Моғолстан мемлекеті

XIV ғасырдың ортасына қарай Шағатай ұлысы дербес екі иелікке — шығыс және батыс бөліктерге бөлінді. Шағатай ұлысы қоныс еткен Мауеренахрдың батыс бөлігінде 50-60 жж. феодалдық ыдыраушылық әрекеті жойылып, Әмір Темір мемлекеті құрылды. Ал оның шығыс бөлігінде Моғолстан мемлекеті орнады. "Моғолстан" тарихи-жағра-фиялық термині "моңғол" атауынан шыққан. "Моңғол" есімі Орта Азия мен Қазақстанда түрік және парсы тілдеріндегі тарихи туындыларда "моғол" деп аталып, жазылатын болған. Моғолстан мемлекеті алғашқы құрылған кезде билік Шағатай ханға адал қызмет еткен Дулат тайпасы әмірлерінің бірі — Болаттың қолында болған. Шыңғыс тұқымынан шықпаған, сондықтан хан болуға құқы болмағандықтан, Болат өзінің айтқанына кенетін әлі жас 18 жастағы Шағатай ұрпағы Тоғылық Темірді 1348 жылы хан тағына отырғызды. Моғолстан мемлекетінің құрамына Шығыс Түркістан, Оңтүстік-Шығыс Қазақстан және Орта Азияның кейбір жерлері кірді. Мемлекеттің шекарасы батыста Ташкент пен Түркістан аймағынан шығыстағы Баркөл мен Хами қаласына дейінгі, солтүстікте Балхаш, Тарбағатай мен Қара Ертістен оңтүстіктегі Ферғана мен Қашғарияның егінді аймақтарына дейін созылып жатты. Сонымен XIV ғасырдың ортасында ыдыраған Шыңғысхан империясының жерінде тағы бір хандық - Моғолстан мемлекеті құрылды (орталығы — Алмалық қаласы). Ол Шағатай әулеті иеліктерінің шығыс бөлігінде қалыптасты. Бұл мемлекеттің негізін қалаған жоғарыда айтылғандай моңғол әмірлерінің бірінің баласы - Тоғылық-Темір хан (1348-1362 жж.). Ол Шығыс Түркістаннан бастап Жетісу өңірінен Оңтүстік Сібірге дейінгі көлемі зор, таулы тасты, өзенді-көлді, ашық далалы, орман тоғайлы жерлерді мекендеген түркі тектес тайпалардың басын қосты.
ХІ-Хғасырларда Моғолстан құрамына кірген тайпалар: дұғлаттар (дулаттар), қаңлылар (бекшіктер), керейттер (керейлер), арғындар (арғинут), баириндер, арлаттар, барластар, булғашылар және басқалары. Кейбір тайпалардың, мәселен, үйсіндердің аты аталмағанымен, олардың да осы бірлестікте болғанына ешбір күмән жоқ.
Моғолстанда мемлекеттің саяси басшысы және жер - судың жоғарғы иесі хан болды. Ақ Ордадағы сияқты мұнда да бай-феодалдар жерді шартты
        
        Моғолстан мемлекеті
XIV ғасырдың ортасына қарай Шағатай ұлысы дербес екі иелікке — ... ... ... ... ... ... ... еткен Мауеренахрдың
батыс бөлігінде 50-60 жж. феодалдық ыдыраушылық әрекеті жойылып, Әмір Темір
мемлекеті құрылды. Ал оның ... ... ... ... ... ... ... "моңғол" атауынан шыққан. "Моңғол"
есімі Орта Азия мен Қазақстанда түрік және парсы ... ... ... деп аталып, жазылатын болған. ... ... ... ... ... ... ханға адал қызмет еткен Дулат тайпасы
әмірлерінің бірі — Болаттың қолында ... ... ... ... хан ... құқы болмағандықтан, Болат өзінің айтқанына кенетін
әлі жас 18 жастағы Шағатай ұрпағы Тоғылық ... 1348 жылы хан ... ... ... ... Шығыс Түркістан,
Оңтүстік-Шығыс Қазақстан және Орта ... ... ... ... ... ... Ташкент пен Түркістан ... ... мен Хами ... ... ... ... ... мен Қара
Ертістен оңтүстіктегі Ферғана мен ... ... ... ... ... ... XIV ... ортасында ыдыраған Шыңғысхан
империясының жерінде тағы бір ... - ... ... ...... ... Ол Шағатай әулеті иеліктерінің шығыс бөлігінде
қалыптасты. Бұл ... ... ... ... ... ... бірінің баласы - Тоғылық-Темір хан (1348-1362 жж.). Ол ... ... ... ... ... Сібірге дейінгі көлемі зор,
таулы тасты, өзенді-көлді, ашық ... ... ... жерлерді мекендеген
түркі ... ... ... ... ... құрамына кірген ... ... ... ... ... ... арғындар (арғинут),
баириндер, арлаттар, барластар, ... және ... ... ... ... аты аталмағанымен, олардың да ... ... ... ... ... ... саяси басшысы және жер - судың жоғарғы иесі
хан болды. Ақ Ордадағы сияқты мұнда да бай-феодалдар жерді ... ... ... ... ... ... ... Көшпелі аймақтарда жер
жалпы қауымның қарауында болған. Бірақ мал ірі ақсүйек байлардың ... ... ... ... қоныс - өрістердің бәрі шынында
да солардың меншігіне тиді. Хандар мен ел билеуші ақ ... ... мен ауыл ... егінші мен көшпелі халықтан күпшір, зекет,
тағар, баж, қарадж және тағы басқа да ... ... ... ... ... ... әскери, кірешілік, еңбек, пошта т. б. ... ... ... ісінде ханға ұлысбек көмектесті. Дәстүр бойынша
ол елдегі саңы көп, беделді дулат тайпасы ... ... ... ... ... ақсүйектер кеңесі қызмет еткен.
Моғолстанның алғашқы ханы Тоғылық ... өзі ... ... ... ... ... беделін арттырып, үстемдігін нығайту үшін ислам
дінін қабылдаған. Сонымен бірге ол өзіне қарасты ел арасында ислам ... ... ... қолданған. Мұның өзі Тоғылық Темірдің беделін
арттырып, ... ... ... ... Осыдан кейін ол бұл кезде
феодалдық ыдырау ... ... ... ... ... ... ... болды. Сөйтіп, бұрынғы Шағатай ұлысының жерлеріне толық
билікті жүргізуді көксеген Тоғылық Темір Мәуеренахр өлкесін Шыңғыс ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы бүл
өңірді Моғолстанға қосып алуды ойлады. 1358 жылы ол астыртын кісі жіберіп
Қазаған әмірді өлтірді. Бір жыл ... ... ... ... бірінде
Қазағанның мұрагері, оның ұлы Абдолла да қаза тапты. ... ... ... ... ... ... кетті. Бұл ... ... ... Тоғылық-Темір оларды бағындыруға кірісті. Өзінің
алғашқы жорығына Тоғылық Темір Жетісудан 1360 жылғы ақпан ... ... ... ... ... ... тоқтап, Тоғылық Темір хан
ілгері қарай барлаушы тобын ... Ол ... ... ... ... ... ... Тоғылық-Темірдің өзара жауласып жатқан
жергілікті әмірлер өзіне қарсылық көрсетпейді деген есебі ақталды. ... — Орта ... ... ... Әмір ... Тоғылық Темірге
бағынатының білдіріп, сол үшін Кеш ... ... ... ... ... ... ... одан ары ілгерлеуіне Тоғылық-Темір
әскербасыларының арасындағы алауыздық кедергі келтірді. Олар ... ... ... ... соң бүлік шығарып, Моғолстанға қайтып кетті. Моғол
ханы Мәуеренахрды ... ... одан арғы ... ... ... Моғолстан әміршілерінің бүлігін басқан соң, Тоғылық Темір 1361 ... тағы да ... ... ... ... Мәуеренахрдың
әміршілерінің бірі Хожа-Барлас жөнді қарсылық көрсете алмай қашқанда Темір
оған ілеспеді. Ол Тоғылық ... тағы да ... ... ... ... ... ... қолбасшысы болып тағайындалды. Мұның
өзі оған ... ... ... ... ... Бұл ... ол 25 жаста еді.
Мәуеренахрға екінші рет шабуыл ... оны ... ... әмір ... етіп ... ... ... 1362 жылы Тоғылық-Темір қаза
тауып, ... ... ... ... ... билеуші болып
Дазағанның немересі Хұсайын тағайындалды. Осы тұста қарыңдасына үйленіп
Хұсайынмен дос ... ... ... ... Моғолстанға қарсы ... ... қол ... ... ... ... ... бірінде оның екі саусағы кесіліп, бір аяғы жаншылды. Аяғы ... ... ... ... ... ... соң, ол содан бастап Темирлан
(дұрысы Темирленг, "ленг" парсыша - ақсақ) ... ... ... ... Темір
мен Хұсайын Моғолстан әскерлерін талқандап, Мәуеренахрдағы ... тізе ... ... ... ... ханы болған Ілияс-Қожа 1365 жылы
бұрынғы Шағатай иеліктерін біріктіруге әрекет ... ... өз ... ... бен ... ... Сырдарияның жағасында Батпақты деген жерде
қарыс алды. Бұл жерде еткен белгілі "Батпақ шайқасында" Әмір ... ... ... ... ... екі ... 10 ... жуық адам қаза тапты.
Осы жеңістен кейін Ілияс Қожа Мәуеренахрдың ... ... ... ... ... Самарқанд халқы кескілескен қарсылық көрсетті. Қаланы
ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... ... "жамандат" ауруы пайда болып, қырылып қалды. Сондықтан
Самарқандты алуға мүмкін емес тігіне кезі жеткен хан ... ... ... ... Қожа ... ... кезде оны Қамараддин бастаған Дулат
тайпасының әмірлері өлтіріп, билікті өз ... ... ... ... ... — Тоғылық Темір мен Ілияс Қожаның Шағатай
ұрпағы мемлекетін ... ... ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырады.
Моғолстанда осындай феодалдық бытыраңқалық жайлап жатқанда, өзінің
туысы ... ... ... ... өз ... ... ... Темір енді Моғолстанды жаулап алуға кіріседі. Әмір ... ... ... ... 1371 жылы ... Оның ... Алмалық маңына дейін жетіп, осы өңірдегі Керей тайпасын талан
таражға салып, кері қайтады. 1372 жылы Әмір ... өзі ... ... ... ... ... Сегізағашқа дейін барып, сансыз тұтқын, сан
жетпейтін олжа түсіріп оралады. Осыдан кейін Әмір ... сол ... ең ірі ... ... әмір ... дуғлатқа қарсы 1375-
1377жж. аралығында бірнеше жорықтары жүрді.
Жорықтың алғашқысы 1375 жылы Жетісу жеріндегі Шарын ... ... ... ... ... ... ... Камар-ад-дин Үш турфанға
қарай қашты. Оның артынан Темір баласы Жаһангерді әскерімен аттандырды. ... ... ... ... ... ... кері ... жылдың көктемінде Хорезмді жаулап алумен айналысып жатқан Темір
Моғолстанға ... ... 30 мың ... әмір ... ... және ... да әмірлерін аттандырды. Бірақ әмірлер Моғолстанға
бармай, ... ... ... ... бүлік шығарды. Алайда,
бүлікшілер Самарқандқа жетпей сәтсіздікке ұшырады. Олардың бір қатары ... ... ... ... ... ... ... Дешті Қыпшаққа
қашты. Осыдан кейін әмірлер Моғолстанға Камар-ад-динге келіп оны ... ... ... ... ... көндірді. Мұны естіген
Темір әскерлерімен Мәуеренахрға қайтып оралды. ... ... ... артынан түсіп, Нарын жазығында ... ... ... жылы ... екі рет: ... - ... ... - Шу бойымен Ыстықкелге баратын жолдағы Бұғым шатқалында Әмір
Темірден жеңіліске ... өзі ... ... ... ... ... тонауға түсіп, адамдар топ-тобымен Мәуеренахрға құлдыққа айдалды.
Моғол жеріндегі мұндай тонаушылыққа Әмір Темір ... ... Ол ... ... ... алуды кездеді. Оған жету үшін 1380-1390
жж. арасында Темір балаларымен бірігіп, Моғолстан жеріне бірнеше рет жойқын
жорықтар ұйымдастырды. Моғол ... ... Енге ... 1379 ... ... ... ... Темірдің баласы Қызыр Қожа қарсылық
көрсеткенмен жеңілістен көзін ... ... өз ... жеңе
алмайтындығына көзі жеткен олар Ақ ... ханы ... ... ... ... одақ ... Алайда, бұл одақтан да еш нәтиже шықпады.
Темір әскерлері Моғолстан ... ... ... ... жерінде,
Алакөл маңында, Күнгес пен Текес өзендерінің аралығындағы Жұлдыз жазығында,
Ыстықкөлде, Алмалыда, Қаратал өзеніңің бойында ... ... ... ... және ... құқығынан айырылды.
Ақсақ Темір басқан ізінен қан сорғалатып, тек Моғолстанды ғана емес,
сонымен бірге тағы басқа да ... ... ... ... ... ... жорығын бастаған ол әмірші болған 35 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... Арменияны, Ақ
Орданы, Ауғанстанды, Үндістанды, Египетті, Бағдатты, Сирияны, Кіші Азияны
жаулап алып, табан астына салды. Мыңдаған адамдарды ... ... мың ... қылып, қалаларын ойрандады, бақ-дәулетін шашты.
Әмір Темір түркі тектес халықтардың, оның ішінде ... зор ... ... ... ... ... себепші болды.
Қазақстанның оңтүстігінде гүлденіп тұрған Отырар, Сайрам, Ясы, Сауран, Еділ
бойындағы Сарай-Берке, ... ... ... ... Ақ ... ... оның ханы ... түбіне жетті.
XIV ғасырдың аяғына қарай Азия мен Еуропа құрлығының елеулі бөлігін жаулап
алып, Әмір Темір құрған орасан зор ... 1405 жылы ол ... ... ... ... Алайда, Моғолстанның жағдайы Әмір Темір өлгеннен кейін
де жақсармады. Қызыр Қожа ханның мұрагері Мұхаммад хан ... ... ... ... пайдаланып, Моғолстанның тәуелсіздігін алу
үшін Ферғанадағы Темірдің ... ... ... ... Ұлықбекке жасаған
қарсылығына өз әскерімен көмек берді. Бұл көмек біраз болса да ... ... ... жағдай туғызады. Алайда Мұхаммад хан ... соң ... ... билік үшін талас-тартыс, феодалдық
бытыраңқылық қайта ... ... ... ... ... ... Қожа ханның немересі Уәйіс оғлан қолына көшті. Уәйіс ханның тұсында
да сұлтандар мен ... ... ... үшін ... ... ... ... хандық билік үшін Уәйіс ханның ағасы Шер-Мұхаммед күрес жүргізді. ... ... ... Құл-Мұхаммед пен Жаһан шах қолдады. Сонымен ... ... ханы ... ... ... ... пайдаланып Ұлықбек 1425
жылы Моғолстан жеріне жойқын шабуыл жасады. ... ... ... ... ... ... ... 1425 жылғы жорығы Моғолстанның мемлекет ретінде
тұтастығына айтарлықтай әсер ете алған жоқ. ... ... ... ... отырғызуға да, Жетісу жерін басып алуға да қолы жетпеді. Моғолстан
дербес ... ... ... жылы Уәйс хан қайтыс болғаннан кейін Моғолстандағы жағдай одан
әрі шиеленісе түсті. Бұл ... ... үшін ... ... екі ... ... Есенбұғы арасында талас басталды. Таластың барысында Қашқар жеріндегі
дулат әмірлерінің ... 1434 жылы ... хан ... ... ... өкімет үшін Жүніс екеуінің арасындағы талас 1462 жылы Есенбұғы
өлгенге дейін ... 1434 жылы ... хан тағы үшін ... ... ... барған Жүніс сұлтанды Ұлықбек Персияға
жіберді. Жүніс Персияда 20 ... ... ... ... білім алды. XV
ғасырдың 50-ші жылдары Мәуеренахрдың билеушісі Әбусағит ... ... ... ... Ол ... жаңадан қырқыс тудырып, Есенбұғыны
әлсірету мақсатымен 1455 жылы Жүністі оған ... ... Бұл ... жеңілген Жүніс сүлтан Мәуеренахрға қайтып оралды. 1462 Жүніс
Есенбұғы ханның қайтыс болғанын естіп, өзінің Моғолстанға ... ... ... екендігін жариялап, онда 1487 жылға дейін ... ... ... ... да ... ... ... Бұған қоса
1472 жылы ой-раттар Моғолстан құрамындағы Жетісуға шабуыл жасады. ... ... ... ... ... ... ... Сырдария бойына қашып
кетті. Онда Жүніс хан ... ... ... ... ... ... кейін босатылып, Моғолстандағы билік басына қайта оралды. Осы кезде
Жүніс хан Мәуеренахр ... ... ... ... 1482 жылы ... 1485 жылы ... ... алды.
1480 жылы дулат тайпасы жетекшілерінің бірі Әбубәкір ... ... ... ... алып, өз алдына тәуелсіз иелік етті. Сондай-
ақ 1481 жылы Жүніс ханның ... ... ... әкесінен бөлініп, моғолдар
мен қырғыздар ақсүйектерінің қолдауымен ... іс ... ... ... ... Ал ... Жүніс ханның иелігін Сұлтан Махмұд
(1487 — 1508 жылдар билік ... ... ... 1514 жылы Моғолстанның
Шағатай әулетінен шыққан ... ... ... Саид хан Әмір ... әулеті
Заһриден Бабұрға арқа сүйеп, Әбубәкір мырза Дулатиден Қашқарияны тартып
алды да, жаңа хандық ... ... ... ... хан ... арасындағы алауыздық пен
ішкі феодалдық қырқыс ... ... ... ... әкеліп
соқты. Нәтижесінде ежелден Жетісу мен Іле өңірін мекендеген үйсін, дулат,
қаңлы, жалайыр және тағы басқа қазақ ру ... ... ... Қазақ
хандығының құрамына бірікті.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Моғолстан мемлекетінің құрылуы17 бет
Моғолстан мемлекетінің құрылуы және этникалық құрамы36 бет
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
Алтын орда мемлекеті. Ақ Орда. Ноғай ордасы27 бет
Монғол шапқыншылығынан кейінгі кезеңдегі мемлекеттер (кесте түрінде)6 бет
Моғолстан мемлекеттінің құрылуы және алғашқы хандардың саясаты15 бет
Моңғол шапқыншылығынан кейін құрылған мемлекеттер31 бет
МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ13 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати өмірбаяны8 бет
ХV-XVI ғасырлардағы қырғыз-қазақ халықтарының арасындағы саяси және этникалық байланыстар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь