Мұнайды алғашқы өңдеу туралы


І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.1. Мұнайды алғашқы өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2.1.1. Дистилляция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.1.2. Алғашқы айдау өнімдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.2. Алғашқы айдау қондырғыларын кластарға бөлу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
2.2.1.Мұнайды алғашқы айдау қондырғыларының технологиялық жүйелері..7
2.2.1.1.Атмосфералық құбырлы қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
2.2.1.2. Вакуумды құбырлы қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
2.2.1.2.1. Май варианты бойынша мазутты вакуумды айдаудың технологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.2.1.2.2. Насадкалы колонналардағы мазуттың вакуумды (терең вакуумды) айдалуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.2.1.2.3. Мазутты фракционирленуінің дәлдігі үшін майлы дистиллятты алуда айқасқан насадкалы колонналар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2.1.2.4. Вакуумды колоннаның конденсациялы.вакуум түзілу жүйесі ... ... .14
2.3. Шикізат пен өнімдер сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.4. ЭЛОУ.АВТ.6 қондырғысының мазутты вакуумда айдау блогының принципиалды схемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
Біздің республикамыздың жер қойнауы жердің маңызды пайдалы қазбалары – мұнай мен газға бай екендігі мәлім.
Археологтар мұнайды пайдаланудың басталу уақытын біздің заманымызға дейінгі 6 мың жылдыққа байланыстырады. Біздің заманымызға дейінгі 3 мың жылдықта Қосөзен мен Мысыр мемлекеттерінде кірпіштен және тастан салынған үйлердің, бөгеттердің, кеме тоқтайтын жерлердің және жолдардың құрылысын салу үшін қолданылған мастиканы дайындау үшін құммен және әкпен араластыра отырып, байланыстыратын және су өткізбейтін зат ретінде асфальтті пайдаланған.
Мұнай және газ – теңдесі жоқ өте құнды пайдалы қазба. Оларды өңдеуден шыққан өнімдерді жай тұрмысқа да және мемлекетті қорғауға да қажет. Олар өндірістің барлық саласында, көліктің барлық түрлерінде, соғыс және азаматтқ құрылыста, ауыл шаруашылығында, үй қызметінде, энергетикада және т.б. да қолданады. Соңғы бірер он жылдықта мұнай мен газдан көп мөлшерде әртүрлі мынандай химиялық материалдар ала бастады: пластмассалар, жасанды талшықтар, жасанды каучуктер, лактар, жуғыш заттар, минералды тыңайтқыштар және басқа. Мұнайды бекер «қара алтын» деп атамайды. Осы ғасырды мұнай мен газдың дәуірі деп атайды. Бұл кездейсоқтық емес, себебі дүние жүзі мемлекеттерінде елді мұнай мен газ қорымен қамтамасыз етуге баса көңіл аударылуда және солай бола береді.
1 Нұрсұлтанов Ғ.М., Абайұлданов Қ.Н. Мұнай және газды өндіріп, өңдеу. Алматы: Өлке, 2000. – 456б.
2 “Органикалық заттардың химиялық технологиясы” мамандығына арналған “ Мұнай шикізатының өңдеу технологиясы ” пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен. Алматы: ҚазҰТУ, 2009. – 66б.
3 Омаралиев Т.О. Мұнай және газ өңдеу химиясы және технологиясы. I – бөлім. Құрылымды өзгертпей өңдеу процестері. Оқу құралы. Алматы: Білім, 2001. – 399б.
4 Омаралиев Т.О. Мұнай мен газ отын өндіру арнайы технологиясы. Алматы: Білім, 2002. – 298б.
5 Бишімбаева Г.Қ., Букетова А.Е. Мұнай және газ химиясы мен технологиясы. Алматы: Бастау, 2007. – 242б.
6 www.google.ru
7 Леффлер У.Л. Переработка нефти. / Пер. с англ. Москва: ЗАО Олимп-Бизнес, 1999. – 224 с.
8 Гуревич И.Л. Технология переработки нефти и газа. Ч.1. М.:1972.- 360с.
9 Альбом технологических схем процессов переработки нефти и газа. / Под ред. Б.И. Бондаренко. – Москва: Химия, 1983. – 128 с.
10 Ахметов С.А. Технология глубокой переработки нефти и газа. Уфа: Гилем, 2002. – 672 с.
11 Практикум по технологии переработки нефти. / под ред. Смидович Е.В. и Лукашевич И.П. Изд. 3-е, пер и доп. Москва: Химия, 1978. – 288 с.
12 Сарданашвили А.Г., Львова А.И. Примеры и задачи по технологии переработки нефти и газа. Москва: Химия, 1980. – 272 с.
13 Эрих В.Н., Расина М.Г., Рудин М.Г. Химия и технология нефти и газа. Москва: Химия, 1985. – 436 с.
14 Танатаров М.А., Ахметшина М.Н., Фасхутдинов Р.А., Волошин Н.Д., Золотарев А.А. Технолгические расчеты установок перработки нефти. Москва: Химия, 1987. – 352с.
15 Основные процессы и аппараты химической технологии. / Под ред. Ю. И. Дытнерского. Москва: Химия, 1991. – 496 с.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.1. Мұнайды алғашқы өңдеу ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.1.1. Дистилляция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2.1.2. Алғашқы айдау өнімдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2.2. Алғашқы айдау қондырғыларын кластарға бөлу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.2.1.Мұнайды алғашқы айдау қондырғыларының технологиялық жүйелері..7
2.2.1.1.Атмосфералық құбырлы қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
2.2.1.2. Вакуумды құбырлы қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.2.1.2.1. Май варианты бойынша мазутты вакуумды айдаудың технологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.2.1.2.2. Насадкалы колонналардағы мазуттың вакуумды (терең вакуумды) айдалуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2.1.2.3. Мазутты фракционирленуінің дәлдігі үшін майлы дистиллятты алуда айқасқан насадкалы колонналар ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2.1.2.4. Вакуумды колоннаның конденсациялы-вакуум түзілу жүйесі ... ... .14
2.3. Шикізат пен өнімдер сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.4. ЭЛОУ-АВТ-6 қондырғысының мазутты вакуумда айдау блогының принципиалды схемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... .21

КІРІСПЕ
Біздің республикамыздың жер қойнауы жердің маңызды пайдалы қазбалары - мұнай мен газға бай екендігі мәлім.
Археологтар мұнайды пайдаланудың басталу уақытын біздің заманымызға дейінгі 6 мың жылдыққа байланыстырады. Біздің заманымызға дейінгі 3 мың жылдықта Қосөзен мен Мысыр мемлекеттерінде кірпіштен және тастан салынған үйлердің, бөгеттердің, кеме тоқтайтын жерлердің және жолдардың құрылысын салу үшін қолданылған мастиканы дайындау үшін құммен және әкпен араластыра отырып, байланыстыратын және су өткізбейтін зат ретінде асфальтті пайдаланған.
Мұнай және газ - теңдесі жоқ өте құнды пайдалы қазба. Оларды өңдеуден шыққан өнімдерді жай тұрмысқа да және мемлекетті қорғауға да қажет. Олар өндірістің барлық саласында, көліктің барлық түрлерінде, соғыс және азаматтқ құрылыста, ауыл шаруашылығында, үй қызметінде, энергетикада және т.б. да қолданады. Соңғы бірер он жылдықта мұнай мен газдан көп мөлшерде әртүрлі мынандай химиялық материалдар ала бастады: пластмассалар, жасанды талшықтар, жасанды каучуктер, лактар, жуғыш заттар, минералды тыңайтқыштар және басқа. Мұнайды бекер қара алтын деп атамайды. Осы ғасырды мұнай мен газдың дәуірі деп атайды. Бұл кездейсоқтық емес, себебі дүние жүзі мемлекеттерінде елді мұнай мен газ қорымен қамтамасыз етуге баса көңіл аударылуда және солай бола береді.
Қазіргі кезге дейін мұнайды пайдалануды энергиялық және көліктік бағыт негізгі және басым болып отыр (өндірістің шамамен 90% дейін), былайша айтқанда оны энергетикада және көлікте қозғалтқыш отыны түрінде қолданылуы (автобензин, реактив, дизель, және қазан отыны) басым. Бұл жағдайда мұнайдың басқа жанғыш қазбалардың арасында арзандығымен, жоғары колориялығымен, ыңғайлығымен, тазалығымен және жоғары концентрациялы энергия қоры болуымен және іс жүзінде қозғалтқыштар отынын өндіруде жалғыз көз екендігімен түсіндіріледі. Жалпы мұнайды дүниежүзілік экономикада пайдалану бағытында оның электр және жылу энергетикада үлесін қазан пеш отыны есебінде қолдануды азайту, ал оның көліктік қозғалтқыш отыны және мұнай химиялық шикізат есебінде көбейту көзделген. Мүнайдың пайдалану құрылымының былай өзгеруі соңғы жылдарда оның ішкі жану қозғалтқыштары бар көлікте қолданылуы, энергетикадағы қолданылуының өсуіне қарағанда, жедел болғандықтан, былайша айтқанда, қозғалтқыштандырудың электрлендіруден көп ілгері болғандығынан деп түсіндіріледі.




2.1. Мұнайды алғашқы өңдеу
Мұнай өте күрделi парафиндер, нафтендер, ароматикалы және аралас көмірсутектердің бiр-бiрiнде еритiн, молекулалық массасы және қайнау температуралары әр түрлi қоспалардан тұрады. Оны бiрегей жеке компоненттерге бөлу мүмкiн емес және ондай бөлу мұнай өнiмдерiн өндiрiсте пайдалануда қажет емес те. Іс жүзiнде мұнайды көмiрсутектерiнiң фракцияларына және топтарына бөледi де, олардың химиялық құрамын өзгерту мақсатында өңдейдi. Мұнайды өңдеу алғашқы (бiрiншi) және екiншi процестерне бөледi. Алғашқы процестерiне мұнайды, қайнау шектерiмен бiр бiрiнен айырмашылығы болатын, фракцияларға бөлудi, ал екiншiге- термиялық пен термокаталитикалық өңдеу процестерiн, тағы да мұнай өнiмдерiн тазалауды жатқызады.
Мұнайды алғашқы өңдеудегi негiзгi алғашқы немесе тура айдау болып саналады, оны дитилляция мен ректификация қолданып жүргiзедi.

2.1.1. Дистилляция
Дистилляция немесе айдау деп - сұйықтықтардың өзара еритін қоспасын фракцияға, бiр бiрiнен және бастапқы қоспадан да қайнау температурасымен айырмашылығы болатын, бөлу процесiн айтады. Айдау процесiне қоспа қайнағанға дейiн қыздырылады, осының нәтижесiнде ол аздап буланады. Пайда болған бу бөлiнiп конденсацияланады. Айдау арқылы құрамы жағынан бастапқы қоспадан айырмашылығы бар, дистиллят және қалдық алады. Айдауды бiр қабат, көп рет немесе бiртiндеп буландырумен жѕргiзедi.
Үздiксiз жұмыс iстейтiн қондырғыларды өндiрiстiк процестердiн негiзiн мұнайды бiр қабат және көп рет буландыру құрайды. Бiр қабат буландыру мен айдауды мұнайды белгiлi температураға дейiн қыздырады да, бу фазасына өткен барлық фракцияны сұйық фазада бiр рет сеператорда бөледi.
Фазаны бөлу процесiн көп рет жүргiзуде бiр қабат буландыруды бiрнеше рет қайталайды. Мысалы, мұнайды көп рет буландыруды, ал алғашқысын одан жеңiл бензин фракциясын алатындай температураға дейiн қыздырады да, оны сұйық фазадан бөлiп алады. Екiншi сатысында, қалған сұйық фазаны жоғарылау температурада, мысалы, 350[0]С қыздырып, одан ауыр бензин, реактив және дизель отындарын бөледi. Мұның қалдығын гудрон дейдi. Яғни мұнайды бiртiндеп көп рет қыздырып, буландырып, әр кезде бу фазасын сұйықтан айырады.Түзiлген бу және сұйық фазаларды колонналарда ректификациялайды. Сонымен мұнайды өндiрiстiк процестерi бiр рет пен көп рет буландыруымен айдаудың жалғасуына және бу мен сұйық фазаны одан әрi ректификациялауға негiзделген.
Бiртiндеп буландыруда қыздырудың нәтижесiнде түзiлген бу айдау аппараттынан үздiксiз шығарылып отырады. Бiртiндеп буландыруды мұнайды лабораторияда колбадан, кубтан айдау тәжiрибесiнде қолданылады, ал өндiрiсте мұнайды ертеректе куб қондырғыларында қолданып келсе, қазiр оларды пайдаланбайды.
Бiр рет буландыру процесiнiң бiртiндеп буландырудан артықшылықтары бар. Бiр рет буландыруда төменгi қайнаушы фракциялар буға айналып, аппарат iшiнде қалады да, жоғары қайнаушы фракциялардың сыбағалы қысымын төмендетедi. Бұл айдауды салыстырмалы төмен температурада жүргiзуге мүмкiндiк бередi.
Бiртiндеп буландыруда керiсiнше жеңiл фракцияларды алдымен бөлiп алады, ал ауырларын соңынан бөледi. Сондықтан буға айналған және аппараттан бөлiнген жеңiл фракциялар ауыр фракциялардың қайнау температурасына әсер етпейдi. Жеңiл фракциялардың әсерi арқасында бiр рет буландыруды пайдалана отырып, бiртiндеп буландыруға қарағанда, айдалатын шикi заттың температурасын 50-100[0]С төмендетуге болады. Қазiр мұнайды айдау қондырғыларында бiр рет буландыруды көп пайдаланады.
Мұнай құрамында атмосфералық қысымда 400-500[0]С және одан да жоғары температура аралығында қайнайтұғын көмiрсутектердiң болтындығы, бұл көмiрсутектердiң термиялық тұрақтылығы тек 380-400[0]С дейiн -ақ сақталатыны белгiлi. Одан жоғары температурада олардың ыдырау процесi көмiрсутектердiң крекингi басталады, тағы да мұнайдың жоғары қайнаушы көмiрсутектерiнiң термиялық жағынан көп төмендiгi белгiлi. Көмiрсутектердiң ыдырауын болдырмау үшiн олардың қайнау температурасын төмендету қажет. Оған мұнайды вакуумда айдау арқылы жетедi. 450-500[0]С температура аралығында атмосфералық қысымда қайнайтұғын мұнай фракцияларын вакуумда (қалдық қысым 3-5кПа ) 200-250[0]С айдап бөлуге болады. Мұнай өңдеу тәжiрибесiнде қайнау температураны төмендету үшiн су буын да пайдаланады, мұнда оның әсерiмен көмiрсутектердiң сыбағалы қысымы төмендейдi.

2.1.2. Алғашқы айдау өнімдері
Мұнайды атмосфералық қысымда алғашқы айдау нәтижесінде мынадай өнімдер алынады:
Негізінен пропан мен бутаннан тұратын сұйытылған көмірсутекті газ (тұрақтандырушы басты фракция). өнім мөлшері мұнайдың кен орнындағы қондырғыларда қаншалықты терең тұрақталғанына байланысты болады. Бұл өнімді күкіртті қосылыстардан тазартылған соң, шаруашылықта отын, газдарды бөлу қондырғыларына, шикі зат есебінде пайдалануға болады.
Бензин фракциясы. 30-180[0]С аралығында айдалады. Каталитикалық риформинг қондырғыларында шикі зат есебінде қолданады, кейбір кездерде автобензин компоненті есебінде де пайдаланылады.
Керосин фракциясы. 120-315[0]С аралығында айдалады. Ауареактивті қозғалтқыштарда, жарық алуда, тракторлардың карбюратор қозғалтқыштарында отын есебінде пайдаланылады. Гидротазалау, сілтімен әрекеттеу немесе меркаптансыздандыру қондырғыларында күкіртті қосылыстардан бөлу және пайдалану сапасын жақсарту мақсатында қосымша әрекеттеуден өтеді.
Дизел фракциясы. 180-350[0]С аралығында айдалады. Бұрын дизел фракциясын атмосфералық газойл, соляр майы деп атап келді. Бұл фракцияны автомобилдерде, тракторларда, тепловоздарда, теңіз және өзен кемелерінде орналасқан дизел қозғалтқыштардың отыны есебінде пайдаланылады. Қажет болған жағдайда, оны гидрогенизациялық әдіспен күкірттен тазалайды.
Мазут. Бұл мұнайды атмосфералық айдаудың қалдығы. Қазан отыны есебінде пайдаланады, кейбір кездерде термиялық крекинг қондырғысының шикі заты бола алады.
Мазутта вакуумда айдаудан алынатын өнімдер ассортименті, мұнайды өңдеу вариантына байланысты. Мазутты өңдеудің екі жүйесі бар: май және отын алу.
Май алу жүйесінде мазутты өңдеуден 2-3 дистиллятты фракциялар алады, оның әрқайсысын одан әрі тазалаудан өткізеді; тазаланған өнімдерді әртүрлі қатынастарда араластырып, базалық майлардың қажетті сорттардан дайындайды.
Отын алу жүйесі бойынша, әдетте бір фракцияны, 350-500[0]С аралығында қайнайтұғын бөледі, оны каталитикалық крекинг немесе гидрокрекинг процестерінде шикі зат есебінде пайдаланады. Бұл фракцияны кейбір кезде вакуум газойлі деп те атайды.
Гудрон-мазутты вакуумда айдаудан қалған қалдық; термиялық крекинг, висбрекинг, кокстеу, битум және майлар өндіру қондырғыларында пайдаланады.

2.2. Алғашқы айдау қондырғыларын кластарға бөлу
Құбырлы қондырғылардың ректификациялау колонналарындағы қысымға байланысты, олар атмосфералы (АҚ), вакуумды (ВҚ) және атмосфералы-вакуумды (АВҚ) болып бөлінеді. Булану дәрежесінің санына қарап, құбырлы қондырғыларды бір, екі, үш және төрт рет буланушы дер бөледі. Бір рет буландырумен айдау қондырғыларында мұнайдан бір ректификациялаушы коллонада атмосфералық қысымда барлық дистилляттарды - бензиннен бастап тұтқыр цилиндр майына дейін алады.
Екі рет буландыру қондырғыларында гудронға дейін айдауды екі сатыда жүргізеді: әуелі мұнайды атмосфералы қысымда мазутқа, одан кейін оны вакуумда гудронға дейін айдайды. Бұл процестерді екі ректификациялаушы коллоналарда іске асырады; оның біріншісінде атмосфералық қысым, екіншісінде - вакуум ұсталынады. Мұнайларды мазутқа дейін буландыруда атмосфералық қысымда екі ректификациялаушы коллоналарда жүргізуге болады: біріншісінде ол бензинді ғана алады және бензинсізденген мұнай айдаудың қалдығы болады; екінші коллонада бензинсізденген мұнай жоғарылау температурада мазутқа дейін айдалады. Мұндай екі коллоналы қондырғылар атмосфералық құбырлы (АҚ) тобына жатады.
Үш рет буландыру қондырғыларында мұнайды айдауды үш коллоналарда жүргізеді: екі атмосфералық және бір вакуум коллонасында. Мұнайды үш рет буландыру қондырғысының басқа түрі болып бір атмосфералық және екі вакуумды коллоналардан тұратын АВҚ саналады. Екінші вакуум коллонасы гудронды буландыра түсуге арналған, онда негізгі вакуум коллонасына қарағанда, тереңдеу вакуум ұсынылады.
Төрт рет буландыру қондырғысы, АВҚ - ның бастапқы бөлігінде бензинсіздендіруші атмосфералық коллонасынан және соңғы бөлігінде гудрон үшін буландыра түсетін вакуум коллонасынан тұрады.
Қазіргі кезде мұнайды алғашқы айдауды атмосфералық қысымда істейтұғын құбырлы қондырғыларда (АҚ) жүргізіп, одан мөлдір өнімдер - бензин, керосин, дизел (газоил) фракцияларын алады. Мұнай айдаудың қалдығын (өнімнің бастапқы қайнау температурасы 300-360[0] С) мазут дейді. Егер мазутта қазан отынын көп алу қажет болған жағдайда, онда айдаушы атмосфералық қысымда жүргізумен шектейді. Мұнай шикі заты жеткіліксіз жағдайда, мұнай өңдеу бағыты тиімсіз болып саналады.
Мөлдір мұнай өнімдерінің мөлшерін, оның мұнайдың бастапқы құрамындағыдан көп өндіру үшін, мазутты әртүрлі термиялық және каталитикалық процестерді қолданып, те,рең химиялық өңдеуге салады. Мазутты терең өңдеудің көп қолданып жүрген жүйесі бойынша, оны дистиллятты фракцияларға және бастапқы қайнау температурасы 490-520[0] С жоғары тұтқырлы қалдыққа - гудронға алдын ала бөлу көзделеді. Мұндай бөлуді вакуумды құбырлы қондырғыларда (ВҚ), 5-8 кПа қалдық қысымда жүргізеді. Алынған дистиллятты фракциялар және гудрон дара ағым күйінде одан арғы өңдеу жіберіледі.
Гудронға дейінгі айдауды, егер мазутта атмосфералық және мазутты вауумдық айдауды бір құрастырма қондырғыда атмосфера-вакуумды құбырлы (АВҚ) қондырғыларда жүргізеді.
Көпшілік зауыттарда мұнайды атмосфералық және мазутты вакуумдық айдауды бір құрастырма қондырғыда атмосфера-вакуумды (АВҚ) қондырғыларда жүргізеді.

2.2.1. Мұнайды алғашқы айдау қондырғыларының технологиялық жүйелері
2.2.1.1. Атмосфералық құбырлы қондырғылар
Олардың технологиялық жүйесіне қарап, мұнайды бір рет және екі рет буландыру қондырғыларына бөледі.
Бір рет буландыру қондырғысында (1(а)-сурет.)мұнай жылу алмастырғыштармен құбырлы пеш арқылы ректификациялық колоннаға беріледі, оның эвапорациялық кеңістігінде бір рет булану жүреді. Одан кейін колоннаның консентрациялық бөлігінде булар ректификацтялаудың нәтижесінде мақсатты фракцияларға бөлінеді, ал айдаушы бөлігінде шикі заттың сұйық фазасынан тағы да ректификациялаудан тез қайнаушы фракциялар бөлінеді.

I -- мұнай; II -- газ; III -- бензин; IV -- керосин; V -- дизельді фракция; VI -- мазут; VII -- су.
1-сурет. Мұнайды бір рет және екі рет буландырудың атмосфералық айдау жүйесі
Екі рет буландыру қондырғысында (2(б)-сурет.) жылу алмастырғыштарында қыздырылған мұнай бензинсіздендіруші деп аталатын коллонаға беріледі. Бұл коллонаның эвопорациялаушы кеңістігінде мұнайдың булануы жүреді. Мұнай 200-240[0]С дейін-ақ қыздырғандықтан, түзілген бу мөлшері аз және онда негізінен бензиін фракциялары болады. Концентрацияланушы бөліктің ректификациялаушы табақшаларында бензин ауыр фракциялардан бөдінеді де колонадан бу күйінде шығып кетеді. Бензинін бумен бірге мұнайды алғашқы айдаудан ілесіп келген су буы және газдар да бөлінеді.
Осылай жартылай бензинсізденген мұнай колоннаның түбінен құбырлы пеш арқылы негізі атмосфералық колоннаға беріледі, онда мұнайдың қайталап булануы және булардың ауыр бензинге, керосин және дизел фраксияларына ректификацияланып бөлінуі орын алады. Қалдықта мазут қалады.
Бір рет буландырудың жетістігі жеңіл және ауыр фракциялар бірге буланады. Бұл әдіс мұнайды салыстырмалы төмен темпратурада қыздырумен ауыр компонеттерді тереңірек бөлуге мүмкіндік береді. Бір рет буландыру қондырғылары ықшамды, құбыр желісі қысқа, отынды басқа қондырғыларға қарағанда, аз қажет етеді.
Бірақ құрамында бензин фракциялары көп (15% жоғары )мұнайларды осы типтес қондырғыларда айдалғанда, жылу алмастырғыштарда және пештегі иілген құбырлардағы қысым күрт көтеріледі. Бұл қолданылатын құрал-жабдықтардың жоғарғы төзімділігін және оларға қажетті металл шығынын көбейтуді талап етеді, шикі затты айдаушы сорап желісіндегі қысымды көтереді. Одан көбірек, егер айдауға, судан және тұздардан тазартылмаған мұнай берілсе, онда ол пештегі қысымды көтереді, иілген құбырлардың қабырғасының мүжілуіне алып келіп соғып, соның салдарынан авария болу қаупі пайда болады.
Екі рет буландыруда газ, су және бензиннің негізгі бөлігі мұнайдан пешке бармай жатып бөлінеді. Бұл жағдайда пештің де, негізгі ректификациялаушы колоннаның да жұмысын жеңілдетеді және ол екі қайтара буландыру желісінің негізгі жетістігі болып саналады. Екі қайтара буландыру жүйесі, әсіресе өңдеуге түсетін мұнай табиғаты қайта-қайта өзгеріп тұратын жағдайда, ыңғайлы.
Екі рет буландыру қондырғыларында, мұнайдан бір рет буландыру сияқты, дистилляттарды бөлу тереңдігінің дәрежесіне жету үшін, оны жоғары темпратураға дейін (360-370[0]С) қыздыруға тура келеді. Екі рет буландыру қондырғысында ректификациялау колонналарының, шикі зат сораптарының саны екі рет көбейеді, конденсацсиялаушы жабдықтар мөлшері өседі.

2.2.1.2 Вакуумды құбырлы қондырғылар
Вакуумда айдау қондырғылары мен блоктарда мазутты бір рет буландыру жүйесі (2(а)-сурет)көп тараған. Бірақ тәжірибе көрсеткендей, мұндай блоктарда өте таза ректификациялаумен бөлінген айдалу шектері тиянақты вакуум дистилляттарын, жоғары сапалы майлар дайындауға пайдаланатын, алу өте қиын вакуум дистилляттарының орта қайнау темпратураларының бір-біріне ауысуы 70-130[0]С аралығында құрайды.
Вакуум дистилляттарының таза бөлінуін жақсартуды, ректификациялаушы табақшалардың санын көбейту арқылы жетуге болады. Бірақ мұндай шешім әр уақытта тиімді бола бермейді, себебі табақшалардың саны көбейген сайын вакуумм азаяды, төменгі табақшалардағы темпратура көтеріледі де бөлу тереңдігі және дистилляттарының сапасын көтерудің тағы басқа жолы - екі рет буландырумен айдаудың жүйесін қолдану (2(б)-сурет.)Бұл жүйе бойынша, бірінші вакуум колоннасында алшақ аралықта қайнайтұғын май фракциясын алу көздеген, ол пеште қыздырылған соң екінші колоннада тар аралықта қайтпайтұғын фракцияларға бөлінеді.

I -- мұнай; II -- сулы бу; III -- конденсирленбеген газдар мен булар; IV, V, VI -- майлы айдалымдар; VII -- гудрон.
2-сурет. Мұнайды бір рет (а) және екі рет (б) буландырудың вакуумды айдау жүйесі
Екі баспалдақты вакуум айдауында айдауға қосымша отын, бу, электр энергиясы жұмсалады. Бірақ бұл шығындар бөлінген май, дистилляттарының сапасының артуынан және ақырғы алынған өнімнің сапасының жақсаруы өтеледі. Бір фракцияның екінші фракцияға ауысуының орта мәні 30-60[0]С дейін төмендейді.

2.2.1.2.1 Май варианты бойынша мазутты вакуумды айдаудың технологиялық ерекшелігі
Май варианты бойынша мазутты вакуумды айдаудың негізгі қолданысы - берілген тұтқырлықтағы тар май фракциясын алу. Ол тауарлы майды алудың базалы негізі болып табылады, оны қажетсіз компоненттерден (шайырлы - асфальтенді заттардан, полициклді ароматты көмірсутектерден, қатты парафиндерден) кезекті көпсатылы тазалаудан өткізіп алады.
Тауарлы майдың көптеген сапасының, қасиетінің көрсеткіштері (тұтқырлық, тұтқырлық индексі, газ түзілу қасиеті, тұтану температурасы және т.б.), сонымен қатар майлы өндірістегі тазалау процесінің техника-экономикалық көрсеткіштері көбінесе бастапқы мұнай мен майлы фракциялардың сапасымен анықталады. Сондықтан да ВТМ процестерінде отын профилді вакуумды айдаумен салыстырғанда шикізатты таңдау мен фракциясының тура бөлінуіне қатаң талаптар қойылады. Біздің еліміздегі май өндірудегі ең көп массалық шикізат батыс-сібір (сомотлор, усть-балык, сосникалық) және еділ-урал (туймазин, ромашкин, волгоград) мұнай қоспалары болып табылады. Мұндай мұнайдан жоғары сапалы май алу үшін 50 - [0]С-тық минималды қайнау температурасының аралас диятиляттарының майлы фракцияларын алу керек. ВТМ ректификациялық колонналарындағы фракциялардың берілген тура бөлінілуін қамтамасыз ету үшін табақша санын (әр дистиллятқа 8-ге дейін) көбейтеді, буландырғыш секцияларды, бір колонналы мен екі колонналы айдау сұлбасын кең қолданады.
Айтып кететін жағдай, бір колонналы ВТМ екі колонналы ВТМ капиталды және эксплутациялық шығындарынан озады, бірақ фракцияларды дәл бөлуден: әдетте қайнау температурасының берілуі аралас диятиллят арасында 70-130[0]С-та, қалып қалады. Соның өзінде ректификацияның дәлдігін көтеру табақша санын арттырумен іске аспайды, өйткені колоннаның қоректендіру секциясында вакуумды тереңдіктің төмендеуіне байланысты. А суретіндегі ВТМ қондырғысының жұмысында колоннаның қоректендіру секциясындағы қысым 13-33кПа ұсталып тұрады жоғарғы жағының қысымы 6-10кПа және мазутты қыздыру температурасы 420[0]С жоғары емес болады. Колоннаның төменгі жағына 5-10%(гудронға) сулы бу жіберіледі. Б сурет бойынша ВТМ жұмысында екінші колоннада терең вакуумның болуы міндетті емес, ондағы бөлудің жоғары эффектісі табақша санының көтерілуімен жүзеге асады. Бірінші колоннаға кіре берістегі мазуттың қызу температурасы 400-420[0]С және вакуумды айдаудың екінші сатысындағы кең май фракциясы - 350-360[0]С болады.

2.2.1.2.2 Насадкалы колонналардағы мазуттың вакуумды (терең вакуумды) айдалуы
Соңғы жылдары әлемдік мұнай өңдеуде мазутты вакуумды айдауда регулярлы типті насадкалы-контактілі қондырғылардың табақшалыға қарағанда теориялық табақшаның бірлігіндегі гидравликалық кедергісінің төмен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мұнайды алғашқы өңдеу
Мұнайды өңдеу
Мұнайды өңдеу технологиялары
Мұнайды біріншілік өңдеу
Мұнайды қалдықсыз өңдеу технологиясы
ЭЛОУ – АТ (мұнайды алғашқы) айдау қондырғысы
Мұнайды тасымалдау және өңдеу алдындағы тұрақтандыру
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы мұнайды қайта өңдеу процесінің автоматтандыруды жобалау
Жылқы мен түйе сүтін алғашқы өңдеу туралы
Уытты алғашқы өңдеу туралы жалпы мәлімет. Қант
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь