Экологиялық білім беру туралы

1.Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар.
2. Ерекше қорылатын табиғи территориялар . қоршаған ортаны қорғау шараларының бір түрі.
3.Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау . биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы.
Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Мұндай апатты зардаптар Қазақстанның Семей, Қызылорда, Батыс Қазақстан (Нарын, Азғыр, Тайсойған), Орталық Қазақстан (Сарышаған, Байқоңыр, Балқаш), Оңтүстік Қазақстан (Созақ) аймақтарында көрініс тапты, олар табиғи экологиялық жүйе тұрғысында, экологиялық жағдайы өте нашар жерге айналды, ал экологиялық әлеуметтік тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып саналады.
1.“Экология оқулығы”- Г.С.Оспанова, Г.Т. Бозшатаева- 336-337,321-328б,138- 155-158 беттер.
2. Ж.Ж.Жатқанбаева «Экология негіздер» Алматы.2003ж.-114-132беттер.
3.А.Нұрғызарынова , Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана, 2014 жыл..36-49-60-73 беттер.
4.А.Т.Қуатбаев «Жалпы экология» Алматы,2012 ж.145-4-158 беттер.
        
        ҚАЗАҚСТАН   РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТІРЛІГІ  СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ ... ... ... ... берудегі этикалық және эстетикалық
проблемалар. 2. Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны
қорғау шараларының бір түрі. 3. Табиғатты ұтымды пайдалану мен ... ... ... ... ...... ноосфераға
айналдырудың міндетті сатысы.
Орындаған: Берікбосынов А.Б
Тексерген: Мурзалимова А.К.
Тобы: ВС-403
Семей, 2015-2016 жыл
Жоспар:
1.Экологиялық білім берудегі ... және ... ... Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны қорғау
шараларының бір түрі.
3.Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ... ...... ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы.
Кіріспе
Адам мен табиғаттың, қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... көптеген жарамсыз технологиялармен
қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, ... ... ... Адамзат
тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа ... ... адам ... қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық
дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Мұндай апатты зардаптар ... ... ... ... ... ... ... Орталық
Қазақстан (Сарышаған, Байқоңыр, ... ... ... ... ... ... олар ... экологиялық жүйе тұрғысында,
экологиялық жағдайы өте нашар жерге айналды, ал экологиялық ... ... ... ... бірі болып саналады. Экологиялық
апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы ... ... ... ... ... ... ықпал жасауда.
Рио-де-Жанейрода (1992, маусым) БҰҰ – ның қоршаған орта ... ... ... ... ... ... бүгінгі
экологиялық жағдай; әлемдік қауымдастардың экологияны тұрақты дамытуға
талпынысы т.б.) ... ... ... ... мен тәрбиені
экологияландыруға жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... міндеттерінің маңыздылығы
арта түседі. Өркениетті елдермен қатар Егеменді Қазақстан Республикасы да
Рио-92 ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағыттағы “2030” тұрақты дамуының сара
жолын ... Одан ... де ... ... ... ... саясаты табиғат ресурстарын тиімді пайдалану ... ... үн ... “адам – қоғам – табиғат” арасындағы
гармониялық үйлесімділіктің теориялық ... ... ... ... ... ... жетілдіру және білім сапасын әлем
кеңістігінің ... ... ... ... отыр. Яғни нәтижеге
бағытталған білім сапасын ... ету ... ... ... ... және ... проблемалар.
Әрбір саналы адамның экологиялық көзқарасын ......... мен іс - ... осы ... қамтамасыз етуге ықпал жасау
үшін бүгінгі күннің ... ... бірі ... табылады. Қазіргі таңда
жеке ғылым болып жүйелі зерттеліп келе жатқан экология саласының өзіндік
ерекшеліктерін ескеруіміз ... Бұл ... ... ... ... ... 2050 ... осы ... ... ... ... атап өткен жөн.
Дамудың осы стратегиялық бағытына сәйкес Қазақстан Республикасы Білімжәне
Ғылым ... 1999 жылы 4 ... ... ... бағдарламасын»
бекіткен болатын. Аталған құнды құжаттарды басшылыққа ала отырып кез ... ... ... жұмыс бағдарламасын жоғарғы талап дәрежесіне сай
жүргізуі тиіс. Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа ... ... ... ... ... баулитын экологиялық білім мен
тәрбиенің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат-қоғам-адам» жүйесіндегі қарым-
қатынастардың шиеленісуі жылдан-жылға ... ... ... ... ... ... отыр. Адам мен табиғаттың, қоғам мен
ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің ... ... ... ... ... өсу ... өмір ... шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне ... ... ... ... ... ... ... ластануынан адам
өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая
түсуде. Экологиялық ... ... ... ... ... арқылы
дүние жүзінің әрбір аймағындағы ... ... ... ... ... ... білім беру және тәрбие мәселелері жалпы
тәрбие беру мен білім жүйелері ... ... ... ... ... ... ... гимназия,
колледждерде,жоғарғы оқу орындарында үздіксіз экологиялық білім ... ... мен ... ... ... ... ... беру - бұл табиғатты пайдаланудың дайындау, іргелі
негіздері ретінде жалпы экологияның ... мен ... ... оқыту жүйесі. Ол табиғатты қорғаудың теориясы мен ... ... ... ... - ... ... ... тығыз
байланысты.
Экологиялық білім - қоршаған ортаны қорғау үшін қажетті білімді,
әдетті, ептілікті, икемдікті қамтиды. Ол ... ... ... ... ... ... ... оларды дайындау жүйесінің ажырамас бөлігі болып
табылады. Заңдар бойынша экологиялық тәрбие мен білім берудің ... ... және ... ... ... ... сұлу көріністері арқылы жас ұрпақтың бойына
адамгершілік қасиеттерін табиғатты қорғау, сүю сезімдерін тәрбиелеу ... ... ... мен ... ... қайраткерлері Ш.Уәлиханов,
А.Құнанбаев,Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов, ... ... ... көп ... ... Белгілі педагог-психолог
Жүсіпбек Аймауытов балаға ең қымбат, ең ... ... ... ... жерінің
табиғаты, оның құбылыстарын білу өте қызық. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... санасын жандандырып, төңіректегі
әлемге терең көзбен қарауға үйретеді.Ғылыми-техникалық прогрестің өркендеуі
адамдардың ... ... бір ... ... ... ... ... табиғаттың экологиялық тепе-
теңдікнің бұзылуы, экологиялық дағдарыстың болу себептерін Е.Мамбетқазиев,
Е.Қонақбаев, Ю.Жданов т.б. өз ... атап ... ... мен білім берудіңкешендікұстанымы бойынша, әртүрлі
екі ... ... ... ... ... ... ... санасына бірлесіп кешенді әсер етуі. Үздіксізұстанымы,
азаматтардың, мамандардың, ... ... ... ... ... ... денсаулығына жағымсыз әсер етуіне байланысты экологиялық
тәрбие және білім беру жүйесі бойынша өздерінің ... ... мен ... ... ... ... мен ... берудің негізгі мақсаты -
қоғамдық сананыэкологияландыруболып табылады. Экология міндеті - адамның
тіршілік барысында қалыптасатын ... ... ... ... ... ... ... Ол өз кезегінде өмірдегі қоғамдық мәселелермен қатар, өзі
тіршілік ететін ортаны басқаруды да ... ... шеше ... ... жеке ... дамуына ықпал ету.
Қазіргі таңда экологиялық ... ... ... ... ... және ... тіліндегі оқу құралдары мен бағдарламалардың
жеткіліксіз болуына байланысты экологиялық білім мен тәрбие беру жүйесі шет
қалып отыр. 3 ... аса ... ... ... ... ... жүйелі түрде өткізілмейді.Оқу ... пәні ... ... ... пен оның ... дәптері, әдістемелік нұсқау, хрестоматия) 2005 жылдан
бастап «Мектеп» баспасынан ҚР Білім және ... ... ... ... ... ... ... ұйғарымын орындау орнына
республиканың мектептері «Экология негіздері» пәнін ... ... жоқ, тек ... ... ... ... Ресей Федерациясы
1994 жылдан бастап мектептерге экология пәнін енгізгені ... ... ... ... ... ... экологиялық білім толық
берілмейді, кейбір оқулықтарда қарастырылған мәселелер ... ... ... көрсете алмайды. Осы күнге дейін
елімізде экологиялық білім берудің біртұтас бағдарламасы және экологиялық
арнайы мектептер, гимназиялар, лицейлер жоқ деп ... ... оқу ... экологиялық білім беру біршама кәсіби деңгейде
жүргізіледі. Қазіргі кезде Қазақстанның көптеген жоғары оқу ... ... бар ... бар. ... ... бойынша эколог-мамандарды даярлауда тек ... ... ... ... ... мен тәрбие беру мәселесі ... ... ... А.Б. ... Ә.С. ... А.Е.Манкеш, Х. Жүнісова,
Ж.Б. Шілдебаев, Г.М. Сәбденалиева т.б. ... ... ... байланысты конференциялар ұйымдастырылып келеді.Онда алғашқы рет
мектептер мен орта арнаулы ... оқу ... үшін ... ... туралы тұжырымдамалар пікірлер айтылып келеді. Осының нәтижесінде
болар Алматы, ... ... ... Атырау, Ақтау, ... ... ... дайындайтын бөлімдер ашылды. Елімізде
тұңғыш рет (1987 жылы) ... ... ... мәселесін көтеріп,
экологиялық білім мен ... ... ... ... ... ... мен ... еңбегі айрықша болды. Алғаш рет Абай
атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... ашылып эколог мамандарын даярлауга жол ашылды.
Қазір жоғарыда аталған ... ... ... мен ... ... жоғары оқу орындарының көшбасшысына айналды.Соңғы
жылдары қызметке келген университеттің жаңа басшысы, академик ... ... оқу ... ... ... ... көп ... бөлді.Зертхана жаңа заманауи құрал-жабдықтармен
қамтамасыз етілген. Білім ... ... ауа, су, ... ... ауыр металдар, нитраттарды анықтай алатын практикалық білім ала
бастады.Тек студенттер ғана емес осы университеттің Магистратура және ... ... ... ... ... ... ғылымы бойынша
іргелі ғылыми зерттеулерге қатысып білімдерін дамытуда. Яғни,«Жаратылыстану
мамандықтары» кафедрасында «Биоэкомониторинг», «Химия және химия ... ... ... Онда магистранттар мен докторанттар экологиялық
зерттеу ... ... ... және ... еңбектерін
аяқтайды.Осының бәрі экологиялық білім берудің жаңа стратегиялық ... ... ... ... территориялар – қоршаған ортаны қорғау шараларының
бір түрі.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақ — ... ... ... ... табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер,
су объектiлерi және ... ... әуе ... учаскелерi.
Ерекше қорғалатын аумақ — кеңістігінде бағалы табиғи ... ... ... экожүйе, гейзерлер, бау- саябақ ескерткіштері, ... т.б.) ... ... ... ... әсер ... ... жолағы, көгерген аймақтар), аумақтар, акваториялар. Мұндай аумақтар
тек заңмен ғана ... ... ... ... ... ... ... табиғи аумақтардың табиғи кешендерi - ерекше ... ... ... пен ... ... объектілерінің
жиынтығы.Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мемлекеттік табиғи – қорық қоры
объектілерінің маңыздылығына ... ... ... ... бар ... ... маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылу
мақсаттарына және қорғалу режимінің түрлеріне байланысты ... ... ... табиғи қорықтар;
2. мемлекеттік ұлттық табиғи парктер;
3. мемлекеттік табиғи резерваттар;
4. мемлекеттік ... ... ... ботаникалық бақтар;
6. мемлекеттік дендрологиялық парктер;
7. мемлекеттік табиғи ескерткіштер;
8. мемлекеттік табиғи қаумалдар;
9. мемлекеттік қорық аймақтары.
Жергілікті маңызы бар ... ... ... ... ... мақсаттарына
және қорғалу режимінің түрлеріне байланысты мынандай түрлерге бөлінеді:
1. мемлекеттік өңірлік табиғи парктер;
2. мемлекеттік зоологиялық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік табиғи ескерткіштер;
6. мемлекеттік табиғи қаумалдар.
Қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... ... ... өзге де түрлері көзделуі мүмкін.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ... ... ... жатқызуды – уәкілетті органның ... ... ... ... ... ... бар ... жатқызуды –
уәкілетті органмен келісе ... ... ... ... бар
қаланың, астананың) атқарушы органдары жүргізеді.Заңды тұлға мәртебесі бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның мәртебесін ... әкеп ... ... ... ... ... ... және техногендік сипаттағы төтенше
жағдайлардың салдарынан оның ерекше құндылығы мен бірегейлігі ... ... ... жоғалуына байланысты жүргізіледі.Заңды тұлға мәртебесі
бар ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның ... ... ... әкеп ... бір ... ... ... ауыстыру туралы шешімді
жаратылыстану – ... ... ... ... экологиялық
сараптаманың оң қорытындысы негізінде:
1. республикалық маңызы бар ... ... ... ... бойынша –
уәкілетті органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі;
2. жергілікті маңызы бар ерекше ... ... ... ...
уәкілетті органмен келісе отырып, облыстардың (республикалық маңызы
бар қаланың, ... ... ... ... ... ... жер ... өзге де алуан түрлі тіршілік иелерімен қатар
мекендеп, өмір сүріп ... ... ... ... ... олар
адамзат игілігін құрайды. Қазақстанда ... ... аса ... - шаруашылық қызметінің кез келген түріне тыйым салынған қорықтар
бар. Көрік-келбеті уыз қалпында сақталған ... ... ... ... ... ... жан-жануарлар мен өсімдіктердің аса маңызды тіршілік
ортасы болып табылады, сондай-ақ ... және ... да ... үшін ... қор, ... ... ... Биологиялық
және ландшафтық орасан мол алуан түрлілік пен әсем табиғат көркі үйлесім
тапқан бұл жерлер рухани және дене ... ... көзі ... ... ... ... «Ерекше қорғауға алынған табиғи территориялар
туралы» заңы бойынша елімізде ... ... 13 ... ... ... ... Қазақстанда 9 қорық пен 5 ... ... ... 66 қорықша, республикалық маңызы бар 26 табиғат ескерткіштері,
3 зоопарк, 5 ... бақ, ... ... ... ... зор ... алқап, ерекше мемлекеттік мәні бар, ғылыми құндылығы ... су ... ... жұмыс істеуде.
Қорықтар, қорықшалар, ұлттық парк және табиғат ескерткіштері алқаптары
мемлекет территориясының 2,8%-ін алып жатыр. ... 9 ... ... және
табиғат қорғау мекемесі мәртебесіне ие және республикада ерекше қорғауға
алынған жоғары дәрежелі табиғи ... ... ... Олар дәл ... тән ... ... кешендерін қаз қалпында сақтау мақсатына қызмет
етеді. Бұлардың ішіндегі ең көнесі батыс Тянь-Шань таулы аймағындағы көркем
де келісті ... ... - Ақсу мен ... ... бастауы маңындағы
Талас Алатауының батыс сілемін қамтып жатқан ... ... ... ... ... ... Іле Алатауының тау жоталарында -
Алматы қорығы, солтүстіктегі далалық өңірде - халықаралық маңызы бар ... ... ... түрі ұя салып, сулы-батпақты алқабын мекен
еткен ... ... ... ... ... Наурызым қорығы
көкке бой түзеген көрікті қарағай ормандары мен сан алуан дала ... ... ... ... шөл ... ... арқарларын, итаю
және бағалы өсімдіктер дүниесін қорғау мақсатында ... Суы ... бара ... Арал теңізіндегі Барсакелмес қорығы республикадағы
аралда ... ... ... ... ... ... 300-дей құлан,
қарақұйрық, ақбөкендер мекендеп, тіршілік етеді. Шығыс Қазақстан тауларында
сондағы күміс сулы Марқакөлдің ... ... ... бар. ... ... ... - Алтайдың қылқан жапырақты ну ормандары мен оның мекендеушілерін
сақтап, қорғауға арналған Батыс Алтай ... шөл, ... ... ... ... ... алып ... 5 мемлекеттік
ұлттық табиғи парк құрылған. Олар - «Алтынемел», «Баянауыл», «Іле Алатауы»,
«Көкше-тау» және «Қарқаралы» ұлттық парктері. ... ... ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асырумен
қатар, табиғаттың кейбір түрлерін пайдалануға және ... ... ... ... ... Қазақстанда ерекше қорғауға алынған
территория өсімдіктері мен жануарлар дүниесін тізімдеп, түгендеу жұмыстары
аяқталды. Қазақстанда 835 ... ... ... ... ... ... ... Қызыл кітабына енгізілген. Еліміздегі 500 түрлі құстың 346-
сы қорықтарда ұя салып, тіршілік етеді. ... ... ... 6000-ға жуық түрі бар. Олардың сирек кездесетін 400-дейі
Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген.
Қорықтарда табиғаттың ... даму ... ... ... ... ... ... жылнамасы» бақылауы
өткізіліп түрады.
Табиғи тепе-теңдік пен барлық жанды нәрсеге қолайлы ортаны сақтап, өзара
бір-біріне ықпал .ету ... ... ... ... да ... ... ... ауыл шаруашылығы алқаптары мен өндірістік кешендердің
қоршауында қалған қорықтарға бірте-бірте ... кету ... ... ... алынған табиғи территория жүйесін кеңейте түсу
Қазақстан Республикасының 2030 ... ... үзақ ... ... ... ресурстар» стратегиясы маңызды міндеттерінің ... ... ... қорғаудың алдыңғы қатарлы және қолайлы жүйесіне жол
ашатын биосфералық резерваттар құру үшін арнайы 15 аймақ бөлінген. 
Мемлекеттік ... ... ... — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның ... ... ... ... ... мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар
дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың ... ... ... ... және ... экологиялық жүйелердi сақтау мен
зерделеу және оларды қалпына келтiру ... ... ... ... 10 ... ұйымдастырылған (Кесте 1 ... ... ... ... жерi |
| ... |га | ... ... | | ... ... ... ... қорығы |1926 |131 ... ... ... ... ... табиғи | | ... ... ... |1931 |71 700 | ... мемлекеттiк | | ... ... ... қорығы |1931 |191 381| ... ... | | ... ... |
|табиғи қорығы |1939 |160 826| ... ... | | ... ... және ... қорығы |1968 |543 ... ... ... | | ... ... облысы |
|табиғи қорығы |1976 |102 979| ... ... ... | | ... облысы |
|қорығы |1984 |223 342| ... ... ... | | ... ... облысы |
|табиғи қорығы |1992 |86 122 | ... ... ... |1998 |65 ... облысы және Шығыс |
|қорығы | |217,9 ... ... ... ... ... |34 300 ... Қазақстан облысы  |
|қорығы | | | ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысында,
Оңтүстік Алтайдың шығысында ... ... ... ... ... ... Азутау жоталарының арасында орналасқан
Алтайға тән ... ... алып ... Көл 1 449,3 ... ... ... Ең биік нүктесі — 3304,5 метр (Ақсу-Бас тауы).
Марқакөл көлін осы аймақтың інжу-маржаны деп ... ... ... ол ... ... ... солтүстігінде Азутау тауымен
шектеледі. Көлдің ұзындығы 38км, ені 19 км және ... 27м. Оған 27 ... тек ... ... ғана ... ағып ... ... суы мұнтаздай
таза және жұмсақ болғанымен балыққа бай. Марқакөл көлі Қазақстандағы осы
балық ... ... ... ... болады. Жартасты тауларда негізінен
жапырақты және шыршалы ағаштар өседі. Көркем жартасты таулардың көп ... ... ... ... Биік ... баурайы медициналық дәрулік
қасиеті бар шөпке бай (алтын және марал ... ... т.б.). ... және мол. ... ... ... аюларды, бұғыларды, түлкілерді,
жабайы мысықтарды, маралдарды, құндыздарды, бүркітті, ... ... ... қара ләйлектерді, сұрғылт шағалаларды және басқаларын көруге
болады.
Батыс Алтай қорығы
Батыс Алтай мемлекеттік табиғи ... ... ... солтүстік-батыс
бөлігінде Шығыс Қазақстан облысының Риддер (Лениногор), Зырян, Глубокое
(Орталық ... ... ... ... ... ... ... Поперечное ауылының оңтүстік-шығысында табиғатты
пайдаланудан алынып қойылған жерлерде ... ... ... ... Оңтүстік-Cібір тау елдерінің Алтай провинциясына жатады.
Қорықтың ландшафтық кешеніне ... (2800 м), ... (2500 м), ... ... ... (2300 м), ... (1600 м), Уба (2067 м), Үлбі (2000 м)
жоталарының ... жер ... ... ... ... ... тайгалық жануарлар: бұлан, марал, елік,
құдыр, қоңыр аю, құну, сілеусін, бұлғын, сасық күзен, аққалақ, қара ... ... ... тышқан, суыр, түлкі және әртүрлі кеміргіштер құрайды.
Құстар әлемі алдын ала алынған деректер бойынша 100 аса ... ... ... ... ... ... қара дегелек, тундра шілі,
бүркіт, аққұйрық субүркіт бар.
Табиғат жағдайына келетін болсақ ... ... ... ... ... табиғи қорығы Кенді Алтайдың солтүстік-
батыс бөлігінде Шығыс Қазақстан облысының Риддер (Лениногор), ... ... ... ... ... ... ... аудандарының аумағында Поперечное ауылының оңтүстік шығысында
табиғатты пайдаланудан алынып қойылған жерлерде орналасқан. Батыс ... ... ... ... ... тау елдерінің
Алтай провинциясына жатады. Қорықтың ландшафтық кешеніне Иванов (2800 м),
Холзун (2500 м), ... (2300 м), ... (2300 м), ... (1600 м), ... м), Үлбі (2000 м) ... таулы жер бедерлерінің бөлігі қосылады.
Жер бедерінің формасы шығу тегі ... ... ... және
сулы-эрозиялы болып келеді, құрамына сулы алқаптар, тау ... ... ... төмендеулер, сусыма тастар, жартастар,
қорымдар, тасты өзендер ... ... үсті ... жазық
тәрізді, ал кейбір аудандардың құрылу ерекшеліктерін кар, трог, ... ... ... , ... таңғажайып формалар жасайтын гранит
қалдықтарына (Желілік бағандар - Тас ... ... ... қарап
анықтаған. Барлық жоталар көркем өзен алқаптарымен бөлінген.
Қорық аумағына ... ... ... жүйесі, мұзды
көлдер, бұлақтар, бастаулар, биік таулы батпақтар (Алтайдағы ең ірі ... ... ... ұзындығы 6 км, ені 2 км). Қорық аумағында ... Қара және Ақ Уба, ... ... Линейчиха, Үлкен және кіші
Тұрғысын және тағы басқалары Ертістің Карск теңізіне ... ... ... Ақ және Қара Уба ... қорық аумағынан тыс жерде
Батыс Алтайдағы Ертістің саласы болып табылатын Уба өзеніне барып ... ... ... ... суымен қоректенеді (40-70%).
Таулы тайганың құрамына өсімдіктердің жоғарғы белдеуіне жататын:
күңгіот ... ... ... ... және ... ... тундра
белдеуі. Батыс Алтайдағы ормандардың орман өсіруші мамандар ... ... 16-сы ... ... кездеседі. Қорықтың климаты географиялық
жағдай мен жер ... ... ... Азия ... ең ... далалы, шөлді табиғи-климаттық аймақтардың түйіскен жерінде;
Оңтүстік Сібір және Орта ... әр ... ... ... ... ... ... кеңістігінде, Қазақстан мен Орта Азияның далалары
мен шөлдерінде орналасқан. Қорықтың ... және ашық ... ... оның ... континентальды болуына, ауа температурасының ... емес ... ... ... ... ... болады. Жазғы
маусымда цельсия бойынша +18+24 градус жанға жайлы ауа-райы жиірек болады.
Аязсыз күндер 90 күнге ... ... Қыс 220-240 ... ... ... ... температура цельсия бойынша -17-28 ... ... ... 1,5-2.0 ... ... кейде 3-4 метрге дейін жетеді.
Көктемде қар ... ... ... ... ... ... ... Ақ Уба көлінің ауданында жылына ... ... ... ... ... одан да көп, 3000 ... дейін жетеді. Жалпы қорық аумағында
жауын-шашынның деңгейі бірқалыпты десе де ... ... ... ... ... бірақ тауда ауа
температурасының төмендеуі мен жауын-шашынның, әсіресе, Атлантика мұхитынан
келетін ауа массасы үшін ашық батыс және ... ... ... ... - бұл ... ... ... болып келеді. Сондай-ақ
таулы жер бедері атмосфералық ауа айналымы процесінің дамуына әсер етеді
және теңіз деңгейінің ... жер ... ... беткейлердің
экспозициясына және жер беті жамылғысының сипатына қарай өзгеріп отыратын
климат жағдайларының әртүрлілігін ... ... ... ауа ... ... ... жанаса орналасқан жазықтың ауа массасынан қатты
ерекшеленеді.
Бұл ... ... ... туғызатын фронтальды бөліктердің
шиеленісуі болады. ... ... және кең ... ауа ... ... ... қалың жауын-шашын ала келіп, таудың
алыс түкпірлеріне енеді. Әсіресе бұл тұрақсыз атлантикалық ауа ... ... ... Ауа массалары өз жолдарында тау беткейлерімен
кезігіп, салқындайды, және бұл да жауын-шашын тудырады. Жер ... ... ... орман, шабындық және т.б.) жергілікті ылғал ... ... ... тудырады, бұл да өз кезегінде жауын-
шашынды көбейтеді. Жыл маусымдарына қарай ауа ... ... ... Суық ... бұл ... ... азия антициклонының батыс
сілемдерінің суық, бұлты аз, жауын-шашыны жоқ ... ... ... ... ... ... ... білінеді. Ылғалдылығы аз солтүстік-батыс
және солтүстік арктикалық ауа массасының енуі байқалады. Жылы ... және ... ... ... енуі басым болады, онымен
атмосфералық шептердің өтуі ... ... ... ... ... ... ... ал фронтальды бөлік тау жоталарына
жақындаған кезде жауын- шашан болады және желдің жылдамдығы арта ... ... ... ... ... бұл ... ... мен ақ
жауындардың көбеюіне әкеп ... ... ... ... ... ... тайганың қалыптасуын қамтамасыз етіп, орман және шалғын
өсімдіктерінің пәрменді дамуына қолайлы жағдай туғызады.
Қорықтың ландшафты - ... ... ... және ... ... ... ... альпілік, егістік белдемдер
кіреді. Ормандар түзілімдердің 3 сыныбына ... ... ... ... ... ... ормандар ағашы кесілген
жерлер мен өртеңдерде қалыптасады. Ақшыл қылқанды ормандар үзік-үзік болып
негізінен құрғақ беткейлерде ... ... ... ... ... ... ... бойынша қазіргі күні Батыс Алтай
мемлекеттік табиғи қорығында Алтай ботаникалық ... ... ... ... ... ... Юрий ... Котуховтың
сипаттауы бойынша 800 түрден аса өсімдік өседі. Оның ішінен 45 түр - ... ... ... бара ... және ... түр, ал мына 16 түр
Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... 1. ... ... ... ... рапонтикум 3. Ұсақ торлы жуа 4. Ірі гүлді шолпанкебіс 5.
Нағыз шолпанкебіс 6. Телпек сүйсін 7. ... ... 8. ... ... ... ... 10. ... суықшөбі 11. Алтай қасқыржидегі 12. Қылтанды
дәлен 13. ... ... 14. Су ... 15. Ұсақ ... ... 16.
Таңдамалы плаун (сушырмауық)
Сондай-ақ көптеген бағалы дәрілік шөптер ... ... ... ... ... сафлор тәрізді левзей – маральи корень, шай тиынтағы ... ... ... ... (таушымылдық) - пион Марьин корень, ұсақ
торлы жуа - ... ... және ... ... ... ... аумағында
реликті (көне) қарағайлы ормандар - сібір самырсын қарағайы немесе сібір
қарағайы - орналасқан, бұл ... ... және ... өсімдіктер
әлемінің ішіндегі қорықтың негізгі байлығы.
Қорықтың жануарлар дүниесін тайгалық жануарлар: бұлан, марал, елік,
құдыр, ... аю, ... ... бұлғын, сасық күзен, аққалақ, қара күзен,
кәмшат, тиін, шұбар тышқан, суыр, түлкі және ... ... ... ... ... ала ... ... бойынша 100 аса түрден тұрады.
Олардың ішінде Қызыл кітапқа енгізілген: қара дегелек, тундра ... ... ... ... ... ... табиғи қорығы – бірегей табиғат туындысы және
оны қорғау ұлттық және жалпымемлекеттік ... ... ... ... қорығының аумағы табиғатты пайдаланудан алып қойылған жерлерде
орналасқан. Бұрын бұл ... ... ... ... ... қатты тозып
кеткен еді: осы жерлерде басты мақсатқа пайдалану үшін ағаш ... және ... ... ... жүргізілген болатын. Қорық аумағы арқылы Ресей
мен Қазақстанды байланыстыратын орман тасуға арналған жол өтеді. Осы жолмен
кесілген ағаш тиелген машшиналар ... ... ҚР ... 2002 жылдан
2004 жылға дейін «Риддер - ... ... ... ... ... шешім шығарды. Қорық жерінің 87 га алынып қойылды. Және де ... ... ... ... ... ... кесіп өтетін 22 км жолды жүріп
өткенше бірталай көз қызықтырып еліктіретін нәрселерді байқайсыз.
Адамдардан жапа шеккен ... ... ... ... ... ... байлығын қалпына келтіруге тырысуда. Қазіргі кезде орман жапқан жердің
жалпы құрамы 12,5 мың га жерді құрайды (бұл қорық ... 20 %). ... ... ағаш түрлері:
қылқанжапырақты ағаштар: самырсын қарағайы, майқарағай, балқарағай, шырша,
қарағай;
жапырақты ағаштар: қайың, көктерек, терек, ... ... ... ... ... ... орын алады - 3184
га, майқарағайлы орман - 2353 га, шыршалы ормандар - 1169 ... ... ... ... ... парк — ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-
мәдени және рекреациялық құндылығы бар мемлекеттiк табиғи-қорық ... ... ... мен ... биологиялық және ландшафтық
саналуандығын сақтауға, ... ... ... ... ... және рекреациялық мақсаттарда пайдалануға арналған табиғат
қорғау және ... ... ... бар ... ... ... аумақ.
Қазақстанда қазіргі уақытта 10 ұлттық парк ұйымдастырылған (Кесте 2
–де көрсетілген).
Қазақстандағы ұлттық парктер
|Атауы ... ... жерi |
| ... |га | ... мемлекеттік ұлттық| | | ... ... |1985 |68 453 ... ... ... Алатауы мемлекеттік | | | ... ... ... |1996 |199 ... ... ... ... |1996 |161 153| ... ... ... | | ... ... ... мемлекеттік |1996 |182 076|Ақмола ... және ... ... паркі | | ... ... ... ... ... | | | ... ... ... |1998 |112 ... ... |
|«Бурабай» мемлекеттік | | ... ... ... ... ... |2000 |129 935| ... ... | | ... ... ... ... табиғи паркі |2001 |643 477| ... ... ... |2004 |127 ... ... ... ... | | | ... ... | | ... ... ... ... табиғи паркі |2006 |149 053| ... ... ... | |Алматы ... ... ... ... |2007 |161 045| ... ... ... | | ... ... ... табиғи паркі |2010 |356 022| ... ... | | ... облысы және ... ... ... |2011 |88 968 |Қарағанды ... ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысының
Катонқарағай ауданының аумағында. 2001 ж. ... ... және ... ... ... ... Ресеймен шектеседі.
Шығысында Үкек даласымен (Ресей, Алтай Республикасы) және ... ... ... ... Марқакөл қорығымен шектеседі. Ауданы
643 мың гектар, оның 215 мың гектары орманды алқап, ағаштарының қоры – ... м3, ... ... жері 151 мың ... Саябақтың пайдаланылатын аумағы
– 492 мың гектар. Қатонқарағай ... ... ... мен ... бай. ... ... 66 ... оның ішінде марал, бұлан,
таутеке, аю, сілеусін, құну, т.б. бар. ... ... ... ... ... ... ... алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына”
енгізілген ұлар, қара дегелек, т.б. құстар бар. Саябақ жерінде самырсын,
балқарағай, қарағай, ... ... ... ... ... Өте сирек
кездесетін, жылдан жылға таралу аймағы азайып бара жатқан, Қазақстанның
“Қызыл кітабына” ... ... ... ... ... ... Мысалы,
алтын тамыр, алтай рауғашы, марал түбірі, т.б. ... ... ... және ... ескерткіштеріне де бай. Теңіз деңгейінен 4506 м
биіктікте орналасқан ... және ... ... ... болып табылатын Берел қорғаны мен Көккөл кеніші бар.
Ерекше қорғалатын басқа да табиғи объектілер
Мемлекеттiк табиғи резерват — ... ... ... және ... ... ... және тарихи-мәдени
объектiлердi күзетуге, қорғауға, қалпына келтiруге және ... ... және ... экологиялық жүйелердi қамтитын табиғат қорғау және
ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше ... ... ... ... ... ... жаңа түрі — табиғи резерваттар.
Елімізде Ертіс өзенінің алқабындағы реликті ... ... ... 2003 жылы ... ... және ... ... деген табиғи
резерваттар ұйымдастырылды. Табиғи резерваттарда қорықтық белдем де,
шаруашылық жүргізілетін алқаптар да ... ... ... резерваттарда,
негізінен, биологиялық сан алуан ... ... және оны ... айрықша көңіл бөлінеді. Оларға: Ақжайық, Ертіс орманы, Семей
орманы, Ырғыз-Торғай аудандары жатады.
Мемлекеттiк табиғат ...... ... ... ... ... алғанда жекелеген бiрегей, орны толмайтын, құнды
табиғи кешендердi, сондай-ақ мемлекеттiк табиғи-қорық ... ... шығу тегi ... және ... объектiлердi қамтитын ерекше
қорғалатын табиғи аумақ. Табиғат ескерткіштері — көбіне тарихи-табиғи және
ғылыми мәні зор жеке ... ... ғана ... жануарлардың
жеке түрлері, үңгірлер, сарқырамалар және т.б.) қорғауды ... ... ... ... көңіл бөлінеді. Елімізде республикалық ... "Қаз ... ... ... ... ... ... тоғайы",
"Шынтүрген шыршалары" (Алматы облысында) "Баум тоғайы" (Алматы қаласында)
жәнө т.б. табиғат ескерткіштері ... ... ... шоқысы, "Көк
мүйіс", "Имантау көлінің аралы", "Үңгірлі сарқырама", ... ... ... ... және ... табиғи қаумал — мемлекеттiк табиғи-қорық ... ... ... ... ... және ... арналған шаруашылық
қызметтiң тапсырыстық режимi немесе реттелмелi режимi бар ерекше ... ... ... кіретіндер: Ерейментау, Қызыларай, ... ... ... Құлжа, Ақтау-Бозашы, Михайловка және
т.б. жатады.
Ырғыз – Торғай резерваты
Ырғыз-Торғай резерваты - ... ... ... ... ... резерват. “Ырғыз-Торғай” табиғи резерватын құрудағы негізгі
мақсат — киік ... ... ... ашылған кезде, яғни 2007 жылы ... 7 ... жуық киік ... Қазіргі кезде 45 мың киік бар.
Резерват территориясы географиялық ерекшелігіне байланысты екі
учаскеге бөлінген. Олар ... ... және ... ... ... басы”
жүйесі тоғыз жолдың торабында орналасқан. Оңтүстігі ... ... ... ... ... шектеседі.
Резерват шекарасына 7 шақырым сайын арнайы белгі қойылған. Онда
“Ырғыз-Торғай” мемлекеттік табиғи ... ... ... аймақ. Кіруге
тыйым салынған” деп жазылған.
Биосферадағы экожүйелердің бастапқы қалпын сақтап калу және ... ... сан ... түрлілігін сақтау мәселелерімен ... ... Жер ... ... аяғы ... және ... ұшырамаған алқаптар жоқтың қасы. Дегенмен де ... ... ... ... ... антропогендік факторлардың ықпалы онша
байқала коймаған экожүйелердің біраз бөлігін ... ... ... ... маңызы зор. Өйткені мұндай аумақтар антропогендік факторлар көбірек
ықпал еткен аймақтармен ... үшін ... ... ... ... әрбір мемлекеттің жалпы жер аумағының 10%-ы ерекше
қорғалатын табиғи аумақтар ... алуы ... ... ... ... биосфералық қорықтар, мемлекеттік
табиғи қорықтар, мемлекеттік ұлттық ... ... ... ... және т.б. ... ... жатады. Соңғы деректер бойынша дүние
жүзінің 100-ден астам ірі мемлекеттерінде 1000-нан астам ерекше қорғалатын
табиғи ... ... ... ... ... ... 230 млн га
жерді алып жатыр. Бұл жер бетіндегі құрлықтың 1,6%-на тең.
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заң 1997 ... ... ... Мұндай Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын
табиғи ... ... ... және табиғат корғау ережелеріне
сәйкес бірнеше топқа ... ... ... де ... ... ... көздің қара-
шығындай сақтауға зор мүмкіндік туғызады. Ал олардың қызметінің экологиялық
және әлеуметтік-экономикалық тиімділігі ... ... ... ... есе асып түседі. Табиғатқа қажеттілікті өтеу объектісі
емес, жанды нәрсе ... ... ... ... ... ... ... Бұл жайында заманымыздың ғұлама ғалымы Жан Дорст былай деп
жазған болатын: «Адам бойында ... ... ... үшін ұмтылуға қажетті
объективті себептер жетіп артылады. Алайда, түптеп келгенде, ... ... қана ... ... Адам бұл ... сұлулықсыз өмір сүре
алмайтындықтан, ... ... сәл де ... ... ... білген
жағдайда ғана, табиғат өзіне төнген қауіп-қатерден құтылады».
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ... ...... ... ... ... сатысы.
Адамзат ежелгі уақыттардан бері экологиялық шараларды аңғармай жүзеге
асырды. Өсімдіктерді сақтап қалу мақсатында бір ... ... ... ... ... аулайтын орындарда балықтарды жемге ... ... ... ... және ... ... ... ұя салу
кезінде, кәсіптік жануарлардың төлдеуі немесе кәсіптік балықтардың уылдырық
шашқан кезінде аулауға тыйым салды.Ғылыми-техникалық ... ... ... ету ... шұғыл күшейтті. Сондықтан адамның іс-әрекетін
табиғатпен өзара әсер ... ... ... ... ... Барлық елдерде
адамның табиғи ортаны ... ... және ... ... мен табиғи
ресурстарды ұтымды пайдалану бойынша сансыз көп заңнамалық ... Әр ... ... ... ... ... үшін ең ... уақыт кезеңінде литосфера, гидросфера және атмосфераның терең де
жан-жақты экологиялық зерттеулерін ... ... ... ... (бақылау) деп аталады. Белгілі уақыт аралықтары арқылы бақылау,
зерттеулерін ... ... ... ... ... зерзаттық көрінісін береді.
Қазіргі түсінік бойынша, биосфера – бұл ... ... ... ... ... ... Жер, организмдермен үздіксіз
алмасуда болады.
Бұл ... ... ... ... ... ... аса ... өткен ғасырдың екінші ... ғана ... ... ... және ... ... ... болып саналатын
оған ең алдымен ғаламдық экологияның дамуы ықпал етті.
Биосфера туралы ... ... – бұл ... өмірдің дамуы
және оны сақтаудың маңызды проблемаларымен байланысты ... ... ... ... ... ... тірі заттарды,
биогендік, костық, биокостық, сондай-ақ радиоактивті заттар және ... ... ... ... Жер шарының келбетін өзгертетін «тірі
заттардың» айрықша ролін танудан тұрады. В.И.Вернадский бойынша, «жердің
үстінгі ... ... ... ... ... ... күші ... тұтастай алғанда тірі организмдерге қарағанда өзінің түпкі
зардаптары бойынша аса зор». Дәл осы тірі ... ... ... ... және оны ... түрге айналдырады және жер бетіндегі
әлемнің шексіз алуан түрлілігін жасайды.
Тірі және өлі ... ... ... ... организм мен
ортаның өзара бейімделушілігінен ... ... ... ол ... ... ... В.И.Вернадский ілімінің екінші ең басты
аспектісі ... ... ... ... заттарға айналу
формалары, атомдардың биогенді миграция жолдары, яғни тірі ... ... ... ... ... химиялық элементтердің
жинақталу, биосфера дамуының қозғалушы факторлары туралы аса ... ... ... ... мен ... туралы түсінік В.И.Вернадскийдің биосфера
туралы ілімінің аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... және абиотикалық факторлардың тұрақты өзара әрекеті
процесінде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... идеясын тұжырымды түрде
былайша беруге болады:
1. Қоршаған ортаның алғашқы ...... ал ... соң ... ... ... биосфера қалыптасты.
2. Жердің бүкіл геологиялық тарихында, өмірді жойған геологиялық дәуірлер
байқалған жоқ. Қазіргі тірі заттар генетикалық ... ... ... тірі ... ... ... Тірі организмдер – жер қабатындағы химиялық элементтер миграциясының
басты факторы 90% ... ... оның ... ... ... ... ... байланысты.
4. Организмдер қызметінің геологиялық әсері, олардың санының шексіз зор
екендігімен және олардың іс жүзінде аса ... ... ... ... ... Тірі ... энергиясы биосферадағы процестер дмауының негізгі қозғаушы
факторлары болып саналады.
Тұтастай алғанда В.И.Вернадскийдің биосфера туралы ... тірі ... ... ... ... және өзара ... ... ... негізін қалады. Биосфера туралы ілімнің тәжірибелік маңызы
аса зор.
Табиғаттағы заттардың ... ... ... бірі ... ... ... ... және микроэлементтердің, сондай-ақ
қарапайым органикалық емес заттардың атмосфера, гидросфера және ... ... ... ... ... ... әрекет
етеді. Жекелеген заттардың айналымын В.И.Вернадский биогеохимиялық ... ... ... ... ... ... ... жұмқан химиялық
элементтер абиотикалық ортаға кете отырып, сонан кейін, ... ... ... тірі организмге түседі. Мұндай элементтер биофильді
элементтер деп ... ... тірі ... аса ... функциялары
тұтастай түрде осы циклдермен және айналымдармен ... ... ... ... ... көрсетті:
- бірінші функция – газ – Жер атмосферасының негізгі газдары, азот ... ... ... жер асты ... өлген органиканың ыдыраған;
- екінші функция – концентрациялық – организмдер өз ... ... ... ... ... функция – тотықтырғыш – қалпына келтіруші;
- төртінші функция – биохимиялық – тірі заттар кеңістігінде көбею, өсу ... ... ...... ... қызметі.
Ноосфера – биосфера дамуының жоғары сатысы. Бұл соның ... ... ... ... ... айқындаушы факторына айналатын табиғат мен
қоғамның өзара әрекет ету аясы. Ноосфера ... ... ... және ... тірі ... бүкіл алуан түрлілігін жасау
мен дамытудағы жер шары процестеріндегі өмірдің, тірі заттардың геологиялық
ролін анықтаудан ... Осы ... ... ... ол аса ... күш ... ... бөліп көрсетті. Бұл күш жердегі оның әрекет
етуімен қамтылған, биогеохимиялық және өзге де ... ... ... ... ... орта адамның еңбегі арқасында өзгереді. Ол оны
өзінің түсініктері және қажеттіліктері ... ... ... ... ... ... ... нақты биосфераны өзгертуге қабілетті.
В.И.Вернадский бойынша ноосфераның қалыптасуы ... ... ... ... «еркін парасатты ақылға ие болу», «адамды қоршаған
ортада өздерінің салдарынан күрт ... ... ... ... В.И.Вернадскийдің пікірі бойынша биосфераның, оның «белгілі бір
функциясының» ... ... ... ... ... біртұтас
ретінде табиғатқа әсер етуі, өзінің сипаты бойынша тірі заттардың өзге
формаларының әсер ... ... ... ... – адам ... ... және қажетті салдарлары. Бұл ... мен ... ... және іс ... игерілген заңдарына сәйкес
адамның іс-әрекетімен қайта жаңарған биосфера.
Басқаша айтқанда, ноосфера – заттар мен ... ... ... ... ... ... ... орта.
Сонымен, ноосфера-біздің планетамыздағы жаңа геологиялық ... ... ... аса ірі ... ... айналады. Адам өзінің
еңбегі және ... ... өз ... саласын қайта құра алады және қайта
құруға тиісті, бұрынғымен салыстырғанда ... ... ... ... ... негізгі бағыты ой-санасы бар тірі жанның
қалыптасуы және адамзаттың геологиялық ролін мойындау екендігі туралы ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ
олар жеке-дара фактілер келтірумен ғана шектеліп, оларды бір ... ... ... ... алмады. Ал Вернадскийдің
концепциясы белгілі эпмирикалық фактілер мен ... ... ... ... ол ... жүйесі биосферадан ноосфераға өтуге
қандай факторлар көмектескенін сенімді түрде түсіндіріп ... ... ... ... ... мен ... биосфераның
эволюциясында және сол арқылы Жердегі геологиялық процестердің өзгерісінде,
бүкіл Жер ... ... ... рөл атқаратынын ... ... ... Вернадский адам еңбегінің, өндірістік қызметінің
биосферада болып жатқан, бүкіл Жер бетінде болып жатқан ... ... ... ... қана қоймағанын атап көрсету қажет.
Еңбек дегеніміз адамның ақыл-ой мен ерік күшіне негізделген ... ... ... жақсы түсіне отырып, ол ноосфера, немесе ақыл-ойы сферасы,
барған сайын қоғамдық прогресті ғана айқындап ... ... ... эволюциясын және сол арқылы Жер бетінде болып жататын барлық
процестерді де айқындап ... атап ... ... да оның ... ... ... деп ... тегін емес. Эволюциялық процесс,-
деді ол, әлеуметтік адамзаттың ғылыми ... ... жаңа ... ие ... Ғылыми ойдың және адам еңбегінің ықпалымен биосфера жаңа
күйге- ноосфераға өтеді.
Адамның іс-әрекеті биосфера процестеріне қалайша әсер ... ... ... ... Не ... осы ... ... бағыт сілтейді?
Ең алдымен биологиялық эволюция тек биосфераның тірі заттарына ғана,
яғни өсімдіктер мен ... ... ... ғана қатысты екенін
ескерткен жөн. Ол эволюция, әрине, адамға қатысты, бірақ негізінен ... деп ... ... бар адам ... ... ... болғанға
дейінгі адамға қатысты болды. Кейіннен адамның биологиялық эволюциясы
әлеуметтік эволюцияға ... ... өту ... ... тез дамуы
нәтижесінде егістіктің ауданы күрт өсуіне байланысты биосферада жасыл тірі
заттардың ... ... ... сияқты күшті геохимиялық фактор алға шықты.
Өсімдіктердің жаңа сорттары мен жануарлардың жаңа ... ... ... ... процестері айтарлықтай жылдамдады, жаңа
түрлердің шығуы ... Ал бұл ... тірі ... ... зат ... процесін бұрынғыдан жылдамдата түсті.
Адамның сыртқы ортаға әсер етуінің дәрежесі ең ... ... ... ... байланысты. Адамзат дамуының алғашқы
кезеңдерінде техникамен жарақтану өте аз ... ... ... ... ... ... күштері өскен сайын жағдай мүлдем өзгерді. ХХ-ХХІ ғасырлар-
ғылыми-техникалық революция ... ... ... мен технологияның
арасында өзара жаңа сапалық ... тууы ... ... ... ... ... ... көрмеген мөлшерде арттырды,
адмзаттың алдына бір ... ... ... ... көрмеген аса шиеленісті
проблемаларды ұсынды.
Техниканың биосфераға және табиғатқа тигізетін ... ... ... тек практикалық міндеттерді ғана қойып отырған жоқ, сондай-ақ терең
теориялық талдау жасауды да талап етіп ... ... ... ... ... дүниесімен аналогиялық салыстыру жасай отырып, техносфера
ұғымының мазмұнын құратын техникалық ... ... яғни ... бар ... ... мен ... ... жайлы, олардың табиғатқа
тигізіп отырған әсері жайлы көп әңгіме жасауға болады.
Алайда, бұл мәселелер ... ... ... жеткілікті көлемде
әңгіме болғандықтан, біз бұл жерде мынаны ғана айтуды жөн көрдік. Планетаға
тигізетін ықпалының күш-қуатының ... ... ... ... тірі заттар дүниесінен кем әсер етпейді деуге болады. Техниканың
бұдан былайғы дамуы техникалық заттардың құрамдас ... ... ең ... ... және ... ... тигізетін
әсерін, ең алдымен биосфераға игізетін әсерін есептеп шығаруды ... ... ... ... ... мен ... ... адамның техникалық қызметін және ақыл-ойын да қамтиды. Оның ... ... ... ол ... ... ... тірі ... жер қыртысының жоғарғы бөлігін ... да ... Ал ... ұшулар дәуірінің ... ... ... ... тыс шығып, енді ... ... да ... ... ал бұл ... аспан әлеміне де
аяқ басты деген сөз.
Ноосфераның аспан әлеміне тарауына байланысты ... ... ... тіршілік процестеріне тигізетін әсерін жан-жақты ... ... ... ... ... әсер ... ... космосты да қосқан болатын. Ол космос сәулесінсіз, оның ішінде
Күннің сәулесінсіз Жердегі тіршіліктің мүмкін еместігін атап ... ... ... сәулелерін биосфераның өмір сүру қажетіне қарай жер
энергияларына айналдырып өзгертеді.
В.И.Вернадскийдің ноосфера ... ... аса ... бір жағы ... ... сыртқы ортаны белсенді түрде өзгертуге бағытталған бүкіл іс-
әрекеттерін зерттегенде, жаратылыстану және ... ... ... ... ... ... ... оны жүзеге асыруға әрекет
жасады. Оның пікірінше, ноосфера-биосфераның жаңа сапалық ... ... ғана ... ... өзін де ... ... байланысты жоғарғы
сатысы. Бұл жоғарғы техника деңгейінде адам білімін жай қолдану ... Бұл үшін ... ұымы да ... ... Әңгіме адамзат
тіршілігінің ерекше кезеңі туралы, атап айтқанда, адамның ... ... ... қызметі айналада болып жатқан барлық процестерді
нағыз ... ... ... ... және ... мүдделерімен»
міндетті түрде санасуға негізделген кезеңі туралы болып отыр. Ноосфераның
структурасын құратын барлық жақтарын ... ... оның ... ... ... ... ... табылады.
Пайдаланған әдебиттер тізімі:
1.“Экология оқулығы”- Г.С.Оспанова, Г.Т. Бозшатаева- 336-337,321-328б,138-
155-158 беттер.
2. ... ... ... ... , ... «Экология және тұрақты даму» Астана,
2014 жыл..36-49-60-73 беттер.
4.А.Т.Қуатбаев «Жалпы ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет
Компьютерлік технологияның педагогикалық мүмкіндіктері20 бет
Кәсіби білім беру психологиясы жайлы3 бет
Педагогикалық зерттеулер әдістемесі» электронды оқулығын жетілдіру92 бет
Қазіргі кездегі білім беру жүйесіндегі концепциялары мен теориялар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь