Міржақып Дулатов

XX ғасырдың басындағы қазақтың ағартушылық, демократтық бағыттағы оқыған азаматтарының бipi – қайраткері Міржақып Дулатов еді. Аумалы-төкпелі заманда елдің болашағы үшін атқарған күреске толы кызметімен де, шығармашылық мұрасымен де ол халқына аяулы, еліне құрметті. Міржақып қоғамда да, әдебиетте де халқының тәуелсіздігін бірінші кезекке қойды. Өз шығармаларында туған елін оятуға ұмтылды. Алаш қозғалысының белсенді қайраткері болды. Сол себепті де М.Дулатовтың есімі мен әдеби мұрасы туралы кеңес өкіметі тұсында айтуға да, жазуға да тыйым салынды. Тек Қазақстан өз тәуелсіздігін алған тұста ғана Міржақып халқына қайтып оралды. Eciмі де, шығармашылық мұрасы да толық ақталды. 1991 жылы шығармалары жеке кітап болып оқырманға жетті.
Өмір жолы. Міржақып Дулатов 1885 жылы 25 қарашада қaзipri Қостанай облысының Жанкелдин ауданына қарасты "Қызбел" ауылында дүниеге келеді. Әкесі Дулат өзіне жетерлік дәулеті, ескіше сауаты бар адам болады. Балаларын жастайынан оқуға береді. Алғашқыда бала Міржақып ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Молдадан екі жыл оқығаннан кейін, 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс алады. Бұл мектеп Міржақыптың білімін толықтырумен қатар, азамат ретінде қалыптасуына да аса зор ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсарин іргетасын қалаған оқу орнының, дәлірек айтқанда, Торғай қаласындағы уездік орыс-қазақ мектебінің түлегі болатын. Өз шәкірттеріне де ол осы рухта тәлім-тәрбие, терең білім береді.
Екі жасында анасынан, он екі жасында әкесінен айырылып, жетім қалған Міржақып бұдан кейін Асқар деген ағасының тәрбиесінде болады. 1902 жылы, уездік мектепті соң, еңбекке араласады. Біраз жыл ауыл мектептерінде бала оқытады.
Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ даласында күрт күшейтіп, қалың елге тізесін қатты батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол кездегі қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы азаматтарына қозғау салды. Наразылық туды. Күресудің жолдары қарастырылып жатты. Оның негізгі жолы ретінде оқуға, білім алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте
        
        МІРЖАҚЫП ДУЛАТОВ
(1885-1935)
XX ғасырдың басындағы қазақтың ағартушылық, демократтық бағыттағы
оқыған азаматтарының бipi – қайраткері Міржақып Дулатов еді. ... ... ... үшін ... күреске толы кызметімен де,
шығармашылық мұрасымен де ол ... ... ... ... ... да, ... де ... тәуелсіздігін бірінші кезекке қойды. Өз
шығармаларында туған елін оятуға ... Алаш ... ... ... Сол ... де ... есімі мен әдеби мұрасы туралы
кеңес өкіметі тұсында айтуға да, жазуға да тыйым салынды. Тек ... ... ... ... ғана ... халқына қайтып оралды. Eciмі де,
шығармашылық мұрасы да толық ақталды. 1991 жылы ... жеке ... ... жетті.
Өмір жолы. Міржақып Дулатов 1885 жылы 25 қарашада қaзipri Қостанай
облысының ... ... ... ... ауылында дүниеге келеді.
Әкесі Дулат ... ... ... ... ... бар адам ... ... оқуға береді. Алғашқыда бала Міржақып ауыл молдасынан
оқып, хат таниды. Молдадан екі жыл ... ... ... жылдары, ауыл
мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен ... ... Бұл ... ... ... ... азамат ретінде қалыптасуына да аса
зор ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ұлы ... ... ... іргетасын
қалаған оқу орнының, дәлірек айтқанда, Торғай қаласындағы уездік орыс-қазақ
мектебінің түлегі болатын. Өз шәкірттеріне де ол осы ... ... ... ... ... ... он екі ... әкесінен айырылып, жетім қалған
Міржақып бұдан кейін Асқар деген ағасының тәрбиесінде болады. 1902 жылы,
уездік ... соң, ... ... ... жыл ауыл ... ... кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ даласында күрт күшейтіп,
қалың елге ... ... ... ... шағы ... Бұл жағдай сол
кездегі қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы ... ... ... ... ... ... ... жатты. Оның негізгі жолы
ретінде оқуға, білім алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте ... ... ... ел ... ... ... ... ұлт-азаттық идеялары
туындады. Патшалық Ресей де бірінші буржуазиялық-демократиялық дүмпудің
қарсаңында болатын.
Міне, осындай күрделі ... 1904 жылы ... Омбы ... ... ұлт зиялыларының ұстазы Ахмет Байтұрсыновпен кездеседі. Бұдан
кейінгі уақытта біpi – ... бipi – ... ... ... жазбайды.
1905 жылы Міржақып А.Байтұрсыновпен бipre Қарқаралыдағы саяси-бұқаралық
жұмыстарға ... 1905 жылы ... ... ... халқының жазушыларының
қатарында болады.
1906 жылы Петербургке барып ... Бұл ... ол ... ... ... ... ақын ... оралады. 1907 жылы Петербургте шыққан "Серке"
газетіне “Жастарға" деген өлеңін, бүркеншік атпен "Біздің мақсатымыз" деген
мақала жариялайды. ... ... ... ... басындағы қиын
жағдайдың анық себептерін ... ... ... әшкерелейді. Патша
өкіметі мақала авторын тұтқындамақ болғанмен, ... ... ... таба
алмайды. 1909 жылы Петербургте М.Дулатовтың "Оян, қазақ!" атты өлеңдер
жинағы жарық ... Бұл ... та ... ... ... ұшырайды.
1913 жылы ол Ахмет Байтұрсыновпен бipre "Қазақ" газетін шығарып,
басылымның бұдан ... ... ... ... 1920 жылы ... ... “Ақ жол" газетінде қызмет ... 1922 жылы ... ... Түрмеден шыққан соң, 1922-1926 жылдары Орынбордағы ағарту
институтында ... ... 1928 ... ... бip топ қазақ зиялыларымен
бipre қамауға алынады да, он жылға сотталып, 1935 жылы ... ... ... Міржақып Дулатов – әдебиеттің әр түрлі жанрына
қалам тартқан ... ... ... – "Оян, ... деген атпен
Петербург қаласындағы жарық көрген өлең ... Одан ... 1913 ... ... ал 1915 жылы ... атты өлеңдер кітаптары басылып
шығады. Ақын өлеңдерінің басты такырыбы – ел ... ... ... ... қазақ!" жұртшылық арасында ауыздан-ауызға, қолдан-қолға тез ... ... ... ... нeriзгi мазмұньн халықты оятуға,
әділетсіздікпен күресуге шақырған өлеңдер ... Сол ... де ... ... ... ұшырайды.
Өзінің шығармашылық жолын ә дегеннен өлеңнен бастаған ... ... да ... ... 1910 жылы оның осы ... туындысы "Бақытсыз
Жамал" романы Қазан қаласында ... ... Бұл – ... ... таза
көркем проза үлгісінде туған тұңғыш роман еді. Кітап 1914 жылы ... ... ... ... ... ... мен фельетондар жазады. 1922
жылы Ташкентте екі бөлімнен ... ... ... ... ... ... жазады.
М.Дулатовтың шығармалары қазақ елінің тәуелсіздік алған кезінен бастап
кеңінен жариялана бастады. 1991 жылы шығармаларының бip ... ал ... ... екі ... ... ... ... М.Дулатов шығармашылығы
жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізіліп, бірқатар кітаптар мен ... ... ... ... ... туған халқының тағдырындағы
қиындықтар мен ауыртпалықтардың сырына үңіліп, оның әлеуметтік ... ... ... ақын Міржақып "Оян, қазақ!" атты тұңғыш өлеңдер
жинағьн мынандай өлең жолдарымен бастайды:
 
Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты,
Өткізбей ... ... ... ... дін ... хал ... боп,
Қазағым, енді жату жарамасты.
 
Ресей патшасының отарлау саясаты, қазақ жұртының ... ... ... ... да ... қacipeттep осы төрт жолға сыйып тұрған
секілді. Оның үстіне бұл ... ... ... өне ... ... ... басты бағдардың көрінісі деуге де болады.
Ақын үшін ... ... ... ... мәртебелі тақырып жоқ. Көп
өлеңдерінде ол қазақ елінің ... ... ... ... келіп, елдің мүддесіне қызмет ету – әpбip азаматтың парызы деген
тұжырым жасайды. Атап ... ... ... бұрынғы һәм бүгінгі халі",
"Таршылық халіміз хақында аз ... ... ... ... ру басшыларына", "Атқамінер сұмдарға", тәрізді өлеңдерінде қазақ
қоғамының сипаты, ондағы адамдар психологиясы, соларды ... ... күйі анық ... Ақынның сол тақырыптағы шығармаларының бipi
– "Шағым" өлеңі.
…Бір қарағанда "Шағым" өлеңі ақынның аз ғана ... ... ... ... ... де ... жеке бастың мұңынан гөpi әлеуметтік ой басым
жатыр. Ел ішіндегі ... ... ... ... алауыздық
тәрізді толып жатқан кеселдерді көре тұрып, ақын мұңаяды. Тығырыққа
тірелгендей ... ... ... ... ... ... ... сөнер ме шоқ?
Қажыған қам көңілді бip көтерер
Жанымда жан ... адам да жоқ, ... ... өзі ... ... ... ... керітартпа
кемшіліктер оның жүрегіне оқ болып қадалады. Сондай ... ... ... ... ... болатын адам іздейді. Таппай көңілі құлазиды.
Дегенмен ақынның мұңы ... ... ... ... ... соңында:
"Әділдік аста қалған еш күні жоқ", – деп, ... ... ... ... Сол ... ... бар ... өмірін аямайтынын былайша
жеткізеді:
 
Мен біткен ойпаң жерге аласа ағаш,
Емеспін жемісі көп тамаша ... ... ... мен ... ... ... ... алаш!
 
Аталған өлең азамат ақынның алдына қойған мақсатын қаншалықты айқын
түсінетінін байқатады. ... ...... тағдырына ара түсу, елі
үшін еңбек етуге, бел буу. Сол ... де ... ... ел ... әділетсіздікті әшкерелейді, олардан арылудың жолын ... ... ... ... аз ... өлеңінде қазақ ауылының
көpiнісі суреттеліп, ... ... мәз, ... ... ... Ел ішіндегі бірліктің, ынтымақ пен бірауыздылықтың ... ... ақын ел ... ... ... пен әділетсіздікті сынға
алады.
Міржақыптың осы тәрізді азаматтық, ... ... ... да, ... ойы да, кұрылысы да, айтылу ерекшеліктері де әр ... ... ... ... ... мен келешегін толғаса, ... ... ... ... ... немесе күнделікті өмірдегі
құбылыстарға қатысты адамгершілік мәселесін қозғайды, ал енді ... ... ... ... ел ... әділетсіздігін сынайды.
Міржақып қаламынан туған көркем де күрделі туынды – ... ... ... ... ... оның өткендегі өмірін есіне түсіріп, жақсы мен
жаманды, кешегі мен бүгінгіні салыстыра отырып, ... ... ... ... ... күні кеше ... төрт түлік малға толған ... онда ... ... ... ... әсем суреттейді, ел
баскарған ақылды хандар мен ... еске ... ... ... ... жүрген кеше күнің қайда? –
 
деп келіп, ел ішінен халқының сөзін сөйлейтін шешендер мен елін, ... ... ... кені ... дана ... ... Солар бар
жерде елдің берекесі де артық болмақ
Бірақ өмір Міржақып ойлағандай емес. Би – парашыл, қарттары – ... жоқ, ... ... Ақын осыған өкінеді.
Алашым, айтқанды алсаң, без бұлардан
Еш нәрсе тәуіп бермес, ... ... ... ... қашан опа қылған,
Көре бер өз бетіңмен күніңді өлмес, –
деп, туған халқын ойлануға шақырады. Қойды қасқырға бақтырғандай әділетсіз
заманның жайын ... Ел ... ... ... өз ... ... ... айтады.
Мiржақып ел ішіндегі кемшіліктерді әшкерелей отырып, халқына ... ... ... ... ... ... ... тәрізді
бірқатар өлеңдерінде өнер мен білім жинаудың ... ... ... ... ... өзі ... ... басталады деген ой
айтады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дулатов Міржақып3 бет
Міржақып Дулатов (1885-1935)4 бет
Міржақып Дулатов шығармаларындағы елдік рух8 бет
Міржақып Дулатов өмірбаяны8 бет
Міржақып дулатов- зерделі сөз зергері28 бет
Міржақып Дулатовтың өмірі13 бет
Қоғам қайраткері Міржақып Дулатовтың өмірі мен қызметі58 бет
«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері8 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Алаш зиялыларының өмірі мен қызметі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь