Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері

1. Түркі тілдерін салыстырмалы.тарихи тәсілмен зерттеу
А)Түркі тілдерін (орта ғасыр) салыстыра зерттеудегі ғалымдарының
еңбектері.
Ә) М.Қашқари сөздігінің мәні.
Б) Араб ғалымдары зерттеулері.
В) Салыстырмалы.тарихи зерттеулерге қойылатын негізгі талаптар.

2.Түркі тілдерінін салыстырмалы.тарихи тәсілмен зерттеу
А) XVIII.ХІХғ.ғ. Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері
Ә) Салыстырмалы.тарихи фонетика
Б) Салыстырмалы.тарихи грамматика
В) Салыстырмалы.тарихи лексика

3. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
XIX ғасыр тіл білімі тарихында ерекше орын алады. Өйткені бүл кезде тіл фактілерінің ерекшеліктері мен өзіндік қасиеттерін ғылыми негізінде дүрыс түсінуге, оларды белгілі бір жүйеге келтіріп қарауға мүмкіндік туғызылатын салыстырмалы-тарихи тәсіл пайда болды. Бүл тәсілдің қалыптасуына байланысты туыстас тілдердің озара қарым-қатынас, төркіндестігін, сондай-ақ, әрбір нақты тілдің дамуын кезеңдерге болу тәрізді мәселелер қарала бастады. Бүл тәсілді қолдану арқылы әрқашан өмір сүруден көне, олі тілдердің қүпия сырларына үңілуге мүмкіндік туды. Салыстырмалы -тарихи тәсіл жеке бір елде ғана пайда болған жоқ. Тілдерді өзара салыстыра отырып зерттеу идеясы бірсыпыра елдерде, ірі лингвистер енбектерінде де бір кездерде, дәлірек айтсақ, ХІХғ. I жартысында пайда болды. Алғашқыда, көбінесе тілдердегі кейбір сөздердің фонетикалық және семантикалық үқсастығы өзара салыстырылды. Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің алғашқы өкілдері Ф.Бопп, Р.Раск, А.Қастеков өз еңбектерінде тілдің дыбыстық жағын тарихи негізде қүнтты түрде талдау қажеттігін көбірек көңіл бөлді. Оның себебі-тілдердің дыбыстық үқсастығы кездейсоқ болуы да мүмкін.
1. Түркітануға кіріспе: оқу құралы / Ә. Қайдар, М. Оразов. - 3-басылым. - Алматы : Арыс, 2004. - 360 б.
2. Түркітану: лекциялар желісі. Оқу құралы / О. Бүркіт. - 2-басылым. - Алматы : Арыс, 2003. - 140 б.
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасы
СӨЖ
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи
зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, ... ... ... ... ... ... ... Қ.
Жоспар:
1. Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен ... ... ... ... салыстыра зерттеудегі ғалымдарының
еңбектері.
Ә) М.Қашқари сөздігінің мәні.
Б) Араб ғалымдары зерттеулері.
В) Салыстырмалы-тарихи зерттеулерге ... ... ... ... ... ... зерттеу
А) XVIII-ХІХғ.ғ. Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері
Ә) Салыстырмалы-тарихи фонетика
Б) Салыстырмалы-тарихи грамматика
В) ... ... ... әдебиеттер тізімі.
XIX ғасыр тіл білімі тарихында ерекше орын алады. Өйткені бүл кезде тіл
фактілерінің ерекшеліктері мен өзіндік қасиеттерін ... ... ... ... ... бір ... ... қарауға мүмкіндік туғызылатын
салыстырмалы-тарихи тәсіл пайда болды. Бүл тәсілдің қалыптасуына байланысты
туыстас ... ... ... ... сондай-ақ, әрбір
нақты тілдің дамуын кезеңдерге болу тәрізді мәселелер қарала бастады. Бүл
тәсілді қолдану арқылы әрқашан өмір ... ... олі ... ... ... ... ... Салыстырмалы -тарихи тәсіл жеке бір елде
ғана пайда болған жоқ. Тілдерді ... ... ... ... ... елдерде, ірі лингвистер енбектерінде де бір кездерде, дәлірек
айтсақ, ХІХғ. I ... ... ... ... көбінесе тілдердегі
кейбір сөздердің ... және ... ... ... ... тіл ... ... өкілдері Ф.Бопп,
Р.Раск, А.Қастеков өз еңбектерінде ... ... ... ... ... түрде талдау қажеттігін көбірек көңіл бөлді. Оның себебі-тілдердің
дыбыстық үқсастығы кездейсоқ ... да ... ... да ... бір тілде немесе бір топ туыс тілдерде өмір сүрген үзақ
мерзімін ... алып ... ғана ... даму ... ... Тіл материалдарын салыстырғанда оның қазіргі ... ... ... ... жен. ... ... ... негізгі мақсатты-ең көне формасын анықтау.
2) Салыстырмалы-тарихи зерттеуде әр ... ішкі ... ... ... ... жеке тіл ... ... түркі тілдері езара ... ... ... ... ... ... ... қатаң сақтау
қажет.
4) Салыстырмалы-тарихи зерттеулерде тілдердің генеологиялық жақындығы
есепке алынуы керек. Тіл ... ... ... ... ... ... тиіс. Әр текті тілдер салыстырмалы-тарихи
зерттеудің обьектісі болмайды(Түркі ... ... ... жасаған(Н.А.Баскаков бойынша)). Оларды: батыс және шығыс хун
тілдеріне бөлеміз де, қазақ ... ... ... ... Оларды тағы 3
топқа беліп(қыпшақ-қүмақ, қыпшақ.бүлғар, қыпшақ-ноғай)
қазақ тілін ... ... ... 4-нші өз ... ) ... 2-ші ... жағынан қыпшақ-ноғай тобына енетін
ноғай, ... ... ... ... ... Салыстырмалы-тарихи әдістің фактілері-дыбыстар мен ... ... ... ... ... және ... ... мағыналары.
6) Салыстырмалы-тарихи зерттеуде тек туыстас тілдердің материалы ғана
зерттеледі.
Кеңес түркологтарынан салыстырмалы-тарихи зерттеуге өз үлесін
қосқан: ... ... ... ... ... т.б.
Түркологияда салыстырмалы-тарихи зерттеушілер тілдің ... ... ... ... ... біршама толық зерттегені-Фонетика.
Грамматикалық категориялардың қалыптасу, даму ... ... ... ... ... ... М.Қашқари «Сөздігінен»
басталған. В.В.Радлов «Древнотюркский словарь»(1968) ... ... ... ... ... бәрі ... ... тілі бойынша Ә.Нәджіп, Ғ.И.Фазылов, Ә.Құрышжанов,
А.М.Щербактар тарапынан басылған ... ... ... ... ... атап өтуге болады.
Араб тілінде, араб графикасымен жазылған түркологиялық еңбектер ХІ-ХУ
ғасырлар арасын қамтиды. Осы ... ... ... ... ... ... шағын көлемді практикалық грамматикалық очерктерін жазу
саласында едәуір жүмыстар істеліпті.
Араб тілді ғалымдар жазған түркологиялық зерттеулердің ең ... ... ... де ... ... ... шыққан , Бағдат ... ... ... ... ... ит ... деп аталатын сөздік. Махмүд сөздігі
әдеттегі сөздіктер сияқты тек лексикалық материалдармен ғана айналыспай, ол-
өте кең ... ... ... түркі тілінің сез колданысы, оның
семантикалық, ... ... ... ... ... кең ... терең баяндалған. Махмүд Орта Азияны мекендеген
түркі халықтарын солтүстік, оңтүстік деп екі түстікке бөледі де, әр ... ... ... тізімін береді. Сондай-ақ, түркі тілдерін ... ... деп ... үш ... ... әр ... жататын тілдердің бір-
бірінен дыбыстық, гармматикалық, лексикалық өзгешеліктерін көрсетеді. ... ... ... салыстыра баяндайды. Түркі тілдерінен 10
мыңға жуық сөз қамтылған. Тілдерді әр түрлі ... ... ... ... ... ... сөздігі Х-ХІ ғасырдағы түркі
халықтарының сөйлеу тілі фактілерінен тарихи мәлімет беретін, қазіргі түркі
халықтарынық бәріне ортақ еңбек. ... ... бүл ... ... ... ... әлем ... салыстырмалы, салғастырмалы әдіс
бойынша жазылған түңғыш туынды. Көрнекті ... бәрі де ... ... тілдері тарихының энциклопедиясы тәрізді дейді. Араб
ғалымдары Махмүдтың Диуанынан кейін бірнеше салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ибн ... жері атымен Әл-
Замахшари деп те атайды) жасаған «Муккаддимат әл-адаб» (әдебиетке ... ... ... ... сөздік. Араб тілінің маманы
Абу ... ... ... ... ... ... ... кітабі) атты еңбек жазған. Мүнда ... ... мен ... ... мен ықшамды түрде қаралған
фонетикасы сөз болған. Бүл ... сөз ... ... ... ... ... ... тілі материалдарын салыстыра қарау аркылы айқындайды. Бүл
еңбекте ... ... ... ... ... тіліне тікелей қатысы бар
қыпшак тілінің фонетикасы , грамматикасы, лексикасы женінде бай ... тілі ... ... мен ... жүйесінің азды-
көпті болса да жүйелі түрде зерттеле бастауы XIX ... ... ... ... ... Бүл ... ... туынды леп
Н.И.Ильминскийдің 1860-186 Іж.ж.Қазанда жарық көрген «Материалы к ... ... атты ... ... ... Николай Иванович Ильминский(1822-1892) орыс Шығыс зерттеушісі,
түрколог, арабист, ... ... ... ... ... ... ... қаласындағы діни академиясын (1842-1846)бітіріп, сондағы
университеттің ... ... ... Біраз жыл Орынбор шекара
комиссиясында кіші ... ... ... ... ... башқүрт, чуваш,
мордва, қазақ халықтары арасында хрестиан дінін ... ... ... ... ... ... ... «Материалы к изучению
киргизкого наречия» 1860-61 ж.ж.Қазан унгиверситетінің ... ... ... кіріспеден, дыбыс саласы, грамматика саласы, сөздік ... 3 ... ... Кіріспеде қазақ тілі татар тіліне жақын, оның
жазбаларының барлығында да татарға еліктеу күшті, ал ... ... ... тілі ... ... тілдері ішінде ең таза, образды тіл деп
көрсетеді.
Т.Қордабаев: «Ильминскийдің бүл ... ... ... ... ... жөн» ... ... 1875жылы
Петербургте орыс армиясының ... ... ... ... «Грамматика
турецкая, персидская, киргизская и узбекская» деген ... ... ... деген атпен жазылған грамматика -қазақ тілінікі. Автор
грамматиканың сипаттауын Ильминскийдің «Материалына» сүйеніп ... ... тек ... ғана ... «Оқу ережесі» деген
кіріспесінде түрік-татар ... ... ... ... ... ... тіл ... жақа беті Петербург ... орыс ... ... ... ... ... Михайлович
Мелиорнаскийдің(1868-1906) «Краткая грамматика казахско-киргизского языка»
деген еңбегімен ... Екі ... ... ... бүл еңбектің фонетика мен
морфологияға арналған.1 бөлімі 1894ж, синтаксиске ... ... 1897 ... ... шығарылады. Фонетика және грамматика деп аталатын 1-нші
кітабы кіріспеден, 6 тараудан күралған. Кіріспесінде ... тілі ... ... ең ... ең бай тіл, ... ... біртүтас
тіл дейді. 1897 жылы В.В.Катаринскийдің «Грамматика киргизского языка,
фонетика, этимология и синтаксис» деп ... ... ... Осы еңбек
1906 жылы қайта басылды. ... деп ... 1-нші ... ... ... ... араб ... гөрі орыс графикасының
анағүрлым қолайлы ... ... тілі ... ... ... ... процесінлегі қүбылыстары дегендерге
тоқталады. Сонымен қатар, этимология, синтаксис салалары туралы айтылады.
Қазан төңкерісіне дейін орыс ... ... ... еңбек авторларына
байланысты есте үстауды қажет ететін бір жағдай - ... ... ... ... ... тілі ... қолданбайтыны, практикалық түрғыда
білмегендіктері. Сондықтан олар ... тілі ... сез ... ... ... ана тілі ... ... орыс тілі үлгісіне
сүйенді, соған негіздеп, қазақ тілі туралы топшылаулар жасады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.   Түркітануға кіріспе: оқу құралы / Ә. ... М. ... - ... ... : Арыс, 2004. - 360 б.
2. Түркітану: лекциялар желісі. Оқу құралы / О. ... - ... ... : ... 2003. - 140 б. 

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу6 бет
Айғырларды пішу17 бет
Арал тағдыры – ел тағыдыры3 бет
Жіктеу және кодтау әдістері12 бет
Нүкте жылдамдығы мен үдеуін анықтау19 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
Сүректі механикалық өңдеу тәсілі8 бет
Ұжымдық қарым - қатынастың психолингвистикалық аспектілері29 бет
Өсіңкілік қатарлар туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь