Қазақ мәдениетінің бастаулары

Қазақ мәдениетінің бастаулары
Көшпенділер өркениеті
Көшпенділердің жол серігі
Әлемдік мәдениет ырғақтарын анықтаған соң, қазақ мәдениетіне тоқталайық. Қазақтар - Қазақстан Республикасының негізгі тұрғындары, әлемдегі жалпы саны 13 миллионнан асады, исламдық суперөркениеттің солтүстік шығыс жағын мекендейді, діні жағынан ханифиттік мағынадағы мұсылман сунниттер, Алтай тіл бірлестігінің түрік тобының қыпшақ топтамасына жатады. Бұл мәдениетті түсіну мақсатында алдымен оны кеңістік өрісі мен уақыт ағынында қарастырып, кейін қазақ мәдениетінің типтік ерекшеліктерін айқындайық. Қазақ мәдениеті еуразиялық Ұлы дала көшпелілерінің мұрагері болып табылады. Сондықтан осы ұлттық мәдениетті талдауды номадалық (көшпелілік) өркениет ерекшеліктерінен бастайық.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Қаратау гуманитарлық-техникалық колледжі
Мамандығы: Ғимараттар мен ... салу және ... ... ... ... және Білім беру»
Пәні: «Мәдениеттану»
Тақырыбы: Қазақ мәдениетінің бастаулары
Оқу түрі: ... ... ... ... ... ... 2013ж
Қазақ мәдениетінің бастаулары
Әлемдік мәдениет ырғақтарын анықтаған соң, қазақ мәдениетіне
тоқталайық. Қазақтар - Қазақстан Республикасының негізгі тұрғындары,
әлемдегі жалпы саны 13 ... ... ... суперөркениеттің
солтүстік шығыс жағын мекендейді, діні жағынан ханифиттік ... ... ... тіл ... түрік тобының қыпшақ
топтамасына жатады. Бұл мәдениетті түсіну мақсатында алдымен оны кеңістік
өрісі мен ... ... ... ... ... ... типтік
ерекшеліктерін айқындайық. Қазақ мәдениеті еуразиялық Ұлы дала
көшпелілерінің мұрагері болып табылады. Сондықтан осы ұлттық мәдениетті
талдауды номадалық (көшпелілік) өркениет ... ... ... ... ... бос кеңістікте емес, адамдандырылған қоршаған
ортада әрекет етеді. Мәдени кеңістік оқшау, мәңгіге ... енші ... ... ағынның өрісі болып табылады. Мәдени кеңістіктің маңызды қасиеті —
оның тылсымдық сипаты. Мысалы, «ата ... ... ... үшін ... өз ... тұтастығының кепілі және көршілес жатқан мекендерге де қол
сұғуға болмайтындығын мойындайды. Қауымдық қатынас мекендер егемендігінен
туады. Ата қоныстың әрбір жағрафиялық белгілері халық ... ... деп ... яғни ... орта ... ... өзен-
көлдерден, аңғарлар мен төбелерден, аруақтар жататын молалардан т.б.
тұрады. Олардың қасиеттілігі аңыз-әпсаналарда, жырлар мен ... ... мұра ... ... бір ... ізгілік, ұстамдылық, интуициялық жоғары
қабілеттері жоқ адамдар қатал далада өмір сүре алмас еді. Кеңістікке
үйлесімді мәдениетте адам мен табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... арасындағы нәзік үндестікті (гармонияны)
білдіретін дәнекер қызметін атқарады. ... төл ... ... ... ... обал және ... деген ұғымдармен тікелей
байланыстырылды.
Табиғат аясындағы мәдениетті қатып-сеніп қалған, өзгеріссіз әлем дейтін
пікірлер де әдебиетте жиі кездеседі. Алайда, бұл осы ... ... тән ... аңғармаудан туады. Шексіз далада бір орында тоқталып
қалу көшпелілік тіршілікке ... ... Ол ... ... ... ... шеңберінен шықпайды. Әрине бүл қозғалыс
негізінен қайталанбалы, тұрақты ... ... Қуаң ... ... табиғатты
өзгертуге емес, қайта оның ажырамас бір бөлігіне айналуға бағытталған.
Яғни, адам табиғат құбылыстарына тәуелді болып қалады.
Көшпенділердің жол ... ... ... ... ... ... ... өтейік. Бұл жерде ең алдымен көшпелілер өміріндегі жылқының ерекше
бір ... ... ... жөн. Жылқыны адам еркіне көндіру арқылы
адамзат кеңістікті меңгеру ісінде үлкен ... ... ... ... ... өркениетке өтуде жер суару жүйелерін жасаумен, жазудың
ашылуымен, этностардың пайда болуымен қатар жылқыны пайдалана білу адамзат
үшін өте маңызды ... ([2]. — М., 1991. — С. 71, 72). ... ... ... ... бүкіл әлемді игеруге бағытталған қадам еді. Бұл
әртүрлі мәдениеттердің сұхбаттасуына мүмкіндік берді. ... бұл ... ... зорлық-зомбылық арқылы жүзеге асқанын ұмытпаған да жөн.
Сонау көне заманнан халықтар солтүстіктен оңтүстікке, шығыстан батысқа
қарай (немесе керісінше) қозғалыста болған. Белгілі болжам ... ... ... Азиядан келгенін, үндігерман тайпаларының
оңтүстікке жылжып, Үндістан, Иран, Грекияға енгенін, түрік ... ... ... алғанын көрсетеді. Қытай империясы мен Үндіге көшпенді
түрік-моңғол тайпалары ылғи ... ... ... Белгілі ғұлама А.Вебердің
пікірі бойынша, көшпелі тайпалардың кеңістікті игеруі «халықтардың Ұлы
қоныс аударуы» атты құбылысты әкелді. Бұл ... ... ... ... тигізді. Осы айтылғандардан адамзат тарихында
жылқыны пайдалана білудің маңызы зор болғандығын көреміз.
Жылқыны кеңістікті жеңу мақсатында әсіресе, көшпелі халықтар шебер
пайдалана ... Ат пен ... ... жан ... ... Мұны ... ... да анық байқаймыз. Мысалы, ежелгі грек
мифологиясындағы қанатты түлпар Пегас бүкіл елді қан қақсатқан жауыз
Химераны өлтіруге ... Ал салт атты ... ... ... ... Хирон өзінің досы атақты Прометейге көмек беру үшін мәңгілік
өмірден бас тартады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... достығынан да аңғарамыз.
Атқа мінген адам жерден өзінің босай бастағанын, еріктілік
мүмкіндіктерінің молайғанын және ... ... ... ... ... оны ... босатқысы келмесе де, ол шексіз әлемге өзінің қадамын нық
басады. Халық дәстүрінде де тәй- тәй қадам ... ... ... ... көшпелілер үшін жылқыдан басқа да себебін тигізген
қолға үйретілген жануарлар болған. Себебі далада тек ... мен ... ... да ... ... бар. ... ішінде иттің алатын орны
бөлек. Қазақ «ит — жеті қазынаның бірі» деп бекерден-бекер айтпаған. Егер
қой мен сиырдың өнімдерін қажеттікке жарату үшін ... бағу ... онда ит пен ... баулу, үйрету керек. Бұл үлкен шеберлік пен
төзімділікті талап етті. Тек сол ... олар ... ... ... ... ... түріктері бұл тәжірибені өз империясындағы халықтарды
ұстап тұруға пайдаланды.
«Оттоман падишахтары, — дейді А. Тойнби, — арнайы тәрбиеленген
құлдардың көмегімен өз ... ... және бұл ... ... ... ... игеру оны жай ғана кеңістік, жазықтық деп түсінбей, осы
даланы тұтас бір континиум ретінде бағалаумен қатысты. XX ғасырда
қалыптасқан этникалық аумақтар мен ... ... және ... ... ... кездегі ата-мекен түсінігінің арасында үлкен
айырмашылық бар. Қазақ және басқа да түрік халықтарының мәдени мұраларынан
бүкіл еуразиялық Ұлы даланың түріктердің ата ... деп ... ... қазақ эпосында Қырым, Қоқан, Ыстамбол, Хиуа, Алтай,
Қазан, Ордос т.б. түріктердің өз жері, ал бұлардың ... Шам, ... арқа ... тілектес елдер болып есептелген. Әрине, б9л
кеңістіктік, т9тастық уақыт ағынына төуелді болған. Ішкі қайшылықтар
шиеленіскенде жалпытуыстық сезім кейін қарай шегіндіріліп ... ... ... ... (өркениеттердің) ішінде ғана емес, сонымен бірге
этностардың құрамында да ... ... ... білеміз.
Алайда тарихи өркениеттерге аян болған кеңістіктің шекаралары туралы мәселе
тек саясаттанулық емес, бүл туралы мәдениеттану ілімінде де бірнеше қарама-
қарсы пікірлер ... ... ... тамыры өте тереңде
жатыр. Жартастардағы суреттерден билеп жүрген ... ... ... ... ... адам ... кездестіруге болады. Әсілі,
көшпелілердегі ең көне музыкалық аспаптар — ұрмалы ... ... ... ... ... ... ... іспеттес қарапайым
аспаптар болған. Эпостардағы "адырнасын ала өгіздей мөңіреткен" деп келетін
жыр жолдары өнерпаз жауынгердің садағының адырнасын іркіп- ... ... ... ... керек. Орталық Азия, Сібір, Тибет халықтарында
бүгінге дейін кездесетін бір ішекті қобыз осы музыкалық аспаптың көне ... ... ... ... ... қала деп аталатын дөңгелек бекіністен
домбыра сияқты екі ішекті аспапта ойнап отырған адамдардың бейнесі
табылған. Зерттеушілердің ойынша, бұл домбыраның көне түрі. ... ... ... домбырасы мен қырғыздың қобызы сиякты
аспап кем дегенде бүдан екі мың жыл бүрын пайда болған, қазақтың қобызы осы
күнгі ... ... арғы ... музыканың аспаптар тарихын зерттеуші ғалымдардың пайымдауынша,
ән түріндегі музыкалық мұра (вокалды музыка) және сарын, күй түріндегі
мұраның (аспапты ... ... ... бері ... VI—VIII ғасырларда
басталды. Ұлытау төңірегінен табылған түркі дәуіріне жататын тас ... ... ... суреті, ал арқасында қоңыраудың суреті салынған.
Қобыз бен қоңырау ... ... Олар ... әр ... ... ... би билеп, қобызбен сарын ойнап, жын шақырған. Тас мүсінде
осындай бақсы бейнеленген болуы керек. Жалпы, ... ... ... ... ... ... VIII ғасырда өмір сүрген, түркі
әлеміне ортақ Қорқыт алғашқы шебер музыкант, күй ... ... ... ... ... ... қазақтың қыштан жасалған уілдек деп аталатын
аспабының көне түрлері ... ... ... ... облысындағы
Ақтөбе (Баласағұн) қаласынан табылған. Олар X—XII ғасырларға жатады.
Қорқыт ата бүкіл түркілер әлемінің сарын, күй, әуен өнерінің ... одан ... ... ... ... (IX—X ғасырдарда), ибн-Синаның
(X ғасыр), ұлы жыршы Кетбұғаның (XIII ғасырда), Сыпыра жыраудың (XIV
ғасырда), Асан қайғының (XV ғасырда), Қазтуғанның (XV ... Әбу ... (XV ... ... Жәмидің (XV ғасырда), Бұқардың (XVIII
ғасырда), Нысан абыздың (XVIII ... ... ... Олар ... ... болған. Ал әл-Фараби, ибн-Сина музыка ілімінің теориясын
алғаш жасаушы ғалымдар.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ мәдениетінің бастаулары жайлы11 бет
Қазақ мәдениетінің бастаулары. Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы27 бет
Зороастризм тарихы. Қазақ мәдениетіндегі зороастризм көріністері29 бет
Мәдениеттану пәнінен семинар сабақтарына арналған әдістемелік нұсқаулар46 бет
Қазақ жеріндегі алғашқы мәдениет іздері29 бет
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Әлемдік өркениеттегі қазақ мәдениетінің орны16 бет
Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын дамыту және сөз мәдениетін қалыптастырудың жолдары66 бет
Талас өңіріндегі көне жазбалар – ежелгі түркі жазу мәдениетінің бастауы6 бет
Басатуыш сынып оқушыларын еңбекке баулу негізінде экологиялық мәдениетін қалыптастыру мазмұны және әдістемесі57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь