ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
Төлқұжат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Жалпы бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
Жоспарланған жүйенің орналасуы мен тағайындалуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
Агроклимат жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Инженерлік.геологиялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Топыпақ жамылғысы және оның құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
Суғару территориясын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
Суару және суармалау нормасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Ауылшаруашылық дақылдарының суғару режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Ауылшаруашылық дақылдарын суғарудың негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
Суару каналдарын жобалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
Суармалы жерлердегі жолдар мен орман жолақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
Каналдағы гидротехникалық құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69
Суарылытын аймақтың құрылысы бойынша жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ...73
Еңбек және тіршілік қауіпсіздігін қорғау бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
Тоған ЖШС шаруа қожалығы өндірісінің метреологиялық жағдайы ... ... ... ... 78
Тоған ЖШС шаруа қожалығы өндірісінің санитарлы . техникалық іс.шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
Элетр қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79
Өрт қауісіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81
Қоршаған ортаны қорғау бойынша бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...83
Экономика бойынша бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..87
Суару жүесінің мақсатын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..87
Суару жүйесінде жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбекақысы ... ... ... ... ... 89
Бизнес.жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..91
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..102
Резюме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..103
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...104
Қазіргі кезде ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдалану және егін алқаптарында арнайы суару технологияларын пайдаоанып, олардың тиімділігін арттыру негізінде мәселелердің бірі болып отыр. Осы орайда егілген егіннің агротехнолнгиялық ерекшеліктеріне байланысты олардың суару режимін, су беру мөлшерін ғылыми белгіленген әдіспен реттеп отырмаса, артық су егін алқабына өзеннің кері әсерін тигізетіні рас. Мәселен, жаппай егілген егінді алқап бойынша суғарған кезде оның біркелкі жайылуын іске асыру өте қиын. Ол үшін жер беті белгіленген мөлшерінде тегіс болуы тиіс. Бұл әдістің тағы бір кемшілігі – топырақ байланысын және құнарлығын бұзады, жер бетін лаймен қаптап қатырып тастайды, қажетті суды ысырап етеді және суармалы жерлердің тұздылығын арттырып, егінге зиян келтіреді. [1].
1. Атақұлов Т.А., Кененбаев Т.С. ауыл шаруашылық мелиорациялары. Алматы: Казмемагру.2003-200 б
2. Атақұлов Т.А. Рациональное использование земельных и водных ресурсов В осточного и Южно-восточного Казахстана при орощении. – Алматы,1995
3. Мұстафаев Ж.С., Рявцев А.Д., Сағаев Ә.Ә Қозыкеева Ә.Т.,Қалманова Г.Қ. Суландыру жүйесін пайдалану. – Тараз,2007.-321 бет
4. Бекбергенов К.Ж., Ауылшаруышылық мелиорациясы. – Алматы: Қайнар, 1994.-272 бет
5. Вольковский П.А. Рекомендации по регулированию водного режима на осушительных систем двустороннего действия. – М.:Колос,1992
6. Вольковский П.А.,Розова А.А. Практикум по сельскохозяйственной мелиорации. – М.:Колос,1982
7. Дементьев В.Г.Орощение. – М.:Колос,1980
8. Қорғасбаев Ж.К.,Атақұлов Т.А. Мелиорация жұмыстарын ұйымдастыру. Алматы,1992
9. Можаев Н.Н және басқалар.Өсімдік шаруашылығы. – Ақмола: Жаңа Арқа.1993
10. Ясинецский В.Г Организация,планирование и основы управление водохозяйственным строительством. – М.: Колос,1982
11. Мустафаев Ж.С. және басқалары. Мелиорация негізі. Алматы,2003
12. Исабаев С.И. Кенжеғалиев Ғ.Ғ . Ауыл шаруашылығы дақылдарын суару тәртібін есептеуге арналған методикалық нұсқау. Жамбыл,1991
13. Қозыкеева А.Т. Мелиорация негізінен практикумы. – Тараз: ТарМУ.2003
14. Ясинецский В.Г., Фенин Н.К Организация и технология гидромелиоративных работ. 3-е изд., перераб. и доп. – М.:Агропромиздат, 1986.-352с
15. Производство гидромелиоративных работ/ В.Г.Ясинецский, Г.П.Ачкасов, Е.С.Иванов.-М:Агропромиздат,1987.-143с
16. Моисеев И.С. Шайтанов В.Я., Якобсон А.Г. Справочник гидроэнергостроителя. – М.: Стройиздат,1985
17. Производство гидротехических работ/ Под ред. А.И. Чуракова. – М.: Стройиздат,1985
18. Қорғасбаев Ж.К.,Баженов М.Г. Орошение и сельскохозяйственное водоснабжение. – Алматы: Рауан,1992
19. Ачкасов Г.П.,Иванов Е.С. Технология и организация ремонта мелиоративных гидротехнических сооружений.М.: Агропромиздат,1989
20. Иванов Е.С. Организация строительного производства гидротехнических работ. – М: Агропромиздпт, 1985 г
21. Гончаров С.М и др. Сельскохозяйчтвенные гидротехнические мелиорации. – Львов: Высшая школа, 1988-251 с
22. Бадаев Л.И., Донский В.М. Техническая эксплуатация гидромелиоративных систем Спрвочник. М.: Колос,1992-312с
23. Практикум по сельскохозяйственным и гидротехническим мелиорациям /Под ред. Маркова Е.С./-М.: Агропромиздат,1986.-368 с
24. Сель скохозяйственные гидротехнические мелиорации. /Богушевский А.А и др Под ред. Маркова Е.С./-М.: Колос,1981.-375 с
25. Багров М.Н ,Кружинин И.П Оросительные системы и их эксплуатация. – М.Колос,1982-240 с
26. Правовые основы водного хозяйство Республики Казахстана – Астана. 2004-292с
27. Натальчук М.Ф Внутрихозяйственная эксплуатация оросительных систем. М.: Колос,1981-164 с
28. Мелиорация и водное хозяйство. Том 6 Орошение: Справочник. – М.: Агропромиздат,1990-366с
29. Механизация полива: справочник. – М.: Агропромиздат,1990-326с
30. Золотницкий Н.Д., Пчелинцев В.А.Охрана труда в строительстве.-М.: Высшая школа, 1983.-406 с
31. Охрана окружающей среды и рациональное использование природных ресурсов Республика Казахстан . Госкомстат РК .Алматы 1996
32. Вода : контроль химической,бактериальной и рационной безопасности по международным стандартам: Справ изд. /Под ред С.АПодлепы. М., 1992.-389с.
33. Уркумбаев М.Ф Бизнес план в дипломной работе. – Шымкент: ЮКГУ, 2006.-106с.
        
        Мазмұны
Аннотация............................................................................................................... 6
Нормативтік сілтемелер......................................................................................... 7
Анықтамалар........................................................................................................... 8
Белгілер мен қысқартулар..................................................................................... 9
Төлқұжат................................................................................................................10
Кіріспе....................................................................................................................14
Жалпы бөлім..........................................................................................................14
Жоспарланған жүйенің орналасуы мен тағайындалуы.....................................14
Агроклимат жағдайлары.......................................................................................15
Инженерлік-геологиялық жағдайлары................................................................16
Топыпақ ... және оның ... ... ... ... және ... нормасы...........................................................................23
Ауылшаруашылық дақылдарының суғару режимі............................................24
Ауылшаруашылық дақылдарын суғарудың негізгі әдісі..................................39
Суару каналдарын жобалау..................................................................................46
Суармалы жерлердегі жолдар мен орман жолақтары........................................67
Каналдағы гидротехникалық құрылымдар.........................................................69
Суарылытын ... ... ... ... және ... ... ... бөлімі................................................76
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттары...................................................................................................77
Тоған ЖШС шаруа қожалығы өндірісінің метреологиялық ... ЖШС ... ... ... ... - ... ... қауіпсіздігі...................................................................................................79
Өрт қауісіздігі........................................................................................................81
Қоршаған ортаны қорғау бойынша бөлім...........................................................83
Экономика бойынша бөлім..................................................................................87
Суару жүесінің мақсатын анықтау......................................................................87
Суару жүйесінде жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбекақысы....................89
Бизнес-жоспарлау..................................................................................................91
Қорытынды..........................................................................................................102
Резюме..................................................................................................................103
Пайдаланған әдебиеттер тізімі...........................................................................104
Аннотация
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ОҚО ... ... ... ЖШС жер ... суғару жүйесін жетілдіру.
Жұмыста жалпы бөлім: егіс алқабының мелиорациялық жағдайы, суғарылатын аймақтың табиғи жағдайлары мен суғару ... ... ... алқабын суғару әдістерін жетілдіруін ұйымдастыру, ауыл шаруашылық дақылдарын суғару режимі мен суғару тәсілдері, суғару элементтерінін есептері, суғару алқабындағы гидротехникалық ... ... ... ... ... ... еңбекті қорғау және қоршаған ортаны қорғау туралы ақпараттар қамтылған. Суғару жүйесінін әдістерін жетілдіруін ұйымдастыра отырып, экономикалық тиімділігін және ... ... ... ... ... қорытынды жасалады.
Дипломдық жұмыста түсініктеме жазба беттен, кестеден, суреттен, графикалық бөлімнен ... ... ... ... ... суғару, мелиорация, су жинағыш, су жинағыш қашыртқы жүйелер, суғару көзі, ... ... ... ... құрылымдар.
Нормативтік сілтемелер ... ... ... келесі сілтемелер қолданылады:
СниП 2.06.04-82 Гидротехникалық құрылымдарға жүктемелер және әсерлер
СНиП 3.0101-85 Организация строительного производства
СНиП 2.06.03-85 мелиративные системы и сооружения
BS 8800: 1996 ... және ... ... ... ... ... басқару
IL O-OSH 2001 (ГОСТ 12.0.230- 2007) Еңбек қауіпсіздігін басқару ... ... П-30-76 су ... нормасы
ГОСТ 2874 - 82 сапасы туралы
СНИП 31-74 шаруашылықпен ауыз суына және техникаға қажетті су ... ҚН жЕ ... ... ... ... ... және ... ҚН жЕ 23695-94 Санитарлық техникалық болат құралдартехникалық шарттар
ҚР ҚН жЕ ... Су басу және су ... қалу ... бар ... ... ... 2.03.03-85 мелиоративтік құрылғылар мен жүйелер
СниП 2.01.14.83 Есептңк гидрогеологиялық сипаттамаларын анықтау
СниП 2.02.02-85 Негізгі гидротехникалық құрылымдар
СниП 2.06.01-86 Гидротехникалық құрылымдар.
Анықтамалар
Ауыл ... ... - ауыл ... ... мол және ... өнім алу ... ... табиғи жағдайларды түбегейлі жақсарту жолында қолданылатын ұйымдастыру-шаруашылық және техникалық шаралар жүйесі.
Суару жүйесінен өтетін судың брутто мөлшері деп - бас ... бас ... ... судың, ал одан өтетін судың нетто мөлшері деп - ауыл шаруашылық дақылдарын ... үшін ... ... жіберілетін суды айтады
Жерді мелиорациялау - гидротехникалық және культуртехникалық жұмыстардан, топырақтың су және жел эрозиясыменкүресуден, ащы топырақтарды әктеуден және сорланған ... ... ... және тағы басұа шаралардан тұрады.
Суару нормасы - біртгектар ... 1 рет ... ... су ... - ... ... коэффициенті.
Гидромодуь - белгілі бірлік жер көлемінің үлесіне суғару нормасының 1 секундта берілетін су мөлшері.
Шаруашылық алқаптарын ұйымдастыру - ... ... бар ... ... жерді пайдалану мен шаруашылықтағы пайдаланатын жерді әр түрлі бөлуді айтады.
Су жинайтын аудан - жер ... ... жер ... ... жиналатын орны.
Суды қорғау шаралары - табиғи су көздерін тиімді ... таза ... ... ... шараларының жүйесі.
Пайдалы әсер коэффициенті (ПӘК) - қуатты өзгертіп пайдалану кезіндегі жүйенің (машина, құрылғы) тиімділігін көрсететін шама.
Су ... ... - ... , ... су ... және т.б. су ... ... ететін гидротехникалық құрылыс.
Сумен қамтамасыз ету - суды тұтынушыларға беру.
Су қоймасы - суды ... және ... ... ... су ... ... ... жасалған суат.
Белгілер мен қысқартулар
АӨК - агроөнеркәсіп кешен;
СШК - су шаруашылық кешені;
ҚСД - ... су ... - өлі ... ... - ... ... - құбыр өсі;
АӨК - агро өнеркәсіп кешені;
ҚМШ - қалдықтардың мүмкіндік шегі;
ЖШС - ... ... ... - ... ... концентрациясы;
Га - гектар;
м3 /га - ... - ... ... - ... - милиметр;
сағ - сағат;
м/сағ - метр/сағат;
м3 /сек - ... ... ... орны: ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын ... ... ... ... ... ауданы: ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын ... ... ... ... ... Бастауын Сырдария өзенінен алатын магистралды канал
Су беру тәсілі: ... ... ... және ... ... жерлерді пайдалану:
Суғару мерзімі: өсімдіктердің өсу дәуірі.
Толық суару нормасы: ... ... ... ауыл ... суды тиімді пайдалану және егін алқаптарында арнайы суару технологияларын пайдаоанып, олардың тиімділігін арттыру негізінде мәселелердің бірі болып отыр. Осы ... ... ... агротехнолнгиялық ерекшеліктеріне байланысты олардың суару режимін, су беру ... ... ... ... реттеп отырмаса, артық су егін алқабына өзеннің кері әсерін ... рас. ... ... ... егінді алқап бойынша суғарған кезде оның біркелкі жайылуын іске асыру өте қиын. Ол үшін жер беті ... ... ... ... ... Бұл әдістің тағы бір кемшілігі - ... ... және ... ... жер ... лаймен қаптап қатырып тастайды, қажетті суды ысырап етеді және суармалы жерлердің тұздылығын арттырып, егінге зиян келтіреді. [1].
Табиғатта, қоғам тарихында, адам ... ... әр ... ... ерекше орын алатыны белгілі. Халық шаруашылығына қажетті су көзі ... ... жер ... ... ... процесстерді асыруда да пайдаланылады. Өнеркәсіпті, ауыл шаруашылығын және халықты сапалы сумен қамтамасыз ету бірінші кезекте шешілуі тиіс ... ... бірі ... ... ... ... ... Н.Назарбаев еліміздегі жүріп жатқан аграрлық реформаға баса көңіл аударуда.су ресурстарын тиімді пайдалану, оны болашақ ұрпақтар үшін сақтау қажеттілігі әрбір қоғамның ... ... ... халқына арнаған жолдауында, су секторына қарасты бас қосуларда баса айтқан болатын. Шын мәнінде Қазақстандаауыл шаруашылығына пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ретінде танылуы тиіс.
Ауыл шаруашылығында су негізінен суармалы егіншілікте, мал ... ... ... үшін және ... ... ... қолданады.
Егін алқабын суарудың тиімді тәсілдерінің бірі беткейлеп суару болып табылады. Суару әдісінің бұл түрі ... ... және ... аймақтарда қолдануға болатын ең қолайлы және экономикалық тұрғыдан тиімді болып саналады. Суару ылғалдану ... ... ... ... ... жерге жақын төменгі қабатын және оның температурасын төмендетіп, микроклимтқа жақсы әсер тигізеді.
Ауыл шаруашылығына қызмет ... ... ... ... егіншіліктің алатынорны өте зор. Соңғы жылдары суармалы жерлердің көдемі артып, ... ... ... ... ... жыл сайын өсіп келе жатқаны байқалады. Қазіогі уақытта респубикадағы суармалы жерлерде күріш пен мақтаның ... ... ... ... ... екі бөлігі, техникалық дақылдар екііден бір бөлігі, т.б. өндіріледі [2] .
Жерді ... ... ... ... ... ... ... - гидротехникалық және культуртехникалық жұмыстардан, топырақтың су және жел ... ... ащы ... ... және ... ... гипстеуден, агролесомелиорациялық және табиғи басқа шаралардан тұрады. Бұлардың негізгі гидротехнткалық мелиорация суару, суландыру және құрғату және культуртехникалық ... ... ... ... ... ... ... төмпешіктерді тегістеу, тастарды жинап алу және топырақты алғаш рет ... ... ... ... ... тұрақты түрде молайту мақсатында жерді мелиорациялаудың ұзақ мерзімді программасы жасалынды. Осы программаға сәйкес 2000 жылға дейін суармалы ... ... 30-32 ... ... ал республикадағы суармалы жерлердің көлемін 3-3,5 миллион гетарға жеткізу және суару ... ... ... ... мен ... ... суландыру және Ертіс-Қарағанды каналы бойынан суару жүйелерін салу жұмыстарын ... ... ... ... көп ... ... мелиорациялық жүйелер іске қосылып келеді. Суару аймақтарында жабық суару ... ... ... ... ... ... ... Суарылатын жерлердің 50 пайызы жаңбырлатқыш машиналармен жасалады. Құрылатын аймақтарда жабық құрғату жүйелері кеңінен орын алады, кейбір ... ... ... су ... екі жақты реттейтін жүйелер салынуда.
Елімізде азық-түлік және ауыл шаруашлығы өнімін молайтуда мелиорация жұмыстарының ... орны өте зор, ... ... егістің 60 проценті қуаң және ылғалдығы жеткіліксіз аймақтарда, ал 30проценттен көбі су мол жерлерде орналасқан. ... ... ... ... табиғи потенциялын толығынан пайдаланудың көзі тек қана мелиорациялық шараларды қолданғанда мүмкін болады. Қазіргі уақытта мелиорация еліміздің ... ... ауыл ... одан әрі өркендету жұмыстарының құрамды бөлігі болып саналады.
Ауыл шаруашылық мелиорация дегеніміз - ауыл шаруашылық дақылдарынан мол және ... өнім алу ... ... табиғи жағдайларды түбегейлі жақсарту жолында қолданылатын ұйымдастыру - шаурушылық және техникалық ... ... ... ылғал жеткіліксіз болғанда топырақты суару және құрғату арқылы, топырақтың су, ауа және ... ... ... ... ... ... ... мол және тұрақты өнім алу үшін, өсімдіктердің қоректену режимінде ... ету ... Ол үшін ... ... ... және ... тыңайтқыштар сіңіру мен бірге, агротехниканы да дұрыс қолдана білу қажет.
Елімізде бірқатар шаруашылықтар суарылатын жерлердің ... ... 6-7 ... ... 10-12 ... ... 4,5-5 ... шитті мақта, 40-50 тонна көкөніс, 15-17 тонна көп жылдық шөптер өндіріледі.
Қазақстанда суарылатын жердің көлемі қазіргі уақытта 2,3 млн ... ... ... ... ... ... Жамбыл, Қызылорда, Семей, Талдықорған, оңтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарының оңтүстік ... ... ... өте ерте қолға алынған. Қазіргі Орта Азия республикалары ... ... ... 10 мың жыл ... ... ... болып отыр. Кавказдың аймағында да суару жерлері көне заманан бері қолданыла бастаған. Ал патшалы Россия кезінде жердің пайдалылығын арттыратын ... ... ... десе де ... ауыл ... ... арттырып қана қоймай, сондай ақ ауа райының әр түрлі болған жағдайының өзінде тұрақты өнім ... ... ... ... көбіне ылғалы артық, бұталарман төбешіктері көбірек және тастары мол жерлерде жүргізіледі.
Қазақстандағы жер қоры 272000000 гектар жер. Қазіргі таңда ауыл шаруашылығында ... ... ... 2,3 ... жер. 2,3-ң 1,6-1,7 млн ... ғана айналыста.
Кеңес өкіметінің аграрлық саясатына сәкес әрбір бес жылдық сайын елімізде мелиоративтік жұмыстардың одан әрі ... ... ... ... ... және ауыл ... өркендетудің нақты шаралары белгіленіп, таяу жылдардың ішінде жүргізілетін мелиоративтік шаралардың бағыты, аумағы және техникасы көрсетілді.
Осы ... ... ... мелиорацияланған жер көлемі көбейе бастады. Оныншы бесжылдықта оның көлемі 32 млн гектар шамасында, оның ішінде суарылатын жер ... -18,3 млн ... және ... жер ... - 13,4 млн ... болды. Он бірінші бесжылдықтың аяғында суарылатын жер көлемі 20,8 млн гектарға дейін көбейтіліп, құрғатылған жердің ... 15,5 млн ... ... ... ... қазіргі уақытта елімізде барлық мақта және күріштің 75% , көкөніс және жүзіммен жемістің жартысы, құнарлы және ... мал ... 25% ... ... ... ... жүйенің орналасуы мен тағайындалуы.
* Мырзашөл өңірі өзінің табиғи-климаттық жағынан, жыл мерзімінің әр мезгіліне бір келкі келмейтін аз ... қысы ... жазы ... ... ... ... аймаққа жатады. Ауа-райын сипаттауда метео-орталығының мәліметтері пайдаланылды. (№ 2.1 ... ... ... ең ... ауа ... ... + 41,0°С болса, ең төменгі абсолюттік ауа температурасы (қыста)-12,0°С . 2012 жылы ең ... ауа ... ... ... ауа ... ... бұл ... көпыждықтан 1,4°С көп.
* Жауған жауын-шашын жағынан суарылмайтын жерден өнім ала-алмайтын жағдайда. Ағымдағы жылы орташа жауын-шашын көлемі 205,9 мм, бұл ... ... ... ... 55,1 ... аз ...
* ... 2.1. 2012 жылғы Атмосфералық жауын-шашын графигі
*
* Орташа түскен жауын-шашын көлемі жыл мезгілінде біріңғай емес: жазда - 6,3 мм, ... - 59,1 мм, ... 76,8 мм, ... 93,0 мм ... Қысы ... ... емес, көпжылдық орташа ауа температурасы қаңтар айында - 2,9°С, ал 2012 жылы қаңтар айында орташа ауа ... - 9,7°С, ... ... тоң ... 8,0 см.
* Көктем ерте түседі, күн көзі тез жыли бастап, сәуір айында орташа ауа температурасы ... 2012 жылы ... ... орташа ауа температурасы +21,0°С. Жазы құрғақ ыстық, ұзақ. шілде айындағы орташа (көпжылдық) ауа ... +25,6 °С, ал 2012 жылы +28,7 °С ... 2.2.).
*
* Күз кеш ... ... ... ... ауа ... күрт төмендей бастауымен сипатталады.
* Көп жылдық бақылау көрсеткендей орташа суықсыз күндер 191 ... тең ... ал 2012 жылы 244 ... тең ...
* ... ... әсері әлсіз, орташа жыл бойындағы желдің жылдамдығы 1,75 м/сек тең. Негізінен ... ... ... ... және солтүстік бағыттан.
* Суармалы жердегі ауа-райының ең негізгі ... ... ... ... буға ... ... ол аймақта орташа 1300-1500 мм-ге тең, бұл дегеніміз жылдық жауын-шашын көлемінен 4-5 есе көп ... сөз ... ... ... мен ... буға ... мөлшерінің айырмашылығы аймақтың өте құрғақ аймаққа жататынын көрсетеді. Жоғары тұздылықты жер асты суларының жер бетіне жақын болуы топырақ құрылымдарына өзінің кері ... ... яғни буға ... су ... тез ... тұздар топырақ қабатының бетінде қалып отырады.
* Жоғарыда келтірілген ауа-райының көрсеткіштеріне сүйенсек, Мақтарал өңірінде жер өңдеу, ... өнім алу, ... ... ... ғана ... ... көреміз.
+ кесте
Топырақ жамылғысының құрылымы мен бірнеше жылдарға өзгеруі
Топырақтардың мелиоративтік түрлері
Топырақтар құрылымының бірнеше жылдардағы өзгеруі, га/%
2000ж
2005ж
2008ж
2009ж
2010ж
Ашық боз
602020
13684,7
16175
11503,5
00
Тақыр тәрізді шөлдік
961029
506916
27458,5
Шалғынды-боз
2227576
1551052,8
876027
966830
844926
Шалғынды-шөлдік
490015
944129
642020
Боз шалғындық
8553
1237642,1
676721
658220
1041832
Аллювиалды-шалғындық
00
00
20556,5
Суармалы ... ... ... жерлерінің 26 пайызында боз топырақтар дамып жатыр. Қазіргі кезде ауданда олардың тек қана ... боз түрі ... ... ... ... ... ... үшін қолайсыз, ашық боз топырақтың дамып жатқан көлемі биыл байқалмайды. Боз топырақтардың арасында дақылдар өсіру үшін қолайлы, ... ... ... жатқан көлемі өткен жылмен салыстырғанда 30 пйыздан биыл аудан бойынша 26 пайызға дейінтөмендеді. ... ... ... ... ... ... бойынша олар алдына шалғынды топырақтың боз тәрізді шалғындық түрін жіберді (1.1 кесте). Шалғынды-боз топырақ Қарғалы ауыл округінен басқа Сырдария ... оң ... ... ауыл ... ... ... бойынша топырақтар ауыл шаруашылық дақылдар үшін қолайсыз-гумустың орта ... 0,7-0,8 ... ... ... әр-түрлі. Арыс өзенінің бойында орналасқан суармалы жерлеріндегі топырақтардың түйіршік құрамы негізінде ауыр және сазды. Сырдария өзенінің бойында орналасқан суармалы жерлердің ... ... ... көп қабатты. Топырақ кесіндісінде құм, құмдақ, жеңіл мне орта ... ... ... Сазды қабаттар басымдау.
рН бойынша топырақтар бейтарапты мен сілті топырақтарына кіреді - олардың рН мөлшері 6,8 бен ... ... ... ... ... ... рН ... сондай қолайлы жерлерде мақта, жоңышқа, братидай, қара ... қант ... ... жүгері және басқа ауыл шаруашылық дақылдарды игеруге болады.
Мелиоративтік тәртіптер ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Суреттің мәлметтері бойынша аудандағы жағдай бұрынғысынша жаман емес. Қайта тұздану процесстерінің жиі өтуіне байланысты ауыл ... ... ... үшін ең ... ... ... ... топырақтардың көлемі есептеу жылы өскенімен, дақылдар үшін ең ... ... ... мезогидроморфты режимінде дамитын топырақтардың көлемі де күрт өсті.
Суармалы ... ... ... ... көрсеткіші топырақтардың тұздану дәрежесі. Сорланған топрақтар аз өнімді, ауыл шаруашылық дақылдарының өнімін төмендетеді. Сол ... ... ... ... ... мелиоративтік жұмыс
Тұз тексеру мәлметтері бойынша, тұздардың басым түрі ... ... ... бойынша иондардың мөлшерімен тұздану дәрежесінің арасында заңдылық белгіленеді. ... ... НСО3 ... ... ... ... Са(НСО3 )2. Тұздану дәрежесінің өсуімен SO4, CA. Mg және NA иондарының мөлшері жоғарылайды - ... гипс (CaSO4), ... тұзы ... ас тұзы (NaCI) және ащы тұзы (MgSO4). ... ... топырақтарында тұздану дәрежесі өсуімен иондардан хлордың мөлшері күрт өседі. Сол себептен тұздардың ішінде дақылдар үшін өте улы ас ... ... ... Улы ... ... усыз ... ... тұзданбаған топырақтарда 1-3 есе жоғарылау, ал тұздардың өсуімен топырақтарда улы тұздардың усыз тұздардың арақатынастағы усыз ... ... күрт ... ... онша өзгермейді.
* Технологиялық бөлім
+ Суғару территориясын ұйымдастыру
o Жоспарланатын жалпы іс шаралар схемасы
Шаруашылық ішіндегі жер көлемін ұйымдастыру үшін ... және ... ... ... ... және тас ... электр тарату сызықтарының, суару және су жинағыш - қашыртқы жүйелерінің орналасуын ескеріп және суарылатын ... ... - ... жағдайларын ескеру қажет.
Ауданның табиғи- шаруашылық жағдайларына сәкестендіріліп әрбір танап көп жылдық шөптер мен жоңышқаның егістері және т.б. орналастырылады. ... егіс ... ... ... даму ... мен ... ... анықталады [16].
Суармалы егіс еңбекті дұрыстап ұйымдастыруды, жоғары агротехниканы және жер мен суды ... ... ... ету ... Бір ... ... жердің көлемі отамалы дақылдарды суарғаннан кейін тәулік ішінде культивацияланатын ... ... ... ... керек.
Суармалы егіс танаптары өлшемі жағынан біркелкі болуы керек, олардың бірінен-бірінің өлшем айырмашылықтары 10% -ке дейін және жер ... өте ... ... жағдайында 15-20%-ке деін ғана мүмкін болады.
Суармалы егіс танаптарын орналастырғанда топырақтың сорлануын, ыза судың тереңдігін және оның ... ... су ... жер беті ... ... орналасуын, учаскелердің кескін үйлесімін ескеру қажет.
Суармалы егістің әр танабы топырақ және гидрогеологиялық жағдайларына қарай біркелкі болып, өзенін, кескіні ... ауыл ... ... механикаландыруға ыңғайлы және өлшемдері жеткілікті болуы керек. Суару учаскесінің ең жақсы сыртқы пішіні болып ... ... 1:2 ... 1:3-ке тең тік ... ... [17].
Жобаланатын нысан учаскесін суару үшін жобада төмендегідей ... іс ... ... ... ... шаруашылық таратқыштар шығады, олардан су уақытша құлақ арықтар бойынша суғару танабы мен жүйектерге беріледі;
* Суғарылатын ... ... ... ... ... Суғару жүесіне гидротехникалық құрылымадарды орналастырамыз;
* Тұзданған жерлерді шаю жұмыстарын жүргіземіз;
* Артық ... ... ... ... Шұбардың құрғақ арнасына шығарылады;
* Ауыспалы танап шекаралары мен ... ... ... бойына орман жолақтары отырғызылады;
Гидрологиялық және инженерлік геологиялық шешімдер қорытындысына сай жер асты суының жату тереңдігі 7 ден 30 м ... жер ... ... жоба ... ... жүйе суғару аймағында қарастырылмайды.
o Суғару алаңын орнластыру
Суғару алаңын орналастыру және оны ... егіс ... ... бас ... ... ... жердің тұрақты суармалы желілері Р-1, Р-2, Р-3 шаруашылық таратқыштан және алы участік каналдардан У-1, У-2, У-3, У-4, У-5, У-6, ... Р-1, Р-2, Р-3, ... ... Сырдария өзенінен өздігінен ағу арқылы келіп түсетін су қабылдағыштан суды алады. Р-1, Р-2, Р-3 канал трапециялды түрде біріккен және ... ... ... ал қалған каналдарда төсеніштер жоқ. Каналдардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... суару жерлері 1000 га өседі деп, Р-1, Р-2, Р-3 шаруашылық каналдарының мөлшері 1м3/с деп қабылданды.
Суарылатын ... ... ... 6-далалық ауыспалы егістік 360 га нетто көлемін білдіреді.
1.2 ... ... ... дақылдары -- ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру үшін ... ... ... ... тамыр жемістілер мен түйнек жемістілер, бақша дақылдары; ... және ... ... ... жатады. Бұлар жайылым ретінде, жасыл азық, пішен, пішендеме, шөп ұны, сүрлем, дән, т.б. түрінде пайдаланылады.
Жемшөп ... ... және ... ... егісте, сондай-ақ, ауыспалы егістен тыс телімге де өсіреді. Жемшөптік өсімдіктерден бұршақ және ... ... ... бір ... және көп ... шөптер өсіріледі.
Азықтық тамыр жемістілерден -- азықтық ... ... ... ал азықтық түйнекжемістілерден картоптың жемге арналған сорттары, жер алмұрты; азықтық бақша дақылдарынан азықтық қарбыз, ... ... ... ... ... ... ... орамжапырақ, жер алмұрты егіледі. Жасыл азыққа дәнді бұршақ дақылдары (асбұршақ, қытайбұршақ, жасымық) және дәнді дақылдар (қара бидай, сұлы, ... ... ... Жемдік астық алу үшін дәнді бұршақ дақылдарын (сиыржоңышқа, асбұршақ, егістік бұршақ, азықтық бөрібұршақ) және дәнді дақылдарды (сұлы, арпа, жүгері, т.б.) ... ... ... ... жемшөп дақылдары сол жердің ауа райына, топырақ ерекшелігіне қарай өсіріледі.
2 Ауыл ... ... ... ... ... ... суарудың саны, мерзімі және суару нормасының мөлшерінің жинағын суару режимі деп атайды. Суару режимін жобалағанда ... ... ... ... ... ... ауыспалы егістегі әр дақыл үшін суару және суармалау нормаларының мөлшерін және ... ... мен оның ... ... ... графигін жасап, суару режимін су көздерінің режимімен сәйкестендіреді.
Жобаланған ... ... ... ... су, ауа, ... және жылу ... қамтамасыз етіп, ыза судың деңгейін көтермей және топырақтың сорлануына жол бермеуі керек.
2.1 Ауыл шаруашылық дақылдарын пайдаланатын су мөлшері
Ауыл аруашылық ... ... су ... ... даму ... ... ... жағдайларға (күн, температура, су, қорек және ауа режимдері) және дақылдардың түрі мен сорттарының ... ... ... ... ... астық тұқымдас дақылдардың дамуында мынандай өте қиын мезгілдері болады: көктеу, түптену, масақтану, гүлдену және пісу. Өсімдіктердің даму ... әр ... су ... ... әр ... болады. Мысалы, астық тұқымдас дақылдар суды түптену және масақтану кезеңінде көп пайдаланса, ал мақта егісі суды гүлдену кезеңінде мол ... ... пісу ... суды ... ... ал оның аяқ ... мүлде тоқтайды.
Өсімдіктердің суды пайдалану мөлшері тіпті әр тәулік ішінде де өзгеріп тұрады және ол судың ... ауа ... және ... жарық түсу мөлшерінің көбейетін мерзімі - түс кезінде өте мол болады. Өсу мезгілінде өсімдіктердегі физиологиялық процестер өте ... ... Ал ... ... ... ... келтірілген көрсеткіштердің төмендеуіне байланысты су пайдалану мөлшері өте аз болады.
Өсімдіктердің суды пайдалану және оның тиімділігін ... ... су ... және ... жалпы мөлшері арқылы байымдайды.
Транспирациялық коэффициент деп өсімдіктердің 1 тонна ... зат ... үшін ... ... ... ... т.б.) суының мөлшерін айтады. Әдетте бұл мөлшер текше метр есебімен саналады.
Ал суды пайдалану ... деп ... ... ... және 1 ... ... өнім (дән, ... мақта, жеміс, картоп, шөп) жасау үшін жұмсалатын судың мөлшерін айтады. Бұл мөлшерде текшеметр ... ... Бұл ... ... мына ... ... ...
Е = К ∙ У ...
Е - ... ... ... ... ... есебімен;
К - су пайдалану коэффициенті, ... ... ...
У - ... центрнер есебімен.
Транспирациялық крэффициент пен су пайдалану коэффициентінің мөлшері әрбір жекеленген дақылдар үшін де өте тұрақсыз болады. Оның ... ... өсуі үшін ... факторлардың қолайлы үйлестірілген жағдайында аз болып, ал бұл үйлестірілу бұзылған жағдайда ... ... ... жағдайында топырақ құнарлығымен дақылдарды баптау агротехникасы жоғары болған сайын және өнім неғұрлым молайған ... ... бұл ... ... азая ... ... ... коэффициенті деп топырақ пен өсімдіктер бетінен буланған сумен оның өсу ... ... ауа ... ... ... бойындағы орташа мөлшерінің қосындысының арақатынасын айтады. Орта есеппен бұл ... ... ... ... ... ... жүгері үшін - 0,38, күздік бидай үшін - 0,40, ... ... ... үшін - 0,40, қант ... және томат үшін - 0,42, жоңышқа үшін - 0,45 ... ... ... үшін - 0,40. ... ... ... ... суару әдістерімен оны жүргізу техникасы да бірқатар әсерін тигізеді. Түзеткіш коэффициенттердің орташа шамасы (УкрНИИГ и М мәліметтері бойынша) ... ... ... ... ... суарғанда - 1,1; жіберілетін судың мөлшері тұрақты болғанда және ұзын бороздалармен ... - 1,1 - 1,2; ал ... ... ... ... болғанда - 1,1; егістікті тақталап ... - 1,1 - 1,25 және ... ... - 1,1. ... ... ... суару режимін жобалағанда осы ұсыныстарды қолдануға болады, бірақ жалпы булану коэффициенттерінің мөлшері аймақтар үшін анықталған сайын олар дәлелдене ... ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады:
Мор= Е - 10MР - (W0 - Wк) - q1 ... ... - ... булану, гектарына текшеметр есебімен (м3/га);
u - жауын-шашынды ... ... - ... өсу дәуірі кезіндегі жауын-шашын, мм есебімен;
W0 және Wк - ... ... ... егінді сепкен
және оны орған күнгі судың қоры, гектарына текшеметр ...
q - ... ... ... ыза судың мөлшері, гектарына ... ... ... енді ... өсу ... ... ... суару жұмыстарының мерзімі мен мөлшері олардың мақсатына, топырақтың сулық-физикалық қасиетттері мен тұз ... және ... ... ... ... ... ...
Бұнда жобаланатын массив пен егілетін дақылдардың ерекшеліктері тәжірибе негізінде ... ... ... есепке алынады.[3]
Суармалау нормасының мөлшері институты формуласы арқылы анықталады:
M = ... K2 (E - P) ... ... - ... ... ерекшеліктерін ескеретін коэффициент;
К2 - гидромодульдық аудан (гидрогеологиялық және топырақтық - ... ... ... ... ыза ... ... және қайтуы, суару техникасы, егістіктің еңісі үлкен болған жағдайда олардан суды ағызып жіберу жағдайы) еске алатын коэффициент;
Е - ... ... ... ... мм ...
Р - өсу ... ... мөлшері, мм есебімен.
Буланудың мөлшері Н.Н.Ивановтың формуласына (Молчановтың) коэффициентін ... ... ...
Е = ... ... (100 - а) ... және а - ... орта ... және оның ... ... % ... ... мөлшерін анықтау үшін басқада бірқатар формулалар бар, олар жобалау жұмыстарында көп қолданбай ...
2.2 ... ... ... деп 1 гектар жерді 1 рет суаруға қажет болатын судың мөлшерін айтады. Әдетте суару нормасы 1 гектарға текше метр мөлшерімен ... ... ... ... жобалағанда ауыл шаруашылық дақылдарын суару жүйелерін жобалағанда ауыл шаруашылық дақылдарын ... ... ... мен ... ... мезгілдері ғылыми мекемелердің ұсыныстарына сәйкес белгіленеді. Бұндай ұсыныстардың болмаған жағдайында ... өсу ... ... ... мына ... арқылы анықтайды:
m =100 ∙ H ∙ λ (γ - β) ... ... - ... ... ... ... қалындығы, метр
есебімен;
α - есепке алынған ... ... ... ... г/см3 ... - ... ... топырақ қабатының суарғаннан кейінгі дымқылдығы (құрғақ топырақ салмағынан % есебімен) , ол ең кем ... ... ... тең;
β - ... ... ... ... құрғақ топырақ салмағынан % есебімен.
Есептегенде оны топырақ дымқылдығының мүмкін болған кем мөлшеріне тең деп санайды.
Кезекті суару арқылы топыраққа ... ... ... бұл деңгейден көбірек болған жағдайда оның әдеттегі аэрация жағдайы бұзылуымен бірге, өсімдіктердің қоректену режимі де ... ... су ыза суға ... ... және тақталап суарғанда суару нормасының шамасы 400 м3/га аз ... ... ... бір ... суару үшін топырақтың су өткізгіштік қасиетіне және жер ... ... ... ... ... ... 400 - 600 м3/га дейін көбейту керек.
Жаңбырлатып ... ... ... мөлшерін сергіту үшін суарғанда 50 - 100 м3/га көшеттерді кезінде және ... ... ... ... нормасы - 100 - ... ал ... өсу ... ... ... ... ... - 300 - 800 м3/га шамасында болады.
Сіңіре суару нормасы мына ... ... ...
me = 100 ∙ H ∙ a (γ- ß) - 10(uA - Ε) - q; ... - ... ... ... гектарына текшеметр есебімен;
Н - топырақтың дымқылданатын қабатының тереңдігі, дәнді дақылдар, ... және қант ... үшін 1 - 1,5м, ... ... ... және ... үшін - 2м, ал көкіністер үшін - 1 метрге тең;
A - топырақ қабатының көлем ... ... және γ - ... суарғанға дейінгі және одан кейінгі дымқылдылығы, құрғақ топырақ салмағынан % ...
u - ... ... коэффициенті, әдетте, 0,5- 0,8 шамасында болады;
А - жауын-шашынның сіңіре суару мен егу аралығындағы мөлшері, ортада ... жыл ... мм ...
Е - осы ... ... ... ... арқылы анықталады, мм есебімен;
q - есептелген ... ... қыл ... арқылы ыза судың көтерілу мөлшері, гектарына текше метр есебімен.
Сіңіре суару нормасын ыза судың ... өте ... ... жағдайда жеңіл және орта топырақтар үшін 1000 - 1500 м3/га, ал ауыр ... үшін - 1500 - 2000 м3/га ... ... ... саны мен ... Суармалау нормасы барлық суарулардың қосындысынан тұрады.
М = E ·m ... ... ... ... бір ... ... суару саны:
n = М/m ... - ... ... гектарына текшеметр есебімен (м3/га);
M - ... ... ... ... ... ...
Суармалау нормасы деп - бір гектар егістікке дақылдардың өсу ... ... ... ... ... мөлшерін айтады.
Егерде сіңіре суару жүргізілсе, онда өсімдік өсу дәуірі кезіндегі суару саны төмендегі шамаға тең болады:
n = М- mв/ m (9) ... - ... ... ... ... м3/га.
2.3 Суару мерзімі ... ... үшін ... ... ... ... топырақ дымқылдылығының қолайлы режимін жасап, ең жоғарғы өнім алуда қамтамасыз етуі керек.
Жалпы топырақтың су балансының тапылығы ... ... ... ... ... ... сіңіре суару және егер алдындағы суару нормасының мөлшерін ... ала ... ... ... ... күздік бидай үшін - 5 - 10 күн ... ... ... және көк шөп үшін - 8 - 12 күн бұрын;
жазғы тұқым отырғызылатын картоп үшін - 8 - 12 күн ... ... ... үшін - 5 - 10 күн бұрын;
жаздық бидай және қант қызыласы үшін - кеш ... үшін - ... ... оның соңғы рет орып алғаннан кейін;
томат көшеттері үшін - оларды отырғызу кезінде.
Сіңіре және ... ... ... мерзімі дақылды себу мерзіміне жақын болған жағдайда суару ... ... оның ... жоғарылай түседі. Суару мен себу аралығы мерзіміндетопырақ құрғап үлгеріп, себу (отырғызу) жұмыстары қолайлы уақытта жүргізілуі ... ... ... ерте ... дақылдар үшін далалық аудандарда себу алдындағы суару оны ... ... ...
Өсу дәуірі кезіндегі бірінші және соңғы суарудың мерзімін белгілегенде дақылдардың ... ... ... ... ... Мысалы, жүгеріні, ерте 6- 7 жапырақ пайда ... ... ... оның одан әрі ... ... сондықтан құрғақшылық жағдайдың өзінде де оларды 9-10 жапырақ пайда болмай тұрып суаруды ... ... Қант ... ... ... ... жиналатын кезінде суды пайдалануы, алдыңғы кезеңмен салыстырғанда өте азаяды, сондықтан оны суаруды қантты мардымды жинау ... орта ... ... ... жөн. Мақта егісінде де осындай жағдай байқалады. ... ... ... үшін бұл ... ... ... алқап топырағын құрғатыңқыраған жөн. Ал енді жоңышқаны суару ... оның ору саны және ... ... ... ... ... сіңіріле суарылатын алқаптарда топырақтың жазғытұрым су қоры мөлшерін ауа температурасының 50С-дан өткен күні оның су ... тең деп ... ... өйткені, осы уақытқа дейін топырақтың жоғарғы қабатының дымқылдылығының кемуі жалпы булану коэффициентінің жоғарылаған шамасымен ескеріледі. ... ... ... су балансы тапшылығының итегралды ирек сызығы арқылы анықталады.
Топырақ дымқылдығы мөлшерін оның мүмкін болған кем мөлшерінен төмен түсіріп ... үшін және ... ... ... ... үшін суару нормасын максималды мөлшерде есептеудің қажеті жоқ. ... ... ... есепті мөлшерін оның формула арқылы анықталған максималды мөлшерін 10-20% кемітеді. Суару нормасының ең кем мөлшері дақылдарды бороздалап суарғанда 500 - 600 ... ал ... ... - 300 м3/га шамасында болады.
А.Н.Костяков бойынша суару мерзімінің ұзақтығы ... ... ... орта ... 10 - 15% ... ... ... мысалымызда бірінші суару су балансының тапшылығының мөлшері 60 мм тең суару нормасынан 10 - 15% кем ... ... мм) ... су балансы тапылығы суару нормасынан 10 - 15% көп ... (ΣΔw =66-69 мм) ... Су ... ... ... ирек ... бойынша жүгеріні суару 21.VI - де басталып 25.VI - де бітеді, яғни ол 5 тәулік бойы суарылады. [4]
Ал ... ... 10.VII ... мм) ... 14.VII (ΣΔw =126-129 мм) күні ... ... ... сұрау 24.VII - 28.VII аралығында ... ... ... - 18.VII - 23.VII ... ... ... 1.
Суару мерзімдерін жылжытқанда суару нормаларының мөлшері де өзгереді. Суару кеш болған ... су ... ... ... ... нормасының мөлшері де көбейеді. Ал суару ерте басталған жағдайда су балансы тапшылығының кемуінің салдарынан суару нормасының мөлшері де ... ... ... ... кезінде дақылдарды суарудың кезекті суару мерзімін анықтау үшін метерологиялық станциялардың мәліметтеріне ... су ... ... ... ирек ... әр күн сайын сызып отыру орынды болады. Топырақ ылғалының ... ... ... мен суару нормасы белгілі болғанда, суару мерзімін анықтау өте оңай болады.
1 - ... ... ... ... түрі
Суару мөлшері м3/га
Көрсеткіш
Ай
Жылдық
IV
V
VI
VII
VIII
IX
Көп жылдық шөп
900-1000
* Е, %
* Е, м[3]/га
* Σ Е, ... М, ... Σ М, ... Е, %
* Е, м[3]/га
* Σ Е, м[3]/га
* М, ... Σ М, ... ... Е, %
* Е, ... Σ Е, ... М, ... Σ М, м[3]/га
6
357
357
237
237
20
1190
1547
790
1027
26
1547
3094
1027
2054
30
1785
4879
1185
3239
18
1071
5950
711
3950
-
-
-
-
-
100%
5950
3950
Жаздық бидай
800-1000
* Е, %
* Е, м[3]/га
* Σ Е, м[3]/га
* М, ... Σ М, ... ... көрсетілген мәліметтер бойынша толық суару нормасы және суды ... ... ... ... (1,2,3,4 ... ... режимінің жинақталмаған графигі
Жеке бір дақылды суару режимін график арқылы көрсетуге болады. Графикте әрбір төрт бұрыштың көлемі ауыспалы егіс ... әр ... ... ... бір рет ... ... ... судың аумағына тең: Qtm*w. Сондай-ақ бұл графикте суаруды бастау, аяқтау және кезекті суару ... ... ... ... ауыспалы егіс жүйесіне кіретін барлық дақылдардың суару режимін сызған ... ол осы ... ... режимінің жинақтармаған графигі болып табылады.
Ал енді оның төмен жерлерін толтыру мен шыңдарын төмен түсіру арқылы тегістесек, онда ... ... ... ... графигі шығады (суару графигі). Әдетте бұндай графикті аса үлкен емес бір немесе екі ... егіс ... ... ... үшін ... жөн. Бұндай жағдайда судың есептелген мөлшері ординат білігінің бойынан оқылады. Өте ... ... ... ... ... егіс учаскелері болады, сондықтан жүйеге жіберілетін барлық судың мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... тек ... ... егістер үшін ғана құру арқылы жеңілдетіге юолады, мысалы дәнді-малазығы, ... ... ... ... әрбір өлшеміне (1 гектарға) берілетін судың мөлшері (гектарына л/с ... ... деп ... мөлшерін (әрдақыл үшін) оларды күні-түні суарғанда мына формула ... ... ... л/с ... ал ... ... ... жағдайда
qa*m3,6 Tt л/с ; (11) ... ... ... ... ... ... суару мерзімінің ұзындығы,тәуләк есебімен;
Т-тәулік бойы суарудың ұзақтығы,сағат есебімен.
Осы формулалар арқылы әр дақылдарды ... ... ... ... ... ... ... және жинақталған ведомстеріне жазылады.
Гидромодульдің жалпы мөлшерін барлық дақылдардың гидромодульдерінің күнделік мөлшерін біріне-бірін графикалық әдіспен қосу арқылы анықтайды. Содан кейін меллиметрлік ... ... ... ... ... масштабпен суару кезеңінің айларын, онкүндіктерін және күндерін көрсетіп,календарлық уақыты ... ал ... ... ... ... ... әр ... суару ені суарудың ұзақтығын,ал биіктігі гидроиодульды көрсететін тікбұрышарқылы бейнеленеді. Әрбір тік бұрыштың ішінен суарудың кезекті нөмірі ... ... ... белгісі сызылады.
Әдетте гидромодуль графигін құру саны жағынан ең көп суарылатын, немесе ... ... өте ұзақ ... ... Бір ... ... ... құрып болғаннан кейін, кезекпен барлық дақылдардың гидромодульдерінің графиктері құрылады. Егерде екі және одан да көп дақылдардың суару мерзімі толығынан,немесе ... ... ... бір ... ... осы күндерде олардың ординаттары (гидромодульдері) қосылып, тікбұрыштар толығынан,немесе жарым-жартылай бір-бірінің үстіне орналастырылады. Барлық дақылдардың гидромодульдері құралған бұл график суармалы ауыспалы ... ... ... графигі болып саналады. Әдетте бұл график сатылы және оның ординаталарының ең көп ... мен ең кем ... ... өте көп ... ... суару үшін жіберілетін судың мөлшері гидроиодульдің ординатымен суарылатын көлемінің көбейтіндісіне тең болады, яғни Qq* ... үшін ... ... судың мөлшері тұрақты болмағандықтан, гидромодульдің жинақталмаған графигі бойынша ауыл шаруашылығы дақылдарын суармайды. Өйткені, бұл ... ... ... мен ... судың ең көп мөлшерін өткізу үшін салуға тура келеді, ал ... ... ... ... ... күн бойы ғана ... болады. Ал жылдың қалған күндерінде арық-атыз жүйесі суды өте аз ... ... ... ... оларға әр түрлі шөптер өсіп, судың топыраққа сүзілу мөлшері жоғарылаумен бірге каналдар мен бас сағ құрылыстарының су деңгейімен одан ... ... ... ... ... ... ... суару жүйесінің құрылыстарын гидромодульдің жинақталмаған графигі бойынша судың ең көп мөлшеріне сәйкес салу бұл жұмыстардың аумағы мен жұмсалатын күрделі ... өте ... ... ... және ... ... ... жағдайын нашарлатады.
Жалпы гидромодульдің жинақталмаған графигі бойынша суару жұмыстарын ұйымдастыру мүмкін еместігін оның ординаттарының өзгеруіне сәйкес қажет болатын суарушылар және ... ... ... егістікті суарғаннан кейін культивация жүргізу үшін қажет болатын отау құралдарының саны да өзгеріп тұру керек ... ... ... жинақталмаған графигі бойынша егістікті суару экономикалық жағынан тиімсіз және техникалық тұрғыдан өте өолайсыз болып саналады.
2.5 Гидромодульдің жинақталған ... ... ... мөлшері оның графигін жинақтау (тегістеу) арқылы анықталады. Ол үшін графиктегі шыңдар мен ашық жерлерді ауыл шаруашылық дақылдарын суару мерзімін ... ... және ... ... жылжыту арқылы тегістейді. Графиктің ординатын дақылдарды суарудың ең соңғы мерзіміне, су көздерінің режиміне, суару техникасына және ауыл ... ... ... ... сәйкес тегістейді. Су көздерініңсу жеткіліксіз болған жағдайда оларды реттеу жұмыстары ұйымдастырылады,немесе пайдаланылатын судың мөлшерін азайту үшін ... егіс ... ... ... ... мына ... ... керек:
-суару нормасының мөлшері өзгертілмейді;
-суару нормасының мөлшері ең көп мөлшерден 10-20 кем болмағандықтан суару мерзімін оңға және соға ... ... ... ... жылжытқанда (1-3 күн) суару нормасының мөлшері өзгермейді,сондықтан графиктегі тікбұрыштардың көлемі өзгермейді. Суару мерзімін оңға қарай барынша көп жылжыту суару ... ... көп ... шектеледі, ал солға қарай жылжыту техникалық тұрғыдан мүмкін болған суару нормасының ең кем мөлшерімен ... Әр ... ... жылжытудың мүмкін болған мөлшері су балансының тапшылығының интегралды ирек сызығы арқылы анықталады. Суару мерзімі сол ... ... ... ... нормасының мөлшері кемітіліп, ал оңға қарай жылжытылғанда көбейтіледі. Ал әр суару мерзімінің ең көп ұзақтығын су балансының тапшылығының ... ирек ... ... анықтайды:
1 Суару мерзімінің ең қызу кезеңі үшін (Т) барлық дақылдардың тікбұрыштарының көлемінің қосындысы анықталады.
2 Осы кезең үшін ... ... ... ...
(12)
3 Ауыспалы егістікке жіберілетін судың мөлшерін мына формула рқылы ... ... ... ... ... және оған ... ... мөлшері (Q) 250л/с-тен аз болған жағдайда каналдардан су шығынын кеміту үшін бұл ... ... және ... ... бір ... ғана суарады.Бұндай жағдайларда жинақталған график бойынша анықталған әр ... ... ... ... qt-жинақталмаған графиктегі дақылдың гилромодулі және суару мерзімі мөлшері бөлшек санға тең болғандықтан оны ... ... ... ... ... және 0,5 ... ... кемітеді (),гидромодульдің есепті мөлшерін -ке тең деп санайды.
5 Ал енді суарылатын массив үлкен және оған ... ... ... 250 л/с көп ... екі ... бір ... ... болады және графикті жинақтағанда бір дақыл екінші дақылдың үстіне толығынан,немесе жарым-жартылай салынады.
Суарудың жаңбырлату әдісін пайдаланғанда график бойынша анықталған ... ... ... ... ... машиналардың барлығының шашырататын суларының қосындысына тең болады.Бұл мөлшерді ... ... ... ... коэффициентін ескеру керек.
Бұл жағдайда керек болатын жаңбырлатқыш машиналар саны мына формула арқылы анықталады:
(14)
Есептелген машиналар ... ... ... ... ... ... ... жинақтау үшін есепті гидромодуль мөлшерін төменгі формула арқылы анықтайды:
(15) ... ... ... ... жаңа ... және ... мөлшерлері жинақталған гидромодуль графигінің ведомосіне жазылады.
Әрбір құрама гектар ... ... үшін ... ... судың мөлшерін графикалық әдіспен бейнелеуді гидромодульдің графигі деп атайды.Графиктің ординаттары біркелкі және аздау болған сайын суару режимінің техника-экономикалық көрсеткіштері ... ... және ... ... ... ординаттарын кемітуде дақылдарды күні-түні суарудың өте үлкен маңызы ... ... ... 16 ... бойы ... ... ... мөлшері тәулік бойы суарумен салыстырғанда 1,5 есе көбейіп,барлық каналдар мен құрылыстардың да ... ... ... ... өте ұзын ... ... барлық су мөлшері 8 сағат ішінде дақылдарды суару үшін толығынан пайдаланылмайды.Осыған орай артық суды ағызып ... үшін ... ... құрылыстары салынады.Дегенмен,өлшемдері үлкен суару және суды ағызып жіберетін каналдар мен реттегіш сыйымдылық құрылыстарын салу және ... ... ... салу үшін ... күрделі қаржының мөлшерін көбейтеді.Сондай-қ оларды пайдалану мен жердің мелиоративтік жағдайы да нашарлайды.Осыларды еске ала отырып,суару жұмыстарын күні-түні жүргізу ... - ... ... және жинақталған графигін тұрғызу
А/ш дақыл
Ағын қатынас үлесі,%
Суару номері
Суару норма т/м3/га
Жинақталмаған
Жинақталған
су-ң басы
су-ң ... ... ... ... ... ... шөп
0,5
1
2
3
4
5
6
7
900
1000
900
1000
1000
1000
900
3/V
21/V
5/VI
21/VI
7/VII
23/VII
1/ VIII
11/V
29/V
13/VI
29/VII
15/VII
1/ VIII
9/ VIII
9
9
9
9
9
9
9
0.57
0.6
0.57
0.6
0.6
0.6
0.57
30/ІV
25/V
2/VI
20/VI
10/VIІ
20/VII
1/ VIII
11/V
2/VI
13/VI
30/VI
20/VII
1/ VIII
12/ VIII
12
12
12
11
11
12
12
0.4
0.4
0.4
0.5
0.5
0.4
0.4
Қызылша
0,25
1
2
3
4
800
900
1100
800
14/V
4/VІ
3/VII
23/VIІI
22/V
12/VІ
11/VIІ
1/ІХ
9
9
9
9
0.25
0.28
0.35
0.25
11/V
13/VІ
30/VI
20/VIІ
19/V 12/VІ
10/VIІ
1/ІХ
9
11
11
12
0.2
0.2
0.2
0.2
Жемдік ... ... V
6 ... ... кестеде берілген мәліметтер бойынша гидромодульдың ... және ... ... ... (5-6 ... Ауыл ... дақылдарын суарудың негізгі әдістері.
Қазіргі уақытта егісті беткейлеп, жаңбырлата суару және ... ... ... ... ... ... суаруға қолданылатын бұл әдістердің бір-бірінен айырмашылығы олардың егістік жер бетіне су тарату ерекшелігі болып саналады. ... ... ... ... ... ... Бұл ... қолданғанда суарылатын алаңға су ашық каналдар, лотоктар және солқылдақ құбырлар арқылы жеткізіліп, ол топырақ бетіне біркелкі су ... ... ... ағу ... ... оған сіңеді. Суарудың бұд әдісі өзінше үш түрге бөлінеді: а) тақталап жайып суару, б) бороздалап суару және в) ... ... суды ... суарғанда су алдын ала тегістелген ұзын алқаптың бетімен жұқа қабаттанып ағызылып, ағып келе жатып топыраққа тігінен-тік ... ... ... ... ... ... ... топыраққа су олардың түбі мен іргесіне сіңеді де, ал су қаптатылатын бороздалармен суарғанда су ақпай, топыраққа ... ... ... ... ... енді ... суды ... суару үшін жан-жағы топырақтан жасалған палдармен қоршалған атыздар сумен толтырылып, су қимылсыз жағдайда тұрып топыраққа сіңеді.
Егісті беткейлеп суарудың мынадай ... бар: 1) ... ... ... ... ... ... жиналған су қоры суару аралық мезгілде жұмсалады; 2) Тек топырақ қана дымқылданады; 3) ... әр ... ... ... ... бар; 4) ... дымқылдығының кезекті суару аралығы кезеңінде айырмашылығының көптігі. Менің курстық жобамда жүйектеп және тақталап суару әдісін қолдандық.
3.1 ... ... ... ... ... ... суару кең қатарлы отамалы дақылдарды суару үшін (мақта егісі, жүгері, қант-қызылшасы, картоп, ... және ... ... ... ал кейде дәнді дақылдарды (себілген бороздалар) үшін де қолданылады.
Бороздалармен суару еңістік мөлшері 0,02...0,03 шамасындағы учаскелерде жүргізіледі. Суды бороздалар ... ... ... ... өздігімен ағып баруын қамтамасыз ету үшін оларды еңістікке әр шамадағы бұрышпен тілуге болады. Суарудың бұл әдісін сорланған топырақтарда ... ... ... ... ... ... ... жотасына, ауыл шаруышылық дақылдарына зиян еріген тұздар көтеріледі.
Бороздалардың классификациясы. Бороздалар өздерінің тереңдігіне қарай тайыз - 8...12 см, ... - 12...18 см және ... - 18...22 см ... үшке ... ал су ағызу жағдайына қарай суды үздіксіз ағызып тұратын (су толтырылмайтын) және доғал ... ... ... ... - ... трапеция тәрізді; террасты және саңылаулы бороздалар, ұзындығы жағынан - ұзын және қысқа бороздаларға бөлінеді.
Суару бороздаларын ... ... ... ... КОН - 2,3; КОН - 2,8; КОН - 2,8 - П; КРН - 4,2 ... культиватор - қопсытқыштары арқылы тіледі.
Жоғарыда көрсетілген бороздалар өзінің ... ... ... ... парабола тәрізді болады, олардың түбінің ені 10 см болып, тереңдігі 12...22 см болады және олардың баурай қатынасы 1:1 ... ... ... шаруашылығында көшет отырғызатын машиналармен сепкіштерді пайдалану үшін террасты бороздалар мен бермалы қолданады. Бұл бороздаларды тілу үшін культиваторларға қопсытқыштарға ... ... ... ... ... сушылардың жұмыс өнімін арттыру үшін кейбір жағдайларда тереңдігі 35-40 см ... ... Оны тілу үшін ... жасаушылар қолданылады.
Сулану нұсқасының бірігу шарттарына сәйкес ... ... үшін ... ... ... 0,5...0,6м, орташа топырақтар -0,6...0,8м және ауыр топырақтар үшін 0,8...1,1 м болады.
Жалпы борозда ... ... ... ... ... ... тең ...
Доғал бороздалармен суару. Әдетте, сумен толтырылған бороздалар еңісі аз және су сіңіру жылдамдығы аз ... ... ... ... горизонтальдарға параллельді, немесе сүйір бұрыштап тіледі. Жалпы доғал бороздалардың сыйымдылығы судың суару нормасының тең көлем сыйпатындай болу керек болғандықтан, олар ... ... ... Егісті суарғанда бороздалардың бас жағы тереңдігінің 1/3-ге тең бөлігі және оның соңғы жағының (3/4)-ке тең ... ... ... толтырылады. Суарып болғаннан кейін бороздалардың суланған бетінде қыртыс қабат пайда болады. Сондай-ақ өте терең доғал бороздалар өсімдіктердің қатар аралықтарын трактормен ... ... ... ... ... ... ... ұзындығын мына формула арқылы анықтайды:
ℓ=h2-h1/І ... және h1 ... бас жағы мен ... ... тереңдігі, әдетте олар 11...14 және 5...7 см шамасында болады;
і - борозданың еңісі.
Еңістің мөлшері і-0,0005 ... ... ... 50...80 м-ге тең деп ... ал ол і-0,001 болғанда 40...60 м және еңіс і-0,002 болғанда борозданың ұзындығы 30...40 м-ге тең ... ... ... ағызып тұратын бороздалармен суару. Бұндай бороздалар шаршы-ұялап және қатарлап себілген барлық отамалы дақылдарды беті тегіс, еңістігі і-0,002...0,02 мөлшеріндегі учаскелерді ... үшін ... ... ... және ... ... арқылы суару дақылдардың қатар аралықтарын баптауға және өнімді жинау жұмыстарын механикаландыруға кедергі жасамайды. Сондай-ақ бұндай бороздалармен ... ... ... су ... ... және құбылмалы болады. Борозда соңындағы артық су төменге ағызылып жіберіледі. Бороздалараға жіберілетін су мөлшері тұрақты болған жағдайда су оның ұзындығының 85...90% тең ... ... ... оған су жіберу тоқтатылады. Борозданың қалған бөлігі судың өздігінен ағып баруы арқылы дымқылданады. Бұл бороздалардың кемшілігі - олар біркелкі ... бас жағы мол, ал ... жағы аз ... ... ... ... және ... ауыр болған жағдайда су борозданың аяғына жеткенде топырақ қабаты толығынан ... ... ... ... су ... ... жіберіледі.
Төменге суды ағызбау, немесе оның мөлшерін кеміту үшін алғашқыда оған суды толығынан жіберіп, ол ... 2/3-ке тең ... ... оның ... екі есе ... ... ... суды құбылмалы мөлшерде жіберіп суару деп атайды.
Суару техникасының элементтеріне қойылатын талаптар. Суару техникасының элементтеріне бороздалардың ұзындығы мен оның ... ... ... су мен оны ... жіберу мерзімі жатады.
Бұл элементтердің барлығы бірімен бірі байланысты және суару нормасын егіске көлемі және тереңдігі жағынан біркелкі таратып, ... ... ... ... қамтамасыз етуі керек.
Жалпы бороздалардың ұзын болғаны жөн, өйткені бұндай ... ... ... ... ... ... астында қалатын жердің көлемі азаяды және өсімдіктердің қатар аралығын баптау жұмыстарын механикаландыру жағдайы ... Бұл ... ... үшін учаскелердің бетін тегістеу керек және борозданың еңісі басынан аяғына қарай біркелкі кішірейе беруі керек. ... ... ... ... мол және оны шайып кетпейтіндей болып, борозданың бойындағы топырақты біркелкі және керекті тереңдікке дымқылдандыратындай болғаны дұрыс. Бұл талапты орындау үшін ... ... ... мөлшерін суару мезгілінде реттеп отыру керек. Судың топыраққа сіңу жылдамдығы бірінші суарудан ... ... ... кеми ... ... оған жіберілетін судың мөлшері де өзгеріп отыруы керек. Борозданың көлденең қимасы есептелген судың мөлшерін өткізе ... және ауыл ... ... ... кедергі болмайтындай болуы керек. Оған су жіберу кезеңі топырақтың суару ноормасына тең су көлемін сіңіріп үлгеру ... ... ... ... ... ... элементтері шамамен талдау, немесе графикалық талдау есептерін ... және ... ... ... ... ... анықталады.
Суару техникасының элементтерін есептеу. Суару учаскесінің белгілі жағдайында борозданың көлденең қимасының нақтылы көлемі мен судың ағу ... және ... ... ... мен оың ... сіңу ... анықталады.
Есептеу жұмыстарын жүргізу үшін мынадай алғашқы мәліметтерді қабылдайды: борозданың ... - Н, оның ... ені - b=0,1 м, ... ... ... бұдырлық коэффициенті n=0,05, бороздадағы су тереңдігі h=(1/3)H, екі борозда аралығы (а), суару ... ... (m), ... ... ... (м3/га), судың бірінші сағат ішінде топыраққа сіңу жылдамдығы - w м/с, судың топырақты шаймайтын ағу жылдамдығы Vp=0,1...0,2 м/с, ... ... ... ... енін - В, ... - L деп, және ... еңісін - (і) анықтайды.
Ал төменгі шамалар формулалар арқылы анықталады: борозданың нақтылы көлденең ... ... м2 ; ... ... ... м; ... ... χ м; ... ... ...
С= 1/n Rу ... ... ағу жылдамдығы:
V=C√Ri м/с; ... ... Vp -дан кем ... ... ... су ... л/с; ... 1 метрге тең бөлігіне сіңетін судың көлемі:
χ = ... м, ... ... ... ал ... топырақтар үшін 2,5-ға тең болады)
Борозда топырағына судың сіңуінің ... ... χ ... ... ... - су ... ... көрсеткіші (α=0,4-0,6).
Борозданың ұзындығы:
Lб=36000q·t/m·a м; ... ... ... ... ... ... ... (L) еселеп жинақтайды.
Суару жұмыстарын дұрыстап ұйымдастыру үшін учаскесінің ... ... ... саны ... ... l ... ... ... ... ... ... ...
N2= ... дана; ... ... ... бойы ... бір ... ... бороздалардың саны:
N= N (t/T) дана; ... ... ... ... мөлшері:
Q= q· N м3/c; ... ... ... ... арнаулы ұсыныстарда келтірілетін мөлшерлермен салыстырылады.
Мысалы, Орта азия жағдайлары үшін бороздалардың ұзындығымен оларға жіберілетін судың мөлшерін еңістікпен (і) топырақтың су ... ... ... 14 - кесте арқылы қабылдауға болады.
Тегістелген еңістік мөлшері і=0,002-ден көбірек жерлерде және ыза судың деңгейі ... ... ... ... ... бороздалардың ұзындығын 500 метрге дейін жеткізуге болады. Осының арқасында суару жұмыстарын механикаландыруға жағдайы біраз жақсарып, сушылардың жұмыс өнімі артады. ... ... ... өте ұзын болғанда суару нормасының мөлшері 1500 м3/га дейін көбейіп кетеді.
3.2 Тақталап жайып ... ... ... ... ... ... жағдайлары. Суарудың бұл әдісін қолданғанда тақта бетіне су жайылып жіберілуінің салдарынан топырақ нығыздалып қалады; ... ... ... оның ... ... ... ... қабыршық пайда болып, одан судың булану мөлшері ... ауа ... және ... ... төмендейді. Сондықтан тақталап жайып суару әдісі қатар ... ... ... ғана ... үшін ... ... бұл әдіс ... мөлшері 0,002...0,02 шамасындағы учаскелерді сіңіре суару үшін де қолданылады. ... ең ... ... ... 0,002 - 0,007 ... ... ... классификациясы. Суды тақтаға жіберу жағынан олар суды бас жағынан және ірге жағынан жіберетін болып екі түрге бөлінеді. ... ... ... тар енді (1,8 - 3,6) және кең енді ... (30 - 40м); ... ... ... (50м) және ұзын (500м) болады.
Су бас жағынан жіберілетін тақталар көлденең еңістігі 0,002 шамасындағы учаскелерде жасалады. Су тақталары ... ... ... ... себу ... ... ... Еңісі өте үлкен және күрделі жерлерде топырақ палдарын сепкіштердің артына тіркелетін тар ... ... ... Ал енді жер ... ... ... ... палдарды ені 3,6 метрлік риджерлермен тіледі.
Себу агрегаты алға қарай жүргенде риджер сепкіш шүмегінің алдындағы топырақты тегістеп, жоғарғы ... ... ... биіктігі 16 - 25см және табаны 40 - 60 см тоқтатқыш палдар жасайды.Сөйтіп сепкіш ... ... пал ... ... ... ... тығыздалған топыраққа себеді.
Ал енді суару учаскелерінің еңісі өте қолайлы болғанда тақталардың ені 30 - 40 ... ... ... ... және пал жасағыштармен жасалады.
Су бас жағынан жіберілетін тақталармен суару процесі. Еңістің мөлшері 0,004-тен кем ... суды ... ... ... ал ... мөлшері 0,004-тен артық болғанда топырақ арнасында уақытша тілінетін құлақ арықтардан жібереді.
Суару учаскелерінде ... ... ... ... ... ... ... су уақытша тілінетін арықтардан төменгі оқ-арыққа жіберіліп, одан сифондар, түтіктер, ... бар ... ... және ... ... ... ... жыралар арқылы соңғы 3 - 5 тақталарға жіберіледі. Жіберілген су ... 0,7 - 0,9 ... ... ... сушы ... суды ... немесе брезентті бөгеттер арқылы тоқтатып, оны келесі 3 - 5 тақталарға жібереді. Осы тәртіппен суару жұмыстары ... ... ... ... ... ... жүргізіле береді. Одан кейін суару жұмыстары келесі, жоғарырақ ... ... ... ... ... ... ... сушылар суарылмаған құрғақ жермен жоғарыға қарай жүріп отырады. Оқ-арыққа су неғұрлым көбірек жіберілсе, соғұрлым сушының еңбек ... ... ... орта есеппен тәулігіне 1 - 2 гектар шамасында болады. Сондай-ақ оқ-арықтың көлденең және бой көрінісі 60 л/с-ден кем ... ... суды ... ... ... керек.
3.3 Су бас жағынан жіберілетін тақталарды суару техникасының элементтерін есептеу
Тақталап суару техникасының элементтеріне оның ұзындығы мен ені, ... бас ... ... судың сыбағалы мөлшері, суару учаскесінің ұзындығы және су ұстағыш палдардың биіктігі жатады. Осы элементтердің ... ... ... және ... ... ... су ... еңістің мөлшері мен жер бедерінің тегістігіне және суару нормасының мөлшеріне сәйкес болады. Оларды дұрыстап ... ... ... ... мен ... еңбек өнімділігін арттыруға мүмкіндік туады.
Жалпы суару техникасының элементтері тақтаға суару нормасының есептелген мөлшерін жібергенде топырақтың ... ... мен ... ... жоғарғы өнімділігін қамтамасыз етуі керек. Тақтаның ені мен палдардың биіктігін оларды жасау жағдайына ... ... ... элементтер есептеу арқылы анықталады.
Есептеу жұмыстары төмендегі тәртіппен жүргізіледі. Алдымен есептеу үшін ... ... ... жазып алады. Суару нормасының ең кем шамасы (m м3/га), алғашқы бірінші сағат ішінде ... ... сіңу ... (w, ... а=0,3 - 0,8-ге тең ... ... сіңу ... уақыт бойы құбылмалылығын бейнелейтін дәреже көрсеткіші, тақтаның будырмақтылық коэффициенті n=0,005, тақтаның ені (b), ... (і), ... ... еңі (В) және оның ... ... арқылы төменгі мөлшерлерді анықтайды. Сурау нормасы мөлшерінің топыраққа сіңуінің ұзақтығы: ... ... ... ... су жіберілетін тақтаның ұзындығы:
L=36000q·t/m м; ... - ... бас ... ... ... сыбағалы шамасы, l метрге тең еніне, л/с есебімен.
Бұл теңдіктегі m және t шамалары белгілі де, q және l ... ... q және l ... ... ілеседі және тақта мүмкіншілігінше ұзын болып, оның бас жағынан жіберілетін судың сыбағалы шамасы 2...15 л/с тең және ... ... ... 3 см кем ... етіп ... ... ... нормасының шамасы көбірек болғанда судың сыбағалы мөлшерін тақтаның есептелген ұзындығына анықтайды.
Есептеу жұмыстарын жүргізгенде тақтаның ... (l), ... ... ... (L) ... етіп ... q-ның шамасын анықтайды.
Тақтадағы су қабатының қалыңдығы (h):
h=0,2 q 0,5 · і-0,25 ... су ағу ... q 0,5 · і-0,25 ... ... су ағу ... (v) оның топырақты шшайып кету жылдамдығынан кемірек болып, 0,15 - 0,20 ... ... ... ... ... ... ... (С) тақтаның бетіне өсімдіктер өсіп кеткен кезеңде 4-ке, ал ... ... ... 7-ге тең ... ... 3,6 ... тең еніне (b) жіберілетін судың мөлшерін мына формула арқылы табамыз:
qn= q ·b л/с; ... ... ... ... ... ... оқ-арықтың санын:
N1=B/ln дана; ... ... ...
Ln= N1/B ... ... ... суарылатын тақталардың санын N, T сағат бойы үзіліссіз суарылады деп есептеп анықтаймыз:
N2= B/ Ln дана; ... ... ... ... ... ...
N= N2·t/T л/с; ... бір ... су ... ... ... qn· N л/с; ... су ... ... ... ... және еңістің мөлшері шамалы болған сайын суару тақталары қысқалау болып, тақтаның еңісі кеміген сайын оның бас жағынан жіберілетін судың ... ... ... Осының арқасында барлық тақта бетіне суару нормасының есептелген мөлшерін біркелкі ... ... ... ... ... ... сыртқа ағып кетпеуі үшін оның ұзындығының ауыр топырақтар үшін 5/6 - 6/7-ге тең ... ... ал ... ... үшін 6/7 - 9/10 бөлігіне жеткенде тақтаға су жіберу тоқтатылады. Неғұрлым тақта ұзын болса, соғұрлым онда жүргізілетін суару ... ... ... уақытша тілінетін құлақ арықтардың астында қалатын жердің көлемі азаяды. Сондықтан беті жақсы ... ... ұзын ... ... ... және кең ... ... судың мөлшері 500 л/с дейін жетіп, суару жұмыстарының өнімі өте жоғары болуы қамтамасыз етіледі.
Су ... ... ... ... ... көлденең еңісі 0,002-тен көбірек және жер бедері күрделі болған жағдайда ... Су бас ... ... ... ... су ... ... тақталар бірінен-бірі палдар арқылы бөлінбей, тереңдігі 25 - 30 см ... ... ... Бұл ... ... ... қазғыштармен тілінеді. Тақталардың ені сепкіштермен егінді жинайтын машиналардың еніне ... ... ... ... ... төменгі тәртіппен ұйымдастырылады.: алдымен су тақтаның бас жағынан жіберіліп, оның ағу жылдамдығы жер бедерінің күрделілігіне ... ... ... ... ... су ірге ... жіберіліп, суарылмаған учаскелер суарылады. Тақтаға жіберілетін судың шамасы 20 - 40 л/с ... ... ... өнімділігі аса үлкен болмайды, орта есеппен сменасына 0,7 - 1,5 га ... ... ... бұл ... ... ... топырақтың біркелкі дымқылданбауы және бороздадан фильтрацияға су шығынының болуының салдарынан ... ... ... өте ... ... ... ... суғару әдісі (қызылша)
Курстық жобамыздағы орындалатын бұл ... (17) және (29) ... ... байланысты есептейміз.
1 Жүйектердің көлденең қимасының ауданы:
ω = (b + m h )h = (0,05 + ... = 0,0044 м2
h = 1/3∙Н = 1/3∙12 = 4 м = 0,04 ... - ... ... - ... ... - жайпақтық коэфициенті, m = 1-1,5, ... ... ... ... периметр:
χ = в + 2h√1+m2 =0,05 + 2∙0,04√1+1,252 =0,19 м
* ... ... = ω/ ... м
* Жылдамдық коэфициенті:
С = 1/n Rу = 1/0,04∙0,0230,36=6,43 м0,5/сек
5 ... ағу ... = C√Ri = ... ... ... ... ... мөлшері:
q = ω·υ = 0,0044∙0,09=0,000396 м3/с=0,396 л/с
* Жүйектердің ... ... сіңу ... - суғару нормасы;
а - жүектердің ара қашықтығы;
χ' - боразданың 1 м ... ... ... ағу ... = ... ... ... λ = 2;
Топырақ саздақ болса λ = 2,5.
мұндағы
W1 - ... ... ... ішінде топыраққа сіңу жылдамдығы. Ол топырақтың түріне байланысты қабылданады;
α - су сіңіру көрсеткіші α = 0,3/0,8.
* ... ... = ... = ... = 307,15 ... ... әдісі (Көп жылдық шөп)
Курстық жобамыздағы ... ... ... ... (30) және (39) ... формулаларға байланысты есептейміз.
1 Суару номасы мөлшерінің топыраққа сіңуінің ұзақтығы:
сағат
мұндағы
W1 - бірінші сағат ішінде судың ... ... - ... ... α = 0,3 - 0,8 л/с.
2 Оқ - ... су ... ... ... = 36000 · q · t /m = 36000 · 2 · 4/1000 = 288 м
q - ... бас жағынан жіберілетін судың сыбағалы шамасы 2 / 1,5 м/с
3 Тақтадағы су қабатының қалыңдығы:
h = 0,2 · q 0,5 · i -0,25 = 0,2 · 2 0,5 · 0,01 -0,25 = 0,8 ... - жер ... ... су ... ... = c · q 0,5 · i 0,25 = 7 · 2 0,5 · 0,005 0,25 = 2,62 ... су ... оның топырақты шайып кету жылдамдығынан кемірек болып, 0,15 / 0,2 м/сағ шамасында болуы керек. Жылдамдық коэффициентінің ... (С) ... ... ... өсіп ... кезеңде 4 - ке, ал өсімдіктер өспеген жағдайда 7 - ге тең ... ... ... жіберілетін судың мөлшері:
qn = b · q = 2 · 3,6 = 7,2 л/с
мұндағы
в = 3,6 м ... ... ... учаскесінде суару жұмыстарын ұйымдастыру үшін: оқ-арықтың санын:
N1 = L/l = 550/288 = 2 ... ... ... ...
Ln= N1/B = 1,91/550 = 0,003 = 3 ... Бір ... суарылатын тақталардың санын N, T сағат бойы үзіліссіз суарылады деп есептеп анықтаймыз:
N2 = N1 B/b = 2·550/3,6 = 305 ... ... ... ... судың нақты мөлшері:
N = N2·t/T = 305∙4/24 = 51 л/с;
10 ... бір ... су ... оқ-арықтардың саны:
Qn = qn ∙ N = 7,2∙51 = 367,2 л/с;
4 ... ... ... ... ... жерге суды керекті мөлшерде және кезінде жеткізіп тұруының арқасында топырақтақ-экономикалық жағынан ең қолайлы су-ауа, тұз және қоректі режимі сақталып, оның ... ... ... ... ... енді өте ... топырақтық-мелиоративтік және гидрогеологиялық жағдайларда суару жүйесін жасау үшін ... су ... екі ... ... яғни жетіспеген суды жіберіп тұратын, ал артық суды ағызып жіберетін жүйелерді жобалаған жөн.
Жалпы ... ... үш ... ... ... тілінетін төсеніштелген және төсенішсіз ашық жүйелер; әр түрлі лотоктардан (тартпа) жасалатын тартпалы ашық жүйелер; трубадан жасалатын (жабық) жүйе.
Топырақ ... ... ... ... және ... ашық каналдар еңістің мөлшері 0,0005-тен кем болғанда канал-тартпалар еңістің мөлшері 0,002 - 0,0005 ... ... ... және ... ... жүйе-еңіс мөлшері 0,002 - 0,003 шамасында болып, трубопрводтық жүйе-еңіс мөлшері 0,003-ден көп ... ... ... ... ... ... жүйенің әр түрлі варианттарын техника-экономикалық салыстырулар нәтижесіне сәйкес қабылданады.
Егістікке арық-атыз жүйесі суармалы жерлерді ұйымдастыру жағдайына, жер бетінің бедеріне, топырақтық-мелиоративтік ... ... ... және шаруашылық орталықтарына үйлестіре орналастырылады.
4.1 Каналдарды жерге орналастырудың талаптары
Су таратқыш каналдарға магистралды және әр мақсатты таратқыштар жатады. Су ... ... ... су көздерінен су суару учаскелеріне дейін ағып келіп, құлақ-арықтар арқылы суару учаскесіне таратылады.
Әрбір суару ... ... ... ... ... ... ... суды суару үшін пайдаланылатын судың есептелген графигіне және белгіленген су ... ... ... ... ... ... каналдар кіші каналдарға жетекшілік етіп, беткі жағынан суару әдісін қолданғанда кіші каналдар суарылатын жерге жетекшілік етуі керек. Каналдардың жоталарға суды екі ... да ... ... ... ... ... жөн ...
каналдардың қимасы оларды сумен шайып кетуден, тосаптанудан және деформациядан ... ... ... ... ... ... ... ғана болып, оларды пайдалану коэффициенті және жалпы суармалы жерді пайдалану коэффициенті жоғары болуы керек;
каналдарды суару учаскесінің ауыспалы егіс ... ... ... шаруашылықта пайдаланылатын жерлердің шекараларына, жер бетінің бедеріне және оның топырақтық-мелиоративтік ... ... ... суару әдістерін тиімді пайдаланумен бірге ауыл шаруашылық ... ... ... ... ететіндей етіп орналастыру керек.
Әр шаруашылықта шаруашылық аралық таратқыштардан су алатын және оның мөлшерін жекелеп өлшейтін 1 -2жабдықтар болуы керек. Ал ... ... егіс ... суды осы ... басқа ауыспалы егіс учаскелеріне байланыссыз ала алатын болуы керек.
4.2 Суды ... ... және ... ... ... ... әсер коэффициенті (КДП)
Жобалар жасағанда есептелген су мөлшерінің мынадай номенклатурасы қолданылады: - ... ; ең кем - Qmin; ... - ... ... ... судың қалыпты мөлшері деп одан ұзақ уақыт ішінде өтетін судың ең жоғары ... ... Бұл ... одан ... ... ең көп мөлшеріне жақындау болады.
Каналдан өтетін ең кем су ... деп ол ... ... ... ... және су ... ... сәйкес өтетін судың ең кем мөлшерін айтады. ... ... ... ... ... деп ол ... аз ... ішінде өтетін судың қалыпты мөлшерінің көбейтілген шамасын айтады.
Каналдан ... ... ... мөлшері деп оның аяқ жағынан өтетін судың мөлшерін айтады.
Каналдан өтетін судың брутто мөлшері деп оның басынан ... ... ... мөлшерімен оның каналдағы шығынының қосындысына тең мөлшшерін айтады.
Ал суару жүйесінен өтетін судың брутто мөлшері деп бас каналдың бас жағынан ... ... ал одан ... ... ... ... деп - ауыл шаруышылық дақылдарын суару үшін танаптарға ... ... суды ...
Шаруашылық аралық суару жүйесінің каналдары, шаруаылық және шаруашылық ішіндегі танаптарға үздіксіз су тарататын каналдар қалыпты, ең кем және ... ... ... ... өткізу үшін есептеледі және су мөлшерінің ең негізгісі қалыпты брутто болып саналады.
Оқтын-оқтын жұмыс істейтін шаруашылық ішіндегі таратқыштар және учаскелік ... ... және ең кем ... су ... ... үшін есептеледі. Жалпы каналдың барлығы тәулік бойы жұмыс істеу жағдайына есептеледі.
Каналдан өтетін судың есепті нетто мөлшерін анықтау. Әрбір ауыспалы егіс ... ... ... ... ... ... (Qнетто) анықтау үшін гидромодульдің жинақталған графиктері жасалып, соны негізінде ... ... егіс ... және ... ... ... судың есепті графигі жасалады.
Суару каналдары арқылы жіберілетін судың ... ... ... ... формула арқылы анықталады:
Шаруашылық таратқыш канал үшін:
нт
Q хр = q х ∙ ωхр ; ... ... ... ... ... ... ... вр = q сев ∙ ωвр ; ... ... ... үшін:
нт
Q ур = m ∙ ωхр /T ; ... - ... ... ... ... нормалды, немесе еңкем нетто мөлшері, м3/с. Тұрақты каналдар үшін олар арқылы жіберілетін судың еңкем мөлшері қалыпты мөлшердің ... кем ... ...
ω - суарылатын жердің көлемі, гектар есебімен;
m - негізгі дақылдың суару нормасы, м3/га;
T - ... ... ... ...
q - ауыспалы егіс, немесе шаруышылықта суарылатын барлық жердің ... үшін ... ... гидромодуль графигінің есепті ординаты.
Гидромодуль ординатының ең көп мөлшері оның есепті мөлшеріне тең деп бұл ... он күн бойы ... ғана ... ... ... ... оның ... мөлшері барлық мөлшерлердің орташа шамасына тең деп белгіленеді және бұл ... оның он ... ... ең көп шамасына жақын болуы керек.
Каналдардан өтетін судың ... бірі мен бірі ... ... ... кіші ... үлкен каналға қарай жүргізіледі:
вр нт вр нт вр ... Q во = Q ур ; ∑ Q ур = Q вр ; ∑ Q вр = Qхр ... ... ... оқылады: үлкен канал арқылы жіберілетін судың нетто мөлшері одан бір ... су ... кіші ... ... ... ... брутто мөлшерінің қосындысына тең болады.
Шаруашылық ішіндегі таратқыш каналдар ... ... ... қалыпты және кем мөлшері су таратудың және ауыспалы егіс учаскелерінің танаптарында бригадалардың орналасу схемасына сәйкес мына жағдайларды ескере отырып анықталады:
* ... ... егіс ... суды ... ауыспалы егіс учаскесіне байланыссыз мөлшерде алып тұруы керек; көрші орналасқан ... егіс ... ... ... және ... жіберілетін судың мөлшері 100 1/с-тен көп болмаған жағдайда оларға жіберілетін суды кезеңдендіруге болады;
* усасдьбалар және ... ... ... суды ... ... ... ... үздіксіз алып тұруы керек;
* 200 - 250 л/с ... ... егіс ... ... ... ... мөлшері бөлшектенбейді және кезекпенен осы учаскені сумен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ал судың мөлшері өте көп болғанда олар шаруашылық ішіндегі таратқыш каналдарға таратылады;
* таратқыш каналдар арқылы жіберілетін су ... бір ... бойы ... ... ... ... культивациялаудың трактор арқылы жүргізілетін көлемін толық қамтамасыз ететіндей болуы керек;
* шаруашылық аралық таратқыштар және бас ... ... ... ... ... ... жіберілетін барлық судың есептелген мөлшеріне тең болады.
4.3 Каналдағы су шығыны
Каналдардағы су оның қабырғалары және түбінен фильтрацияға, су ... ... және оның ... ағып ... ... ... арқылы шығындалатын судың мөлшері барлық шығынның 98 % тең ... және ол ... су ... ыза судың және топырақтың су өткізбейтін қабатының тереңдігіне, каналдың жұмыс істеудегі үзілістеріне, оның көлденең қимасына және сумен толтыру тереңдігіне, ... ... ... ...
1 ... ... ұзындығы бойынша оның түбі және бүйірлері арқылы бір тәулік бойы топыраққа сіңіп ... ... ... ... ... каналдың суланған периметріне көбейткенге тең болады:
W = K( b + 2 λ h√1+ γ2 ) м3/ ... ... - ... ... ... - 1,1 - 1,4-ке тең канал бүйіплеріне судың капилярлық сіңуін ... ...
b - ... ... ені, метр есебімен;
h - каналдағы судың тереңдігі, метр есебімен;
γ - каналдың баурай қатынасы.
Неғұрлым канал мен оның ... ... ... және ... ... ... сайын, соғұрлым одан су шығыны көбейе береді. Каналдардың еңістерінің мөлшерінің кемуі оларда судың жылдамдығын кемітіп, олардың нақтылы ... ... ... және су ... көбейтеді. Канал суының шығыны оның көлденең қимасының гидравликалық тиімді және су ағу жылдамдығының оны шайып кету жылдамдығына ... ... ... ... ...
Каналдың көлденең қимасы белгіссіз болғанда, судың фильтрациялық шығынын шамамен ... ... ... анықтауға болады:
S = 0,063 K√Qнт м3/с, каналдың 1 км ұзындығына ... Q = 6,3 К/ √Qнт % ... 1 км ...
Арнаулы ғылыми-зерттеулер жүргізілмеген жағдайда фильтрация коэффициентінің шамасы: ауыр саздақ топырақтар үшін - 0,001...0,05; орташа және ... ... үшін ... ... ... үшін - ... сары топырақтар үшін - 0,25...0,50; ұсақ құмды топырақтар үшін 0,50...1,0; ұсақ түйірлі құмды топырақтар үшін - 1...5 және орта ... ... ... үшін ... 2...20 метр ... белгіленеді.
Каналдың барлық ұзындығы бойынша су шығыны:
S = b · l · Q / 100 м3/с; ... - ... ... ... ... формулалар арқылы каналдардағы су шығынын ыза судың деңгейі терең ... ғана ... ... ... ... өте ... жатпағанда каналдағы судың фильтрацияға шығыны азаяды. Бұндай жағдайда жоғарыда көрсетілген формулалар анықталған су шығынының мөлшері түзету ... (Kn) ... ... және аз ... ... істейтін каналдарда судың фильтрациялық шығынын анықтау үшін тұрақты каналдардағы су шығынын анықтайтын формулаларды қолданады, бірақ бұнда ... ... ... ... есептелген жұмыс істеу мезгілінде су сіңіруінің орташа жылдамдығы енгізіледі (Kвп), тәулігіне метр есебімен. Ал су сіңіру коэффицентінің мөлшері жұмыс істеп ... ... ... ... қою ... анықталады.
Каналдардан булануға шығын болатын судың мөлшері барлық су шығынының 2 % тең ... және оның 1 км ... ... ... мына ... ... ...
E = 0,016 · h ·e ( a + 2 γ ) м3/с; ... - ... ... ... м;
e - булану қабаты, тәулігіне метр есебімен;
γ - каналдың баурай қатынасы;
a - ... ... ... ... су ... ... в/ h;
Каналдың 1 км ұзындығы бойынша фильтрация мен булануға шығын болатын судың ...
Q nam = S + E м3/с; ... - ... өте аз ... оны ... ... ... ескермейді.
Суару жүйесін дұрыстап пайдаланғанда судың каналдың бүйірлеріне жайылып кетуін толығынан болдырмауға болады. ... енді ... ... шығын болатын судың нақтылы мөлшері өте көп болады және олар ... ... ... шамасы кеміген сайын (процент есебімен) түседі.
Каналдың пайдалы әсер ... ... оның ... ... ... ... басынан өткен судың мөлшеріне бөлгенге тең болады, яғни Qнт: Qбр ... ... ... кіші каналдан үлкен каналға қарай формула арқылы анықталады:
бр бр ур ... = ∑ Q вф / ∑ Q вф + S ур ; ηур = ∑ Q ур / ∑ Q уф +S хр ; ... ... жүйесінің К.П.Д.-сі шаруашылық, шаруашылық ішіндегі, учаскелік таратқыштар, уақытша ... ... су ... ... және ... ... тең ... = η хр· η вр· η ур· ηврор ; ... - ... ... ... ... - ... ... таратқыштардың ортаа К.П.Д.-сы;
ηур - шаруашылық таратқышқа жасалатын учсакелік таратқыштардың орташа К.П.Д.-сы;
ηво - ... ... ... ... тілінетін құлақ арықтар мен оқ-арықтардың орташа К.П.Д.-сы.
Суару жүйесінің пайдалы әсер коэффициенті дегеніміз - егістік жерге жіберілетін судың ... (Vвт) ... ... ... ... келген судың аумағына қатынасы болады.
η =υнт /υ вр = Qнт · t / Q вр · = (1-∑ σ · l · Q/100/ Q бр)· t / T; ... бр = Qнт +∑ σ · l · Q/100 ... - ... ... ... ...
t− мезгілінде егістікке судың Qнт мөлшерін жіберу ұзақтығы;
T - Q бр мөлшеріндегі суды өткізетін бас каналдың жұмыс ... ...
Q бр - ... ... ... су көздерінен алынатын судың ...
σ - ... ... 1 км ұзындығындағы су шығыны, % есебімен;
Q - ... ... ... ... судың мөлшері;
1- Q мөлшеріндегі суды жіберетін каналдардың ұзындығы, км есебімен.
Сондай-ақ суару жүйесінің К.П.Д.-сі бас каналдан уақытша тілінетін ... ... ... ... ... ... тең ...
η = ηмк· ηхр · η вр · η ур · η врф ; ... ... ... ... ... суару каналдарының ұзындығы көбейіп, олардан су шығыны да көбейе түседі және жүйенің К.П.Д.-сі кемиді. Нетто көлемінің 1000-нан 5000 нектарға дейін ... ... ... ... 0,75...0,80-тен 0,65...0,60-ге дейін кемиді.
Суару каналдары жіберілетін судың ... ... ... екі ... ... ... Шамамен есептегенде мына формуланы қолданады:
Q бр = Qнт / η; ... - ... ... ... судың қалыпты нетто мөлшері;
η - каналдар жүйесінің К.П.Д.-сі; бас ... және ... ... үшін 0,75...0,80-тен кем болмауы керек, таратқыш каналдар үшін - 0,80...0,90, ал уақытша тілінетін ... ... үшін - ... ... келтірілген мөлшерден аз болған жағдайда, каналдар фильтрацияға шығын болатын судың мөлшерін кемітетін арнаулы ... ... ...
2 Әп каналда болатын су шығынын дәлірек анықтау үшін мына ... ... ...
Q бр = Qнт + S; ... каналдарынан су шығынын есептеу және олар арқылы жіберілетін судың брутто мөлшерін кіші каналдан үлкен каналға қарай анықтайды.
Уақытша тілінетін құлақ-арық ... ... ... ... ... нт
Q врф = Qврф + Sбрф; ... тілінетін құлақ-арықтардың су шығыны 0,05...0,10-ке тең деп санап, оның К.П.Д.-сі - 0,90...0,95-ке тең болады.
Уақытша тілінетін ... ... ... шығынын анықтағанда оның есепті орташа ұзындығын нақты ұзындығының жартысына тең деп санайды. ... ... ... ... ... ... ... одан бір мегілде су алатын кіші каналдар арқылы өтетін судың есепті брутто ... ... ... ... су ... қосу арқылы анықталады. Учаскелік және шаруашылық ішіндегі су тартқыш каналдар арқылы ... ... ... шамалары:50...75...100...125...150...200...250...300 л/с.
бр ... стк = Qма к + Sст к; ... ... ... бас және ... ... ... шығын болатын судың мөлшерін әдетте су бөлгіш сағалар аралығы учаскелері үшін анықтайды. Бұл каналдар арқылы жіберілетін судың мөлшерін анықтау үшін су бөлу ... ... онда ... ... және олар ... жіберілетін судың нетто мөлшері, су шығыны, әр канал арқылы жіберілетін судың ... ... ... көрсетіледі және стрелка арқылы судың ағу бағыты көрсетіледі.
Бір мезгілде жұмыс істейтін шаруашылық ішіндегі, немес учаскелік таратқыштар арқылы ... ... ... брутто мөлшерінің қосындысы осы каналдарға су жіберіп тұратын шаруашылық таратқышына ... ... су ... ... болмауы керек.
Шаруашылық ішіндегі және учаскелік таратқыштар арқылы ... ... ... ... ... қолданғанда олар арқылы шашыратылатын судың мөлшерімен үйлестіріледі.
Бір мезгілде жұмыс істейтін құлақ арықтармен ... ... ... ... және ... ... сәйкес белгілеп, каналдарды сумен шайып кетпейтіндей және үлкен каналдан кіші каналға су өздігінен ағатындай ... ... ... ... ... ... ... немесе олардың суарылатын көлемі өзгергенде, сондай-ақ кейбір құрғақ мезгілдерде ... ... ... ... ... көбірек су керек болып қалады. Суару жүйелерінің жобаларында судың бұндай мүмкін болған көбейуін ... ... ... ... ... = K ф · Qн ; ... ... және ... ... үшін Qн 10 м3/с ... Кф - ... болады.
Кезекпен жұмыс істейтін шаруашылық ішіндегі таратқыштар және құлақ-арықтарда су тездетіліп ... ... ... ... ... (40) және (57) ... ... ... есептейміз:
* Суғарылатын егістікке (магистральды канал) ... ... ... мөлшерін анықтаймыз:
Qнтмх = qмaх· F = 0,7 · 440 = 308 л/с
мұндағы
qмaх - ... ... ең ... ... ... ... каналдағы судың мөлшері 250 л/с ... ... Q ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 108 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
Мақтарал ауданының сұлу табиғаты және экологиялық мәселелерін болдырмау жолдары13 бет
Мақтаралдың мақтанышы мен байлығы 13 бет
ОҚО Мақтарал ауданында мақта өсіруге арналған суғару арықтарының сапасын жоғарылату мақсатында арыққазғыш КДУ-2/1 дамба нығыздағыштың жұмысшы органын жобалау56 бет
ОҚО Төлеби ауданына қарасты «Алмалы» шаруа қожалығының 450 га көкөніс дақылдары алқабын суғару жүйесінің жобасы20 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы жағдайында тәтті бұрыш дақылын өсіру47 бет
Қазақстан жеріндегі Ұлы жібек жолы6 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
Егін алқабын есептеу құрлымы7 бет
Мақтарал ауданының жергілікті бюджетін жоспарлау және болжауды ұйымдастыру70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь