Моңғол мемлекеті


Жоспар

Кіріспе

1.1. Моңғол мемлекетінің саяси тарихы
1.2. Моңғол және татар рулары мен тайпалары негізгі бөлімі
2.1. Моңғол мемлкетің шапқыншылығы
2.2. Моңғол мемлекетің ұрыстары
2.3. Алтын орданы қоғамдық құрылуы
2.4. Алтын Орданың гүлденуімен ыдырауы
2.5. XIV . XV ғасырлардағы Қазақстан тереториясындағы мемлекеттер

Қорытынды.

Моңғол ұлысының тарихы кетуі.

Қолданылған әдебиеттер
Орта ғасырлардағы Қазақстан (ХШ-ХУ ғғ).
МОНҒОЛ ДӘУІРІНДЕГІ ҚАЗАҚ ДАЛАСЫ
Монғол мемлекетінін саяси тарихы.
а) Монғол тарихы.
Қытай деректерінде Монғолия халқы "татарлар" деп аталған. Шыңғыс хан мен халқы өздерін монғолдар деп, ал мемлекеті Монғол мемлекеті деп атаған.
XII ғасырда монғол тайпалары Орхон мен Керулен аралығында мекендеді.
• XII ғ. аяғы – ХШ ғ. басы - әскери-феодалдық монғол мемлекеті құрылды. Астанасы- Қарақорым.
Оның негізін салушы- бержігін тайпасының билеушісі Есугей баһадүрдің баласы Темучин (1155-1227 ж.ж.)- Ол 20 жылға созылған күресте барлық монғол тайпаларын біріктірді. 1206 жылы Онон өзені бойындағы ақсүйектер құрылтайында хан болып сайланып, Шыңғыс хан атанды.
Монғол тайпалары Шыңғыс хан ұлысы 1 саналып, 3 қанатқа бөлінді:
1. Оң қанат- барұңғар.
2. Сол қанат- жоңғар (зұңғар).
3. Орталық- гол (кул)
Әр қанатта ондыққа негізделген әскер болды:
• Түмен- 10 мың әскер, басқарушысы -түменбасы;
• Мыңдық - 1 мың әскер, басқарушысы -мыңбасы.
• Жүздік - 100 әскер, басқарушысы -жүзбасы.
• Ондық- 10 әскер, басқарушысы - онбасы.
Шыңғыс ханның әскері 95 мыңдықтан құрылды. Ханның 10 мыңнан тұратын тандаулы әскері (күшік) болды. Моңғол шаруалары (араттар) соғысқа қатысуға міндетті болған. Шыңғыс хан әскери қызметтерге шығу тегіне қарамастан батыл да іскер адамдарды тағайындады. Әскери тәртіпті бұзғандарға өлім жазасы берілді. Мемлекетінде билігін нығайту мақсатында Шынғыс хан "Яса" атты әдет-ғұрып заңдар жинағын шығарған. "Ясаның" талабын орындамаған хан тұқымы білік (білім) деген түрік сөзімен аталған Шыңғыс ханның нақыл сөздеріие сәйкес қатаң жазаланған.
Шыңғыс хан "киіз туырлықты халықтарды" біріктіру ұранын көтеріп, Орталық Азияның барлық көшпелілерінің жалған бірлігі жөнінде насихат жүргізді.
Монғол тарихы туралы деректерді «Шыңғыс нама» (Қажы Ибн Маулана Мұхаммед, XVI ғ.) еңбегінен аламыз.

Монғол және татар рулары мен тайпалары, олардың қоныстануы, қоғамдық саяси құрылысы (ХІІ-ХІІІ ғғ.)
Халқымыздың ежелгі тарихын білуді мақсат етсек, Шыңғысхан және оның ізбасарлары кезіндегі түркі, монғол халықтарының тарихын аттап өте алмаймыз. Себебі, монғол халықтары ежелгі заманнан бүгінге дейін түркілермен тағдыры бір болып, қилы кезеңдерді бастарынан бірге кешірді. VII— VIII ғасырларда Ұлы Қытай қорғанынан Байкалға деиінгі, монғол жерінің солтүстік жағындағы Қытай шекарасымен шектесетін яғни, Ұлы Қорғанға барып тірелетін кең алқапты мекен еткен халықты қытайлар "ақ татарлар" деп атады. Бұл — оңтүстік монғолдарға Қытай мәдениеті өз ықпалын тигізген аймақ. Байкал көлінің айналасын мекендеген Солтүстік монғолдарды қидандар немесе "орман қара татарлары" деп атаған.
Бұлар қандай халық және қайдан пайда болды? Татарлар— халықтың аты, әр кезеңде әр түрлі мәңце қолданылған "Отыз-татар" және "Тоғыз-татар” деген татарлардың бірлескен екі тайпасы біздің заманымыздың VIII ғасырында Орхон жазбаларында кездеседі. Сол кезде жазба осы атпен түрлердің немесе монғолдардың бір бөлігін атаған, татарлар Байкал көлінің солтүстік батысынан Керуленге дейінгі аралықта өмір сүрген.
VII-VIII ғасырлардаағы монгол шапқыншылығы жайыңдағы әңгімелерде (қьггайда да, мұсылман әлеміңде де, русте де, батыс еуропада да) шапқыншыларды "татарлар" деп атайды. Арабтар Сирия мен Египетте түркі халықтарын "татарлар" деп атаған. Бір ғажабы, монғол тілінде сөйлейтін,
Қолданылған әдебиеттер
1. Әбілғазы. Түрік шежіресі. Алматы. 1998-206 бет.
2. Аманжолов К. Р. Түркі халықтарының тарихы. 1—2-т. Алматы. 2002.
3. Аманжолов К.Р., Тасболатов А.Б. Қазақстанның әскери тарихы. Алматы, 1999 ж -207 бет.
4. Жақыпов Е.Қ. Шыңғысхан жөне ол қүрған империяны жаулап алу жорықтары. (ХІІ-ХІП ғасырдың біріншіжартысы). Автореферат. Алматы. 2002-25 бет.
5.Ю.Қадырғали Жалайыр. Шежірелер жинағы. Алматы., "Қазақстан" 1997 ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Жоспар
Кіріспе
1.1. Моңғол мемлекетінің саяси тарихы
1.2. Моңғол және татар рулары мен тайпалары негізгі бөлімі
2.1. Моңғол мемлкетің шапқыншылығы
2.2. Моңғол мемлекетің ұрыстары
2.3. Алтын орданы қоғамдық құрылуы
2.4. Алтын Орданың гүлденуімен ыдырауы
2.5. XIV – XV ғасырлардағы Қазақстан тереториясындағы
мемлекеттер

Қорытынды.
Моңғол ұлысының тарихы кетуі.
Қолданылған әдебиеттер

Орта ғасырлардағы Қазақстан (ХШ-ХУ ғғ).
МОНҒОЛ ДӘУІРІНДЕГІ ҚАЗАҚ ДАЛАСЫ
Монғол мемлекетінін саяси тарихы.
а) Монғол тарихы.
Қытай деректерінде Монғолия халқы "татарлар" деп аталған. Шыңғыс хан
мен халқы өздерін монғолдар деп, ал мемлекеті Монғол мемлекеті деп атаған.
XII ғасырда монғол тайпалары Орхон мен Керулен аралығында мекендеді.
• XII ғ. аяғы – ХШ ғ. басы - әскери-феодалдық монғол
мемлекеті құрылды. Астанасы- Қарақорым.
Оның негізін салушы- бержігін тайпасының билеушісі Есугей баһадүрдің баласы
Темучин (1155-1227 ж.ж.)- Ол 20 жылға созылған күресте барлық монғол
тайпаларын біріктірді. 1206 жылы Онон өзені бойындағы ақсүйектер
құрылтайында хан болып сайланып, Шыңғыс хан атанды.
Монғол тайпалары Шыңғыс хан ұлысы 1 саналып, 3 қанатқа бөлінді:
1. Оң қанат- барұңғар.
2. Сол қанат- жоңғар (зұңғар).
3. Орталық- гол (кул)
Әр қанатта ондыққа негізделген әскер болды:

• Түмен- 10 мың әскер, басқарушысы -түменбасы;
• Мыңдық - 1 мың әскер, басқарушысы -мыңбасы.
• Жүздік - 100 әскер, басқарушысы -жүзбасы.
• Ондық- 10 әскер, басқарушысы - онбасы.
Шыңғыс ханның әскері 95 мыңдықтан құрылды. Ханның 10 мыңнан тұратын
тандаулы әскері (күшік) болды. Моңғол шаруалары (араттар) соғысқа қатысуға
міндетті болған. Шыңғыс хан әскери қызметтерге шығу тегіне қарамастан батыл
да іскер адамдарды тағайындады. Әскери тәртіпті бұзғандарға өлім жазасы
берілді. Мемлекетінде билігін нығайту мақсатында Шынғыс хан "Яса" атты әдет-
ғұрып заңдар жинағын шығарған. "Ясаның" талабын орындамаған хан тұқымы
білік (білім) деген түрік сөзімен аталған Шыңғыс ханның нақыл сөздеріие
сәйкес қатаң жазаланған.
Шыңғыс хан "киіз туырлықты халықтарды" біріктіру ұранын көтеріп, Орталық
Азияның барлық көшпелілерінің жалған бірлігі жөнінде насихат жүргізді.
Монғол тарихы туралы деректерді Шыңғыс нама (Қажы Ибн Маулана Мұхаммед,
XVI ғ.) еңбегінен аламыз.

Монғол және татар рулары мен тайпалары, олардың қоныстануы, қоғамдық саяси
құрылысы (ХІІ-ХІІІ ғғ.)
Халқымыздың ежелгі тарихын білуді мақсат етсек, Шыңғысхан және оның
ізбасарлары кезіндегі түркі, монғол халықтарының тарихын аттап өте
алмаймыз. Себебі, монғол халықтары ежелгі заманнан бүгінге дейін
түркілермен тағдыры бір болып, қилы кезеңдерді бастарынан бірге кешірді.
VII— VIII ғасырларда Ұлы Қытай қорғанынан Байкалға деиінгі, монғол жерінің
солтүстік жағындағы Қытай шекарасымен шектесетін яғни, Ұлы Қорғанға барып
тірелетін кең алқапты мекен еткен халықты қытайлар "ақ татарлар" деп атады.
Бұл — оңтүстік монғолдарға Қытай мәдениеті өз ықпалын тигізген аймақ.
Байкал көлінің айналасын мекендеген Солтүстік монғолдарды қидандар немесе
"орман қара татарлары" деп атаған.
Бұлар қандай халық және қайдан пайда болды? Татарлар— халықтың аты,
әр кезеңде әр түрлі мәңце қолданылған "Отыз-татар" және "Тоғыз-татар” деген
татарлардың бірлескен екі тайпасы біздің заманымыздың VIII ғасырында Орхон
жазбаларында кездеседі. Сол кезде жазба осы атпен түрлердің немесе
монғолдардың бір бөлігін атаған, татарлар Байкал көлінің солтүстік
батысынан Керуленге дейінгі аралықта өмір сүрген.
VII-VIII ғасырлардаағы монгол шапқыншылығы жайыңдағы әңгімелерде
(қьггайда да, мұсылман әлеміңде де, русте де, батыс еуропада да)
шапқыншыларды "татарлар" деп атайды. Арабтар Сирия мен Египетте түркі
халықтарын "татарлар" деп атаған. Бір ғажабы, монғол тілінде сөйлейтін,
монғол тегінен шыққан халықтар да өздерін әрқашан татарлар дейтін.
Шыңғысханнан кейін бұл сөзді (татар) Монголия мен Орта Азияда монғол
деген сөз ығыстырып шығарды. (Мұсылман жазбаларыңда "монғол" не болмаса
"моғул" сөздері бұрынғысынша әлі сақталып келе жатса, Ауғанстаңда тұрып, өз
тілдерін сақтап қалған монғол ұрпақтары қазірге дейін өздерін моғол деп те
атап келеді.) Бірақ кейбір еуропалық саяхатшылардың (Ионна де Корпини
Рубрука) сөзіне қарағаңда, бұл сөз ресми түрде енгізілген. Алтын Орда
мемлекетінің халықтары, сонымен қатар кейінгі осы аймақтағы шағын
мемлекеттердің халықтары әр заманда өздерін "татарлармыз" деген. Қырымның
түркі тілді халықтары, осмаңдықтар да өздерін "татарлармыз" деп атаған.
Бұған Санкт Петербургтегі Пушкин кітапханасыңда сақталған көптеген
кітаптар куә. Шапқыншылық кезінде монғол әскерлерінің кейбір отрядтары
Кіші Азияға жіберілген, олардың ұрпақтары өздерін "дара татарлармыз" яғни
"қара татарлармыз" деп атаған. Татар-Монғол тайпалары XII гасырда
қазіргідей мал шаруашылығымен және аң аулаумен айналысқан. Олар көшпелі
тайпаларға тән ерекшеліктермен өмір сүрді. Монғолдар рулық тұрмыс
деңгейінде болды. Олар руға, тайпаға және ұлыстарға бөлінді. XII ғасырда
монғол қоғамы жеке бөлінді: 1) дала ақсүйектері, 2) қарапайым халық, 3)
сатылмайтын. Ол кезде монғолдар шамаңдыққа табынатын, ал буддизм яғни,
ламаизм дініне XII ғасырдың екінші жартысында — Алтын хан тұсында өтті. Бұл
дінді қабылдау XIII ғасырда Шыңғыс ханның немересі Құбылай ханның кезінен
өріс алды.

Моңғол шапқыншылығы.
Шыңғыс ханның жаулаушылық жорықтар жүргізудегі мақсаттары:
- билігін күшейту,
- ішкі тартысты болдырмау,
- ақсүйектердің талабын орындау,
- халқын жаңа жайылымдармен қамтамасыз ету.
Шыңғыс ханның соғысу тәсілдері:
- Жорыққа шықпастан бұрын сауда керуенін жіберіп, ол
ел туралы мәліметтер алған.
- Дінге қысым көрсетпеген.
-Жаулап алған елдердің соғыс техникасын, халқын
шапқыншьшық соғыстарға пайдаланған.
• 1207-1211 жылдар - Сібір халықтарын, Енисей қырғыздарын,
Шығыс Түркістанды бағындырды.
Ұйғыр және Тұрпан князьдықтары монғол билігін қабылдады. Солтүстік Қытайды
жаулап, олардың әскери техникасын пайдаланды. Ендігі мақсаты Орта Азия мен
Иранды, Таяу Шығыс иен Кавказ сырты, Шығыс Еуропаны бағындыру. Әлі жаулап
алынбаған Ертіс, Арал теңізі мен Әмударияның батысын Жошының ұлысы етіп
белгіледі.
Шыңғыс ханды Жетісудың гүлденген қалалары мен құнарлы жайылымдары
қызықтырды. Монғолдар Жетісудың біраз бөлігін қарсылықсыз басып алды:
• 1210-1211 жылдар - қарлұқтар билеушісі Арыслан хан Шыңғыс
хан билігін мойындады;
• 1217 жыл - Алмалық алынды;
• 1218 жыл - Баласағұн соғыссыз берілді. Баласағұн қаласын гобалық
(жақсы қала) деп атады. Сегіз жыл билік құрған найман ханы
Күшліктің көрші елдермен үздіксіз соғыстары және мұсылмандарды қудалауына
наразы болған Баласағұн халқы монғолдарды құтқарушы ретінде қабылдады.
Жетісу халқын өз жағына тартқысы келген Шыңғыс хан өлкеде
тонаушыяықты тоқтатты.
Шығыс Түркістан мен Жетісуды алған соң монғолдарға Оңтүстік Қазақстан
арқылы Орта Азияға жол ашылды. VIII ғасырдың басында Қазақстанның
оңтүстігінде Хорезм шахы Мұхаммедтің билігі үстем болды. Шыңғыс хан мен
Мұхаммед арасында сауда келісімі жасалып, 1218 жылы Отырарға 450 адамдық
сауда керуенін жіберді. Отырар әкімі Қайыр хан Иналшық көпестердің астыртын
барлаушылар екенін байқап, түгел елтірді. Бұл жағдай Шыңғыс хан жорығының
басталуына сылтау болды.
• 1219 жылы 150 мың моңғол әскері Ертістен Сырдарияға қарай
қаптады.
• 1219ж. қыркүйек - Отырар қоршауы басталды.
Қайыр хан 80 мың әскерімен қаланы 5 ай қорғады. Тек көмекке келген
әскербасы Қараджа сатқындығынан кейін, 6-айда монғолдар қаланы жаулады,
Қайыр ханның көзі, құлағы, аузына қақтылған күміс құйып, азаптап өлтірді.

• 1220 ж. ақпан - Отырар жау қолына көшті. Қаланы тонап жермен-жексен
етті.
Жошы әскері Оңтүстік Қазақстан қалаларын басып алды:
• Сығанак (7 күн қорғанды);
• Ашнас каласының халқын түгел кырды.
• Жент, Баршынкент, Үзгент қалаларын тонап, халқын қырғынға
ұшыратпаған.
• Жент тұрғындарын қала сыртына иіріп қойып, 9 күн бойы қаланы
тонаған (Жувейни дерегі).
Сырдария бойындағы қалалардың алынуы Мәуереннахрға жол ашты. Шағатай
мен Үгедей әскері Шыңғыс хан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан тарихындағы Монғол мемлекеті
Моңғол жорықтары
Қазақстан моңғол дәуірінде
Найман мемлекеті
Шыңғысхан орнатқан Моңғол империясы
Моңғол халқы
Монғол дәуірі
Монғол мемлекетінің құрылуы
Моңғол дәуірі тұсындағы Қазақстан
Қазақстан монғол шапқыншылық дәуірінде
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь