XІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар туралы

1. Натуралистік немесе биологиялық бағыт.
2. Психологиялық бағыт.
3. Жас грамматикалық бағыт.
4. Женева мектебі
5. Мәскеу лингвистикалық мектебі.
6. Қазан лингвистикалық мектебі.
7. Логикалық бағыт
Натуралистік немесе биологиялық бағыт. Натурализм латынның натура (жаратылыс) деген сөзінен шыққан. Натурализм жеке ағым ретінде көркем әдебиетте, өнерде, ғылымда 19 ғасырдың екінші жартысында Дарвин ілімінің әсерінен пайда болды.
Ғылымда натуралистер деп аталатындар – қоғамдық құбылыстарды зерттеуде жаратылыс заңдарын басшылыққа алып, мәселені соған негіздеп шешуге ұмтылушылар. Тіл біліміндегі натурализм көрнекті неміс ғалымы, Россия Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Август Шлейхер (1821-1869) есімімен байланысты. Август Шлейхер - салыстырмалы-тарихи тіл білімінде тіл философиясын қалыптастырушылардың, тіл фактілерін салыстыруда дыбыс құбылыстарының заңдылықтарын қатал сақтауды талап етушілердің, үндіеуропалық ататілді мүсіндеушілердің, тілдердің типологиялық ұқсастығы мен генеалогиялық бірліктерін жан-жаұқты талдаушылардың ең көрнектілерінің бірі.
1. Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі синтаксис. – Алматы, 2012
2. Ковчиков. В.А. Психолингвистика.Теория речевой деятельности. - М: Астрель, 2007
3. Шаяхметұлы.Қ. Қазіргі қазақ тілі. Сөзжасам-дериватология, сөзөзгерім-морфология. Семей; Новосібір: Талер-Пресс, 2007
4. Копыленко М.М. Избранные труды в 2-томах. А:Ин-т языкознания им. Байтурсынова., 2010.,2010
5. Норман Б.Ю.Лингвистические задачи. –М: Флинта-Наука., 2009
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар
Орындаған: ... ... - 213 топ ... Сәмекбаева Э.М.
Семей 2015
Жоспары:
* Натуралистік немесе биологиялық бағыт.
* ... ...
* Жас ... ...
* ... ... Мәскеу лингвистикалық мектебі.
* Қазан лингвистикалық мектебі.
* Логикалық бағыт
Натуралистік немесе биологиялық бағыт.
Натуралистік немесе биологиялық бағыт. Натурализм латынның ... ... ... ... шыққан. Натурализм жеке ағым ретінде көркем әдебиетте, өнерде, ... 19 ... ... ... ... ілімінің әсерінен пайда болды.
Ғылымда натуралистер деп аталатындар - ... ... ... ... заңдарын басшылыққа алып, мәселені соған негіздеп шешуге ұмтылушылар. Тіл біліміндегі натурализм көрнекті неміс ғалымы, Россия Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі ... ... ... ... ... Август Шлейхер - салыстырмалы-тарихи тіл білімінде тіл философиясын қалыптастырушылардың, тіл фактілерін салыстыруда дыбыс ... ... ... сақтауды талап етушілердің, үндіеуропалық ататілді мүсіндеушілердің, тілдердің типологиялық ұқсастығы мен генеалогиялық бірліктерін жан-жаұқты талдаушылардың ең көрнектілерінің ... Ол ... ... ... тілдерінің салыстырмалы грамматикаларын жазудағы зерттеулері арқылы тіл білімін теориялық жағынан дамытты, оның бағыт-бағдарына ... ... ... ... өзінің славян тілдерін зерттеуін тоқтатқан жоқ. Бұл білімдері Шлейхерге неміс ғалымдары ішінде беделді зерттеуші ... атақ алып ... 1850 ... көктемінде Шлейхер Георг Курциуспен бірге Германиядағы неміс - праж университетінің классикалық филология кафедрасына жұмысқа шақырылды. 1852 жылы ... ... және ... тіл ... ... ... таза лингвистикалық бағытта жұмыс жасай бастады. Ғалымның Прагаға ... оның чех және ... да ... тілдерінің қайта жетілуіне мүмкіндік тудырды. Шлейхер -- чех тілін өте жоғарғы дәрежеде меңгерген ғалым. Осы кезден бастап Шлейхердің ... тіл ... ... жазылған зерттеу еңбектері шыға бастады:
* 1850 ж. -- чех ... ... ... ( ... 1852 ж. ... ... бірқатар септеулік формалар туралы мақаласы ( вен академиясында, 1852 ақпан),
* арнайы ... ... Ескі ... ... морфологиясындағы салыстырмалы - грамматикалық ілімі.
Психологиялық бағыт
Натуралистерге қарсы күрес үстінде дүниеге келген бағыт психологиялық ағым деп аталады. Тіл біліміндегі психологизм 19 ... орта ... ... ... ... 19 ... ... жатысындағы көрнекті тіл ғалымдарының көбі осы бағытты жақтады. Тіл психологиясының нысаны - адамдардың сөйлеу әрекетінде болатын психикалық ... Тіл ... ... ең ... ... ... ... прфессоры Гейман Штейнтальды (1823-1899) жатқызуға болады. Кейініректе Штейнтальдың көзқарасын Харьков университетінің прфессоры Александр ... ... ... ... ... Макс ... (1832-1920), Герман Пауль (1846-1921), тағы басқалар қолдады. Тілдік құбылыстарды психологиялық тұрғыдан сөз ету - 19 ғасырдағы лингвистердің ... ... және бұл ... ... ... ... әр түрлі көзқарастағы ғалымдардың, мектептердің басын біріктірді. Психологиялық бағыттағылар өз ... ... ... ... ... деп ... екі ... жіктеледі.
Жас грамматикалық бағыт.
Жас грамматикалық бағыт (младограмматизм) 19ғасырдың 70-жылдарынан бастап қалыптасты. Алғаш Германияда туғанымен, көп ұзамай оған ... ... әр ... ... өте тез ... ... ... М.Бреаль, Швейцарияда Ф.де Соссюр, Америкада Уитни, Италияда Г.И.Асколи, Россияда Ф.Ф. Фортунатов бастаған Мәскеу лингвистикалық мектебі мен Бодуэн де ... ... ... ... ... болды.
Женева мектебі
Ф. де Соссюр идеяларына сүйенетін және ... ... ... ... тіл біліміндегі әлеуметтік бағыттағы мектептердін бірі. Ж. м. оқымыстыларының ... ... -- ... ... Ш. ... А. ... С. О. Карцевский, екінші ұрпағы -- А. Фрей, Р. Гёдель т.б. Женева мектебінің негізгі ... ... әр ... тілдердің, әсіресе француз тілінің, материалдары негізінде қарастыратын жалпы тіл білімі ... ... және ... ... тіл мен ... ... ... тіл мен ойлаудың байланысы, семитология, семантика және синтаксис мәселелері. Соссюрдің "Мемуар о перво-начальной системе гласных в ... ... (1879) ... оны бүкіл әлем алдында танытты, себебі бүл еңбекте морфологиялық деректерге сүйеніп, ғылымға фонология ... ... ... жана ... ... ж. Балли мен Сеше Соссюрдін "Курс общей лингвистики" атты енбегін шығарды. Онда 20 ғ. тіл ... сол ... ... ... ... зор ықпалын тигізген Соссюря 14көзкарастары баяндалған. Соссюр сөйлеу қызметінің әр түрлі көріністерінен тіл мен сөйлеуді (сөз) ... ... Тіл -- ... ... ... және ... күбылыс ретінде тіл лингвистикасында, ал сөйлеу (сөз) -- ... ... ... ... сөйлеу (сөз) лингвисти-касында зерттелуге тиіс. Сөйлеушілер алдыңғысына салғырттық білдірсе, соңғысын белсенді түрде қабылдайды. Соссюр лингвистиканы коғамдық таңбалардың өмір сүруін зерттейтін жана ... бір ... деп ... оны ... ... ... ... деп атады. Оның концепциясы бойынша лингвистикалық таңбаның бірінші ерекшелігі -- екі ... ... ... ретінде белгіленуші (ұғым) мен белгілеушінің (дыбысталуы) бірлігі екендігінде. Лингвистикалық таңбаның екінші ерекшелігі -- тіл бірліктерінің сөйлеу үстінде қатаң ... бір ... ... ... ... отыратындығында. Тіл -- синхрондық (статикалық), ал сөз -- диахрондық (эволюциялық) лингвистиканың нысаны. Тіл сонымен ... ішкі ... ... ... "өз ... өзі үшін" қарастырылады. Тіл тарихының халық тарихымен байланысы, әдеби тіл мен диалектілерді зерттеу, тілдің географиялық орналасуы т. б. ... ... ... ... ... жағы И. А. Бодуэн де Куртенэ, Н. В. ... У. Д. ... ... ... жатыр.
* 20 ғ. 70 ж. бері Соссюр тіл философиясының өкілі ретінде қаралып келеді, өйткені ол семиотика жүйесі ... тіл ... ... ... ... бүл ... методологиялық негізі әлсіз болды.
* 1941 ж. бері Женева тілдік коғамы жыл ... "Ф. де ... ... ... лингвистикалық мектебі.
Мәскеу лингвистикалық мектебін 19ғасырдың 70-80жылдарында Мәскеу университетінің ғалымдары қалыптастырды. Оны ... сол ... орыс тілі ... ... ... бірі - ... ... Федорович Фортунатов (1848-1914). Ол Германияда, Францияда, Англияда болып, жас ... ... ... ... ... тыңдаған, өзі де осы бағытты қуаттаған, компаративистиканың Россиядағы көрнекті өкілі болған, Үндіеуропа тілдерінің фонетикасын, морфологиясын ... бұл ... ... ... ... ... ... құрамында орыс тілі білімінің көрнекті өкілдері академик Алексей Александрович Шахматов (1864-1920), Александр Матвеевич ... ... т.б. ... ... ... мектебі.
Қазан лингвистикалық мектебі. Бұл Қазан қаласындағы университетте 19 ғасырдың аяқ кезінде қалыптасты. Оған дем беруші - ... тіл ... ... ... ... Иван ... Бодуэн де Куртенэ (1845-1929). Ол жалпы тілдік ... ... ... айналысқан.19 ғ. 2-жартысындағы орыс тіл білімінің бір бағыты. Қазан ... ... ... И. А. Бодуэн де Куртенэ, оның шәкіртері Н. В. Крушевский, В. А. Богородицкий, А. И. Анастасиев, А. И. ... Н. С. ... П. В. ... т.б. 1873 -- 1883 ... Қазанда қызмет етті. В. В. Радлов, С. К. Булич, К. Ю. Аппель де осы мектепке жатады. Қазан лингвистикалық ... ... ... де Куртенэнін Қазан университетінде окыған лекцияларының бағдарламаларында, Крушевскийдің "Очерк науки о языке" (1883), Богородицкийдің "Очерки по ... и ... ... (1911) т.б. ... ... ... ... мектебіне тән принциптер: дыбыстар мен әріптерді, сөздің фонетикалық, морфологиялық мүшеленуін қатан шектеуге мән беру; тілдің қазіргі кезеңі мен ... ... ... ... ... ... ... мектебі өкілдері тіл білімінің бірқатар өзекті мәселелерін зерттеп, құнды еңбектер қалдырған. Мәселен, "Қазандықтар" өз еңбектерінде зерттеу объектісі тұрғысынан ... ... тең ... атап көрсетті. Бодуэн де Куртенэ тіл білімін психологиялық-әлеуметтік ғылым деп қарады. Оның ... ... ... ... ... етті. Крушевскийдін антропофоника бойынша енбектері қазіргі артикуляциялық және акустикалық фонетиканың негізіне жатты.
Қазан лингвистикалық мектебі өкілдері (Бодуэн де Куртенэ) тіл жүйесін ... ... деп ... Оның ... ... ... және морфологиялық құрылымын және сөйлемнің морфологиялық құрылымын зерттеу арқылы ашуға ... деп ... ... ... ... өкілдерінде тілге тарихи көзқарас айқын байқалады. Богородицкий сөздердің морфологиялық өзгерістерге түскен түрлерін (ұксатылуы, бір-бірінен ажыратылуы, қайта ... ... ... де ... ... ... екі кұрылымдық белгісіне (дауыстылардың созылмалылығы/қысқалығы және екпіннің қызметі) қарап, олардың типологиялық классификациясының ... ... ... ... ол ... және Орал -- ... ... морфологиялық типологиясын зерттеді. Жалпы алғанда, Қазан лингвистикалық мектебі психологизм мен ... ... ... мән ... де, ал тілдің әлеуметтік аспектілеріне жете көңіл бөлмеді. ... ... ... ... ... ... Мәскеу филология мектебі мен Прага лингвистикалық мектебі және басқа бағыттар мен шетелдік ғалымдар әрі карай дамытып тереңдетті.[[1]]
Логикалық бағыт
Логикалық бағыт - ... ... және ... мен ... әр ... ағымдар мен концепцияларға қатысты зерттейтін көзқарастар жиынтығы. 19 ғасырдың 1 жартысындағы философиялық тіл білімі ... және ... ... ... ... ... Бұл екі ... екеуі де грамматиканың формалдық және семантикалық жағына көңіл аударды. Бірақ ол ... ... ... ... ... бағыттын негізгі мақсаты - ойлаудың танытқыштық қызметін, логикалық категориялар мен тілдік ... ... ... ... ... ... логикалық сипатын айқындау.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі ... - ... 2012
2. ... В.А. ... речевой деятельности. - М: Астрель, 2007
3. Шаяхметұлы.Қ. Қазіргі ... ... ... ... ... Новосібір: Талер-Пресс, 2007
4. Копыленко М.М. Избранные труды в 2-томах. А:Ин-т языкознания им. ... ...
5. ... ... ... - М: Флинта-Наука., 2009

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XІХ-ХХ – ғасырдағы батыс философиясы3 бет
Хіх ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар5 бет
Қазақ тілі морфологиясы жөніндегі ілімдердің қалыптасуы мен дамуы26 бет
Менеджмент ғылым ретінде8 бет
XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар4 бет
XIX ғасырдағы тіл білімі21 бет
Xx ғасыр лингвистикасындағы бағыттар мен мектептер15 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
Аударма теориясы қалыптасуы мен дамуы.19 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь