Орман шаруашылығы жайлы

КІРІСПЕ
I. ЖАЛПЫ БӨЛІМ
1.1 Географиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2. Табиғаттық.климаттық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Жер ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Орман ресурстарын экономикалық.геграфиялық тұрғыдан бағалаудың
әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Орман ресурстарын пайдалану төлемдерін топтастыру және жүйелеу ... ...
2.3. Қазақстандағы орман ресурстарының жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4 Қызылорда облысының табиғат жағдайларының топонимдерінің
ақпараттық мазмұнының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
III. ЭКОНОМИКАЛЫҚ БӨЛІМ
3.1 Орман шаруашылығы аппаратының ұстау шығындарының жоспарлауы ...
3.2.Өндiрiстiк шығындарды есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3 Орман шаруашылығы өнімі мен қызметтеріне өндіруші кәсіпорындар
бағасының индексі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.4 Қаржы құралдарының қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.5 Қазіргі экономикалық және әлеуметтік географиядағы табиғат ресурс.
тарын пайдалануда төлемдер мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.6 Табиғат ресурстарын пайдаланудағы салық пен төлемдер және оларды
қолданудың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
IV ЕҢБЕК ҚОРҒАУ БӨЛІМІ
4.1 Орман шаруашылық бөлімінде өрт қауіпсіздігінің талаптары ... ... ... ... ... ..
4.2 Орман шаруашылық бөліміндегі шу және діріл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.3 Орман зиянкестердің санының динамикасындағы энтомофагтар және
олардың рөлi. Энтомофагтардың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.4 Орман шаруашылығында еңбек қорғау бойынша нұсқау ... ... ... ... ... ... ... ..
4.5. Химикаттармен жұмыс істеу кезіндегі еңбек қорғау бойынша нұсқау ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Егемен ел болғалы 25 жыл ішінде Қазақстан саяси, экономикалық, әлеуметтік, құқықтық өзгерістерді жалғастыруда. Қоғамның өркениетті дамуына орай еліміздің дүниежүзілік қауымдастықта өз салмағының арта түсіп, әлеуметтік-экономикалық жағынан дамуына жан-жақты жағдайлар ьуғызуда. Нарық жағдайында Қазақстан Республикасы экономикасының жаңа бағыты табиғат қорын пайдаланудың тегін түрінен төлемді жүйеге өтуі болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшкенге дейін қалыптасқан табиғатты тегін пайдалану теориясы табиғат қорын тиімді пайдалануды және қоршаған ортаны ластанудан сақтандыра алмады. Бұл, әсіресе қоры жағынан да, алып жатқан аумағы жағынан да аз орман ресурстары үшін ең қолайсыз кезең болды. Планетамыздың өкпесі саналатын бұл ресурсты экономикалық-географиялық тұрғыдан дұрыс бағалау және оларды пайдаланғаны үшін төлемдік жүйені қалыптастыру бүгінгі ең өзекті мәселе.
1. Минц А.А. Экономическая оценка естественных ресурсов. – М.: Мысль, 1972. -С.64-76.
2. Васильев П.В. Экономическая оценка лесных ресурсов // Сб.: Оценка природных ресурсов. –М.: Мысль, 1968. -С. 122-128.
3.Баймырзаев Қ.М., Ғабдолла О.Ж. Баға және табиғат ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалаудың өзара байланысы мен айырмашылығы// ҚазҰУ хабаршысы. География сериясы.–Алматы, 2002. -№ 2, -118-124 бб.
4. Григорьев В. Оценка предприятия: теория и практика. –М.: ИНФРА-М. 1997. -318 с.
5.Ильев Л.И., Гордиенко Р.Н. Экономическая оценка лесов многоцелевого назначения.–М.: ЦБНТИлесхоз, 1980. - Вып.I. -С. 49-52.
6.О налогах и других обязательных платежах в бюджет (Налоговый кодекс). –Алматы: Юрист, 2004. -288 с.
7.Каргажанов З.К., Баймырзаев К.М., Калиаскарова З.К. Платежи за пользование природными ресурсами.–Алматы, 1997.-С. 28-32.
8.Нестеров П.М., Нестеров А.П. Экономика природопользования и рынок: Учебник для вузов. –М.: Закон и право, ЮНИТИ, 1997. -413 с.
9. Голуб А.А., Струкова Е.Б. Экономика природопользования. –М.: АспектПресс, 1995. -188 с.
10. Васильев П.В. Экономика использования и воспроизводства лесных ресурсов. –М.: АН СССР, 1963. -484 с.
12. Лесной кодекс Республики Казахстан. – Алматы: Юрист, - 2003. -72 с.
13. Қарғажанов З.Қ., Баймырзаев Қ.М., Ғабдолла О.Ж. Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдері және салықтары. – Алматы: Қазақ университеті, 2003. - 135 б.
14. Жорабекова Ж.Т.Орман ресурстарын экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалау мәселелері // ҚарМУ хабаршысы. Биология, география, медицина сериясы. Қарағанды, 2005. - № 2, - 39-41 бб.
15. Каргажанов З.К., Тлеубергенов М.А. и др. Теория и методика установления платы за использование минеральных ресурсов. – Алматы, 1991. -156 с.
16. Шкатов В.К. Рентные платежи в системе цен и рационализация природопользования // Тез.докл. Экономическая оценка и рациональное использование природных ресурсов:–М., 1973. -С.16-19.
17. Анучин Н.П. Сортиментные и товарные таблицы. – М.: Гослесбумиздат, 1963.
18.Ильев Л.И. Основы лесного кадастра. –М.: Лесная промышленность, 1969. -128 с.
19. Байзаков С.Б. Экономическая оценка лесных ресурсов. – Алма-Ата: Кайнар, 1981. -151 с.
20. Упушев Е.М. Экономика природопользования и охрана окружающей среды. –Алматы: Экономика, 1999. -334 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I. ЖАЛПЫ БӨЛІМ
1.1 Географиялық жағдайы......................................................................................
1.2. Табиғаттық-климаттық жағдайы......................................................................
1.3 Жер ресурстары................................................................................................... НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Орман ресурстарын ... ... ... әдісі.......................................................................................................................
2.2 Орман ресурстарын ... ... ... және ... ... ... ... жағдайы..............................................
2.4 Қызылорда облысының табиғат жағдайларының топонимдерінің ... ... ... ... БӨЛІМ
3.1 Орман шаруашылығы аппаратының ұстау шығындарының жоспарлауы....
3.2.Өндiрiстiк шығындарды есептеу.......................................................................
3.3 Орман шаруашылығы өнімі мен ... ... ... ... ... Қаржы құралдарының қажеттілігі....................................................................
3.5 Қазіргі экономикалық және әлеуметтік географиядағы ... ... ... ... ... мәселесі.............................................................
3.6 Табиғат ресурстарын пайдаланудағы салық пен төлемдер және оларды ... ... ... ... ... ... Орман шаруашылық бөлімінде өрт қауіпсіздігінің талаптары......................
4.2 Орман шаруашылық бөліміндегі шу және ... ... ... ... ... ... және ... рөлi. Энтомофагтардың жалпы сипаттамасы...................................
4.4 Орман шаруашылығында еңбек қорғау бойынша нұсқау..............................
4.5. Химикаттармен жұмыс істеу кезіндегі еңбек ... ... ... ... ел болғалы 25 жыл ішінде Қазақстан саяси, экономикалық, әлеуметтік, құқықтық өзгерістерді жалғастыруда. Қоғамның өркениетті ... орай ... ... ... өз ... арта ... әлеуметтік-экономикалық жағынан дамуына жан-жақты жағдайлар ьуғызуда. Нарық жағдайында Қазақстан ... ... жаңа ... ... ... ... тегін түрінен төлемді жүйеге өтуі болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшкенге дейін қалыптасқан табиғатты тегін пайдалану теориясы табиғат қорын тиімді ... және ... ... ... ... ... Бұл, ... қоры жағынан да, алып жатқан аумағы жағынан да аз орман ... үшін ең ... ... ... ... ... ... бұл ресурсты экономикалық-географиялық тұрғыдан дұрыс бағалау және оларды пайдаланғаны үшін төлемдік жүйені қалыптастыру бүгінгі ең өзекті мәселе.
Қазақстан территориясының 4 ... ... қана ... алып ... ... ресурстарын қорғап, сақтап қалу және оны жетілдіру, территориямыздың 69 %-ын шөл және шөлейтті аймақтар алып келе жатқан ... бұл ... ... одан сайын арттырады. Осы жайды ескере отырып, бұл жұмыста түбегейлі экономикалық реформа жүргізуге арналған құжаттарды басшылыққа ала ... оған қоса ... ... ... ... ресурстардың негізгі түрлерін пайдалану бойынша жасалған кодекстерді, қоршаған табиғи ортаны қорғау Заңына сәйкес табиғатты төлемді пайдалану принциптерін енгізу арқылы іске ... ... ...
Қазіргі кездегі байқалған орман ресурстарын пайдаланудағы ысырапсыздыққа жол бермеудің негізгі бағыттары осы ресурстарға алдымен мониторингтік тұрғыдан ... ... ... ... алу және ең ... ... ... дұрыс бағалап, оларды пайдаланғаны үшін төлемді жүйені қалыптастыру. Осы жағдай дипломдық ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерді, мерзімдік басылымдарды, әдістемелік құралдарды және басқа да жинақ, еңбектерді талдау ... ... ... ... ... зерттеу саласында елеулі, әрі маңызды ғылыми жұмыстардың бар екендігін көрсетті.
Аталған салада, яғни ... ... ... ... ... ... және ... мәселелерді шешуде көп еңбек сіңірген, теориялық негізін қалаған Л.В. Канторович, Н.С. Федоренко, Н.Н. Баранский, Э.Б. ... Н.Н. ... Ю.Г. ... А.А. Минц т.б. ... ... ... ... Бірақ, сол кездегі (экономиканщ басқарудың әкімшілдік-әміршілдік жүйесінің үстемділігі кезінде), социалистік шаруашылық жағдайында, табиғи ресурстарды тегін пайдалану туралы ... ... ... олар ашық ... ... төлемді пайдаланудың теориясын қалыптастыра алмады. Сөйтсе де, аталған ғалымдардың ойларының қисыны қалай болғанда да табиғатты тиімді пайдалану үшін ... ... ... әкеп саяды.
Жоспарлы экономика кезінде табиғат пайдалануда төлемдік жүйені қолданудың мүмкіндігі мен тиімділігі жайында КСРО ғалымдарының ... ... ... ... арасында әкімшілік-әміршілдік жүйенің билік алып тұрған кезінде біршама ашық айтқан. В.К. Шкатовтың, З.Қ. Қарғажановтың бұл мәселені тереңнен ... ... ... атап ... жөн. ... шаруашылығын түбегейлі экономикалық реформалау кезеңінде осы бағытта К.Г. Гофман, С.Н. Бобылев, М.К. Клубничкин, Н.Н. Лукьянчиков т.б., Қазақстаннан С.Б. ... З.Қ. ... Е.М. ... Қ.М. ... Э.А. ... Р.Қ. Ниязбекова, Р.С. Коренов, М.С. Тонкопий, С. Мұхаұлы, Е.Ә. ... Б.А. ... Н.А. ... А. ... В.А. ... В.Р. Колесников, М.Б. Кенжегузин, Ж.Х. Давильбекова, С.Р. Ердавлетов, К.К. Қажымұрат, Т.С. Сатқадиева және т.б., ал шет елдік ғалымдардан Д. ... Д. ... Т. ... К. ... Г. ... біршама үлкен зерттеулер жүргізді.
Табиғат ресурстарын тиімді ... және ... ... У.Б. Баймұратовтың еңбектерін атауға болады. экономикалық тұрғыдан бағалау, оларды пайдаланғаны үшін төлемдік жүйені қалыптастыру табиғатты тиімді пайдаланудың басты, ... ... ... ... ... жаңа бағыты болмақ. Бұл жаңа бағыттың пайда болуы экономикалық және әлеуметтік географияны бұрынғыдан да гөрі экономикалық ғылымдармен әлдеқайда ... ... ... ... ... ... табиғат ресурстарының ішінде орман ресурстарын экономикалық-географиялық тұрғыдан ... және ... ... үшін ... ... ... ... ең аз зерттелген және практикалық шешімін таппаған мәселеге жатады.
Дипломдық жұмыстың ... - ... ... ... ... ... табиғи саяжайы орман шаруашылығының қазіргі күйі
Қойылған мақсатқа жету үшін дипломдық ... ... ... қойылды:
- табиғат ресурстарын, оның ішінде орман ресурстарын, экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалау туралы теориялық ұғымдарды анықтап, ... ... ... ... ... шаруашылығының бүгінгі жағдайын талдау;
- орман ресурстарын бағалаудың әдістерін ұсыну;
Орман ресурсы - биологиялық ресустарға жататыны белгілі, ... олар ... ... ... ... болсын, табиғи пайда болу жағынан да көбіне ұқсас ... ... ... ... ... көп ... болып келеді, әсіресе, өндірісте қолдану аясы жағынан ағаш шикізат есебінде ... ... ... ... ... одан ... қалдықтардың өзі неше түрлі, ауыл шаруашылығында, өндірісте және шаруашылықтарда таптырмайтын шикізат көзі болып ... ... ... қарағанда орман сарқылмайтын және қайта қалпына келетін ресурстарға жатады. ... бұл ... ... қалпына келтіріп ғана қоймай, одан әрі өсіріп, дамытып, жетілдіруге болады. Бұл, әсіресе, республикамыздағы ұлан ғайыр аумақты орманмен қамтамасыз етуге ... бар ... ...
Басқа табиғат русурстарына қарағанда орман ресурстарының ең бір басты айырмашылығы көп жағдайда ... және ... ... ... болады. Бірақ мұндай табиғи қолайсыз жерлерде ағаш өсіру қымбатқа түсетіні белгілі. ... қоры ... әр ... ... ... ... ... сол сияқты өсу динамикасы (қайта қалпына келу, сапасының өзгеруі, жылдық өсімі және т.б.) да ... ... ... даму ... ауыл шаруашылығының дамуымен биологиялық тұрғыдан ұқсас болғанымен, экономикалық тұрғыдан ерекшелігі бар. Өндіріске ... ағаш ... ... 80-100 жыл өсетінін, ал химиялық өңдеуге келетін ағаштың жылдам өсетін түрінің өзі 30-50 жылды қажет етеді. Ал бұл орташа ... ... ... ... Міне ... да ... ресурстарын іске жарамды ағаш ретінде пайдалану үшін оның ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағынан алып қарағанда, ағаш ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалау мен ... ... ... көп ... бар, ... ... ... қаншалықты құнды екенін айыру тұрғысынан
R=Z - S, ... Z - ... ... ағаш ... ... ... бағасымен, мың тг; S - ағаш қорын дайындауға кеткен шығын мөлшері, мың тг. Ауыл ... жер ... ... ... ... ... одан алынатын өнім мен баға мөлшерінің әрдайым өзгеріп отыратынына байланысты екенін ескеріп, жыл ... ... ... қажет.
Орман алқаптары көбіне ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіру үшін пайдаланылатынын ... ... ... бағалағанда егісті, шабындық, жайылым жерлерді де қоса бағалау қажеттілігі туындайды.
Ал су ... ... ... басқа табиғат ресурстарына ұқсамайтын өзіндік экономикалық тұрғыдан бағалау ерекшелігі бар. Бұл ... ... әр ... ... су ресурстары үшін қолданылатын шектеулі шығын мөлшерін ... ... ... су ... ... орналасқан жерінде пайдаланылатын көп салалы ресурсқа жатады. Жоғарыда келтірілген табиғат ресурстарын бағалағанда жалпы ұқсастығы олардың ... ... яғни ... ... ... қалыптасу орны мен экономикалық тұрғыдан пайдалану деңгейі ескеріледі. Әсіресе, экономикалық ... ... ... ... жері ... ... қуатымен, транспортпен, сумен, жұмыс күштерімен, жол қатынасымен қамтамасыз етілуімен тығыз байланысты. Ал орман ресурстарын ағаш қоры есебінде пайдаланғанда бұлардан басқа ... ... ... биік ... ... ... ... бағаланады. Бұл арада ағаш дайындау шығынының әртүрлілігі ескеріледі.
Одан басқа ағашты өндірісте пайдаланғанда одан түсетін ... өзі неше ... ауыл ... ... және ... ... шикізат көзі болып есептеледі.
Минералды ресурстарға қарағанда орман сарқылмайтын және қайта қалпына келетін ресурстарға жатады. Сондықтан бұл ресурсты қайта қалпына ... ғана ... одан әрі ... ... ... болады. Бұл, әсіресе, республикамыздағы ұлан ғайыр аумақты орманмен қамтамасыз етуге мүмкіншілік бар екендігін көрсетеді.
Басқа ... ... ... ... ... ең бір ... айырмашылығы көп жағдайда далалы және шөлейт аймақтарда өсіруге болады. Бірақ мұндай табиғи қолайсыз жерлерде ағаш ... ... ... ... ... қоры ... әр аумақта биологиялық тұрғыдан әртүрлі болады, сол сияқты өсу динамикасы (қайта қалпына келу, сапасының өзгеруі, жылдық өсімі және т.б.) да ... ... ... даму ... ауыл ... дамуымен биологиялық тұрғыдан ұқсас болғанымен, экономикалық тұрғыдан ерекшелігі бар. Өндіріске ... ағаш ... ... 80-100 жыл ... ал химиялық өңдеуге келетін ағаштың жылдам өсетін түрінің өзі 30-50 жылды қажет ... Ал бұл ... ... ... ... ... Міне ... да орман ресурстарын іске жарамды ағаш ретінде пайдалану үшін оның ондаған ... ... ... сақтап отыру қажет. Бұл жағынан алып қарағанда, ағаш ресурстарын ... ... ... мен ... ... ... көп ұқсастық бар, әсіресе, қолдағы қордың қаншалықты құнды екенін айыру тұрғысынан
R=Z - S, ... Z - ... ... ағаш қорының құндылығы, нарықтық бағасымен, мың тг; S - ағаш ... ... ... ... мөлшері, мың тг.
Ауыл шаруашылығында, жер ресурсын бағалаудың ерекшелігі жердің құнарлылығына, одан алынатын өнім мен баға ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын бағалап отыру қажет.
Орман алқаптары көбіне ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіру үшін пайдаланылатынын ескерсек, ... ... ... ... шабындық, жайылым жерлерді де қоса бағалау қажеттілігі туындайды.
Ал су ресурсын алатын болсақ, басқа табиғат ресурстарына ұқсамайтын өзіндік экономикалық тұрғыдан ... ... бар. Бұл ... ... әр ... ... су ресурстары үшін қолданылатын шектеулі шығын мөлшерін ескеру қажет. Өйткені су ресурстары ... ... ... ... көп салалы ресурсқа жатады. Жоғарыда келтірілген табиғат ресурстарын бағалағанда жалпы ұқсастығы олардың орналасу ерекшеліктерін, яғни географиялық тұрғыдан табиғи ... орны мен ... ... пайдалану деңгейі ескеріледі. Әсіресе, экономикалық тұрғыдан табиғат ресурстары орналасқан жері ... ... ... транспортпен, сумен, жұмыс күштерімен, жол қатынасымен қамтамасыз етілуімен тығыз байланысты. Ал орман ресурстарын ағаш қоры есебінде пайдаланғанда бұлардан басқа жазықты ... ... биік ... жерлерде орналасуына байланысты бағаланады. Бұл арада ағаш ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі, яғни көп салалылығы мынаған келіп саяды: а) ағаш қоры; б) ылғал сақтайды; в) топырақ ... ... г) ... ... ... д) ... ... е) жеміс-жидек қоры қалыптасады (саңырауқұлақ, бүлдірген, жаңғақ, емдік ... ... т.б.). Бұл ... алып ... ... ... экономикалық тұрғыдан бағалау мүмкіндігі қиындай түседі. Өйткені ылғал сақтау, таза ауа қалыптастыру сияқты әрекеттерін тек жанамалай ғана бағалауға болады, ... ... ... шектеледі.
I. ЖАЛПЫ БӨЛІМ
1.1 Географиялық жағдайы
Қызылорда облысы-Арал теңізінің шығысында Сырдария өзенінің төменгі ағысы, Тұран ойпатында орналасқан. ... 1938 жылы 15 ... күні ... ... ... ... ... оның ішінде шығыс және оңтүстік - шығысында Оңтүстік Қазақстан ... ... - ... ... ... Ақтөбемен және Оңтүстігінде Өзбекстан Республикасымен шекараласады. Жер көлемі жөнінен республика бойынша 4-орында. Әкімшілік орталығы-Қызылорда қаласы.
Ғаламшарымыздағы үлкен экологиялық ... ... бірі - Арал ... болып табылады. Қолайсыз аймақта тұратын халықты әлеуметтік-экономикалық және экологиялық ... ... үшін ... ... және ... ... ... етілді. Сондықтан Қызылорда облысы және Қызылорда қаласының барлық аймағы апатты ... ... ... ... ... Арал ... ... Сырдария өзенінің төменгі ағысында орналасқан. Аумақтың негізгі бөлігі Тұран ойпатында орналасқан (биіктігі 50-200 ... ... ... Арал ... ... мен ... ... тау жоталары мен жазықтығы орналасқан;
-батысында - ... арал маңы ... ... бар.
Сырдарияның сол жақ жағалауында - Жаңадария мен Қуаңдария өзендірінің құрғақ арналары кесіп өтетітн Қызылқұм ... ... мен кең ... оң жақ ... ... ... 288 м.), құм ... (Арысқұм және өзгелері), сорға толы таяз шұңқырлар кездеседі. Солтүстігінде - құм төбелері массивтері ... ... және ... топырағы) бар. Оңтүстік-шығыс бөлігінде Қызылорда облысының аумағына Қаратау тауының жоталары кіреді (биіктігі 1419 м-ге дейін).
Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа дейін облыс орталығы ... ағып ... ... 1 мың км. ... көптеген арналар мен ағыстарға тараған үлкен иреңді ... бар ... ... ірі ... өзен ... ... Тасқындардан қорғану мақсатында өзен жағалауының бойымен қорғаныс бөгеттері салынған; 1956 жылы Сырдария өзеніне Қызылорда плотинасы салынды; Для защиты от ... ... ... реки ... ... в 1956 на реке ... ... Кзыл-Ординская плотина; 1958 жылы Жаңадария арнасымен жайылымдар мен ... ... өзен суы ... ... ... ... кететін көптеген тұзды көлдер бар (Жақсықылыш, Қамыслыбас, Арыс және т,б.); Көпек және ... ... -- ... ... ие ... бар. ... ... шегінде солтүстік-шығысында Сарысу өзенінің сағасы кіреді.
Аумақтың біршама бөлігі өсімдігі аз топырақтары орналасқан; яғни қатайған жерлерінде жусанды бетегелер, тұзға ... ... ... ... және ... жерлерде тұрақсыз өсімдіктер сорты; құмдардың арасында дүзгіндер өседі. Құм төбешіктері сексеуіл, жыңғылдар, теріскен, бұйырғандар, ... ... ... көптеген жыртқыш аңдар (түлкі, қарсақ, қасқыр және т,б.) және тұяқтылар ... ... ... ... мен ... ... және өзгелер) кездеседі, Сырдария өзенінің атырабында ондатра бейімделген.
Облыс аумағының негізгі бөлігі Тұран ойпатында, шығысында Қаратау ... ... ... Арал маңы ... ... ... ... Қызылорда облысының климаты жазы ұзақ мерзімді ыстық және қары аз қысқа мерзімді суық, күрт өзгермелі ... ... ... ... ... ... ... орналысуымен, оңтүстік аймаққа жақындығымен, атмосфераның ауысымдылығының ерекшелігімен және өзге де факторлармен ... ... ... ... ... ... айлық және жылдық өзгеруімен байқалады.
Жазы ыстық және ұзақ мерзімді. Бұл кезеңде температурадағы күрт өзгеру сипаты байқалмайды. Кейбір жерлерде ... ... ... ... 36-39 0С. ... ... ... бөлігінде температураның абсолютты максимумы 44-48 0С құрайды. Қыс мезгілінде ... ... және ... ... ... ... айтарлықтай айырмашылықтары бар. Мысалы, ең салқын ай-қаңтардағы орташа температура 35-360 С ... ... ... ... облыс аумағына кедергісіз салқын ауа массасыынң енуіне мүмкіндік ... және ... қыс ... күрт ... Ауа ... ... минимумы 420 С градусқа дейін жетеді. Құрғақшылық - облыс климатының ерекшелектерінің бірі. ... өте аз ... ... ... ... 100-190 мм ... және жыл ... оның түсімі біркелкі емес: барлық жауын-шашынның 60 пайызы көктемгі-қысқы кезеңдерге тиесілі.
Облыс аумағының барлық бөлігінде ... ... ... және жиі желдер болып тұрады. Оның орташа жылдық жылдамдығы секундына 3,1 метрден 6 метрге дейін ауытқып отырады. Қыс ... ... ... ... ... ... жер бедерлерінің биік беткейлеріндегі қар жамылғыларын ұшырып кетеді, нәтижесінде топырақтың беткі қабаттарының терең қатуына және жарылуына әкеліп соғады. ... ... ... ... ... ... ... Қысы негізінен жұмсақ, жазы қапырық. Мұндай ауа-райы облысты қоршап жатқан Қызылқұм, Мойынқұм, Бетпақдала және Тұран ойпат жерлерінің ... ... ... ... ... мыңға жуық километр Сырдария өзенінің төменгі ағысы өтеді.
1.3 Жер ресурстары
Қызылорда облысының жалпы жер қоры 24035,9 мың ... ... ... ішінен 2205,4 га Қарағанды облысы ұзақ мерзімді пайдалануға берген, 771,4 мың га жерді Байқоңыр кешені үшін және Арал ... ... ... ... ... үшін Ресей Федерациясынан жалға алынған. Жалпы жер қорының құрамында 12947,9 мың га - ауыл ... ... ... ... ... ... жер ауданының 13,5%-ы. Қызылорда облысының топырақ- өсімдік жабыны шөл дала аймағына жатады. Суару жүйесін қосқанда, жердің жалпы ауданынан ... өз. ... - 25%, ... шөл дала ... 20%, шөл дала ... 55% орналасқан. Жылулық және күндік ресурстар бойынша Қызылорда облысының жағдайдары көптеген дақылдарды өсіру үшін қолайлы, бірақ жауын- ... аз ... ... жер ... тек суаруға негізделеді.
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Орман ресурстарын ... ... ... әдісі
Орман ресурстарын бағалағанда мына көрсеткіштерді ескерген жөн:
* Орман ресурсы алып жатқан ауданның мөлшерін және ағаш ... ... ... ... ... ... жасы, тауарлық топтары т.б.).
* табиғи және экономикалық тұрғыдан игеру мүмкіндігін.
Бұл әрине орман ресустарын өндірістік ... ... іске ... ағаш ... қажетті көрсеткіштер және орман ресурсын оның табиғи қалпында бағалаумен бірдей емес, мақсаттары да басқа. ... ... ... сапасын анықтайтын нақтылы көрсеткіштер арқылы және құндылығын анықтайтын экономикалық көрсеткіштер арқылы бағаланылатынын ескерсек, онда орман ресурстарын бағалаудың қиындығы алып ... ... ... жеміс-жидектің ылғал сақтау, қоршаған ортаны таза ауамен қамтамасыз ету сияқты қасиеттерін бағалау ерекшеленеді. Ағаштарға инвентаризация жүргізгенде оның алып ... ... ... ... түрлерін, болашақта орман ресурстарының қорын қалпына келтіру үшін және ... үшін ... ... т.б. ... ... Орман қорын дамыту үшін алдымен аэро және жерде зерттеу арқылы картографиялық жұмыс барысында саны және сапасы ... ... оны ... және ... ... жүргізудің кешенді жоспарлары жасалады.
Жалпы орман ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалау теориялық жағынан басқа табиғи ресурстарға, әсіресе, минерал және жер ... ... ... ... айтарлықтай көп орын алмаған. Бұл бір жағынан әрбір тұтынушы өз ... ... ... ... ... ... ... пайдалану шығынын табудың қиындығымен байланысты. Темір жолға және тұтынушыларға ... ... ағаш қоры ... ... ... Егер ертеректегі жұмыстарға көз жүгіртсек орман шаруашылығындағы экономика мәселесін түбегейлі ... ... П.В. ... ... ... ... халық шаруашылығы тұрғысынан тиімділігіне үлкен мән берген. Әр ауданнан, ағаштың әрбір түрінен алынатын орман ... ... ең ... ... ... ... ... және оның рентамен байланысы жоқ деп есептейді. Біздің ойымызша бұл қағида алғашқы кезден дұрыс қалыптаспаған, ... ... ... ... ... бағалауға болмайтындығын біз алғашқы тарауда дәлелдеп өткенбіз және К. Маркс айтқандай "рентаның пайда болуына қоғамдық формацияның ешқандай ... жоқ, ол ... ... ... ... ... баға қою дискуссиясында оны шығын арқылы емес табиғи ерекшелігін, оларды пайдаланғанда түсетін әртүрлі деңгейдегі тиімділікті ескере отырып, рентаны ескеретін ... бір ... ... ақы ... В.К. ... ең ... ... бірі болып дәлелдеп шықты. Ал ағаш дайындау мен ағаш өсіру ... да ... ... ... Бұл ... ... В.К. ... та Н.П. Анучин, Т.Л. Басюк және басқалары сияқты ағаштың құны сатқанда ғана оның ... яғни ... ... ... ... Түбірақы ағаш дайындауға кеткен шығыннан басқа қосымша дифференциалды пайда келтіретінін, автор ашық айтып, нақты мысалдармен дәлелдейді. Ал бұл ... ... ... ... қажеттілігі туындайды, яғни барлық орман ресурстарының табиғи ерекшеліктерін ескеретін, олардың сапасын нақтылайтын ортақ жиынтық көрсеткіштер шоғыры.
Сонымен, орман ... ... ... ... В.К. ... ... бойынша оларды пайдаланғанда түсетін әртүрлі тиімділікті ескеру қажеттілігі және дифференциалдық рентаның ең басты көрсеткіш ... Бұл ... ... де ... ... келіп саяды.
Орман ресурстарын бағалауда екі ірі бағыт бар: біріншісі - орман орналасқан жерді бағалау; ... - ... ... ... ... ... мәселе орман ресурстарын бағалау жер кадастрының бөлігі екендігі, яғни әр жердің ... мен ... саны мен ... ... ... барлығы. Бұл идея Л.И. Ильевтің орман шаруашылығында жер ресурсын экономикалық тұрғыдан бағалау әдістемесінде келтірілген. Ол бойынша жердің қаншалықты ... ... ... ... ... және ... аз шығынмен алуға болады. Бұл, әрине, шығындық концепциядан аспай тұр.
Қазақстандық ғалымдар табиғат ресустарын экономикалық тұрғыдан бағалауда З.Қ. Қарғажанов, С.Б. ... Е.М. ... М.С. ... С.М. ... т.б. бұл ... ... үлестерін қосқаны анық. С.Б. Байзақов орман ресурстарын бағалаумен айналысса, З.Қ. Қарғажанов және Е.М. Үпішев табиғат ресурстарының үйлесімін, яғни белгілі бір ... ... ... ... бір-бірімен байланыста қарастырған.
Бұл идеяны Одақтағы География қоғамының мүшесі А.А. Минц бірінші рет ұсынғанмен, әрі қарай ... ... ... Міне енді осы ... ... ... әрі ... дамытуда.
Орман қоры өздігінен қалпына келетін табиғат ресурсы болса да, оны пайдалану қарқыны артып отыруына байланысты орманды өсіруге, ... көп ... ... тура ... ... ... ... барлық шығындар, тиімділігі есептелуге тиіс. Орман қорын тиімді пайдалану оны ... ... ... ... ... ... ... етеді. Орман шаруашылығы өндірістің жеке саласы ретінде өзін-өзі қаржыландыра алады және экономикалық тұрғыдан бағалауды ... ... ... уақыттарға дейін орман қорын экономикалық бағалауға мән берілмей келді. Бұған себеп, бір ... ... ... мойындамау, екінші жағынан табиғатта өздігінен өскен ағашқа еңбек жұмсалмағанда оның құны жоқ деп есептеліп келді.
Соның нәтижесінде өсіп тұрған ағаштың, ... ... жоқ, ... жеке ағаш кесуге берілгенде бағасы (таксасы) болды.
Орманды экономикалық бағалау, оған такса ... ... ... ... ... ... басталды. Орманды экономикалық тұрғыдан бағалағанда әрқашан орман жері, ондағы ағаш қоры бөлек бағаланады. Кез-келген бағалау, оның ішінде экономикалық бағалау шығындар мен ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан бағалағанда оның бірнеше ерекшеліктерін ескеру керек.
Орманның ... ... ... ... қорғауға шығындар жұмсалатын мезгіл мен оның нәтижесін алатын уақыт бір-бірінен алшақ, яғни шығын бірден қайтарылмайды, бірнеше ... ... ағаш өсіп ... ... Ауыл ... ... жылда алуға болады, ал орман шаруашылығында жеке ағаштың өсіп жетілуін көп жыл ... тура ... ... жер ... бір ... ... Орманды жердің өзінде ағаш өнімділігі әртүрлі, оған қоса ағаштың тұтынуға қажетті сапасы да әр ... ... ... алқаптары тұтынушылардан, негізгі жол магистралдарынан әртүрлі қашықтықта орналасқан. Сондықтан ағаш дайындау шығындары да біркелкі емес және ол ... ... жер ... байланысты едәуір өзгеріп отырады.
Орман қорын экономикалық бағалау оның ... ... ... ... ... ... орман өсіру кезінде аралық кесімдерден алынатын тиімдер ескерілуі тиіс. Кейде ... ... ағаш ... 30 %-на ... ... потенциалды өнімділігін нақты орман шаруашылық аудандары бойынша ондағы ағаш түрінің өсіп ... ... ... ... ... ... ұзақтығы орманның ұдайы өсуіне қажетті жыл болып табылады және ағаштың кадастрлық жасына сәйкес келмеуі мүмкін.
Кадастрлық жас ағаш ... ағаш ... ... ... ... ... ... бір түрі әртүрлі аймақта әртүрлі мерзімде өсіп жетіледі. Сондықтан орман қорын орман шаруашылық аймақтары бойынша бағалаған дәлірек болады. Орман қорын тек қана ... ... ... - ағаш қоры ... бағалу жеткіліксіз, оның табиғат қорғау қызметі бір-бірімен тығыз байланысты. Орманда ағаш қоры көп болса, оның ... ... де мол ... Сондықтан орманның осы екі қасиеті біртұтас әдістемелік негізде бағалануы ... ... ... бір ... ағаш қорына байланысты орманның экономикалық тиімін нақты есептеуге ... ... оның ... ... дәл ... ... ерекшеліктер орман қорын ренталық қағиданың негізінде экономикалық бағалаудың мүмкін екендігін көрсетеді. Шығын мен нәтиженің уақыт алшақтығын оны ... ... ... ... ... ... қорының экономикалық бағасы деп оны тиімді, кешенді пайдаланғандағы алынатын барлық потенциалды экономикалық, экологиялық, әлеуметтік тиімдерді яғни орманның халық ... ... ... ... деп ұғамыз. Орман қоры ретінде ондаған ағаш қоры, орман жері, қосымша және жанама өнімдер, орманның ... ... ... Орман қорын бағалауға қажетті шеткі шығын шамасын барлық аймаққа бірдей немесе ондай аймақтарды көп жіктеп әр облыс бойынша ... ... ... ... ... ... де ... болмайды. Өте көп (әр облыс бойынша) шеткі шығын белгілеу дәйексіз, дәлелсіз әртүрлі экономикалық бағалаулар тудырады және есептеулерді қиындатады. Керісінше барлық ... ... ... ... шамасын белгілеу орманның құндылығына әсер ететін табиғи факторларды ескермеуге әкеп соғады.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ағаш дайындау шығындарын қосудың қажеті жоқ. Шеткі шығын өсіп тұрған ағаш ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Сондықтан онда тек қана орман өсіруге, күтіп-баптауға, қорғауға және соған байланысты шығындар ғана ... ... ... әр ... ... ... ... шамасы табиғи ерекшеліктерден туындайтын орман шаруашылық шығындар ... ғана ... ... ... ... бір ... әр ... орманға қоғамдық қажетті шығын шамасының шегін, екінші жағынан орманды алқаптарға қарағанда орман аз ... ... ... ... ... ... түсетінін көрсетеді [26].
Шеткі шығын шамасы орман шаруашылық шараларының қалыптасқан, түбірімен ... ... ... Күрделі өзгерістер болған жағдайда шеткі шығын шамасы өзгертіледі. Бір аймақтың өзінде орман ағашының түрі, өнімділігі, іске ... ... ... ... олар ... ... бойынша жеке-жеке бағаланады. Ормандағы ағаштардың жастары әртүрлі болғанымен, бағалануы ... ал ... ... байланысты құндылығы басқаша, пісіп жетілгені ғана құнды, сондықтан бағалау уақыт факторын ескеріп жүргізіледі, ... ... ... ... ағаш қорының экономикалық бағалануы:
, (2)
мұндағы, Ма - кесімге жарамды ағаш қоры; rà - 1м3 ... ... ... ... ... Т - ... ... жарамды жасы; T - ағаш ... ... ... ... ... ... ... тазарту, күтіп-баптау, сирету кесімдері жүргізіледі, осы мақсаттарда кесілген ағаштар да экономикалық бағалауға қосылады.
Орман ... ... оны ... ... ... өнім алуға болатыны ескеріледі. Сондықтан негізгі кесімдер бойынша орман жерінің экономикалық бағалануы:
, (3)
мұндағы, Мb - 1 га орман ... ... ағаш ... rb - 1 га ... ... алынатын рента.
Егер бағаланатын орман алқабынан жылма-жыл бірдей ағаш дайындауға болады ... ол ... ... ... болар еді. Мұнда R - 1га алқаптан шексіз алынатын тұрақты жылдық рента. Бірақ орман жері ... ... ... ... ағаштары кесімге жарамды болғанда ғана бере бастайды. Сондықтан ... ... ... Оны ... ... ... жері ағашы пісіп жетілгенше пайдаланылмайды;
- жылдық ренталар тең;
- уақыт факторын есептейтін дисконттау коэффициенті тұрақты.
Орман тек қана ағаш ... ... ... Оның ... ... ... экологиялық қызметтері барған сайын маңызды болып келеді. Сондықтан орманды тиімді пайдаланудың ең маңызды шарттарының бірі - осы ... ... және мына ... ... жөн: орманда ағаш дайындау шамасының артуы оның ... ... ... бір ... ... ... Ағаш кесу мөлшері орманның экологиялық қызметіне нұқсан келмейтін дәрежеден аспауы керек. Осыны ескере ... ... ағаш ... ... ... бұл ... ... жақтан ағаш әкелу арқылы өтеуге болады, яғни қосымша шығын жұмсаймыз. Бұл шығынды орманды ... ... ... ... шеткі шығыны деп қарастыруымызға болады. Әрі қарай шеткі шығын мен дербес шығынды салыстырып рентаны ... ... ... ... ... ... орман қорын бағалағанда мәліметтер толық болмағандықтан экологиялық қызметін бағалау оған қосылмайды. Тек қана ... ... ... ... ... осы ... ... бағаланады.
Орманның нақты көрсеткіштерімен сипаттауға келмейтін әлеуметтік құндылықтары да жеткілікті. Сонымен қатар, мұндай бағалаулар дәл өлшемдердің болмауынан біршама шартты бағалау ... ... ... ... ... ... ... жаңғырту) құнын анықтаудың өзіндік ерекшелігі бар. Ол шығындық қағида ... ... ... ... ... ең ... ... пайдалану жасына жеткен қоры немесе ағаш қорын оның пісіп жетілу жылдарына байланысты жылдық қорының артуының құны есептеледі. ... ... ... ... жері және оған қоса ... ағаш қоры ... табылады. Сондықтан 1 га орманды жерді қалпына келтіру құны (Эл). Эл= Эз + Эд жердің құны мен ағаш қоры құнының ... ... ... шаруашылық жерлерін қалпына келтіру құнын анықтау формуласына сәйкес орман жерін қалпына келтіру құны:
, (4)
мұнда: Сн, Си - 1м3 ... ... ... ... және ... ... құны. Ормандағы ағаш дайындау мақсатында пайдаланғанда эквивалент тауар ретінде тақтай алынған. Басқа өнімдер ... ... ... ... ... Пр - 1 га ... ... жылдық өсімі; Еа - тиімділік ... ... ... ... Орман ресурстарын пайдалану төлемдерін топтастыру және жүйелеу
Орман тұқымбағы - деп екпе ... ... ... ... Питомник өсіру мақсатына қарай орман, дикоротивтік, бау - бакшалық боп ... ... ... екпе ... ... ... питомник қаланы асемдеу үшін, ал бау бақшалық питомник түрлі бакша мен жеміс жидекті парктер өсіру үшін ... ... ... ... ала ... ... ... салынады. Тұқымбақ өсірілу ұзақтығы бойынша тұрақты және уақытша болады. Уақытша тұқымбақтар екпе материалдар қажетті аймақтарда, екпе ... ... ... ... екпе материалды жылма жыл шыгаруга арналған аймақта 5 жылға ... ... ... ... ... ұзақ ... ... қаланады. Оларды көлемі бойынша:
ұсақ (5 га ға дейін),
орташа (5-15 га ға дейін), ... (15 га дан ... ... ... ... ... ... 25 га дан үлкен болады. Бұл тұқымбақ көптеген шаруашылықтарды екпе ... ... ... Және екпе материалдарды өсіруде жаңа заманға сай ... ... ... ... ... күшейту мақсатында көлемі 500 га ға дейін тұқымбақтар ... бұл ... ... индустриалды бағытта дамыйды. Бұл шгаруашылық ішінде арнайы бир мекеме жұмыс жасап осы тұқымбақ материалдарын тасмалдлаумен, ал бұл ... ... ... квалиыикациялы мамандар питомникті дамыту барысында көптеген жаңа замаңға сай технологияларды қолданып,әрбір ... ... ... қолдана отырып тұқымбқтың одан әрі дауына кепіл болады.
Орман ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемдер қазіргі кезде бір мағынаға ие ... жоқ. Ал ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарының нәтижелілігі, қарастырылып отырған мәселеге байланысты табиғат ресурстарын пайдалану төлемдерінің тиімді шамасын ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы табиғат ресурстарын пайдалану төлемдерін терең ұғыну және жинақтау, олардың негізгі қызметі табиғат ресурстарын тиімді ... ... ... ерекше мән беру керек. Бұл жерде табиғат ресурстарын тиімді пайдалану деп тек қана табиғат пайдаланудан ең жоғарғы ... ... алу ... ... аз ... ... ең жақсы әлеуметтік-экономикалық нәтижеге жетуді айтамыз. Табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемдермен бюджеттің кірісін ... ... ... ... ... қызметі болып табылады. Ал салықтың төлемдерден ерекшелігі олардың негізгі қызметі бюджетке түсімді қамтамасыз ету және ... де осы ... ... ... ... ... табиғат пайдалану төлемдері табиғат пайдаланушыларды өздеріне берілген ресурстарды тиімді пайдалануға, табиғи ортаны қорғауға, сауықтыруға, табиғат заңдарын бұлжытпай орындауға ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Олар негізінен табиғат ресурстарын тиімді пайдалану, табиғи ортаны қорғау мақсатында, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жақсартуға және бюджеттердің кірісін толықтыру мақсатында қолданылады. Төлемдер аударма немесе бір мезгілді төлем, жәрдемақы, сыйлық түрінде болуы ... және ... ... ... анықталады.
Табиғат ресурстарының түріне байланысты төлемдер әмбебап және арнайы мақсатта пайдаланылатын ресурстарға төлем болып бөлінеді. Әмбебап мақсаттағы ресурстар үшін төленетін ... жер, су, ... ... мен ауа бассейнін пайдаланғаны үшін, яғни көп мақсатта пайдаланылатын табиғат ресурстары кіреді. Минералдық шикізат ресурстары үшін ... ... ... ... ... [9].
Жақын уақыттарға дейін әмбебап мақсаттағы табиғат ресурстарын пайдалану олардың сарқылмайтындығы мен табиғи түрде қайта қалпына ... ... және жеке ... ... ... ... болуы мүмкін емес деп есептеліп келді. Бірақ қазіргі уақытта өнеркәсіптік өндірістің ауқымы біршама өсуіне байланысты енді ... ... ... ... ... ... бірге сарқылмайтындығы, шексіздігі туралы айтуға болмайды. Сондықтан қазір табиғат қорғау шараларына, яғни әмбебап табиғат ресурстарының өзін үнемдеуге және ... ... көп ... ... ... қажет. Мұндай қаражат пен жұмсалатын шығындар тұтынушылардан, яғни ... ... ... ... қайтарылуы тиіс, басқаша айтқанда, оларды тиімді пайдалану мақсатында ... ... ... ... ... ... ... да ғылыми негізделген төлем мөлшері белгіленуі қажет.
Төлем түрлерін, олардың атқаратын өндірістік ... ... ... ... етіп ... болады:
* Табиғат ресурстарын пайдалану құқы үшін төлем.
* Табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін ... ... ... ... және ... ... ... Табиғат ресурстарын пайдалануды шектеу үшін төлем.
* Табиғи ортаны ластағаны үшін төлем.
Табиғат қорғау заңдарын ... үшін ... ... пайдалану құқы үшін төлемнің негізінде осы ресурс иесінің құқын экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан жүзеге асыру нәтижесінде табиғат ресурсының меншік иесі ... ақы ... ... ... ... ... немесе иемденуші табиғат ресурсын пайдалану мүмкіндігін алады. Бірақ бұл сату немесе арендалық ... ... ... құқы үшін ... ... ... ... сипатта болады, олардың мөлшері табиғат ресурстарын пайдаланғанда алынатын тиімге немесе ... ... ... ... иесі мен ... ... ... бір іскерлік шешімдерімен анықталады.
Сондықтан пайдалану құқы үшін төлем мөлшері тәртібі дүниежүзілік тәжірибеде, сайып ... ... ... ... екі ... келісім-шарты негізінде конкурстық немесе конкурссыз негізде анықталады. Сонымен бірге, ұқсас табиғи ресурстарға ... құқы үшін ... ... мөлшері, сол сияқты келісім жасағанда қалыптасқан шама сауда жүргізу кезінде және одан кейін келісім-шарт жасасқанда негізге алынады. ... ... ... құқы үшін төлемдер өнім өндірумен байланысты ең алғашқы шығын болады және ресурстарды пайдалану шығындарының құрамдас бөлігі ... ... ... олар ... ... ... бағасына қосылады (есептеледі). Бұл жағынан табиғи ресурстарды пайдалану құқы үшін ... ... ... ... ... ... пайдалануға халықтың төлейтін алым-салығы болып табылады.
Пайдалану құқы үшін төлемнің атқаратын бірден-бір қызметі табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды экономикалық тұрғыдан ынталандыру болып ... ... ... ... ... ... құқы үшін ... төлеп алған табиғат ресурстарын тиімді және үнемдеп пайдалануға мүдделі екендігі айқын.
Пайдалану құқы үшін төлемдердің мәніне сәйкес олардың шамасы ... ... ... соған ұқсас өнім алуды қамтамасыз ететін басқа да балама ресурсқа ... ... ... ... ... рента, капиталға өсім мөлшерімен анықталуы мүмкін. Қазақстан орман ресурстарына, әсіресе кәсіптік ағаш ресурстарына тапшы екенін ескеріп, бұл олқылықты орманға бай ... ... ... алу ... ... ... Пайдалану құқы құқы үшін төлемнің мөлшерін З.Қ. Қарғажанов ұсынған әдістемемен табуға болады:
Табиғат ресурстарын ... үшін ... ... екі ... ... ... ... пайдаланудың экономикалық тиімділігі олардың табиғи құндылығына, өнімділігіне, ресурс көздерінің ... ... ... ... ... байланысты екендігі белгілі. Бұл жағдай "еңбектің ... ... ... және ... орай дифференциалдық жер және оның түрлері тау-кен, орман, су ренталарының шамасымен анықталады. Табиғат ресурстарының иесі беріліп отырған табиғи ... ... ... ... ... пайдалануы үшін төленетін төлем мөлшерін саралап алады, яғни табиғат пайдаланушыдан ренталық төлемдер алады. Сонымен бірге табиғат ресурстарының иесі ... ... ... ... пайдалануға мүдделі. Бұл тұрғыда меншік иесінің құқы нормадан артық пайдаланғаны, ысырап еткені және қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемдері ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалану жоғарыда аталған төлемдермен экономикалық ынталандырылатындығын ескере отырып, табиғат ресурстарын нормадан артақ, ысырапты пайдаланғаны үшін төлемдерді қолдану қажеттілігі ... ... ... ... ... ... пайдаланушының экономикалық жағдайына толық әсерін тигізеді. Нормадан артық және табиғат ресурстарын толық пайдаланбаудың ... ... ... ... ... ... ... әрдайым көрініс тауып жатады.
Табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемдердің басты элементі ренталық ... ... ... және олар ... су ... және ... ... тиімді пайдалануда маңызды рөл атқарады.
Мәселен, біріншіден, ренталық төлемдердің мөлшері ... ... ... ... ... ... жағдайы мен шикізаттың сапасына сәйкес болады. Мысалы, шикізат неғұрлым құнды болса, ... ... ... де ... ... Сөйтіп табиғат ресурстарын, яғни өндіруге аз шығын жұмсалатын, сапасы жақсы, ресурстарды тиімді пайдалану ынталандырылады. Ренталық төлемдерді алу ... ... ... мен ... ... қаржы-экономикалық жағдайлары теңестіріледі және табиғат ресурстарының жекелеген көздерін пайдаланатын өндірістерге бірдей бәсекелестік жағдай туғызылады.
Екіншіден, ренталық төлем пайдаланылуға берілген табиғат ресурстарының бар ... ... ... ... ... ... игерілетін барлық қорға белгіленеді. Сондықтан берілген ... ... ... пайдаланбау табиғат пайдаланушының түсер пайда мөлшеріне теріс әсер етеді. Өндірілген кеннің бір ... ... ... ... толығымен игерілетін қордың ысырабымен, өсімімен пропорционалды түрде өсетіндіктен пайдалы қазбалардың ысырабын азайтып, жалпы алғанда табиғат ... ... ... ... ... ... республикалық бюджетке бағытталып оның қаражаттық жағдайының жақсаруына өз ... ... ... ... ... өзіндік құнына кірмейді және қосымша пайда есебінен төленеді. Олай болмаған жағдайда олар өнімнің өзіндік құнына, бағаға ... ... ... ... ... әсер ... ... есебінен алынған болар еді.
Сөйтіп, ренталық төлемдер табиғат пайдаланушылардың, оның ішінде орман ресурстарын пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... және орманның табиғи қорын, пайдалы компоненттерін өндірудің барлық сатыларында неғұрлым толық пайдалануды ... ... ... ... ... көзі ... ресурстарын пайдаланудан түскен үстеме пайда. Ренталық төлемдер ренталық факторлардың іс жүзінде өнімге әсер еткен өндіріс кезеңінде алынады.
Табиғат ресурстарын қорғау және ... ... ... ... орман шикізат ресурстарын өндіріске дайындауға, жалпы табиғат ресурстарын қалпына келтіруге жұмсалған шығынның орнын толықтыру принципі жатыр.
Шығынның орнын ... ... ... табиғи ресурстарға төлем белгілеуді жақтаушылар пайдалануға дайындалған табиғат ресурстары ... ... сыйы ... олар ... техникалық бағыттағы жұмыскерлердің өнімді еңбегінің нәтижесі деп дұрыс айтады. Сол себепті ... ... ... барлау сияқты табиғат ресурстарын қалпына келтіру шараларының қоғамдық қажетті еңбек шығынына пара-пар ... құны ... ... ... ... ... түрі барланған, өндіріске дайындалған минералдық шикізат ресурстары бағасының негізі болып табиғи ресурстарды ... мен ... ... оның ... геологиялық барлау жұмыстарына төлем ставкасы осы жұмыстарға ... ... ... ... ... ... мен қорғау үшін төлемдері өндіріс шығынының элементі болады. Экономикалық мазмұны мен ... ... ... олар ... ... қалпына келтіру, толықтыру жұмыстарына кеткен шығынның орнын толтыру бабы бойынша қазіргі ... ... ... ... ... ... ... құнына кіргізілуі тиіс. Табиғат ресурстарын тиімді пайдалануда ынталандыруға бұл төлемдердің әсері табиғат ресурстарына шығын ... көп ... ... ... ... ... өзіндік құнының өсуінен көрінеді, себебі төлемдер пайдалануға берілген ресурстың мөлшеріне белгіленеді.
Табиғат ресурстарын пайдалануды шектеу үшін төлем табиғат ресурсын тұрақты ... ... оған тән ... қалыптаспаған мақсатта пайдаланғанда табиғат ресурсының иесіне келтірілген экономикалық зиянның орнын ... ... ... орнын толтыру мақсатында табиғат ресурсын пайдалануды шектеу үшін ... жеке ... ... ... ... ... асырылады. Табиғат ресурсын пайдалануды шектеу мерзімі мен сипатына байланысты олар ағымдағы немесе бір жолғы төлемдер түрінде болады және табиғат ... ... ... ... ... пайдаланушының қаражатынан алынады және республика мен оның жекелеген аймақтарының әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін қаражат құру ... ... және ... ... ... ... ... құрылымы мен мөлшерін белгілеу әсіресе жер, су, орман сияқты көп ... ... ... ... үшін өте ... ... ресурс түрлері бойынша өзіне тән емес, әдетке айналмаған пайдалану бағыттарынан өзіне тән дәстүрлі пайдалану ... ... ... қарастыруды талап етеді. Қазіргі кезде төлемнің бұл түрі біршама толық зерттелген және іс ... жер ... ... Жер ... байланысты төлемнің бұл түрін қолдану принциптері мен механизмдерін зерттеу және бұл принциптер мен ... ... ... ... да ... ... ... ерекшелігін ескере отырып қолдану және төлем құрылымы мен мөлшерін ғылыми тұрғыдан қалыптастырудың негізі болуға тиіс.
Табиғи ортаны ластағаны үшін төлем да ... ... ... тарапынан қоршаған ортаға келтірілген экономикалық зиянның орнын толтырумен байланысты. Бұл төлемді төлеушілер қоршаған ... ... ... ... бұзуға мөлшерлі шамада немесе мөлшерден артық ластауына байланысты олар табиғат пайдаланушының ... ... ... оның ... алынады.
Бұл төлемдерді ерекшелігіне байланысты экологиялық төлем деп те атайды. Іс жүзінде Қазақстан Республикасы қоршаған ортаны қорғау министрлігі реттеп отырады және ... ... ... ... ... ... мұндай түрінің болуы еш күмән келтірмейді.
Табиғи ортаны ластағаны үшін төлемдері қоршаған табиғи ортаны қорғау туралы Заңға сәйкес қолданылады. Олардың ең ... ... ... ластағаны үшін төлемдер. Олар табиғат пайдаланушының республика халық шаруашылығына, оның халқының тұрмыс жағдайы мен табиғи ортаға келтірген ... ... ... ... ... ... болдырмау, алдын-алу мақсатында жүзеге асырылады.
Табиғи ортаны ластағаны үшін төлем, егер ластану белгіленген, қалыпты мөлшерден аспаса, орнын ... ... ... егер ... белгіленген мөлшерден асқан жағдайда - айып түрде алынады. Табиғат пайдаланушының, дәлірек айтқанда, жер және орман ресурстарын пайдаланушыдан орнын ... және айып ... ... ... ... ... ... мен одан дайын өнім алудың барлық кезеңдерінде "кім ластаса сол төлейді" деген принциппен алынады.
Табиғат қорғау ... ... үшін ... ... ... ... ... мен Заң актілерін сақтаумен байланысты. Ол басқа төлем топтарынан ... ... ... ... тиым салу ... ерекшеленеді. Бірақ төлемнің бұл түрінің негізі табиғи ресурстарына иелік құқын экономикалық тұрғыдан жүзеге асыру, қабылданған нормалар, норматвитер, Заңдар, Заң ... ... ... ... ортаға келтірілген зиянның орнын толтыру болып табылады. Төлемнің бұл түрінің нормативті-әкімшілік сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... рөлін төмендетпейді, сондықтан, қолданбалы төлем болып табылады.
Бұл төлемдер табиғи ... ... мен ... ережелеріне сәйкес айып төлемдер түрінде белгіленеді және төлем әрбір табиғат ... ... ... ... таза ... келтірілген зиянына сәйкес саралап алынады.
Жоғарыда аталған негізгі төлем топтарының түрлерінен басқа жеке ... де бар, ... ... ... ... ... мақсаттағы, жер қойнауын пайдаланғаны үшін төлемдер, техногендік минералдық ресурстарды пайдаланғаны үшін төлемдер, тағы сол сияқтылар.
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдерінің ... ... мәні мен ... ... және ... атқаратын қызметінің белгілері бойынша сұрыптау, оларды экономикалық бағыты мен мәні бойынша топтастыруға мүмкіндік береді.
Экономикалық бағыты бойынша ... ... ... ... ... ... топтарын бөліп көрсетуге болады: орнын алмастыру, орнын толтыру, ренталық шығынды қайтару, айып, ... ... ... ... мәні ... ... ... де анық екендігіне көзіміз жете отырып, келесі үш ... ... ... ... ... бере ... жөн ... толтыру төлемдері халық шаруашылығына келтірілген зиянды - ... ... ... ресурсын игеруден толығымен алынбай қалған пайданы қоса, барлық зиян түрлерінің орнын толтыру болып табылады. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... оның ішінде өндіріске берілген жер үшін, қоршаған ортаны мөлшерлі шамада ластағаны үшін төлемдер де бар.
2.3. Қазақстандағы орман ... ... ТМД ... ... территориясы жағынан екінші орынды, халқы жағынан төртінші орын, ал орман қоры жағынан әрбір шаршы шақырымға ... ең ... ... ... алады.
Қазақстанда орман жердің 26,2 млн. га бөлігін алып жатыр, оның ішінде ағашты алқап - 12,4 млн. га. ... ... 2,0-2,4 млн. м3-ге ... ағаш ... ... ... ... саласында қолданылады деуге болады. Еліміз жылына 11 млн. га м3-ге жуық ағаш өнімдерін тұтынады. Орманнан ... ... да ... ... ... Қазақстан ормандары негізінен табиғат қорғау қызметін атқарады.
Қазақстан орман қорына бай болмағандықтан ағаш және ағаш ... ... ... шет елдерден (негізінен Ресейден) әкелінеді. Сондықтан елімізде орман қорын қорғау, молайту және ... ... өте ... ... ... ...
Еліміздің орман байлығын қорғау оны тиімді пайдалану мен қорын қайтадан қалпына келтіріп отыруға тікелей байланысты. Бұл алдымен орман және ауыл ... және ... ... басқа да өндірістердің тікелей міндеті. Орманның өскен жерінде ауа райын өзгертіп, ... ... ... ... оны ... қажеттілігін арттырудың маңызы зор. Бұған қарамастан ағашты пайдаланбай тағы да отыра алмаймыз. Себебі қоғамға ... ... ... ... күні жоқ. ... байланысты адам баласының алдында орманның табиғатқа жасайтын жағымды ықпалын бұзбайтындай етіп пайдалану міндеті тұр.
Орман қорын қорғаудың және тиімді пайдаланудың ... ... оны ... ... ... ... әсіресе құнды ағаштардың қорын молайту. Орман қоры ұзақ мерзімде қалпына келетін табиғат ресурсы болғандықтан оны өсіру, қорғау ұзақ ... ... ... ... асырылады.
Орман алқаптарының тіршілікте алатын орны айрықша. Құнарлы топырақ қабаты мен сапалы су көздерін қорғауда қамтамасыз ететін де, ... ... ... игі ... ... да, ... ... таза ауаны оттегімен жабдықтайтын да, экологиялық апаттардың зардабын бәсеңдететін де қалың орман.
Қазір ... ... ... 4,6 %-ын ... ... алып ... Оларда 384 млн. м3 ағаш қоры шоғырланған. Орман шаруашылығын негізінен, сапасы төмен ағаштар мен ағаш ... ... ... жеміс-жидектер мен саңырауқұлақтарды жинау және ертеректе ағаш өнімдерін өндіру мақсатында жаппай ұйымдастырылған шағын цехтар құраған. Төлем қабілеті төмендеген ... ... ... ... ... қуаты және басқа да шығындарды өтей алмай тығырыққа тірелген шаруашылық жаңа ғана ... ... ... ... 1 - ... ... бойынша орман алқабы туралы мәлімет (1 маусым 2015 ж.)
Облыс атауы
ауданы, мың км2
Орман қорының ауданы, мың га
Орман ... ... млн м3 ... ... ... ... ... облысының табиғат жағдайларының топонимдерінің ақпараттық мазмұнының маңызы
Бүгінгі таңдағы қоғамымызда қалыптасып жатқан саяси-әлеуметтік көз қарастың өзгеруі жергілікті жерлердегі жер-су аттарының ... ... ... Олардың қалыптасуы, халық аузында жылдан-жылға айтылу заңдылықтарының өзгеруіне әкеліп соқты. Оның дәлелі, байырғы атаулардың ... ... ... облыс аумағындағы топонимдердің революцияландырылуы жүрді. Яғни, Қазақы атаулар орыс ұлтының көсемдерінің есімімен байланысты аталды.
Мысалы облыс ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Ол атаулар "қорық" сөзіне тіркеле аталса, кейбіреулері сол жерді мекен ететін жан-жануарлардың атымен аталған. ... ... ... ... молынан кездеседі. Мысалы: (Сәтімбекұлы Р., 1981), Кеңқорық, Шаянқорық, Жаңақорған қорығы болған десе ... ... ... ... ... ... Бөрітескен т.б. атаулар сол аңдардың өңірде көп кездесетінің айғағы сыңайлы.
Кез келген елдердегі сияқты, Сыр бойында да ... ... ... ... түрі ... ... Кей жерлерде қорықтар ұйымдастырылған, әулиелі киелі жерлер болған. Табиғат қорғаудың халықтық үлгісі табиғат қорғаудың жеке түрінің қалыптасуының негізі болды. Сөйтіп бай ... жеке ... ... әсем ... ... Ондай жерлерде өздері демалып, қонақ күтіп, аңшылық пен саятшылық құрып отырған.
Мұның айғағы ... ... ... топонимдерді айтуға болады. Мысалы: Қаратаудың Өгізмүйіс деген жеріндегі табиғаты әсем жерде орналасқан Үсеннің бауы, Жиделі, Қотанбұлақ т.б. Бұл ... ... ... ... ... ... көк майса, бау іші құстарға толы, тау-тасты секіре қашқан шіл, бұлдырық, бөдене ... ... ... ... жеріне жер ауып келуі, жергілікті халықтың мал жайылымдық жерлерін, шұрайлы жерлерді тартып алуы, өлкенің ежелден келе жатқан топонимдерінің ... ... ... тарихында жаңа кезеңнің қалыптасуына алып келді.
Түркі халықтарының табиғатпен өзара қарым-қатынасы әр түрлі діни сенім-нанымдар мен түсініктерде ... ... ... оны ... яғни пір тұтудан айқын көрінеді. Сонымен қатар түз даланы мекендеген халықта оның тұрмыс-тіршілігіне қарай жазба әдебиеті болмады да ауыз ... ... ... Ол ... ... ... ... ойлау, әсірелеу, кескіндеу, естіген хабарды жадында сақтау мүмкіндіктерінің шексіздігінен көрінеді. Мұны ХІХ ғ. ... ... ... ... Н. ... пікірінен де көруге болады. Қырғыздар (қазақтар - автор) ... ... ... ... мен ... ... есте ... жөнінен мәдениетті адамдарды артта қалдырады.
Бұл топонимдер ... ... өмір ... ... мәдениеттің мұраларын мәңгілікке ұрпаққа жеткізіп отыр. Осы шығармашылық дәстүрінің ауызша сипаты сол кезеңдердегі халықтың табиғатты тану мен ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Мұны көшпенді халықтың ауыз әдебиеті мен жер-су атауларындағы кездесетін метафорлардан байқауға ... ... ... өрісінің кеңдігін қазіргі терминологиямыздың аса байлығынан көруге болады. Бұл халықтың географиялық атаулардың ... ... ... өте зор. Сол зерттеулер арқылы кез-келген өлкенің қазіргі антропогендік өзгерісін бұрынғы табиғи қалпымен салыстырып, ... ... ... ... ... маңызының зор екендігін, зерттеуші Э.М. Мурзаевтың мына сөзінен: "Атаулар - топонимияның негізі, олар географиялық атаулардың ... ... ... ... ... ... кез ... топонимиялық зерттеу халықтық географиялық атауларды талдаудан басталуы қажет" - білуге болады [2]. Өйткені түз ... ... ... ... ғана айналысатын халық жер-су, тау-тасқа ат қойғанда сол жердің ... ... ... ... өте дәл ... ... ... атына заты сай болып тұрады. Бұл жөнінде Қ. ... ... ... ... ... кітабында былай деп келтірген: "Менің өте таң-тамаша ... ... ... ... ... ... айтылады. Ал жағрафия, астрономия сияқты арнаулы пән оқымай білуге қиын соғатын жердің белгілерін айырып, соған ... ат ... ... [3]. Міне ... ... ... деп білеміз.
Кез келген халықтың табиғатты пайдалану дәстүрінің қазіргі ғылыми-практикалық маңызы шаруашылықты ұйымдастыру ғана емес, табиғат қорларын ... мен ... ... ... де ... ... көздейді. Қазақ халқында ат қою жергілікті табиғат жағдайдарын дәстүрлі дүниетаным мен шаруашылық қажеттіктерге орай бейнелеумен байланысты ... ... ... келген аймақтың топонимиялық жүйесінде жергілікті табиғат ерекшеліктерінен хабар беретін атаулар тобы көрнекті орын алады. Халық әсіресе ... ... ... ... экожүйедегі ландшафттың шаруашылық маңыздылығына баса назар аударған. Сондықтан да болар атаулар табиғаттың сан ғасырлық келбетінен хабар беріп тұрады. ... ... ... құрамбөліктері антропогендік әрекетке неғұрлым сезімтал болғандықтан тез әрі көбірек өзгеріске түседі. ... ... көзі мал ... мен адам ... қажетті су болғандықтан, су қорының тапшылығы қазақ халқында гидронимдердің күшті жіктелуіне себепші болды. Сонау кезеңдердің өзінде қазақ "Судың да ... бар" деп ... ... ... ... "киелі бұлақтар", қастерлі құдықтар, көгілдір көлдер, өмір өзегі өзендер пайда болды. Бұл атаулардың өзі сол ... ... жер үшін ... оны ... қарашығындай қорғау керектігін айтпасада түсінікті етіп тұр. Кейде ол атаулар сол жердің табиғатынан да сыр ... ... ... ... ... ... ... көп. Мысалы, Жиделі өзені, Көк жиде - яғни ... жиде ... бай ... ... ... ... ... - бұл атаулар тораңғылдың жерін, тоғайлы өлкені ... ... ... ... ... атаулар сол жердің маңындағы жайылымдар мен шабындықтардың ... ... оны ... алдын алып айтып тұрғандай.
Мысалы, Қамыстыкөл, Талдыарал, Талдысу. Себебі, аридті климат ... ... ... негізгі алғы шарттарының бірі су көзімен қамтамасыз етілу.
Қазақ халқы ормандарға ерекше құрметпен қарап, ғасырлар бойы сақтап, тиіспей, қорғап келгендігі туралы ... ... Бұл ... ... сақталып қалған ағаштарды пір тұту дәстүрімен байланысты түсіндіріледі. Жалғыз өсіп ... ... аса ірі ... ... деп ... ... табыну нысандарына айналған. Шетел әдебиеттерінде жан-жақты талданған Үндістанның ежелгі мәдениетіндегі табиғатқа табыну дәстүрлерінің ішкі себебі халық тығыз қоныстанған тропиктердегі ... ... ... ... ... ... [5] шөл ... қазақ халқының ағаш біткенге құрметпен қарауын айтпасада түсінікті болады. Осыдан кейін ағаш өсетін жерлер ерекшеленіп, белгілі бір терминдік сөздердің немесе жеке ағаш ... ... ... ... ... ... ... Шаған, Тартоғай, Үшағаш т. б).
Қазақстанда сирек кездесетін ағаштардың бірі - шаған, ол Шарын өзенінің аңғарында реликт ретінде сақталған. Ал ... ... ... да бұл атау ... ... ... Шаған ауылы. Аридті климат жағдайында шаған тек өзен бойындағы тоғайлық ассоциацияларда ғана кездесуі мүмкін.
Сыр бойында орналасқан бұталы-жиделі тоғайлардың атаулары да ... бір ... ... ие. ... ... бұл тоғайлықтардың алқабы кішірейіп, Қызылқұм құмдарының елді мекендерге ентелеп келе жатқанын байқатады. Мұнда Сырдария өзенінің ... ... ... жол-жол тораңғыл құрап тұр. Жер атауларында бұл ареал Тораңғыл сай, Шоқ ... деп ... Ал, ... ... ... ... ... Қызылжиде сияқты атаулармен айқындалады. Соымен, құрамында "жиде", ... ... бар ... ... осы ... ағаш ... таралған ареалын белгілеуі арқылы қорғауға мүмкіндік береді.
Қорыта айтқанда Қызылорда облысының табиғат жағдайларының топонимдерінің ақпараттық мазмұны табиғат ... ... ... ... қаласына қарасты Ақжарма елді мекенінің шығыс жақ бетіндегі тораңғыл тоғайлары бар. ... ... ... ... категориясына байланысты бөлінуі Жайылым - 51%, Құмдар - 26%, ... жер - 1% , ... - 1%, ... жерлер - 21%, қорғаушы ормандар - 94 %, су қорғайтын орман - 0,53%, ... - ... ... ... - 0,06%, ... қорғалатын орман - 0,01%, кесілген жерлер - 3,7%, сирек (Редины) - 36% , ... ... жер - 40% , ... мен қурап қалған шөптер - 0,3% , жас ... - 0,8% , ашық ... ... - 1% , ... жер - 1%, ... ... - 21% , ... - 26%, жайылым - 51%, су қорғайтын орман - 0,53%, ... ... ... - 0,01%, ... - ... ... ... - 0,53%, Қорғаушы ормандар - 94 %
Қызылорда облысының байтағында 1 ... ... 2 ... бар және ұлттық табиғи саяжайлар бар.
Құланды (осы аттас түбекте ақбөкен ... ... ... ... ... ... көлі (балықтар түрлерін сақтау); Қанды арал (көл ... ... ... алу); ... ... бойындағы құрып бара жатқан тоғай менТелікөл (құстар түрін сақтау)
Тораңғыл сай қорғалымының ... ... көлі ... ... мемлекеттік қорғалымында соңғы тіркелген мәліметтер бойынша мына жан-жануарлар кездеседі: қоян - 1550, ... - 2250, ... - 8, ... - 200. Бұл ... ... ... алынған жобасы. Тораңғылсай қорғалымының жер, суының құрамы: Орман - 4000 га ... жер - 1000 га ... ... - 740 га Құмды жер - 1600 га Тоғай - 8870 га ... ... - 600 га Дала - 3000 га ... ... - 4000 га Сулы ... - 55 га ... ... - 50 га Қорғалымның аталуы, ол жерде бұрын тораңғылдар көп ... ... ... ... ағаш ретінде Қазақстанның Қызыл кітапқа енген
Қарғалы қорғалымы.
Қорғалымның алып жатқан жер көлемі 13276 гектар, оның жер ... 18%-ы ... - ... ... - ... ... бар ... қорықша. Қызылорда облысы Жаңақорған мен Шиелі аудандарының аумағында орналасқан. Аумағы 13,3 мың га.
Қорықшаны ... ... ... ... және ... ... алып жатыр. Өзен суларымен бөлінген аласа төбешікті құмды-сазды жазықтан, кішігірім құрғап қалатын көлдер мен ... ... ... асты суы ... ... ... әсерінен әр түрлі шалғынды-батпақты және бұта өсімдіктеріне бай: сексеуіл, жыңғыл шоғыры, сонымен қатар қамыстың нуы ... ... ... жиі ... ... осы бағалы құсты қорғау, санын көбейту және оның Оңтүстік Қазақстанның, сонымен қатар Қазақстанның басқа да аудандарының әр ... ... ... ... ... ... ... мақсатында құрылған.
Тораңғылсай учаскесінде омыртқасыздардың 25 түрі, омыртқалылардың 10 түрі кездеседі
Класс
Жаңадария өзеніучастоктары
Тораңғыл- сай
42/
1271
Ахан
Жаман- қара
Бесжан
Құм-
жарған
Қыш-
бөгет
Омыртқасыздар
Коловраткалар
3
7
9
13
8
8
14
Сүліктер
2
Қосжақтаулы моллюскалар
1
1
1
Құрсақаяқтылар
1
1
1
1
1
1
1
Шаянтәрізділер
1
3
2
8
6
4
6
Бұтақмұрттылар
5
4
7
5
5
6
Жапырақ-аяқтылар
1
1
1
1
1
Жоғары шаянтәрізділер
1
1
2
1
1
2
Өрмекшітәрізділер
1
3
2
3
2
3
3
Бунақденелілер
19
28
23
35
26
30
36
Омыртқалылар
Балықтар
8
11
13
15
16
16
16
Қосмекенділер
1
1
2
2
2
2
2
Қабыршақтылар
1
1
1
1
1
Cүтқоректілер
1
1
Барлығы
35
62
58
88
68
76
90
III. ЭКОНОМИКАЛЫҚ БӨЛІМ
3.1 ... ... ... ұстау шығындарының
жоспарлауы
Жетекшiлер, мамандар, техникалық орындаушылардың және қызмет көрсетушiлерге еңбекақы төлеу қорын және санын анықтау үшiн, штаттық ... ... ... орталық аппаратының қызметкерлерiнiң саны шартты өлшемдердегi жұмыстарына көлемнен ... ... және ... ... ... аппаратының қызметкерлерiнiң санының нормативтары бойынша анықталады. Қойылған сан шектерiндегi орталық аппараттың штатындағы нақты қызметтерi жетекшiлер, мамандар, техникалық орындаушылардың ... ... және ... ... қызмет көрсетушiсiнiң нормативтары бойынша анықталады. Орман шаруашылықтардағы қызметтер және олардың саны нормативтар ... ... ... ... Орманшылар, ұсталар және орманшылардың қызметтерiнiң саны аралап шығуларды сан бойынша анықталады, ... және ... ... ... ... шаруашылықтардың ұстасымен.
Орман шаруашылығының аппараты, қызмет көрсетушiнiң қызметкерлерi және орман шаруашылықтардың еңбекақысы өндiрiстiк жұмыскерлердікі сияқты БТТ негiзде iске асады. ... ... ... разряды белгiлердiң негiзiнде орман шаруашылықтың қызметкерлерiнiң қызметтерiнiң ... ... ... ... ... ... жұмыс стажы, жұмыс көлемi. Жетекшiнiң дәрежесi, бұл ... ... ... ... еңбекақы бойынша топпен анықталады. Орман шаруашылықтарының жетекшiлерiнiң сыйлық беруiнiң ұйымдарының жанында орман шаруашылықтың жүргiзуiн тиiмдiлiктiң жоспарлы көрсеткiштерiн осы ... ... үшiн ... ... ... ... керек. Мұндай көрсеткіштер: бағалы ағаштар категориясына өскіндерді өсіру, орманды ... ... ... ... ... ... келтіру жұмыстарының көлемін орындау, орманмен жабылған жерлерді ... ... ... және ... да бағалы ағашты аудандарды үлкейту, екпелерге күтім жұмыстары, орманды өрттен жәнее зиянкестерден қорғау, еңбек қорғау және қауіпсіздік техникасының жағдайы, ... ... және ... объекттер, орман шаруашылықтар және орман шаруашылықтарының кеңселерiнiң, ПХС және басқа орман шаруашылық обьектілерінің құрылысы, өңдеулердi ғылыми-техникалықтар қосалқы ... ... ... Сый ... ... ... ... көрсеткiштер бойынша тапсырмалар орындалмағанда төмендейдi немесе сый ақыны мүлдем есептеспейдi. Қосып жасалған штаттық кестенiң негiзiнде штаттық бiрлiктердiң саны 66 ... ... ... қор ... ... 44,4 ... теңге тең болды. Олардың iшiнен 42 адам жұмыскер болып табылады.
Еңбегiнiң жылғы төлеулерiне 21, 4 ... ... ... ... ... 24 ... орман шаруашылығы аппаратын құрайды және олардың еңбегiнiң жылғы төлеулерiне 23 ... ... ... ... Соның iшiнде орман шаруашылығы аппаратынан 6 жетекшiлер және 5 ... ... ... ... ... 4127 мың теңге және 8, 5 миллион керек болатын .
Орман шаруашылығы аппаратының ұстау шығындар сметасы штаттық кестенiң өңдеулерiнен кейiн ... ... (2.2-шi ... ... қоры ... ... сметасына тасымалданады. Әлеуметтiк мұқтаждықтарға бөлiп шығарулар (27, 2%) еңбекақының қорынанғы пайыздарындағын жоспарланады. Өңге баптар еңбекақының қорынанғы ... ... ... ... ... ... ... бойынша шығындардың есептеуi үшiн нормативтан шығындар сметаға сонымен бiрге алады. Жасалған сметалардан орман шаруашылығы аппаратының ұстау ... 39 ... ... құрайтынын көремiз.
3.2.Өндiрiстiк шығындарды есептеу
Өндiрiстiк шығындарды жоспарлаулар үшiн негiз нормативтiк және есептi технологиялық карталар болып табылады. Бұл шығындар ... ... ... бiрлiктерiне есептеледi. Оларды жұмыста 1.1-1.4 кестелерде есептеледі.
Орман шаруашылығында орман шаруашылық жұмыстардың әрбiр түрі ... баға ... ... ... жұмыскерлерінің еңбекақысы (БТТ ) негiзде iске асады.
Еңбекақының тарифтi қорының есептеуi 1.1 кестеде келтірілген. Жұмыстарының барлық ... ... ... шаруашылығымен 10166,05 теңге өлшем бiрлiгi етiп құрауға өткiзiлетiн еңбекақыларының тарифтi қорының сомасы есептеуден сүйене аламыз.
Қолданыстағы заңмен, орман шаруашылықтың ... ... ... және ... ... ... ... өз алдына анықтайды.
Ақылар аудан реттеу бойынша тарифтi қор, төлеуденгi пайыздарындағын еңбегiне лайық бекiтiледi тарифтi қордың сомасы, сый ... және ... ... ... лайық жоспарланады. Еңбекақыға шығындарының есептеуi 1.2 кестеде ... және 46914,3 ... ... және ... ... ... ... өлшем бiрлiгi етiп құрайды.
3.3 Орман шаруашылығы өнімі мен қызметтеріне өндіруші кәсіпорындар ... ... ... ... мен ... ... ... бағасының индексі
пайызбен
2009
2010
2011
2012
2013
2014
кезең соңына, өткен жылғы желтоқсанға
Орман шаруашылығының, ағаш дайындаудың өнімдері және осы ... ... ... ... ... ... ... бөренелер, тропикалық тұқымдылардан басқа
100.2
100.2
100.0
105.5
102.1
107.1
Ағаш отыны
103.5
106.6
111.4
104.2
107.7
118.3
Орман шаруашылығындағы қызмет көретулер
106.6
101.0
112.0
101.1
103.5
101.2
Орман ... ... ... ... ... (орман шаруашылығы және ағаш дайындау)
100.2
100.3
100.2
100.0
107.1
101.2
өткен жылға
Орман шаруашылығының, ағаш дайындаудың ... және осы ... ... ... ... ... бөренелер
...
114.4
116.9
105.3
102.3
148.2
Жапырақ тұқымды бөренелер, тропикалық тұқымдылардан бсқа
...
100.1
100.1
100.8
106.4
106.9
Ағаш отыны
...
107.4
108.5
107.2
106.9
115.1
Орман шаруашылығындағы қызмет көрсетулер
...
101.3
106.3
106.0
103.5
101.6
Орман ... ... ... ... ... ... ... және ағаш дайындау)
...
100.3
100.2
100.0
106.4
101.2
3.4 Қаржы құралдарының қажеттілігі
Шығындарды жабудың ... көзі ... ... ... және ... ... қызметінен алынған қаражат болып табылады.
2010-2014 ж бюджеттік қаржыландыру жоспарының шығындары мынадай
(3 қосымшада қарастырылады). ... ... ... ... ... ... қарсы шарала ... ... ... ... ... және кірістер (4 қосымшада) ... ... ... ... ... мен жұмыстардың тізімі 5 қосымшада орналасқан.
87942
1 - Кесте 2012 ... ... ... тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) іске асырудан кірістердің және шығындардың Жоспары
Қызмет көрсетулер
Код-тар
атауы
Функционалдық топ
10
Ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, аса ерекше ... ... ... ... және ... ... қорғау, жер қатынастары
Функционалдық топтама
05
Қоршаған ортаны қорғау
Бюджеттік бағдарламалардың администраторы
212
Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық министірлігі
Бағдарлама
040
Аса ерекше қорғлатын табиғи аумақтардың дамуын және сақталуын ... ... ... ... ... шаруашылық қызметінің табыстары, соның ішінде: 1)сувенирлік өнімдерді өңдіруден; 2)аралық пайдалану кесулерінен және басқа кесулердің тауарларын, оларды ... ... ... ... іске ... 3) ... ... пайдаланудан және оны өңдеу өнімдерінен; 4) өнімдерді өңдіру және шектеулі шаруашылық, ... ... ... жеке және заңды тұлғалармен қоса қызмет туралы жасалатын шарт бойынша қызмет көрсетулер.
2 - Кесте Кірістер мен ... ... ... ... ... қаражаттың қалдықтары
Үстіміздегі жылдың түсімдері
72262,2
85075,4
71335,7
228673,3
Барлық шығын
7262,2
85075,4
71335,7
228673,3
Тағам өнімдерін сатып алу
131
400
400
Киім және басқа пішіндік және арнайы киім кешектер тігу және ... ... ... ... ... қызмет көрсетулерді төлеу
141
834
2963
2963
676
Байланыс қызмет көрсетулерді төлеу
142
600
500
400
1500
Ғимарат жалдауды төлеу
147
960
960
960
2880
Басқа қызмет көрсетулер және жұмыстар
149
31579,4
38762,2
27574
97915,6
Басқа ағымдағы шығындар
159
22894
2243,6
22456,2
67833,8
Негізгі құралдарға жататын ... ... ... - Кесте Шектеулі шаруашылық қызметінен алынатын қаражат бойынша 2012 жылға кіріс және шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... түсімдері
228673,3
3-ші кестенің жалғасы
Шектеулі шаруашылық қызыметінен ... ... ... ... ... ... іске асырудан:
Аралық пайдалану кесулерінің, басқа кесулердің, оларды өндіруден алынған ағаштарды, тауарларын іске асырудан кірістер:
Домалақ ... ... үшін ... ... Құрылыс ағашы 1248м *4100тг=5116800теңге
Тауарлы бөрене 36662м *2800тг=102653600теңге
Сырықталдар 36460м ... ... 10500м ... 14450м ... үшін дөңгелек орман материалдары:
Шеті қиылмаған ағаш (кәделік ағаш 3400м *К 0,7) 2380м ... ... үшін жаңа жыл ... іске ... ... жаңа жыл ... 1000шт ... жер топырағымен іске асыру:
4,0м дейін жер топырағымен көшеттер ... биік жер ... ... ... ... ... ... 10сағ*804тг=8040теңге
Жүк автокөліктері 6сағ*1682тг=10092теңге
Тракторлар олардың ішінде:ДТ-7510сағ*1065тг=10650теңге
Т-1508сағ*1065тг=8520теңге
МТЗ20сағ*1036тг=20720теңге
Жөңдеу шеберханаларының қызмет көрсетулері:
Дәнекерлеу жұмыстары 20сағ*9030тг=теңге
Темір соғу жұмыстары 10сағ*903тг=9030теңге
Токарь жұмыстары 10сағ*903тг=9030 теңге
Шиналарды ... 20 ... ... ... ... сатып алу
400
Киім және басқа пішіндік және арнайы киім кешектер мүлкін жөңдеу, тігу және сатып алу: ... 40000 ... ... киім ... ... ... ... 100шт*6900тг=690000 теңге
Комбинезон 100шт*13100тг=1310000 теңге
Басқа тауарларды сатып алу:
ГСМ сатып алу
-ағашты дайындауға және ... ... ... 102720м *0,2 л=20544 ... ... тасуға: бензін 252 жұм.күн 60км*0,3л*70тг=7909440 теңге
-ағаштарды шығаруға және тиеуге: диз.май 102720 м ... ... ... ... Қазіргі экономикалық және әлеуметтік географиядағы табиғат ресурстарын пайдалануда төлемдер мәселесі
Баршамызға белгілі, бізді қоршаған табиғи орта, жер ... (жер ... ... жекелеген құрылымдық элементтерден - табиғат кешендерінен құралады. Бұл ... ... ... ... ... биологиялық, географиялық және басқа да жаратылыстану ғылымы өкілдерінің жүргізген зерттеулері негізінде ... ... ... ... ... ... бүкіл елдің аумағы физикалық-географиялық ерекшеліктерімен қалыптасады. Табиғат кешендері ... ... ... ... ... кешендердің жеке элементтері немесе олардың жиынтығы оларды шаруашылыққа пайдалану мүмкіндігі тұрғысынан алғанда бірдей болмайды, яғни өзінің экономикалық ... ... ... ... ... және ... ... орай ерекшеленеді. Өндіргіш күштердің даму деңгейі мен зерттеулеріне сәйкес материалдық әрекетке тікелей қатысу формасына қарай, ... ... ... қажеттілігін өтеу мүмкіндігіне байланысты табиғат кешендерінің элементтері табиғи ресурс деп есептеледі. ... ... ... - минералды ресурстарға жер қойнауының тек қоғамның белгілі бір қажеттілігін қанағаттандыру үшін ғана ... ... ... ... бос тау ... ... ... мен техникасының жетілген шағында, оған қоғамдық қажеттілік пайда болған кезде ғана ... ... ... ... орта ... 1,5 %-дан аз мыс кені өткен ғасырда өнеркәсіптік құндылығы жоқ, бос тау жынысы деп саналды, ал сондай қорғасын-мырыш кені ... ... ... бос тау ... деп ... ... ... бар, темір кені олардан болат пен шойын алу технологиясын ойлап тапқанша өндірісте пайдалануға жарамсыз деп ... ... бір ... ... Чили ... ... ... мен нефелині, Қаратау фосфориті пайдаланылмай келді. Өнеркәсіптің атом, ракеталық, космостық, теледидарлық сияқты жаңа салаларының пайда болуы мен дамуына байланысты ... ... ... ... ... ... рубидий, германий, стронций алу үшін минералды шикізаттың жаңа түрлері игерілді .
Академик А.Е. ... ... ... ... пайдалы және пайдасыз, керекті және керексіз минералдар жоқ - адам өзінің жасампаз еңбегімен табиғатты өзіне ... және оны ... ... ... айналдырады". Сонымен, табиғат ресурсы деп өндіргіш күштердің дамуы мен зерттелу деңгейіне сәйкес адамзат қоғамының қажеттілігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... күштерді айтамыз. Еңбек күшін жұмсау нәтижесінде қоғамның белгілі бір қажеттілігін қамтамасыз ету үшін табиғи ... ... ... ... ... ... құндылығын құрайды. Олар табиғи зерзаттар емес, рұтыну өнімдері, еңбек құрал-жабдықтары. Табиғат ресурстарының рөлі мен мәні қоғам өмірінде уақыт өткен ... ... ... ... ... мен технжлогиясының жетілдірілуіне қарай адамзаттың табиғатқа тәуелділігі ... ... ... ... барған сайын көп мөлшерде пайдаланады.
Жоғарыда келтірілген анықтамаларға сәйкес табиғат ресурстары біріншіден, ... ... ... ... ... яғни ... ортаның, табиғи кешеннің бір бөлігі, екіншіден - табиғат ресурсы ретінде табиғи денелерді немесе ... ... ... өндіргіш күші мен табиғаттың меңгерілгендігі белгілі бір деңгейде қалыптасады, үшіншіден, оларды пайдалану материалдық іс әрекетке тікелей қатыстыру формасында ... ... бір ... ... ... "табиғат ресурсы" түсінігінің өзі өндіргіш күштердің даму деңгейімен, қоғамның қажеттілігіне қанағаттануымен және экономикалық тұрғыдан тиімді ... ... ... ... ... түсінігінің өзі экономикадан, қажеттіліктен тыс болмайды.
Табиғи ресурстардың адам өміріндегі рөлі жайында (негізінен ... мен ... ұзақ ... бойы сөз ... ... мысалы, адамзат қоғамының дамуы үшін материалдық жағдайдың маңыздылығын теріске шығарып отырды, ал "географиялық бағыттың" өкілдері адамзат қоғамының ... ... ... ... рөл ... баса ... ... Материализм ілімінің классиктері, табиғи ресурстар да еңбек сияқты зат түріндегі байлыққа негіз болатындығын, бірақ олар еңбекпен өңделгенде ғана ... ... ие бола ... ... Бұл ... ... ... белсенді элемент емес еңбек заты болады. Марксистер қоғамның дамуында шешуші рөлді ... ... ... өндіріс тәсілі атқарады деп ойлады.
Қазіргі кезде қоғам мен табиғаттың, қоғамның жекелеген топтарын бір-біріне қарсы ... гөрі ... ... ... ... ұғым ... ... Қоғамның экономикалық даму деңгейі ғылыми-техникалық жетістіктегі жаңа бағыттарды қолдану арқылы елдің табиғи ресурстарын тиімді ... ... ... ресурстардың қоғамдық өндіріске тигізетін әсерін қазіргі заманғы ғылым үш жақты қарастырады. Біріншіден, табиғи ресурстар ... ... ... орта ... ... ... өмір ... үшін қажетті, өмірлік кеңістігі, өндірістің табиғи базисы болып табылады. Екіншіден, барлық өндірістің мағынасы, сайып келгенде, қоғамның белгілі бір қажеттілігін қамтамасыз ету үшін ... ... адам ... ... ... етіп ... айналдыру болып табылады. Жоғарғы қарқынмен дамып келе жатқан қазіргі заманғы өндіріс, табиғи ... ... ... игеруде барынша кең түрде пайдалануды талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, табиғат ресурстарының (дәлірек айтқанда, өндірістің шикізатпен ... ... ... ... дамытудағы қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыруда маңызы зор. Мысалы, қазіргі заманғы радиоэлектроника, термоядролық өнеркәсіп, авиажасау, электрэнергетикасы, ракета ... ... ... ... металлургияның, сирек металды өнеркәсіптің өнімін кең көлемде тұтынады. Бұл мағынада табиғат ресурстары негізгі өндіріс ... - ... ... субстраты болады. Үшіншіден, бәрімізге белгілі, табиғат ресурстарын пайдалану жағдайы, сапасы, қоғамдық өндірістің, еңбектің өнімділік деңгейін анықтайды.
Сол себепті К.Маркс ауыл шаруашылығында, ... ... де ... тек ... ... ғана емес, сонымен бірге табиғат жағдайына тәуелді болатын еңбектің табиғи өнімділігіне де байланысты ... деп ... ... ... - табиғат күштері - еңбектің өнімділігін арттырады, қоғамдық өнімнің өсуін ... ... ... пен ... - қоғамның материалдық игілігін құрушы алғашқы екі фактор. Сондықтан адам және адамзат қоғамы, жоғарыда айтқанымыздай, табиғатқа оны ... пен өмір ... ... ... ... ... ... әсер етеді және сонымен қатар оны аталған әсерлердің зиянды ... ... ... ... ... ... үш түрлі әсерлердің жиынтығы, жалпы сөзбен "табиғатты пайдалануды" білдіреді.
Жоғарыда атап өткендей, табиғат ресурстарын, әсіресе, жер, су, орман ресурстарын ... ... ... ... ... тепе-теңдік күшін бұзуы мүмкін және соған орай осы тепе-теңдікті сақтау үшін едәуір шығынды қажет етеді. Сондықтан табиғат ресурстарының ... ... - оның оң ... ғана ... ... ... ... жақтарын да ескеру арқылы анықтауы керек. Қазіргі кезде табиғи ресурстардың алуан түрлерін пайдаланудың тиімділігін анықтағанда табиғи ортаны ... ... ... ... ... өте ... Сөйте тұра, табиғи ресурстардың өзі айналадағы қоршаған ортаның құрамы ретінде адам өмірі мен өндірістің жағдайын жақсартатын немесе нашарлататын фактор ... ... ... Бұл жағынан алғанда табиғи ортаны қорғау мәселесі өздігінен табиғат ресурстарын тиімді ... ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны сол қалпында сақтау лазым, ал өндірістің даму ... ... ... табиғи ортаға жан-жақты әсері артады. Қазіргі кезде шаруашылық әрекеттің табиғи ортамен санасуы тек жеке ... ... ғана емес ... ... ... ... ... жүйенің сақтауын талап етеді. Қоғамның мүддесі табиғат пайдалануда экологиялық сыйымдылықты ескеруді талап ... ... және ... ... ... арқасында табиғи өндіргіш күштердің дамуы қамтамасыз етілетін ... ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін әртүрлі ғылым жетістіктерін ескеру керек. Биосферадағы биогеоценоздың жеке бөлігіндегі, сол ... ... ... ... ... ... ... болатын биологиялық, экономикалық және әлеуметтік зардаптардың салыстырмалы бағасы, табиғи ортаның жағдайы жайында дәл мәліметтер керек. ... ... ... ... да, сол ... бүкіл "адам және табиғат жүйесі" жан-жақты байланысты модель құрмай тұрып табиғи ортаны тиімді ... ... ... шешу ... ... ... пен табиғи ресурстарды пайдалану көлемінің кеңейе түсуіне орай қазіргі кезде табиғи-техникалық ... ... ... мен ... ... кезектегі мәселеге айналады.
Табиғи ресурстарды пайдаланудың өндіріске, адам өміріне әсерін ғылымның әртүрлі салалары, әсіресе, жаратылыстану ғылымдары зерттейді. Ол сан қырлы, ... ... ... ... ... жаңа ... бұл сала ... география ғылымының үлесі болып табылады.
Материалдық өндірістің субстраты ретінде табиғат ресурстары көбінесе жаратылыстану және техникалық ғылымдардың өкілдерімен қарастырылады. Табиғат пайдаланудың ... ... ... мен өндірістің тиімділігіне әсерін ең әуелі экономика ғылымының өкілдері қарастырады
Табиғи ресурстарды ұлттық ... ... бола ма ... сұрақ ұзақ жылдар бойы талқыланып келеді. Экономикамыздың нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты іс жүзінде бұл мәселе ... ... ... ... ... ... біржақты шешілді. Бұл мәселенің анық-қанығына жүгінбей-ақ еңбекке бағытталатын ... ... ... ... еңбек өнімділігінің тәуелділігі анық екендігін айтсақ та жеткілікті. Қоғамның өндірістік ресурстарының шектеулі жағдайында, ең жоғарғы халықшаруашылықтық нәтижеге жету үшін ... ... ... ... ... ... арттырушы фактор ретінде есептеу қажеттілігінен туындайды. Осыдан келіп елдің ұлттық байлығының құрамындағы қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл жағынан академик Н.П. Федоренконың айтқанында негіз бар. Ол ... ... ... түрі - ... байлықтарына экономикалық баға берілмеуі және басқару механизміне тән шаруашылықты тиімді жүргізу экономикалық жағынан ынталандырудан тыс қалып қойғанда, ... ... ... деп ... болмайды" - деп жазды. Бірақта, біздіңше, табиғат ресурстары механикалық түрде еңбек және ... ... ... ... ... және олар тұтыну құнына арнайы бағытталған адам әрекетінің нәтижесінде ғана айналатындығын ескеру қажет. Табиғат ресурстарының осы ... ... ... потенциалды байлығы деп қарауды туғызады. Осыған сәйкес отандық әдебиеттерде "табиғи өндірістік күштер" деген ұғым кездеседі.
Қоғамның өндірістік күшіне табиғи ресурстарды тиімді ... ... ... ... оның ... түрлері бойынша қарастырылып, тиімділігі бағаланады. Халық шаруашылығының, тіпті кез ... ... ... ... оның ... ресурс базасының жиынтығына тәуелді болып табылады. Осыдан келіп, табиғи ресурстардың жеке ... ғана емес ... ... ... ... экономикалық бағалаудың қажеттілігі туындайды. Табиғи ресурстарды экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалауға келетін болсақ, оның мәнісі тек ... бір түрі ғана ... ... ресурстардың территориялық үйлесімділігін өндірістік тұрғыдан пайдалану бойынша қалыптасқан "еңбектің табиғи өнімділігін" ... мен ... ... табылады. Біздің ойымызша бұл мәселе де эконом-географтардың міндеті.
Қоғамның "табиғи өндірістік күші" мәселесі қоғамдық өндірістік күшпен ... ... ... әлі де ... және кең ... ... ... экономиясы еңбек ресурстары мен өндіріс тәсілін басты факторлар санайтын, сондықтан ... ... ... ... ... дамытуға аударылатын. Қазақстан Республикасының өзіндік ерекшелігі мен оның экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне ... ... ... ... ... ... кезде бірінші кезектегі мәселеге айналды.
Сонымен бірге, табиғат ресурстары табиғаттың сыйы және оған адам еңбегі жұмсалған жоқ, сондықтан оны ... ... ... ... ... теория көп уақыт бойы теріске шығарылмай келді. Теориялық жағынан табиғатты төлемді пайдалануға көшудің қажеттілігі мен маңыздылығы ғылыми ... да ... ... де ... ... Осыдан келіп теориялық тұрғыдан, табиғатты төлемді пайдаланудың принциптері мен жалпы теорияалық-әдістемелік негізін жасау, қолданудың ... ... ... ... ... ... ... мұны дәлелдеу қолданылып келген саяси экономияның шегінде мүмкін емес. ... ... ... пән ... ... ... әділетті түрде бөлу тұрғысынан адамдардың өндірістік қарым-қатынасын зерттейді. Бұл ... ... ... ... ... күмән келтірмейді. Табиғи ресурстар бүкіл адамзаттың жеке ... ... ... ... ... бөлу ... олар ... өндірістік күштің негізі ретінде бөлшектенбеуі керек, кім болса да оның ішінде ... ... ... ... ... айналмауы керек. Табиғи ресурстардың неғұрлым тиімді көздерін пайдаланумен қалыптасқан еңбектің ... ... ... ... ... ... ... етуі тиіс. Еңбектің қоғамдық өнімділігінің артуы басқа жағдайлармен бірдей болғанда, бағаның жалпы деңгейінің, оның ішінде халық тұтынатын ... ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарын дәлірек айтқанда табиғи өндіргіш күштерді пайдаланудың нәтижесі бүкіл қоғамға - өзінің шынайы қожасына - ... ... ... ... иемденусіз тиесілі. "Жалған әлеуметтік құндылықты" ескермегенде тауар бағаларының мұндай төмендеуі экономикадағы инфляциялық құбылыстардың негізгі себептерін жояды. Бірақ, әңгіме табиғатты ... ... ... ... мәселе өндіріс нәтижелерін әділетті бөлуге байланысты адамдардың өндірістік қарым-қатынасы жөнінде емес, өндірістің шешуші факторларының бірі ретінде табиғат ресурстарын тиімді ... ... ... ... ресурстарын пайдалану кезінде ең жақсы әлеуметтік-экологиялық-экономикалық нәтижелерге жету үшін ... ... ... ... болып отыр. Сондықтан табиғатты төлемді пайдалану принциптерін қолданудың маңыздылығы теориялық жағынан негіздеуге және оның жалпы теориясын қалыптастыруға, дәлірек айтқанда ... ... ... ... маркстік-лениндік саяси экономияның ережелерімен, яғни К. Маркстің еңбек құны ... ... ... үш факторы теориясымен, яғни пайдалылықтың шегі теориясымен, рента теориясымен, шығынды қайтару ... және ... да жаңа ... заманғы өндірістік ресурстарды пайдаланудың тиімділік теориясымен дәлелденуі керек. Тек осы жалпы теориялардың негізгі ережелерімен ғана табиғатты төлемді пайдаланудың теориясын ... оның ... ... ... ... болады. Мұнда табиғат ресурстарын пайдаланудың нәтижесін әділетті бөлу принципі өндірістің әлеуметтік-экономикалық ... ... тек бір ... ... ғана ... мен ... ... әсерінің мәнісін дұрыс түсіну табиғи ресурстарды пайдалану үшін ... ... ... ... ... фундаменті болып табылады.
3.6 Табиғат ресурстарын пайдаланудағы салық пен төлемдер және оларды қолданудың қазіргі жағдайы
"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті ... ... ... ... сәйкес: ауыл шаруашылығындағы, елді мекендердегі, өнеркәсіп, көлік, байланыс, ... және өзге ... ... су ... жерлері салық салу нысаны болып табылады. Иелігінде немесе ... жер ... бар ... және жеке ... жер ... төлеушілер болып табылады. Жер салығының мөлшері жер учаскесінің сапасына, орналасу өңіріне және сумен қамтамасыз етілуіне қарай ... және жер иесі мен ... ... ... және өзге әрекетінің нәтижесіне байланысты емес, яғни белгіленген түрде болады. Олар жер ауданының бір өлшеміне қойылып, жыл сайын берілген жер ... ... ... ... ... азаматтарына берілген жерден жер учаскесін пайдаланғаны үшін салық алу тәртібі мен ... ... ... сол ... жасаған келіссөздері арқылы анықталады.
Азаматтарға жеке қосалқы шаруашылық жүргізу үшін берілген бау-бақшалық және саяжай салудан ... ... ... жерлерге қойылған жер салығының базалық ставкасы 1 гектарға есептелген және балл бонитетпен өлшенетін топырақ сапасының өзгеруі бойынша сараланады. Балл ... 1-ден 100-ге ... ... кезінде солтүстік қаратопырақты, күңгірт қоңыр және жазықтағы далалық, құрғақ далалық зоналарда, сонымен қатар тау етегінде қою ... ... ... ... және тау ... ... аумақтарға базалық ставка - 0,48 теңгеден 193 теңгеге дейін белгіленеді Балл бонитет 100-ден жоғары болған жағдайында 1 гектар ... ... ... ... 202,65 теңге болады.
Жергілікті өкілді органдар өз құзыры шегінде жер учаскесінің орналасу өңіріне, оның сумен қамтамасыз етілуіне, ... және ... да ... жүргізу жағдайына байланысты жер салығының базалық ставкасын азайтуға ... ... ... тек ол 20 %-дан аспауы тиіс. Ауылшаруашылығы немесе құрылыстық мақсатта пайдаланылмайтын жерлерден, рекреациялық, орман және су ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын жерлерге, ғимарат, құрылыс немесе басқа да ... ... ... жерлерге төмендегідей тәртіп бойынша салық салынады
Орман қорының жеріне салынатын салық, ... ... ... ағаш ... жатқан жерден басқа аудандарға, орман пайдалану үшін төленетін төлемнің құрамына кіретін түбіршегіне қойылған ағаштың ... ... 5 %-дық ... қойылады.
Қазақстан Республикасы Орман кодексінің 104-бабында орман ресурстарын және ормандардың пайдалы қасиеттерін, ерекше қорғалатын орман аумақтарын ақылы түрде ... ... ... ... қоры ... орман пайдалану төлемақысы орман пайдаланудың Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... үшін ... ресурстарын пайдалану үшін түбірақы деп аталатын (өсіп тұрған ағашқа қойылған баға) нақты төлем ставкасы енгізілді. Төлемнің бұл түрі ағаштың ... ... ... ... ... ... жапырақты, жұмсақ жапырақты, қатты жапырақты), ірілігіне (ірі, орташа, ұсақ), аумақтық таралуына, ағашты ... ... ... ... белгіленеді.
Түбірақы мынадай негізгі қызметтерді орындайды: орман ресурстарын жаңғырту, орман шаруашылық шығындарын ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру. Түбірақының орташа шамасы 1м3 ағашқа 3,80 ш.б. Бұл төлем ағаш ... ... ... ... ... кесуді тиімсіз пайдаланғаны үшін, оны шамадан тыс кескені үшін еселенген түрде қойылған айыптық төлемдер алынады.
Қазіргі кезде орман ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес жүзеге асырылады. Бұл жерде айта кету керек, Парламентте Орман ... ... ... 2003 жылы ... ... ... ... сәйкес орман пайдаланудың шекарасы мен түрі анықталды.
Орман ресурстарына белгіленетін төлемдер: орман ресурстарын қорғау және жаңғырту; орман ресурстарын пайдаланғаны үшін; ... ... ... ... ... үшін; орман ресурстарын ұқыпсыз, тиімсіз пайдаланғаны үшін айып төлемдер.
Орман ... ... мен ... төлемінің құрамына: кесуге берілген ағашқа; қосалқы орман өнімдеріне; орманды ... ... ... ... ... бұл ... ... (ставкалары) ресурстарды пайдаланудың көлеміне қатысты, орманның әрбір түрі бойынша, оларды қалпына келтіруге, өсіруге, қорғауға кеткен шығынның шамасымен анықталады. Төлемді ... ... ... табиғат қорғау қызметі ескеріледі
Қазақстан Республикасы мемлекеттік орман қорының ормандарынан көрсетілген шекті ставкалары барлық ормандарда ағаш ... ... ... және басқа кесімдерге белгіленеді.
Отындық ағашқа төлем ставкасы 50 %-дан төмен белгіленеді. Ағашты ... ... ... ағаш ... ... қашықтығына қарай ставкаларға қосымша үстеме.Орман ресурстарын пайдаланғандағы төлемдер аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын қаржыландыру мақсатында алынады. Төлемнің ставкаларын ... ... ... ... ... келу ... ... қолайлылығына сәйкес саралайды.
IV ЕҢБЕК ҚОРҒАУ БӨЛІМІ
4.1 Орман шаруашылық бөлімінде өрт қауіпсіздігінің талаптары
1) ... ... ... ... ... таза ... қажет. Барлық қоқыс және өндірістік қалдықтарды жүйелі түрде қоқыс салатын ... ... ... ... ... апарып тастау;
2) ғимараттарға апаратын барлық жолдар үйіліп тасталмауы, түнгі уақытта жарықтандырылуы қажет. Ғимараттарға апаратын ... және ... ... ... үшін қойма ретінде ұстауға тыйым салынады;
3) Қысқы уақытта жолдар, подъездер және өрт ... ... ... ... және мұздан жүйелі түрде тазаланылып отырылуы қажет. Ғимараттың ... және ... ... ... ... және басқадай мақсатқа бөлмелер жасауға, сонымен қатар адамдардың өтуіне, қозғалысына бөгет жасауы мүмкін жабдықты орнатуға тыйым ... ... ... және ... ... ... ... қатар материалдық қоймалардың бөлмелерінде -- өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша қосымша шараларды қабылдамай ашық отты қолдануға тыйым ... ... ... шылым шегуге арнайы бөлінген жерлерде ғана рұқсат беріледі. ... ... ... орын ... ... белгіленуі және шылым қалдықтарын салуға арналған су толы ... ... ... ашық отты ... ... ... жүргізу үшін, бекітілген ереже бойынша, өрт қауіпсіздігі бойынша білімдері арнайы талонды бере ... ... ... ... ... өрт ... бар нысандарда ашық отты қолдана отыра жұмыстарды жүргізу үшін, отпен жұмыс істеуге жазбаша түрде ресімделген рұқсат ... екі ... ... онда ... түрі және ... ... ... дайындауда қойылатын өрт қауіпсіздігінің талаптары, сонымен қатар өткізілетін уақыты көрсетіледі. Рұқсатты жұмысты жүргізетін бөлімнің бастығы немесе бастықтың орынбасары береді, ... ... ... ... ... және ИТР ... ... жүргізуге жауапты тұлғалардың қолдары да қойылады. Отпен жұмыс істеуді бастауға көрсетілген ... ... ... орындағаннан кейін және ӨҚ бойынша техникалық жетекшінің келісімімен ғана рұқсат етіледі. сонымен қатар ... ... және ... ... ... ... туралы жазба жасалады.
Өрт қауіпі бар орындарда, отпен жұмысты жүргізуге рұқсат тек қана бір ... ғана ... Сол ... бірнеше ауысым бойы өткізу кезіңде қайтадан рұқсат алу қажет емес.
Мұндай жағдайда әрбір келесі ауысым үшін ... ... ... ... ... ... және ... атқаруға жауапты тұлғалармен бекітіледі, ол туралы жазылады. Отпен жұмыс істеудің басталуы және аяқталуы туралы, ... ... ... ... бойынша орынбасарына хабарлап отыру қажет;
8) апаттық жағдайларда өрт қауіпі бар ... ... ... ... ... ... жүргізуге босатылады. Мұндай жағдайларда отпен істелінетін жұмыстар бөлімшенің ... ... оның ... алмастырушының қатысуымен жүргізілуі қажет. Осы шартта, осы жұмыстарды жүргізгендігі туралы директордың өндіріс бойынша орынбасарын хабардар ету қажет;
9) өрт ... ... ... ... ... ... әрбір тұлға, қауіпсіз аймақтағы қызметкерлерді ескертуі қажет және оны жою ... ... ... 101 ... бойынша телефон шалуға міндетті;
10) өртті сөндіру кезіңде: электр жабдығын токтан ... ... және ... ... ... және тез ... материалдарды алып тастау;
11) электр жабдығындағы өртті сөндіруде көмір қышқылды және ұнтақты өрт ... ... ... ... ... емес ... өрт сөндіру кезіңде суды және химиялық көпіршікті өрт сөндіргіштерді қолдануға болады. Орман ... ... өрт ... өрт ... ... ... және өрт ... қалқандарында тұрады. Өрт сөндіру крандары өндірістік корпустың қабырғаларында орналасады.
Өрт ... және өрт ... ... ... ... жану ... жану ерекшелігіне қарап таңдалады.
Кез келген өртті оның бас кезінде сөндірген өте дұрыс. Өртті бас кезінде ... оны ... ... ... ... ... және сол бар құралдармен барлық жұмыскерлердің қолданатын, сигнализация болуына да ... өрт ... ... үшін суды ... әр 1л су ... кезде 0°C - ден 100°C - ге дейін 419 кДж ... ... ал ... 2260 кДж. ... ... термиялық тұрақтылығы бар, басқа өрт сөндіру заттарынан әлде қайда жоғары. Содан басқа су үш ... өрт ... түрі бар: жану ... ... жану ... әсер ... заттарды араластырады және аумағынан жанып жатқан заттарды ажыратады.
Тез жанатын сұйық шикізаттарды сөндіруге газ бен сұйық араласы - ... ... Газ ... ... сұйық ішінде пайда болады. Газ көпіршіктерді кіші болса, ондай көбік тұрақты және жақсы сөндіреді. Өрт сөндіруге сол сияқты ... ... және ... - ... көбік қолданады.
Автоматты түрде өрт сөндіру жүйесі өртті автоматты сөндіруге және дабыл беруге арналған қондырғы. Олардың ... ... және ... ... ... ... өрт дабылбергіштерінің маңызы зор. Олар өрт көздерін дер кезінде анықтап, шұғыл арада дабыл ... ... ... ... жүйе болып келеді. Ол автоматты және автоматты емес деп екі ... ... ... өрт ... ... ... ... тәрізді және шлейфті болып келеді. Өрт сөндіру құрылғысы және өрт ... ... ... дұрыс күйде және көзге түсетін орындарда болуы тиіс. Оларға бөгетсіз өту ќамтамасыз етілуі тиіс. Оларды күтіп ұстау үшін ... ... ... ... От ... еден ... ... шетіне дейін 1,5 м аспайтын биіктікте және есіктердің ашылған кездегі деңгейінен 1,2 м кем емес орналасуға тиіс. От ... оның ... ... көрінетіндей етіп орналастырылуы тиіс. Қысқыгүні жылытылмайтын бөлмеде орнатылған от ... ... ... ... (50 м ... ... ... оған > деген көрсеткіш іліп қою керек. Ќұмға арналған жәшіктер сыйымдылығы 0,5 м[3]; 1,0 м[3]; 3,0 м[3] ... және ... ... ... трансформаторлық шағын станциялар құмы бар жәшіктермен жєне ОУ5 немесе ОУ - 6 от сөндіргіштерімен ... ... ... ... жабдыќтар мен жанатын - ... ... ... ... ... өрт ... ... болмайтынын естен шығармау керек. Ол үшін көмір қышқылды өрт сөндіргіштерді немесе құрғақ құмды қолданады.
4.2 Орман ... ... шу және ... ... ... ... ... ол өз кезегіңде қателікке және жарақаттануға ықпал етеді. Ол шаршағандықты тудырады. Шу ұзақ уақыт бойы әсер еткен ... ... есту ... қан ... ... зейін қойуы әлсірейді, көруі нашарлайды, тыныс алу орталықтарында өзгерістер ... ... ... ... болуы мүмкін
Өндірісте шуды төмендету мәселесі өзара байланысты екі ... ... ... кәсіпорындардың дайындайтын машиналарының және жабдықтарының, оларға техникалық шартта және стандартта берілген шуларын төмендету;
2) жұмыс орнында, кәсіпорын аумағында және оған ... ... ... шуды ... қорғау әдістері. Шудың шығу көзінің сипаттамасына байланысты шудан ұжымдық қорғау және дербес қорғау құралдары ... ... Олар МЕСТ ... ... ... ... ... таңдау акустикалық есеп негізінде жүргізіледі. Мақсаты - шудың нақты деңгейін анықтау және шудың деңгейін мүмкіндік мөлшеріне дейін төмендету.
Шудың шығу ... ... ... ... ... есеп ... оның ашық ... немесе бөлмеде орналасуында.
Шудың таратылу заңдылықтарынан және акустикалық есебінен шудан қорғау шаралары шығады:
Шудың шығу көзінің ... ... ... ... шығу ... ... ... шудың табиғатына байланысты. Механикалық шулар механикалық энергияның акустикалыққа көшуін азайту жолымен ... ... ... ... ... жоғарлату;
2) айналмалы бөліктерінің берілетін жиіліктерін және жүктемеліктерін азайту;
3) соққы беретін процесстерді соққысыз процесстерге ауыстыру;
4) айналмалы бөліктерін ... ... ... ... ... ... ауыстыру;
6) дыбыстық емес материалдарды қолдану (пластмасса, ішкі үйкелісі үлкен дыбыссыз металлдар);
7) қажалатын беттерін майлауды жетілдіру;
8) тісті берілістердің орнына клиноременді және ... ... ... ... ... қолдану ұжымдық және басқа қорғаныс құралдары шудың шектік деңгейін азайтуға мүмкіндік етпеген жағдайда қолданады. Жеке қорғаныс құралдары қабылданатын дыбыс ... 10...45 дБ ... ... ... береді, әсіресе адам үшін аса қауіпті жоғары жиіліктегі шуды елеулі азайтады. Шудан жеке қорғаныс құралдары ... ... ... шуға қарсы құлаққаптарға, шуға қарсы ішпектерге, шуға қарсы дулығаларға және дулығалы қалпақтарға және шу ... ... - өте ... ... ... ... жақын механикалық тербеліс. Дірілдің жиіліктік спектрі 16 Гц-тен кем емес - инфрадыбыстық жиілігін, 16-дан 20000 ... ... ... 20000 -- нан ... ... жиіліктерді қамтиды.
16 ... 20 Гц жиіліктен жоғары дірілмен ... шу да ... Адам ... құбылыс жылдамдығы 1*10[ - 4]м/с жеткенде сезінеді, ал жылдамдық 1 м/с жеткенде ... ... ... ... оның пайда болу көзіне байланысты үш категорияға бөлінеді:
1 - транспорттық діріл, ол жолдарда, агрофонда және ... ... ... ... мен ... ... адамға әсерін тигізеді;
2 - транспортты - ... ... ол тек ... дайындалған жерде, өндіріс іші, тау қазбаларына қолданатын техникада (экскаватор, жүк көтергіш кран, тау ... - ... ... адамға әсер ететін стационарлы машиналар (станок, электромашина, сорғыш, желдеткіш,қазба қондырғылары). Жұмыс орнына ... бұл ... 3а, 3б, 3в, 3г ... ... Жалпы дірілде - оның категориясын, ал локалді дірілде - ... әсер ету ... ... ... ... әерін тигізетін дірілді әрбір тағайындалған бағыт бойынша жеке - жеке ... адам ... әсер ету ... мен ... ... ... ... бір талаптарға сай діріл адам организіміне жақсы ... ... және оны ... жүике жүйесін жақсартуда, жара бетінің тез жазылуына, қан ... ... ... ... қолданады.
Бірақ өндірістік жағдайларда ұзақ діріл әсері адам организімінің және денсаулығының бұзылуына, тіпті - ... ... ... деп - ... діріл жұмысшыға жұмыс жағдайында жағымсыз әсерін тигізбеуі. ... ... ... ... деп дірілсіз машиналардың қолданылуы; жұмыс істеуші адамға діріл деңгейін төмендететін дірілден қорғау құралдарын қолдану; жұмыс орындары гигиеналық ... ... ... ... мен өндірістік ғимараттар жобалау; машинаның дірілдік параметірлерін ... және ... ... ... ... - ... іс шаралар жүргізу; рационалды еңбек күндерінің жұмыс тәртібі мен демалыс күндерін тағайындау.
Машиналардың дірілін ... үшін ... ... ... жылдамдық әсеінен болатын динамикалық үрдісті төмендету керек. Айналып тұрған масса балансының үйлесімсіздігін жоғалту үшін мұқият балансировкаға жету керек. Сондай - ақ ... ... ... ... ... энергия түріне айналдыру - - ... ... түрі ... басу ... қосалқы реактивті кедергі енгізу жолымен іске асырады. Дірілді оқшаулау жүйеге ... ... ... жолымен басылады, ол негізгі немесе конструкцияның қиын элементіне машинадан дірілдің берілмеуін қамтамасыз етеді. МЕСТ 12.4.046 - 78 ... шығу ... ... ... ... параметрлер әдісін техникалық үрдістерде діріл қаупі бар ... ... ... ... ... тыс жұымысшылардың дірілі бар орынға жоламауы үшін ол телімді боялған, ескерту белгілері мен жазбалары бар қоршаумен қоршайды. ... мен ... ... ... шулы және ... қауіптері бар технологиялық үрдістерді жою болып табылады. Мысалға бекіткішті дәнекермен, қалыптауды - баспақпен ... ... ... ... ... ... және ... рөлi. Энтомофагтардың жалпы сипаттамасы
Энтомофагтар -- бұл ... ... ... Олар ... және өмiр сүру ... ... жыртқыш және арамтамақтарға бөледi. Жыртқыш дернәсілдері өз өмірінде зиянкестерлердің бір түрін қырып жояды, құрт- құмырсқа түрлердің және систематикалық ... ... ... де белсенді жояды. Паразит дернәсілдері, бір құрт-құмырсқа түрі арқасында дамиды.
Жыртқыш құрт-құмырсқалардың 16 отряд және 167 тұқымдастарда ... ... ... бар ... ... ... ... және факультативтiк жыртқыш аңдарға бөлуге болған құрт-құмырсқалар ксилофильные ... ... көп ... ... ... жатады.
Мысалы, жыртқыштардың тұрақты қоректену әдiс бойынша шағын топқа облигаттық қоңыздардың тұқымдастарының көп өкiлдерi жата алады- пестряктер ... ), ... бір ... ... өкілінің түрі) өзінің дамуымен қабық жегіш қоңыздармен ... ... ... ... ағаштар тұқымдастарында дамиды; басқалары, олардың дернәсілдері жапырақты ағаштардың қабық астында дамиды, мысалы, Clerus mutillarius -- имаголық қоңыздар ... ... ... ... көбiнесе байланысты -- ағаш кесушiлер және капюшонниктер; Tillus тегiнiң түрлерi, және әсiресе T. elongatus олар ... ... ... ... , ... ... қоректенеді, олар капюшонниктердiң (Bostrichidae ) энтомофагтары ретінде көрсетiлген.
Облигаттық ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Қоңыздар өкілдері - Nemozoma ... ... ... қалқаншалар, сонымен қатар Niponius тұқымдасынан карапузик қоңыздары ... ... ... санына мысалға, Lacon, Denticollis и Harminius тұқымдасынан кейбір шыртылдауық дернәсілдерін жатқызуға болады.
Факультативті жыртқыштарға жырқышттық өмір салтымен ... бір ... әр ... ... ... немесе саңырауқұлақтармен, шіріп қалған ағаш қабықтарымен немесе ағашымен, шыбын-шіркейдің өлік ... ... ... ... ... олар ... ... өтуi үшiн тірі азығымен қоректену керек. Факультативті жыртқыштарға кейбір стафилин (Staphylinidae) қоңыздарын жатқызуға ... ... Placusa depressa және P. ... ... дернәсілдері, Platysoma және Paromalus тұқымдасының карапузик (Histeridae) қоңыздарының дернәсілдері, Rhizophagus тұқымдасының түрлері, әсіресе, depressus и Rh. Grandis ... ... ... ... ... қоңызының кейбір түрлері (Nitidulidae), мысалы, Epuraea (E. marseuli, E. pygmaea және ... ... ... ... ... ... ferrugineus; бұл категорияға Corticeus тұқымдасынан тарсылдақтар (Tenebrionidae); қоңызының түрлерінің дернәсілдерін; Aulonium ... тар ... ... ... ... ... ... және ашық өмір сүретін жыртқыштар кеңінен тараған және солардың ішінен ... ... ... және ... ... болып саналады.
Жыртқыш сасық қоңыздар (Carabidae тұқымдасы) көбінесе зиянкестердің қуыршақтарымен қоректенеді, красотел - сасық қоңызы қылқан жапрақты ағаштардың ... ... ... деп ... танымал. Жасыл красотел қоңызының (Calosoma sycophanta) дернәсілдері тақтайша мұртты зиянкестердің қуыршақтарын құртады. Сонымен қатар ормандарда үлкен ... ... ... олар әр ... ... ... ... (мысалы, кавказ сасық қоңызы Carabus caucasicus) аз тараған және Қызыл кітапқа енгізілген.
Жыртқыш қоңыздар ... ... ... да кең ... Алтынкөздің дернәсілдері (Chrysopidae тұқымдасы) торқанатты отрыдынан әр ... ... ... ... ... ... самырларды, кенелерді және басқа да сорғыш зиянкестерлерді, сонымен қатар жұмырқалармен қоректенеді. Оларды көбінесе жылыжайларда ... ... ... ... ... ... ... Қауiпсiздiктiң жалпы талаптары
1.1Техника қауiпсiздiгi бойынша енгiзу инструктажын сонымен ... ... ... ... ... тұлғаларға жұмыс істеу рұқсат етiледi.
1.2 Қызметкер тек қана әкімшілікпен тапсырылған ... ... ... ... ... жұмысы отырғызу, егу немесе суару жұмыстарды ескере отырып ұйымдастырылуы керек, жұмыс істейтін персоналдың қауіпсіздігін ... ету ... ... ... және жұмыс істеу учаскеде бөтен тұлғалардың болуына рұқсат етілмейді.
2. Жұмыс істеу алдында қауiпсiздiк талабы
2.1 Бригадир жұмыстың басталуына ... ... ... ... ... және ... ... аймақты және олармен жұмысқа дейiн таныстырған технологиялық карта ескерiлген басқа қауiпсiздiк талаптары анықтап алу керек.
2.2 Жұмыс майданын дайындау, бөгеуiл ... ... ... орын ... ... етiп ... ... істеу алдында жабдықтардың бар болуын, олардың дұрыстылығын және жеке қорғану құралын, қол жабдықтарының, ... ... ... керек.
3. Жұмыс уақытында қауіпсіздік талаптары
3.1 Топырақтарды әзiрлеу кезінде, жүк тиеу -- жүк түсiру жұмыстары, көлiк-арба жұмыстары, ... ... және және улы ... ... ... ... талапты орындау.
3.2 Аудандарды қолмен өңдеген кезде бір бірінен 3 метрден жақын болмауы тиіс.
3.3 Аудандардың суаруы механикаланған күйiнде ... ... ... асырмау.
3.4 Көтерiле ұшатын жабдықтармен тағы басқалар қазу тұтқалары бар машиналар жұмыс iстегенде рұқсат етiлмейдi: қозғалатын машинасынан 5 м жақын ... ... ... тереңделген күйiнделерi керi бұрылыстар және бұрылыстар iстеу; астында машинаның қозғалысында барып келiп отырып, уақытында болсын және iлiнген жабдықта, жұмыс органдарын ... ... және ... ... рамалардың ұстап қалулары үшiн тығыршық қолдануға керек. Рамалар ... ... үшiн ... ... ... ... Авария ахуалдарындағы қауiпсiздiк талаптары
4.1 Желдiң жылдамдығы 11 м/сектен астам, күштi қар жауу, жауын, (50 м кем көрiнетiндiк) ... ... ... ... iстеу тиым салынады, жағдайдың жақсартуына дейiн жыбық жерде қалу.
4.2 Найзағайлар уақытында жұмысты тоқтату, қауiпсiз орын баспанаға бару керек. Металл жабдықтар мен ... ... ... ... Өрт ... ... өртті сөндіру өздігінен бастау керек, жағдай болса ЦХС, ПХС және ... ... беру ... Ал егер өрт ... жатса және адам өміріне қауіп төндірсе сол жерді тастау керек.
5. ... ... ... ... ... ... механизмдерді тазалап, қалпына келтіру, оларды орындарына қою.
5.2 Киiм-кешек, арнайы киiмдi және аяқ ... , ... ... ... ... ... орындарына қою.
5.3 Энцефалит кенесiнiң жоқтығында көз жеткiзсiн, болған жағдайда -- алып тастау.
5.4 Бұйрық берiлген гигиеналық процедуралар, ... ... ... ... iстегенденi орындау.
5.5 Жұмыс бойынша барлық ескертулер туралы лауазымды тұлғаға ... және ... ... ... ... қоғамдық бақылаудың журналына ескертуiн енгiзу.
4.5. Химикаттармен жұмыс істеу кезіндегі еңбек қорғау бойынша нұсқау
1.Жалпы талаптар
1.1 Жұмысшылар, екпелерді химиялық ... ... ... кезде арнайы киiммен және (костюмдар, респираторлар) жеке қорғау ... ... болу ... Жұмысқа аллергетики жас өспiрiмдер, екiқабат әйел және улы химикаттары бар жұмыс жақпайтын ауру азап ... ... ... ... Улармен өңдеген аудандары , тиiстi ескертiлген таңбалар және жазуларымен белгiлейдi.
1.3 бетi-қолының улардың зиянды ... ашық ... ... ... үшiн ... ... ұсынылады.
1.4 Бөтен тұлғалардың қатысуы, жұмыс орындарындағы балалардың болуы рұқсат етiлмейдi.
1.5 Умен тозаңдау және бүрку күштi жел және жаңбырлы ауа ... ... ... Жұмыс алдындағы қауіпсіздік талаптары
2.1 жеке қорғану құралының жұмысында, жұмыс киiмiн тәртiпке салып киiнiп тексеру.
2.2 Оның өткiзуiне нұсқауы ... ... ... ... тек қана ... керек.
2.3 арқалауға арналған және трактор бүрiккiштерiнiң улы химикаттардың өтудi магистральсiнiң барлық Қосуларында тығыздайтын төсемдері болуы керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Орман шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... қорғаныштық ормандар отырғызу қажет. Қызылорда облысында ормандарды егістік ... ... 3,6 %-ға ... ... ... ормандардың көлемін солтүстік және батыс облыстарда 3,3 %-ға дейін көтеру керек.
Облыстың суармалы егістік ... мен ... ... белдеуіне 3,5 %-ды жер берілуі қажет. Қазақстанның егістік қорғауға арналған орман белдеуін 3 %-ға ... ... ... ... ... кездегі табиғи және жасанды ормандар 3,6 % құрайды. Республиканың жалпы орманын шамамен 6-7 %-ға ... ... ... ... Бұл ... ... негізделген. Республиканың орман өсіру жұмысын тек белгілі бір экологиялық шектеулі мөлшерде және ... ... ... ... ... ... ... өз орны болады: су көп жерлерде - ... мен ... ... ... - ... шөптес өсімдіктері басым. Далалы жерлерде орман отырғызу тәжірибесі оның тиімсіз екенін көрсетті. Бұл ... он бес - ... ... ... ... ... ... Олай болса, адам экология заңдарын танып білуі, дұрыс пайдалануы қажет. Өйткені ешкім бұл заңды өзгерте ... Әлі де ... ... ... ... толық зерттелмеген. Болашақтағы орман өсіру мен қалпына келтіруді ... ... ... ... ... ... біз тұрып жатқан Қызылорда қаласының кейбір көшелеріндегі жиырма - отыз жалдан бері жайқалып өсіп тұрған ... ... ... ... ... жапырақсыз қалдырып жатырмыз. Ол - өзімізге өзіміздің жасаған қиянаттың ... ... жыл бойы ... бір түп ағаш он ... бір жыл бойы дем алатын оттегін бөліп шығаратыны белгілі. Бір автокөлік бір мың ... ... ... бір адамның бір жыл бойы дем алатын оттегін жағатындығы анықталды. Сонда қаламыздың эстетикалық ... ... ... ... ... көбейіп келе жатқан автокөліктерден бөлініп шыққан көмірқышқыл газын жұтып, оны оттегіне, яғни таза ауаға айналдырып отырған жайқалған желектердің ... ... ... ... ... ... ... қайсысын болсын толғандырады.
Облысымыз бойынша орман-тоғай, көкмайса шабындық-тарды қалпына келтіру жағдайы әлі де ... баяу ... ... Табиғатты қорғау басшылықтары қоршаған ортаның ластануына мән бермейді. ... ... ... ... ... ... қалдықтарын өртеу адам тынысын тарылтып, еркін дем алуына кедергі келтіріп отыр. Ондай көк түтін адамның тыныс органдарының ісік ауруына әкеліп ... да ... ... Минц А.А. Экономическая оценка естественных ресурсов. - М.: Мысль, 1972. - ... ... П.В. ... ... ... ... // Сб.: Оценка природных ресурсов. - М.: ... 1968. - С. ... ... Қ.М., Ғабдолла О.Ж. Баға және табиғат ресурстарын экономикалық тұрғыдан бағалаудың өзара байланысы мен айырмашылығы // ҚазҰУ хабаршысы. ... ... - ... 2002. - № 2, - 118-124 ... ... В. ... ... теория и практика. - М.: ИНФРА-М. 1997. - 318 с.
5. Ильев Л.И., Гордиенко Р.Н. Экономическая оценка лесов многоцелевого ... - М.: ... 1980. - Вып. I. - С. ... О ... и ... ... ... в бюджет (Налоговый кодекс). - Алматы: Юрист, 2004. - 288 с.
7. Каргажанов З.К., Баймырзаев К.М., Калиаскарова З.К. ... за ... ... ... - ... 1997. - С. 28-32.
8. Нестеров П.М., Нестеров А.П. Экономика природопользования и ... ... для ... - М.: ... и ... ... 1997. - 413 с.
9. Голуб А.А., Струкова Е.Б. Экономика природопользования. - М.: ... 1995. - 188 ... ... П.В. Экономика использования и воспроизводства лесных ресурсов. - М.: АН ... 1963. - 484 ... ... ... ... Казахстан. - Алматы: Юрист, - 2003. -72 с.
13. Қарғажанов З.Қ., Баймырзаев Қ.М., Ғабдолла О.Ж. Табиғат ... ... ... және ... - ... ... университеті, 2003. - 135 б.
14. Жорабекова Ж.Т. Орман ресурстарын экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалау мәселелері // ҚарМУ ... ... ... ... ... Қарағанды, 2005. - № 2, - 39-41 бб.
15. Каргажанов З.К., ... М.А. и др. ... и ... ... ... за ... ... ресурсов. - Алматы, 1991. -156 с.
16. Шкатов В.К. Рентные платежи в системе цен и ... ... // Тез. ... ... ... и ... использование природных ресурсов: - М., 1973. - С.16-19.
17. Анучин Н.П. Сортиментные и товарные таблицы. - М.: ... ... ... Л.И. ... лесного кадастра. - М.: Лесная промышленность, 1969. - 128 с.
19. Байзаков С.Б. Экономическая ... ... ... - ... ... 1981. - 151 с.
20. ... Е.М. Экономика природопользования и охрана окружающей среды. - Алматы: Экономика, 1999. - 334 ... ... М.С. ... природопользования. - Алматы: Экономика, 1998. - 475 с.
22. Мұқаұлы С., ... Е. ... ... ... - ... ... 1999. - 268 ... Родионова И.А., Бунакова Т.М. Экономическая география, - М.: 2003.
24. Починкова С.В. Цена на лес в ... ... - М.: ... ... 1992. - С. ... ... З.К., ... К.М. Экономический механизм природопользования. - Алматы: Ғылым, 2000. - 276 ... ... С.Б. ... выхода хвойной массы от полноты насаждений // Научно-производственная конференция по вопросам лесного хозяйства в Казахстане: Тезисы докладов. - ... ... ... Е.М. Экология, природопользование, экономика. - Алматы: НИЦ Ғылым, 2002. - 396 ... ... А.С. ... таксы. - М.: Лесное хозяйство, 1992. - С. ... ... ... ... "Об ... окружающей среды" // Экокурьер, - 1997. - 20 августа - 16 сентября.
30. ... Л.И. Об ... ... ... леса // ... ... - М., 1981. - № 8. - С. ... ... П.Г. ... ... ... и развитие экономических исследований. - Новосибирск: ... 1980. - 159 ... ... С.Г. О цене "даровых благ" природы // Вопросы экономики, 1967. - № 8. - С. ... ... С., ... С. ... ... - ... Ана тiлi, 1992. -112 ... Демина Т.А. Экология, природопользование, охрана окружающей среды. - М.: ... ... 1995. - 143 c.
35. ... Е., ... Қ. Табиғат қорғау. - Алматы: ... 1990. - 387 ... ... П.В. Лес и ... в будущем. - М.: Лесная промышленность, 1973. - 159 с.
37 газеті ,10 шілде 2002 жыл
38 ... ... ... қорғау - баршаның міндеті// Л.Серікова. Қазақстан Жоғары мектебі - 2001.-№ 3 - 163 ... ... ... ... қауіпсіздік тұжырымдамасы. -Дүние 2002ж.№4 3-10 б.
40 К.Бозтаев.Семей полигоны. // К.Бозтаев.- Алматы.1997ж.
41 Заң газеті.23 ... ... ... ... ... ... ... №6 32 б.
43 М.Әкімжанов. // М.Әкімжанов. Заң журналы ,1999 ж.№6 19б.
44 К.Бозтаев. мақала// ... ... ... №13 ... ... ... бар табиғи орта экологиясы// Б.Ә.Төлеубаев - Павлодар қ. 2001ж.
10 Радиациялық ластаудың құқықтық жауапкершілігі.Заң журналы- 2002ж.№3 62-66 б.
11 ... // ... - ... ... №6. 2002ж. 7-11 б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орман және орман-парк шаруашылығы5 бет
Орман және орман-парк шаруашылығындағы жаңа техника мен технологияның ролі3 бет
Орман және орман-парк шаруашылығының дамуын жоспарлаудың рөлі10 бет
Орман шаруашылығы37 бет
Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті: құрылымы және қызметі12 бет
Орман шаруашылығы туралы52 бет
Орман шаруашылығы туралы ақпарат75 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау7 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау жайлы ақпарат6 бет
Орман шаруашылығын жоспарлау жайлы мәлімет7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь