... ... бөлігін Бетпақдала шөлі, оңтүстік қиыр шетін Мырзашөл қуаң даласы
алып жатыр. Оңтүстік Қазақстан облысының шағын ғана ... ... ... ... ... ... бояу әсем көркін еске ... ... ... ... ... Бір жағынан, байсалды қалпындағы
атам заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі өсімдіктер
түрлерінен тұратын әсем ... ... бір ... - ... куан
көрінгенмен де, оның дәл қасында жануарлар үшін таптырмас жұмақ жер тұр.
Облыстың солтүстігіне ... ... дала мен ... Қаратау қырқаларына
иек артқан. Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала ... ... сан ... мал жайылымына пайдаланылатын жерлер қалыптасқан.
Облыс жері ... ... ... ... ... ... теңіз
деңгейінен 200-300 м болатын Тұран ойпатының ... ... алып ... ... ... Шу аңғарының оңтүстігін Мойынқұм, облыстың
батысында Қызылқұм және Шардара ... қиыр ... ... ... Орталық бөлігінде, Жамбыл облысының аумағымен шектес, оңтүстік-
шығыстан солтүстікке ... 217 ... ... ... ... ... (ең
биік нүктесі 2176 м) жатыр, ал оңтүстік-шығысыңда Талас Алатауының ... - Өгем ... ... ең биік ... - ... шыңы (4238 ... Өгем мен ... өзеңдерін бөліп жатқан Қаржантау ... ... ең ... ... ... ... ... орташа биіктігі
2000 м, ал ең биік нүктесі - Мыңбұлақ тауы (биіктігі 2834 м). Қаржантаудан
5b4 ... ... ... ... ... ... толы қарт ... (ең
биік нүктесі 1600 м) тұр. Қазығұрт тауы оңтүстігіде Келес өзенінің аңғарына
тіреледі. Қазығұрт туралы жыр да, аңыз да көп. Көк ... ... ... ... ... ... жаңа бір пәк ... жасау үшін Нұх пайғамбардың кемесіне
адамзат, жан-жануар, ұшқан құстан, өсімдіктен жұп-жұбымен ... ... ... ... болған. Топан тартылып, су қайтқанда, Нұх пайғамбардың
кемесі Қазығұрт тауының басына ... ... ... ... ... жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып ... ... ... құмды, сортаң шөлдерден биік тау мұздықтарына дейінгі климаттық
табиғат зоналары кездеседі. ... ... ... тұратын тектоникалық жер
сілкіністері аумақтағы тау түзілу процестерінің әлі ... ... ... зор ... ... күштер: ағын сулар ... Осы ... ... ... яғни ... шаруашылық
әрекеттері табиғи ортаның, әсіресе жер бедерінің қалыптасуына зор әсерін
тигізетіні сөзсіз. Мысалы, каналдар мен суару ... авто және ... ... мен қала ... ... ... құрылымы жөнінен облыс аумағы Тұран плитасына жатады.
Қаратау ... - ... ... және ... ... ... ... әктас, кұмтас конгломераттарынан және
девонның ... ... тау ... құралған. Сонымен бірге палеозой
қатпарлы іргетасы, пермь ... ... ... және ... сондай-ақ платформалық мезозой-кайнозой шөгінді тау жыныстары
кездеседі.
Тақырыптың көкейтестілігі:
Ордабасы, Қазығүрт, Төле би, ... ... ... ... және
Бәйдібек аудандарында аң аулауға пайдаланылатын жерлер мол. ... ... ... ... ... құс салу ... ұлттық аңшылыққа
негізделген туризмге ден қоюшылардың қызығушылығын арттыра түседі. Бұдан
өзге Түлкібас, Төле би, ... ... ... және жаяулап
саяхаттаушыларға, сондай-ақ туризмнің басқа да түрлеріне кең жол ашылған.
Төле би ауданының жер ... ... мен ауа райы ... ... ... осы бағытта «Тау самалы» демалыс лагері маңында аспалы
жол мен шаңғы ... ... Бұл ... ... ... көрсету
тораптарын өрістетуге, демалыс ... ... ... ... ... береді. «Біркөлік» санаторийі қалыпқа
келтіріліп, іске ... ... ... ... ... ... санаторийлік демалыс пен емдеу орындары, сондай-ақ Сайрам
ауданындағы «Манкент» шипажайы ... саны ... ... қорығы - әлемнің айрықша қорғауында болатын қорықтар
қатарына жататын Батыс Тянь-Шаньның көрікті жері. Қорық 1926 жылы ... ... бай ... пен ... ... ... ... жануарлар
мен кұстардың 55-тен аса түрі және 200-ден аса өсімдік түрі бар. Олардың
көпшілігі Қызыл ... ... ... ... жоталары мен
сайлары, Ақсу өзенінің арнасы ешкімді де ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштер -Ақбиік
ауылындағы ғажап үңгір, Пістелідегі жаңғақ тоғайы, Машат сайы және басқа да
көптеген көрікті табиғат қойнаулары. ... ... ... ... жылы ... ... ЮНЕСКО Комиссиясы қанағаттанған сезіммен атап
өтті. Комиссия осынау көп ... ... ... ... ... ... алдағы уақытта сақтау үшін шекаралас үш ... ... ... Қожа Ахмет Яссауи кесенесіне барабар Жабағылы қорығы
да ұлт мақтан ышы ... ... ... ... Республикасының ақпарат көздері мен
Қазақстанда жарық көрген мәліметтерге, жергілікті жердің ақпарат ... ... ... Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен ... ... ашу. ... ... ... ... ... талдау жасау.
Зерттеудің жаңалығы:
- Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының рекреациялық
ерекшелігі;
- Оңтүстік ... ... ... ... ... дамуы;
- Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарында ... ... ... ... ... ... орналасқан тау жүйесінің орналасу
ерекшелігі;
Зерттеу пәні: Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру.
Зерттеу нысаны: жалпы білім беретін мектептегі оқыту процесі.
Тәрбиелік құндылығы: Ғылыми-зерттеу материалдары ... ... ... таулардың реакрациялық маңызын ашу тақырыбында
оқушылардың білімін қалыптастыра отырып тәрбиелудің жолдарын ұсынады.
Шымкент қаласынан оңтүстікке қарай 35 ... ... ... ... даңқы ертеден-ақ шыққан.
Қазығұрт тауының табиғи-мәдени байлықтарын қорғап таныту мақсатында көп
жұмыс керек-ақ. Жапониядағы атақты Фудзияма тауы іспетті Қазығұрттың ... ... ... ... оның ... ... ... қорғайтын арнайы мекеме қажет. Тарихи Ұлы Жібек жолы ... ... ... ... мен әсем ... бар мұндай тау жер
бетінде кемде кем. Осы ... ... ... ... ... ескерткіштер қатарына ұсынып көру де қажет.
      Қазақстан Республикасының Үкiметі ... ... 1. ... ... ... әкiмдiгiнiң облыстық табиғи
ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының ... Төле ... ... және ... ... ... мемлекеттiк мекемелерi
Оңтүстiк Қазақстан облысы ... ... ... ... ... республикалық меншiкке қабылдансын.
      2. Оңтүстiк Қазақстан ... әкiмi ... ... министрлiгiнiң Мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру комитетiмен және
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгiнiң ... және ... ... бiрлесiп, заңнамада белгiленген тәртiппен осы
қаулының ... iске ... ... ... ... жүзеге
асырсын.
      3. Оңтүстiк Қазақстан облысы әкiмдiгiнiң облыстық табиғи
ресурстар және ... ... ... ... ... Төле ... ормандарды және жануарлар дүниесiн қорғау мемлекеттiк мекемелерi
Қазақстан Республикасы Ауыл ... ... ... және ... ... ... мемлекеттiк ұлттық табиғи паркi"
мемлекеттiк мекемесiне (бұдан әрi - ... ... ... ... 4. Осы ... ... сәйкес Оңтүстiк Қазақстан облысы
Қазығұрт және Төле би ... ... ... жер ... жалпы
алаңы 11100 гектар жер учаскесi алынып қойылсын және олар тұрақты ... ... ... ... 5. Осы ... қосымшада көрсетiлген мекеменiң жер учаскелерi
ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерiнiң санатына ... ал ... ... ... ұлттық табиғи парктер ормандары"
мемлекеттiк орман қорының санатына жатқызылсын.
      6. ... ... ... ... осы аймақ шегiнде
экологиялық жүйелердiң жай-күйiне терiс әсер ететiн кез ... ... сала ... ... ... ... ... аймағын белгiлесiн.
      7. Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару агенттiгi
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгiнiң ... және ... ... ... ... ... жергiлiктi жерде
мекеме жерiнiң шекарасын белгiлесiн.
      8. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлiгiнiң Орман
және аңшылық ... ... ... ... 1) ... ... Ереженi бекiтсiн және оның әдiлет органдарында
мемлекеттiк тiркелуiн қамтамасыз етсiн;
      2) осы қаулыдан туындайтын өзге де ... ... 9. ... ... республикалық бюджетте тиiстi жылға
арналған ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ұстауға ... ... және ... ... ... ... ... деп
белгiленсiн.
      10. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне мынадай
толықтырулар мен өзгерiстер енгiзiлсiн:

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Биогеография туралы түсінік8 бет
Биогеография ғылымының қалыптасу тарихы3 бет
Физикалық географияның бастауыш курсын оқытудың білімділік, тәрбиелік, дамытудың мақсаттары10 бет
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет
Алматы облысының 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасы жайлы48 бет
Алматы облысының ауыл шаруашылық картасын құрастыру35 бет
Алматы облысының білім беру жүйелері мен денсаулық сақтау ұйымдарын ГАЖ технологияларын пайдалана отырып картаға түсіру әдістері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь