М.Қашкаридің түркі тілдерін топтастыру классификациясы

Автордың еңбектері
М. Қашқаридың «Сөздігі»
«Диуани лұғат ат.түрктегі» сөз таптары
«Диуани лұғат ат.түрктен» мақал.мәтелдер, аңыздар
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Махмұд Қашқари (XI ғасыр) – түркі ғалымы, әйгілі «Диуани лұғат ат-түрк» атты еңбектің авторы. Өз заманының аса білімдар филологы, этнографы, географы ретінде танылды.
Өз «Сөздігін» М.Қашқари жасы ұлғайғаннан кейін барып жазған. Себебі автор: «Мен түріктер, түркімендер, оғыздар, шігілдер, яғмалар, қырқулар (қырғыздар)-дың қалалары мен ауылдарын және жайлауларын көп жылдар бойы кезіп шықтым, сөздігін жинадым, түрлі сөздердің табиғатын үйреніп, анықтап шықтым»,  деп жазады. «Дивандағы» материалдар М. Қашқаридың түріктер жасаған көп аймақтарды аралап шыққандығына және әдебиетке, тілге, этнографияға, тайпалардың тарихымен байланысты қыруар материалдар жинағандығына толық сенім туғыза алады. Бұл пікірге қосымша айта кететін нәрсе  М.Қашқари сөздігін жазуға кіріскенде тіл білімі бойынша араб тіл білімі үлгісін өте жетік білген, басқа тілдерден де жан-жақты хабары бар білікті зерттеуші болған.
1.М. Қашқари. «Түрік тілінің сөздігі» 3 томдық шығармалар жинағы (Қазақ тіліне аударған, алғы сөзі мен ғылыми түсініктерін жазған А. Егеубай). – Алматы: Хант., 600 бет.

2.«Жетісу» газеті. 2006 жыл, 13 мамыр. 7-бет.

3.Ш. Шарапатұлы. Жалпы тіл білімі. – Қарағанды: Болашақ-баспа, 2006.-158 бет [44-46 б.].

4.Келімбетов Н. Қазақ әдебиеті бастаулары. Зерттеу. Алматы «Ана тілі», 1998.- 256 бет [130-132 б.].

5.Кононов А.Н. Махмуд Кашгарский и его «Диуани лұғат ат-түрк» . – Советская тюркология, 1972, № 1, 4 –бет.

6.Ә. Қайдаров, М. Оразов. Түркологияға кіріспе. – Алматы: Мектеп, 1985. -165 бет [105-107 б.].
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Тақырыбы: М.Қашкаридің түркі тілдерін топтастыру классификациясы
Орындаушы: I курс магистранты ... ... ... (XI ... - ... ғалымы, әйгілі атты еңбектің авторы. Өз заманының аса білімдар филологы, этнографы, географы ретінде танылды.
Өз М.Қашқари жасы ... ... ... жазған. Себебі автор: , деп жазады. материалдар М. ... ... ... көп аймақтарды аралап шыққандығына және әдебиетке, тілге, этнографияға, тайпалардың тарихымен ... ... ... ... ... сенім туғыза алады. Бұл пікірге қосымша айта кететін нәрсе ... ... ... ... тіл ... ... араб тіл ... үлгісін өте жетік білген, басқа тілдерден де жан-жақты хабары бар ... ... ...
М. ... жазу үшін ел ... ... А.Н. ... біріншіден, арабтар мен саманидтердің ығыстырылып, түркі тайпаларының тәуелсіздікке ие болуы, ... ... ... ... мемлекетінің екіге бөлініп қырқысуы себеп болды дегенді айтады. Алғашқы пікір ойға қонымды, ... ... ... пен ... ... белгілі бір халықтың не ұлттың ел болуымен, мемлекет құруымен, > ... ... де ... ... еңбектеріндегі ескертпесіне қарағанда, бұған дейін де > атты трактаты болған көрінеді. Осыдан келіп, зерттеушілер М. Қашқаридің > деген ой тастайды.
... ... ... орналасу ретіне қарай тізбелеген. Кітапты сегіз тарауға бөліп, әрқайсысын есімдер мен ... ... ... ... ( дыбысынан басталатын сөздер);
:: Дұрыс салим кітабы ( құрамында а, б, и ... жоқ ... ... музааф кітабы (құрамында бірдей екі дыбыс бар сөздер);
:: Дұрыстыққа ұқсас мисал кітабы ( ... ... ... 3 ... яғни үш дыбысты сөздер кітабы;
:: 4 әріпті сөздер кітабы;
:: мұрын жолды ... ... бар ... ... екі ... бар ... ... келтірілген мысалдар әр кітап сайын есім және етістіктер болып 2-ге бөлініп берілген. берілген ... бес ... ... ... ... 1) белгілі бір тайпаға тәндігі дәл көрсетілген сөздер қоры (лексикасы); 2) түркі тайпаларының мекен-қоныстары ... ... 3) ... тілдерін топтастыру; 4) түркілік тарихи фонетика мен грамматика туралы мәліметтер; 5) түріктердің ... ... ... ... және фольклоры жайындағы мәліметтер.
М. Қашқаридың И.Ю. Крачковский араб метрикасының негізін салушы әл-Халилдің еңбегіне, неміс шығыстанушысы Г. ... ... ... > атты ... ... ... олар М. ... сөздігінің лексикографиялық мұра ретіндегі ерекшелігін де нұсқайды. Біріншіден, М.Қашқари араб лексикографиясын үлгіге алғанмен, ... ... ... ... ... негізделген методика жасады, екіншіден, әл-Халилдің сөздігі фонетикалық-физиологиялық принцип бойынша ( көмей, таңдай дыбыстары, содан соң шұғыл, ызың, тіл, ... ... ... ... бар ... ... құрастырса, М.Қашқаридың сөздігі құрылымдық-әліппелік принциппен, сөздердің сөз таптарын есепке ала отырып ... ... ... ұлы лингвист түркі тілдерінің фонетикалық, морфологиялық және синтаксистік ерекшеліктерін салыстыру тұрғысында ... де ... ... да Н.А. ... М.Қашқариды > деп атаған. Бұған қоса салыстырмалы - тарихи әдістің ... ... ... да ... ... үндіеуропа тілдерінен бірнеше ғасыр бұрын іске асты.
Сөздікте 7500-дей сөз қамтылып, түркі тайпаларының тілдеріндегі түбір сөздердің құрамы 6 ... ... ... ... ... тек ... тіліне тән сөздерді ған енгізуді мақсат еткен. Қандай сөздерді беріп, қандай сөздерді бермеу мақұл дегенде, сол ... ... ... ... ... сөздерді ғана бергендігін мәлімдейді. Сонымен қатар, автор ... ... ... актив сөздер мен пассив сөздерді айыра қарап, екеуін екі түрлі құбылыс деп есептейді. лексикографиялық мәні мұнымен ғана бітпейді. Онда ... мен ... ... ... ... мен метафоралар, диалектілік сөздер бас-басына ажыратылып түсіндіріліп ... ... ... ... шеттен келген сөздерді сөздікке енгізбедім дегенді айтады.
түркі тілдерінің материалдары салыстыру негізінде де берілген, яғни ... ... ... ... басқа түркі тайпаларының тілдерімен салыстырылған. Автордың өзге тілдерді көбіне оғыз тілімен салыстырғаны анық көрініп тұрады. Егер ... ... ... ( А.Н. ... ... жақын деген) түркі сөздеріне түсіндірме берілген болса, оның 500-ден сәл артығы түрлі ру, ... ... бар ... белгі қойылған.
М.Қашқари түркі тілдерін классификациялауда тіл мен сөйлеудің ... және ... ... 2 ... ... Тіл ... қарай: 1) таза тілдер; 2) таза емес тілдер деп ... таза ... ... ... сөзі ... тілдерді, таза емес тілдерге кірме сөздері бар тілдерді жатқызады.
Фонетикалық-морфологиялық белгілеріне қарай түркі тілдерін: шығыс тобындағы және ... ... ... деп ... ... ... тілдерге Қашқаридың қала тұрғындарынан Мачинге (Қытайға) дейінгі жерді мекендеген тайпалар (чичил, тухси, йағма, хакан, түркі) тілін, ... ... ... ... ... ... ... тайпалардың ( йемек, қыпшақ, оғыз, печенек, бұлғар, сувар) тілін ... ... ... ... ... ... фактілер арқылы дәлелдейді.
Автор ұйғырлар туралы айта келіп, олардың 24 әріптен тұратын түркі жазуын пайдаланатынын, араб әліппесіндегі кейбір әріптердің түркі ... ... ... ... ... яғни араб ... ... тілінің дыбыстық құрамын қамтамасыз ете бермейтіндігін алғаш болып айтты.
М. Қашқари еңбегінің осы бір өзіндік ... ... ... ... айта келіп, А.Н. Кононов былай деп жазды:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдеріне байланысты зерттеулер11 бет
Түркі тілдерінің жіктелуі туралы5 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Сотталғандарды тәрбиелеу мен түзеудегі қолданылатын негізгі тәсілдер16 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау9 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру туралы3 бет
Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары56 бет
Қонақ үй қызметінің жетілдірілуі, негізгі бағыттары17 бет
Әлеуметтік-экономикалық болжау есептеріндегі кластерлік талдау көпөлшемді топтастырудағы кластерлік талдаудың орны27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь