Мұнай шикізаты

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2. Мұнай мен газдың құрамы, химиялық табиғаты. Элементтік құрамы. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары
2.1. Мұнай туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2.1.1. Мұнайдың шығу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.1.2. Мұнайдың элементтік құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
2.1.3. Мұнайдың топтық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2.1.4. Мұнайдың фракциялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1.5. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2. Табиғи газ туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.2.1. Табиғи газдың құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
Мұнай – көміртегілер қоспасы болатын, жанатын майлы сұйықтық; қызыл-қоңыр, кейде қара түске жақын, немесе әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрі де кездеседі; өзіндік иісі бар; жерде тұнбалық қабатында орналасады; пайдалы қазбалардың ең маңызды түрі.
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл заттар дербес үйірімдер шоғыры түрінде жекеленеді: метанды, нафтенді және ароматты (хош иісті) тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт, асфальтты шайыр қосындылары да кездеседі.
Мұнайдың түсі қызғылт, қоңыр қошқыл, кейде ол ашық сарғыш түсті, ақшыл болып та келеді. Мысалы, Әзірбайжанның Сурахана алақында ақшыл түсті мұнай өндіріледі. Мұнай судан жеңіл, оның меншікті салмағы 0,65-0,95 г/см3. Мұнай өз бойынан электр тоғын өткізбейді. Сондықтан ол электроникада изолятор (айырушы) ретінде қолданылады. Осы кезеңде мұнай құрамынан екі мыңнан астам халық шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин, керосин, лигроин, парафин, көптеген иіссу түрлері, кремдер, парфюмериялық жұмсақ майлар, дәрі-дәрмектер, пластмасса, машина дөңгелектері тағы басқа. Ол қуатты әрі арзан отын — бір тонна мұнай үш тонна көмірдің, 1,3 тонна антрациттың, 3,3 тонна шымтезектің қызуына тең.
1. Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов, 2000. — 328 бет.
2. Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
3. Балалар Энциклопедиясы, 6 том.
4. Лебедев Н.Н. Химия и технология основного органического и нефтехимического синтеза .М.:Химия.1988.-596с.
5. Бесков В.С., Сафронов В.С.Общая химическая технология и основы промышленной экологии.М.:Химия,1999.-466с.
6. Азингер Ф. Введение в нефтехимию. М.:Гостоптехиздат 1961.-284с.
        
        МАЗМҰНЫ:
І. Кіріспе...................................................................................................................3
ІІ. Негізгі бөлім........................................................................................................4
2. Мұнай мен газдың құрамы, химиялық табиғаты. Элементтік құрамы. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары
2.1. Мұнай туралы ... ... шығу ... Мұнайдың элементтік құрамы.....................................................................6
2.1.3. Мұнайдың топтық құрамы...........................................................................7
2.1.4. Мұнайдың фракциялық құрамы.................................................................10
2.1.5. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары....................................................11
2.2. Табиғи газ ... ... ... ... ... Қорытынды......................................................................................................16
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі..................................................................17
Кіріспе
Мұнай - көміртегілер қоспасы болатын, жанатын ... ... ... ... қара ... ... ... әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрі де кездеседі; өзіндік иісі бар; жерде тұнбалық ... ... ... ... ең маңызды түрі.
Негізінен алғанда көмірсутектерінен (85 % -ға дейін) тұратын бұл ... ... ... ... ... ... метанды, нафтенді және ароматты (хош иісті) тізбектер. Оның құрамында оттегі, азот, күкірт, ... ... ... да ... түсі ... ... қошқыл, кейде ол ашық сарғыш түсті, ақшыл болып та келеді. Мысалы, Әзірбайжанның Сурахана алақында ақшыл түсті мұнай өндіріледі. Мұнай судан ... оның ... ... ... ... Мұнай өз бойынан электр тоғын өткізбейді. Сондықтан ол электроникада изолятор (айырушы) ретінде қолданылады. Осы ... ... ... екі ... ... ... шаруашылығына керекті заттар алынып отыр: бензин, керосин, лигроин, парафин, көптеген иіссу түрлері, кремдер, парфюмериялық ... ... ... ... машина дөңгелектері тағы басқа. Ол қуатты әрі арзан отын -- бір тонна мұнай үш ... ... 1,3 ... ... 3,3 ... шымтезектің қызуына тең.
Қазір деп бағаланатын мұнайдың өзіндік мол тарихы бар. 1539 жылы ол тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... кіріпті. Сол жылы Венесуэладан Испанияға жөнелтілген мұнай ... ... легі ... темір құтыға ғана құйылған жүк екен. Ол кезде дәрігерлер оны тек артрит ауруын ... ғана ... ... ... туралы түсінік
2.1.1. Мұнайдың шығу тарихы
Мұнайдың, ал ертеректе оны деп ... ... зор ... ... орыс ... М.В. Ломоносов, Пенсильванияда ең алғаш рет мұнай ұңғымасы бұрғыланғанға дейін жүз жыл бұрын, ... ... ... ... ... ... ұсынған еді. , - деп жазады 1763 жылы М.В. Ломоносов.
Мұнайды қыздыру кезінде мұнайға біраз ұқсайтын ... ... ... мен тақтатастардан шығу теориясы да орыс ғалымдары - ... ... пен ... болған еді. Алайда ол кезде олардың қорытындыларының мұнайды іздестіруде практикалық мағынасы аз еді.
Ең жемісті болғаны өткен ғасырдың ... Д. И. ... ... ... бейорганикалық шығу теориясы еді. Ұлы орыс химигінің айтуы бойынша, жер ... ... ... ... және құрамдарында көміртегі бар басқа металдардың қоспаларынан ... Жер ... ... ... ... әсерінен бұл ядро жеңіл көмірсуларды - ацетилен, этилен және т.б. түзеді. Жер жарықтары арқылы жоғары жер ... суық ... ... бере олар ... негізгі құраушы бөліктері болып табылатын ауыр көмірсулар қоспасына ... және ... да орыс ... мұндай әдіспен табиғи мұнайға ұқсас сұйық - жасанды мұнайды алды. Д.И. Менделеев теориясы ... ... ... тау ... ... кездеседі. Мұны жиі бақылауға болады, сондықтан Д.И. Менделев қорытындыларын барлаушылар мұнайды іздеуде көп уақыт қолданды.Мұнай өнеркәсібінің дамуы барысында, ... ... ... тау ... ... қосымша фактор болып табылатын жағдайларда кездесетініне көз жетті.
Мұнай көбінесе теңіздің түбінде, соның ... ... ... жиі ... Сірә, теңіз өсімдіктері мен жануарлары қалдықтары судың түбіне жинақтала беруінен болар. Өйткені онда су ... ... ол ... тұратындықтан, оған ауаның келуі қиындай түседі. Ауаның әсерінен бұл қалдықтар тотығар еді, ал ауа болмағандықтан, бактериялардың әсерінен бұл қалдықтар құрамы ... ... ... ... ... ... мұнайға айналмайтын процестер өтеді. Мұндағы түсініксіз жайт: осы қалдықтардан мұнай қалайша түзіледі? Әңгіме мынада: онда хлорофилдің, яғни өсімдіктердің жасыл түсі ... және ... да екі жүз ... ... ... ... болатын заттардың қалдықтары табылған. Ал барлық мұнайға жақын өнімдерді алатын белгілі ... ... тек ... ... өтеді.
Ақыры 1930 жылы ірі кеңес ғалымы - ... Н.Д. ... бұл ... ... яғни ... аз ... ұшырайтын заттардың әсерінен химиялық өзгерістерді тездететін құбылыс орын алатынын дәлелдеді. Катализаторлармен өсімдіктерге, бактериялық әсердің өнімдеріне жақын орналасқан ... әсер ... ол ... мұнайды екі жүз градустан төмен температурада алды. Осылайша сұрақтың жауабы шешілді, бірақ түпкілікті емес: ол тәжірибесінде қолданған катализаторлар табиғатта болуы ... ... олар өте ... ... ... түзілуді іске асыратын заттарды ұзақ іздегеннен кейін химия ғылымдарының докторы, профессор Андрей Владимирович Фрост бұл, ... ... ... ... ... кейбір сазбалшықтардың қатысымен болатынын анықтады. Өсімдіктер және жануарлар қалдықтарымен бірге тұнып, сазбалшықтар, жануарлар сүйектері мен микроағзалар кейін мұнай түзетін ... ... ... материалдың негізін түзеді. Лай - бұл сазбалшық, өсімдік және басқа да қалдықтардың түр өзгерген қоспасы - ... ... ... және ... да кеуекті тау жыныстарымен қапталады. Олар, өз кезегінде, мұнай мен су өтпейтін сазбалшық және басқа да тау жыныстарының қабаттарымен ... ... ... жүз ... қабаттарға дейін түседі. Мұнда мұнай түзілу процесі аяқталады; құрамында лай болатын мұнай біртіндеп қабаттасады да, біз мұнай кенорындарынан табатын ... тау ... ... ... жаңа ... зор ... маңызы бар. Ол мұнайшы-геологтарды мұнайдың түзілу жағдайларын анықтау әдісімен таныстырады. Мұнай қалай пайда ... ... кен ... оны ... ... тез ... Геологиялық жағдайларға байланысты мұнайдың болатын жерлерін және оның мүмкін орын ауыстыру жолдарын анықтауға болады.
шығу ... ... ... тұрған басты қиындық, оның түзілуі туралы тура және сенімді мәліметтердің ... - онда ... ... ... болмауы. Зерттеуші әртүрлі болжамға апаратын болжамдар мен жанама фактілерге ғана сүйенеді. Көптеген геологтар тірі материядан мұнайдың ... ... ... ... ... ... ... гипотезасын қорғайтын геологиялық және химиялық сипаттағы анық ұғымдарды келтіруге болады.
Заманауи ғылымда мұнайдың шығуы туралы екі ... ... бар. ... жеке ... (органикалық) теория мәні мынада. Барлық жанғыш көміртекті қазбалар (мұнай, газ, көмір, жанғыш тақта тастар) генетикалық туыс ... ... ... ... ... ... ... сатыларда Жерде өмір сүрген тірі организмдердің шірік қалдықтарынан пайда болды. Мұнайдың түзілу көзі суаттар түбі мен су ... ... ... ... ... өсімдіктердің (планктон, балдырлар және т.б.) органикалық қалдықтары болып табылады. Суаттарды қоршаған ортаның әсерінен өлген организмдер ыдырайды. Нәтижесінде мұнайда ... ... ... ... ... және одан әрі оның ... барысында алынатын қосылыстар болады.
Алғаш рет мұнайдың органикалық шығу тегі туралы ... М.В. ... 1763ж ... М.В. Ломоносовтың пікірінше, түзілді, нәтижесінде асфальттар, мұнайлар және пайда болды.
Кейіннен осы ... ... ... ... жұмыстар жүргізілді. 1932 жылы И.М. Губкин мұнайдың биогендік шығу тегі туралы теорияны толық баяндағандай болды. Мұнайдың түзілуі үшін ... зат ... ... қарастырды. Сапропель - бұл тікелей төмен сатылы балдырлар мен суаттар микроорганизмдерінің шіріген қалдықтарынан тұратын органикалық тұнбалар (қайырлар). ... ... бай жер ... ... ... шөккен сайын ондағы қысым мен температура артады. Термокаталитикалық процестер нәтижесінде органикалық зат мұнайға айналады.
Биогенді теориямен қатар, мұнайдың шығуының абиогенді ... ... ... ... шығу тегі ... ... Д.И. ... 1977ж айтты. Осы теория негізіне металдардың балқыған карбидтерінің сумен әрекеттесіп көмірсутектердің түзілу мүмкіндігі ... ... бұл ... бір кен ... мұнай құрамының алуан түрлі болуын, сондай-ақ мұнайды құрамында тірі организмдер қалдықтары бар шөгінді жыныстардар табатындығын түсіндіре ... ... жылы В.Д. ... ... ... шығу ... теориясын ұсынды. Осы гипотезаға сәйкес мұнай Жер мен Күн жүйесінің басқа да планеталары түзілу сатысында ... ... ... ... ... ... ... космостың біріншілік көмірсутектері-нен түзіледі. Бұған да негіз бар, өйткені ... ... ... мен ... атомының бар екендігі анықталған, ал сутегі болса космоста кең ... ... жылы Н.А. ... ... шығу тегінің гипотезасын ұсынды. Бұл гипотезаға сәйкес мұнай магмада азғана ... ... ал ... ... ... ... ... сызаттар мен жыраттар арқылы жоғары көтеріледі. Бұл процестер қазір де жалғасуда.
2.1.2. Мұнайдың элементтік құрамы
Барлық жанғыш қазбалар бес негізгі ... ... - ... ... ... ... және күкірт. Дегенмен жанғыш қазбалардағы олардың мөлшері әртүрлі. Элементтік құрамындағы, ал демек, топтық құрамындағы айырмашылық бастапқы өсімдік материалына және мұнайдың ... ... ... ... ... компоненттері тұратын негізгі элементтер - көміртек пен сутегі. Сутегі мөлшері жағынан мұнай жанғыш қазбалар ... ... ... иемденеді және мына қатарға қарай артады:
Көмір ... ... ... көміртек пен сутегі мөлшері анағұрлым тар аралықта тербеледі.
1.8 кесте - ... ... ... ... %
Көміртек (С)
85 - 87
Сутегі (Н)
11 - 15
Күкірт (S)
0,1 - 7,0
Оттегі (О)
1 - ... ... - ... ... мұнайларда көміртек пен сутегімен қатар күкірт, оттегі және азот кездеседі. Осы элементтер қосындысы кейде 8 - 10% мас ... ... азот 1,5% мас ... ... ол ... молекулалы, конденсацияланған (шайырлы) қосылыстар құрамына енеді. Сонымен қатар, жоғары шайырлы қосылыстар құрамына оттегі (0,1 - 2% мас) мен ... ... ... ... Азот пен оттегіден айырмашылығы күкірттің басым мөлшері парафинді қатардың төмен молекулалы қосылыстарында шоғырланған.
Әртүрлі кен орындарында өндірілген ... ... ... әртүрлі. Тұтасымен көміртек пен сутегіден тұратын мұнайлар (АҚШ-тағы Пенсильвания штаты; Өзбекстан) немесе жоғары күкіртті ... ... ... ... Башқұртстан мен Татарстандағы кен орындардың мұнайлары) бар. Уақытқа қарай мұнайдың элементтік құрамы да ... ... жасы ... ... ... оттегі, азот және күкірт мөлшері азаяды, көміртек пен ... ... ... Гетероэлементтер-дің ыршып шығуы қарапайым қосылыстар түрінде өтеді - CO2, H2O, H2S, NH3, S, ... ... ... ... мұнайларда азғана мөлшерде өте көптеген элементтер, соның ішінде Ca, Mg, Fe, Al, Si, Ge, V, Ni, Na, Bi және басқалар ... Осы ... ... ... ... ... өрнектеледі. Мысалы, мұнай өнімдерінде германий 0,15-0,19 г/т ... ... ... ... 50 астам элементтер табылды. Тағы бір айта кететін ... ... мен ... жер ... ... болып табыла отырып, мұнайларда мөлшері жағынан металдар ішінде бірінші орынды иеленеді. Сонымен қатар, ванадий тек күкіртті және ... ... ... ... ... ... ... көп компонентті жүйені білдіреді. Мұнайдың топтық құрамын білу мұнайдың шығу тегі туралы топшылауға және өндірілген мұнайды ... ... ... ... барынша нәтижелі қолдануға мүмкіндік береді.
Мұнай компоненттерінің негізгі массасы - бұл ... ... ... үш ... бар: ... ... нафтенді (циклоалканды), ароматты (арендер) және гибридті - парафин-нафтен-ароматты. Айта кететін жайт, яғни бастапқы мұнайларда (нативті) ... ... ... ... көмірсутектер
Мұнай құрамына газ тәрізді (С1 - С4), сұйық (С5 - С15) және ... (С16 - С60) ... енуі ... Бұл ... ... ... Тармақталған тізбегі бар парафиндер пайыздық үлесін құрайды және изопреноидты құрылым негізінде тұрғызылған:
- С - С - С ... ... газ ... күйде болады. Мұнай кен орындарындағы газдардың қысымының жоғарылауы салдарынан метан гомологтары С2-С4 ... ... ... ... Газ ... алкандар С1 - С4 сумен қоспа ... деп ... ... ... ... ... өндіргенде қысымның төмендеуі салдарынан газдар бөлінеді. Мұндайда бөлінетін газдарды серіктес (ілеспе) газдар деп атайды. Олардың құрамы мұнайдың орналасу жағдайына ... мен ... ... ... жағдайда (Р = 0,1013 МПа және Т = 273 К) ... ... ... ... және ... (С2- С10) пен керосиндік (С11 - С15) фракциялар құрамына енеді. Олардың басым ... ... ... ... мұнайларды талдау, яғни молекула неғұрлым тармақталған сайын, соғұрлым мұнайда осы ... аз ... ... ... ... сумен комплексі сияқты құрылысы қалыпты сұйық алкандар әлсіз тармақталған, гептаннан бастап бөлме температурасында мочевинамен H2N-CO-NH2 қоспа қосылыстарын ... ... ... ... ... ... Осы қосылыстарда мочевина мен тиомочевина молекулалары өзара сутекті сутегі байланыстарымен жалғасады да, Ван-дер-Ваальс күштері немесе әлсіз сутекті байланыстармен ... ... ... болатын арналар түзеді. Мочевина тиомочевинаға қарағанда кіші диаметрлі арна түзеді. Осы мочевинамен комплекс түзу арқасында қалыпты алкандарды тармақталғанынан ажыратуға болады.
Сұйық ... ... ... және ... саны ... ... әсер ...
Көміртек атомдары 16 асатын көмірсутектер қатты заттар болып табылады:
* құрылысы қалыпты көмірсутектер С16 - С35 - ... ... ... ... С36 - ... ... церезиндер;
Церезиндер молекулалық массасы мен қайнау температурасының жоғарылығымен ерекшеленеді. Химиялық қасиеттері жағынан церезиндер ... ... аз ... Олар ... азот және ... қышқылдармен оңай әрекеттеседі. Парафиндер, керісінше әртүрлі әрекеті күшті реагенттер мен тотықтырғыштар ... өте ... және одан да ... ... ... ... ... ал церезиндер гудронда қалады. Мұнайда қатты парафиндер мөлшері көп емес, дегенмен 10% мас жетуі мүмкін. Парафиндер мен ... ... ... ... әртүрлі техникалық қолданыста болады: электр және радио техникасы, қағаз, сіріңке, химиялық, былғары, парфюмерлік және т.б. Май фракцияларында ... ... ... қату ... ... және ... температураларда майлардың қозғалғыштығын кемітеді, сондықтан да майларды парафиннен тазартатын арнайы тазартуға - депарафиндеуге ұшыратады.
Нафтенді көмірсутектер
Нафтенді ... ... ... ... геологиялық жасына қарай мұнайларда әрқилы тараған. Орташа есеппен мұнайда 25-75% мас ... ... ... ... моно-, би- және полициклді қосылыстар түрінде кездеседі. Қарапайым нафтендер - циклопропан, циклобутан және олардың гомологтары мұнайларда байқалмаған. Әсіресе ... ... және ... ... метилмен алмасқан циклопентандар мен циклогександар мөлшері жоғары. Полициклді конденсацияланған қосылыс-тар мұнайдың қайнауы ... ... ... көмірсутектерді мұнайдың фракцияларына тарату әртүрлі. Әдетте олардың мөлшері фракция ауырлаған сайын артады, және тек қайнауы жоғары май фракцияларында ғана ... ... ... ... фракцияларда біртегіс дерлік таралған.
Физикалық қасиеттері жағынан нафтендер парафинді және ... ... ... ... орынды иемденеді. Химиялық қасиеттері жағынан олар парафиндерге ұқсас, мұны ... ... ... ... ... ... дистилляттардың технологиялық қасиеттеріне жағымды әсер етеді, өйткені жоғары қату температурасына ие және іс ... ... ... ... ... ... (құрамында бір немесе бірнеше соның ішінде конденсацияланған бензол сақиналары бар ароматты көмірсутектер) мұнайда ... ... ... ... және оның ... ... ... және оның гомологтары, CnH2n-12;
* 3, 4 және 5 конденсацияланған ядролардан тұратын ... ... ... ... және ароматты үзіктерден тұратын гибридті немесе аралас көмірсутектер.
Мұнайдың әрбір фракциясына өз ароматты көмірсутектері тән екендігі тәжірибе ... ... ... ... ... молекулалық массасы артқан сайын құрамындағы арендер мөлшері арта түседі; ароматты ... ... ... ... ... ... ... гомологтары кездеседі. Сонымен бірге, молекула көміртекпен қаныққан сайын, соғұрлым ол тармақталған, соғұрлым фракциядағы оның мөлшері көбірек.
Бензиндік фракциялардағы бензол гомологтарының қатынасы:
С6 : С7 : С8 : С9 = 1 : 3 : 7 : ... ... ... гибридті немесе аралас көмірсутек - индан бар.
Керосиндік фракцияларда ароматты көмірсутектер сол ... ... ... ... ... ... ... көмірсутекті тізбектері ұзындау. Сонымен қатар, нафталин гомологтарының әжептеуір мөлшері де болады. Тағы ... ... - ... мен оның гомологтары бар.
Ауырлау - керосин-газойлді және майлы ... - ... ... ... ... және ... ... түрінде берілген. Сонымен қатар, фракциядағы көмірсутектердің қайнау температурасы жоғары ... ... ... ... ... ... ал нафталин гомологтарының мөлшері кеми түседі.
Тазартылған тауарлық майларда алкан-нафтен типтес гибридті көмірсутектер ұзын ... ... бар ... және бициклді цикландар түрінде кездеседі (50-70% мас.дейін).
Мұнайдан бөлінген арендерді органикалық және мұнайхимиясы синтезінде (бензол, толуол, этилбензол, ... ... ... шикі зат ... ... майларына үстеме ретінде қолдануға болады. Ал дизель отынына пайдалану ... ... оның жану ... ... ... фракциялық құрамы
Мұнай сапасының маңызды көрсеткіші фракциялық құрамы болып ... Оны ... ... әдісін қолданып зертханада айдау арқылы анықтайды. Анықтау барысында біртіндеп көтерілетін температурада мұнайдан бір-бірінен қайнау шегімен ... ... - ... ... ... ... ... басталу және аяқталу температураларымен сипатталады.
Мұнайды өнеркәсіптік айдау бір ретті буландыру және одан әрі ректификаттау деп аталатын схемаларға негізделеді. ... ... ... фракцияларды атмосфералықтан шамалы жоғары қысымда алады, олар ашық дистилляттар (фракциялар) деп аталады. Фракцияларды ... одан әрі ... ... ... атайды. Негізінен атмофералық айдауда келесі ашық түсті дистилляттарды алады: 140оС (қайнаудың басталуы) - бензиндік фракция, 140-180оС - ... ... ... ... 140-220оС (180-240оС ) - керосиндік фракция, 180-350оС (220-350оС, 240-350оС) - ... ... ... ... ... газойль, солярлы дистиллят).
350оС жоғарыда қайнайтын фракция ашық дистилляттарды алғаннан ... ... ... табылады және мазут деп аталады. Мазутты вакуумда айдайды және одан әрі ... ... ... ... ... фракцияларды алады: отындар алу үшін - 350-500оС вакуумды газойль (дистиллят), >500оС вакуумды қалдық ... ... алу үшін - ... ... ... май ... ... дистиллят), 400-450оС (420-490оС) орташа май фракциясы (машиналық дистиллят), 450-490оС ауыр май фракциясы (цилиндрлік дистиллят), >490оС ... ... және одан ... ... - қара ... ... ... - бұл компонеттердің күрделі қоспасын қарапайым қоспаларға немесе жеке құраушыларға бөлу.
Мұнайды біріншілік және ... ... ... ... егер олар 350оС ... қайнайтын болса ашық түстілерге жатқызады, ал олардың қайнау температурасы 350оС және одан да жоғары болса, онда қара ... ... ... кен ... ... ... ... ашық және қара түсті фракциялар мөлшері әртүрлі болады.
Мұнай және мұнай ... ... ... ... мыналар нормаланады:
* қайнаудың басталу температурасы;
* тиелген мөлшердің 10, 50, 90 және 97.5% ... ... ... ... ... ...
* ... қайнаудың аяқталу температурасы лимиттеледі.
2.1.5. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары
Гетероатомды қосылыстарға құрамына көміртек пен сутегіден басқа азды-көпті мөлшерде оттегі, күкірт және азот ... ... ... жатады. Соған қарамастан, элементтік талдауға сәйкес мұнайдағы гетероатомдардың қосынды мөлшері көп емес, сол ... ... шикі ... 20% мас. ... ...
Оттегілі қосылыстар. Мұнайдағы оттегі келесі функционалды топтар және қосылыстар түрінде кездеседі: карбонил тобы (негізінен ... жай ... ... ... ... спирттер, қышқылдар, шайырлы-асфальтенді заттар.
Оттегінің басым мөлшері мұнайда фенолдарда (әсіресе шайырлы мұнайларда), нафтенді және ... ... ... ... ... ... ... және изомерлі құрылымда кездессе, ал нафтенді қышқылдар нафтенді көмірсу-тектер - циклопентан мен ... ... ... ... ... ... алифатты қышқылдар, ал нафтендіде - нафтенді қышқылдар басым болады. Нафтенді қышқылдарды мұнайдан шығарып тастауға тырысады, себебі, олар ... ... ... де, ... пен ... бұзылуына апарып соғады. Сонымен қатар, сілтілік металдардың нафтенаттары - бұл ... ... және ... оны ... үшін ... күкірті бар қосылыстар. Мұнайдағы күкіртті қосылыстар мөлшері кең ... - ... ... 7% мас. ... ... ... Мұнайда табылған 200 астам әртүрлі күкіртті қосылыстарды ... ... ... ... ... ... түрде кездеседі: элементтік күкірт, күкіртсутек, меркаптандар, сульфидтер (тиоэфирлер) мен дисульфидтер (дитиоэфирлер), циклді ... мен ... ... қарапайым зат және күкіртсутек түрінде мұнайда еріген күйде ... ... ... мөлшері жалпы мөлшерінің 7% мас.дейін жетеді. Меркаптандар бензинді фракцияларда да көп шоғырланған. Сульфидтер бензинді және лигроин-керосинді фракцияларда көп ... олар ... ... ... ... 50-ден 80% мас. дейінді құрайды, ал дисульфидтер - керосин-газойлді фракцияларда болады. Оның үлесіне жалпы күкірттің 15% мас. ... ... ... ... - ... ... ... тиофен пен оның гомологтары - керосинді және майлы фракцияларда шоғырланған. Олар жалпы күкіртті қосылыстардың тек ... ... ... ... ... ... ... және дисульфидтерде басым, ал термиялық өңдеуден соң ауыр өңдеу өнімдері құрамына негізінен ароматты гетероциклді қосылыстарға енеді.
Күкірт - ... ең ... ... ... ... ... ... және отындардың антидетонациялық қасиеттерін және мұнайды өңдеудің ... ... ... ... ... ... өте ... қосылыстарға (күкірт, күкіртсутек пен меркаптандар) енеді.
Құрамында азоты бар қосылыстар. Азоттың ... ... ... ... шоғырланған, бірақ ароматты немесе алифатты амин топтары ... ... ... ... ... екі ... ... бөлінеді: азотты негіздер және (әлсіз негізді) қосылыстар.
Азотты негіздер мұнай фркациялары бойынша бірқалыпты тараған және азотты ... ... ... ... 40% мас. ... ... құрайды. Мұнайдың қайнау төмен фракцияларында алкил сипаттас, ал қайнауы жоғарысында - ... ... ... ... немесе нафтенді циклді молекулалары шоғырлан-ған.
азотты қосылыстарға индол мен карбазол туындылары, циклді амидтер мен порфириндер жатады. Одан басқа, мұнайларда ... ... ... ... бар ... ... ... да табылған.
Барлық құрамында азоты бар қосылыстар термиялық тұрақты және ... ... ... ... ... әсер етпейді.
Шайырлы-асфальтенді заттар. Мұнайдың гетероатомды қосылыстары тобына шайырлы-асфальтенді заттарды жатқызады, оның ... ... ... ... ... енеді: оттегі, азот және күкірт. Олардағы гетероатомдардың жиынтық мөлшері 14% мас. дейін жетеді. Мұнайдан ашық ... ... мен май ... ... кейінгі алынған гудрон шайырлы-асфальтенді қосылыстардан тұрады. Молекулалық құрылымы жағынан бұл қосылыстар пек үзігі ... ... ... ... Осы ... ... шайырлар мен асфальтендерге бөлінеді.
Шайырлар - ұзын алифатты бүйірлік тізбектері бар конденсирленген циклді қосылыстар. Қошқыл ... қою ... ... ... ... ... көп (1,1 ... молекулалық массасы 600-700 кг/кмоль.
Асфальтендер - қысқа алифатты бүйірлік тізбектері бар ... ... ... ... ... Қара түсті қатты балқуы қиын омырылғыш заттар, алкандарда ерімейді. ... ... ... тең, ал кейде 6000 кг-кмоль-ден асады. Асфальтендер молекуласын шайырдың бірнеше молекуласының конденсациялану өнімі (қосылыс) ретінде қарастыруға болады. Асфальтендер молекуласы өз ... ... ... ... ... ... өзара көмірсутекті, гетероатомды тізбектермен немесе көршілес молекулалардың ароматты үзіктерінің арасындағы --әрекеттесулермен жалғасқан. Мұнайды термиялық өңдегенде асфальтендер, дәлірек ... ... ... кокс түзушілер болып табылады.
2.2. Табиғи газ туралы түсінік
Табиғи газ -- Жер қойнауларында органикалық заттардың анаэробты бөлінуі ... ... ... ... ... газ пайдалы қазбалар қатарына жатады. Табиғи газ ... (жер ... ... ... ... - ... ... (газ кендері) түрінде немесе мұнай-газ кенорындарының беткі бөлігіндегі арнайы газды қабат (шапка) ретінде немесе мұнайда, кей жағдайда суда ерітілген ... де ... ... ... (101,325 кПа және 15 °C) ... газ тек ... күйде болады. Сондай-ақ табиғи газ табиғи газ ... ... ... күйінде де кездесе береді. Таза табиғи газдың иісі мен түсі болмайды.
Химиялық ... мен ... ... ... сан ... болып келетін, әртүрлі геологиялық және геохимиялық жағдайларда ұшырасатын газ жатындарының жалпылама атауы. Олар бірнеше түрлерге жіктеледі:
1. табиғатта кездесу ... ... ... ... "литосфера газдары", "гидросфера газдары" және "органикалық әлем газдары" болып төрт түрге;
2. ... беру ... ... ... ... ... газдары", "айналым (ауа) газдары" және "аралас газдар" болып төрт түрге;
3. химиялық құрамына орай: "көмірсутекті ... ... ... және ... ... ... үш ... жаралу табиғатына (тегіне) орай: "биохимиялық газдар", "литохимиялық газдар", ... ... "ауа ... және ... газдары" болып бес түрге бөлінеді. Бұл газдар, сайып ... әр ... ... ... ... табиғи жүйелер құрамынан бөлініп дараланған заттар қоспасы (ерітіндісі) болып табылады, олар қалыпты (атмосфералық) жағдайда газ түріңде ұшырасады. ... ... сан ... олар туындайтын табиғи жүйелер сипатымен және олардың газдарды бөліп шығару жағдайларымен анықталады. Өздері туындайтын табиғи жүйелер сипатына орай ... ... ... ... ... ... "мұнай газы", "табиғи су газдары" және "жерасты газдары" болып бірнеше түрлерге бөлінеді. Табиғи ... газ ... ... жағдайына орай табиғи газдар "өздігінен бөлініп шыққан" газдар және "әдейілеп өндірілген газдар" болып екі топқа жіктеледі. ... ... ... ... ... (CH4) ... -- ... 98 %-ке дейін. Табиғи газдың құрамына ауырырақ көмірсутектер - метанның гомологтары кіре алады.:
* этан (C2H6),
* ... ... ... (C4H10).
Сондай-ақ басқа да көмірсутек емес заттар да кездесіп жатады:
* сутек (H2),
* күкіртсутек (H2S),
* ... ... ... азот ... гелий (Не).
2.2.1. Табиғи газдың құрамы
Табиғи газдар табиғатта болуына байланысты келесі түрде бөлінеді: ... ... ... және газ және ... кен ... өндірілетін. Ілеспе газдар мөлшері үнемі мұнайдың 1 т-на келетін м3 өрнектейтін газ факторымен анықталады.
Табиғи ... ... ... ... ... ... Метаннан басқа, табиғи газ құрамына оның туыс гомологтары: этан, пропан, ... ... ... кен ... ... ... құрамы әртүрлі. Табиғи газдың орташа құрамы мынадай (.көл. түрінде): ... - 80-97; этан - 0,5-4; ... - 0,2-1,5; ... - 0,1-1; ... - 0-1. Ал ... газдарға 2-ден 13 . көлем тиеді. Газ-конденсатты кен орындарының ... ... ... қатар С5 және одан да жоғары гомологтар ... ... ... Бұл көмірсутектер шығарда қысымды төмендеткенде газдарды конденсациялайды да, ... фаза ... Осы ... алып тастаса құрамы табиғи газға жақын болады.
Көмірсутектерден басқа табиғи газ құрамында азот, оттегі, инертті газдардың біршама мөлшері, көміртек диоксиді ... ... азот ... 0-ден 30-50 .көл, ... ... бөлігін құрайды. Көміртек диоксидінің мөлшері 0-ден 10-15 .көл. Күкіртсутек тікелей ... ... ... ... оның ... оннан бір бөліктен бастап 6 .көл дейін кездеседі. Гелий мен аргон мөлшері көп емес, 0,1 .көл ... ... газ ... ал оның гомологтары - ерітінді түрінде болады. Кен орнында қысым жоғары ... онда газ іс ... ... тұрады, қысым төмендесе метан гомологтарының мөлшері артады. Сондықтан да мұнайы бар ... ... ... ... ... көмірсутектер мөлшері басым - газды бензин бар газ бөлінеді. Газды бензин мөлшеріне қарай құрғақ және майлы ... ... ... ... газдарда газды бензин 100 г/м3-тен аспайды, ал 1 м3-та 100 г ... ... ... ... ... жатады.
Қорытынды
Мұнай - құрамында газ тәрізді және қатты заттар еріген табиғи дисперсті ... ... ... ... ... ... ... көміртек пен сутегіден басқа азот, күкірт, оттегі және басқа да ... бар ... ... ... ... ... айтқанда, мұнай - бұл газ тәрізді, сұйық жән қатты көмірсутекті қосылыстардың кең ... ... ... - бұл ... орта мен дисперсті фазаға ие коллоидты жүйе. Дисперсті орта - бұл әртүрлі ұсақ аспалы бөлшектер болатын сыртқы орта (газ, ... ал ... фаза - бұл осы ... ... бөлшектер. Мұнай жүйесінде дисперсті орта су мен сұйық төмен және орта молекулалық ... ал ... фаза - ... ... ... ... ... әрекеттесу күштері әсерінен шайырлы-асфальтенді заттар ассоциаттар - конденсацияланған ароматты көмірсутектер пакетін түзеді. Мұндай пакеттер сұйық көмірсутекті ... ... және ... бөлшектерінің ядроларын түзеді. Ядроға жақын оны сольватты қабыршақпен қоршаған шайырлар қабаты орналасады. Содан кейін орташа молекулалық массаға ие көмірсутектерден өтпелі ... ... Бұл ... ... ... ... күштердің әсері жоқ. Молекуларалық әрекеттесулер әсерінен жинақталған мұндай жүйе ... ... және ... ыдыстар немесе құбырлар қабырғасы болып табылатын бөгде ... ... ... ... тез ... ... да ... тасымалдағанда оның құрамына тұрақтандырғыш агенттер енгізу қажет.
Мұнай жүйесінің құрылымын зерттеу үшін ... ... ... электрондық (кондуктометрия) әдістерді және фракциялау әдістерін (бөлшектеп тұндыру, сатылы экстракция, гель-енуші хромотография) қолданады. Осы әдістер арқылы дисперсті бөлшектер ... және ... ... ... ... ... білу технологиялық процестерге шикі затты іріктеуде, тауарлық өнімдерді дайындағанда, сақталғандағы, пайдаланғанда және өңдегендегі мұнайдың дисперсті жүйелерінің бет-алысын ... ... ... газ -- Жер ... ... ... анаэробты бөлінуі кезінде пайда болған газдар қоспасы.
Табиғи газ пайдалы қазбалар қатарына жатады. ... газ ... (жер ... ... ... ... - жекелеген шоғырлар (газ кендері) түрінде немесе мұнай-газ кенорындарының беткі бөлігіндегі арнайы газды қабат (шапка) ... ... ... кей ... суда ... ... де болады. Қалыпты жағдайда (101,325 кПа және 15 °C) ... газ тек ... ... болады. Сондай-ақ табиғи газ табиғи газ гидраттары ... ... ... де кездесе береді. Таза табиғи газдың иісі мен түсі болмайды.
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Мұнай және газ геологиясы терминдерінің ... ... ... ... ... басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы -- геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов, 2000. -- 328 ... ... және газ ... ... және ... ... ... сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0
3. Балалар Энциклопедиясы, 6 ... ... Н.Н. ... и ... ... органического и нефтехимического синтеза .М.:Химия.1988.-596с.
5. Бесков В.С., Сафронов В.С.Общая ... ... и ... ... ... ... Ф. Введение в нефтехимию. М.:Гостоптехиздат 1961.-284с.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
Биоыдырайтын суда еритін полимерлер, заманауи мәселелері және оны шешу жолдары16 бет
Бұрғылау сорабы және оның пайдалану шарттары9 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Компания туралы13 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Көмірсутегілік шикізатты өндірудің технико- технологиялық ерекшеліктері111 бет
Мұнай мен газдың даму болашағы5 бет
Табиғи, ілеспе газдар және оларды өңдеу мен тазалау әдістері20 бет
Термиялык процесстер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь