Жылдам, резонансты нейтрондардың ядромен жұмыс істеуі


Кіріспе 3
Нейтрондық физика 4
Нейтрондар және олардың ядролармен өзара әсерлесу ықтималдылығы 5
Жылулық және шапшаң нейтрондардағы тізбекті бөліну реакциялары 6
Нейтрондардың заттармен әрекеттесуі 11
Жылдам, резонансты және жылу нейтрондардың ядролармен әрекеттесуі 14
Қорытынды 16
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 17
Осы өздік жұмыс жылдам, резонансты нейтрондардың ядромен жұмыс істеуі туралы қарастыратын боламын. Нейтрондық физика – нейтрондардың қасиеттері мен құрылымын (өмір сүру уақыты, магниттік моменті және т.б.), алу тәсілдері, сонымен қатар оларды қолданбалы және ғылыми зерттеулер мақсатында пайдалану мүмкіндіктерін зерттеумен айналысатын физиканың элементарлық бөлшектерінің бөлімі. Нейтрондарда электрлік зарядтың жоқтығы негізінен олардың атом ядросымен тікелей әсерлеседі немесе ядролық реакция тудырады немесе ядрода таралуына әкеп соғады. Нейтрондық-ядролық әсерлесудің мінездемесі мен интенсивтілігі (нейтрондық қиылысу) болмысынан нейтрондардың энергиясынан тәуелді.
1 Мерзликин Г.Я.Основы теории ядерных реакторов. Курс для эксплуатационного персонала АЭС. – Севастополь: СИЯЭиП, 2001.
2 P. Фейнман, С. Вайнберг. Элементарные частицы и законы физики. 2000 год. 138 стр
3 Реакторлар физикасының негіздері. Оқу құралы. – Семей, – 2010, – 80бет. Авторлар: Мұқышева М.Қ., Паримбеков З.А.,Тұрысбекова Б.Ш., Рахимбердина А.Т.
4 Смиренский, О.В. Физические основы ядерных реакторов:конспект лекций. – Томск, 2000.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Инженерлік-технологиялық факультеті
Техникалық физика және жылуэнергетика кафедрасы

СӨЖ
Тақырыбы: Жылдам, резонансты нейтрондардың ядромен жұмыс істеуі

Орындаған: Серікқан Е.Е.
Тексерген: Нургалиев Д.Н.

Семей 2015
Мазмұны

Кіріспе 3
Нейтрондық физика 4
Нейтрондар және олардың ядролармен өзара әсерлесу ықтималдылығы 5
Жылулық және шапшаң нейтрондардағы тізбекті бөліну реакциялары 6
Нейтрондардың заттармен әрекеттесуі 11
Жылдам, резонансты және жылу нейтрондардың ядролармен әрекеттесуі 14
Қорытынды 16
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 17

Кіріспе

Осы өздік жұмыс жылдам, резонансты нейтрондардың ядромен жұмыс істеуі туралы қарастыратын боламын. Нейтрондық физика - нейтрондардың қасиеттері мен құрылымын (өмір сүру уақыты, магниттік моменті және т.б.), алу тәсілдері, сонымен қатар оларды қолданбалы және ғылыми зерттеулер мақсатында пайдалану мүмкіндіктерін зерттеумен айналысатын физиканың элементарлық бөлшектерінің бөлімі. Нейтрондарда электрлік зарядтың жоқтығы негізінен олардың атом ядросымен тікелей әсерлеседі немесе ядролық реакция тудырады немесе ядрода таралуына әкеп соғады. Нейтрондық-ядролық әсерлесудің мінездемесі мен интенсивтілігі (нейтрондық қиылысу) болмысынан нейтрондардың энергиясынан тәуелді.

Нейтрондық физика

Нейтрондық физика - нейтрондардың қасиеттері мен құрылымын (өмір сүру уақыты, магниттік моменті және т.б.), алу тәсілдері, сонымен қатар оларды қолданбалы және ғылыми зерттеулер мақсатында пайдалану мүмкіндіктерін зерттеумен айналысатын физиканың элементарлық бөлшектерінің бөлімі. Нейтрондарда электрлік зарядтың жоқтығы негізінен олардың атом ядросымен тікелей әсерлеседі немесе ядролық реакция тудырады немесе ядрода таралуына әкеп соғады. Нейтрондық-ядролық әсерлесудің мінездемесі мен интенсивтілігі (нейтрондық қиылысу) болмысынан нейтрондардың энергиясынан тәуелді. Нейтрондық физикада негізінен энергиясы 107-ден 10-7 эВ дейін (Де Бройлдың толқын ұзындығы 10-12-ден 10-5 см дейін) нейтрондар пайдаланылады. Осы энергия және толқын ұзындығы диапазонына сәйкес 10−12 см басталатын өлшемді нысандар және 106 - 107 эВ (атом ядросы) қозғыш энергияға тән 10−4 см өлшемді оптикалық микроскоппен көрінетін нысандарға дейін (мысалы биополимерлер макромолекулалары) зерттеледі. Нейтрондық сәулеленуді шартты түрде алу тәсілдері және тіркелу нейтрондары, сонымен қатар оларды пайдалану бағыттарымен ерекшеленетін энергетикалық диапазондарға бөледі. 1-кестеде нейтрондардың физикалық қасиеттері келтірілген.

1кесте. Нейтрондардың физикалық қасиеттері

Нейтрондар
Энергия Ε, эВ
Жылдамдық v, смс
Толқынның орташа ұзындығы λ, см
Орташа температура Τср, К

Жылдам
105
1,4·109
10[−12]
10[10]

Баяу

Аралық
10[4]−10[3]
1,4·10[3]
3·10[−11]
10[8]
Резонанстық
0,5−10[4]
1,4·10[7]
3·10[−10]
10[6]
Жылулық
0,5−5·10[−3]
2·10[5]
2·10[−8]
300
Суық
5·10[−3]−10[−7]
4,4·10[4]
9·10[−8]
10
Ультрасуық
10[−7]
4,4·10[2]
9·10[−6]
10[−3]
Нейтрондар және олардың ядролармен өзара әсерлесу ықтималдылығы
Біз нейтрондардың ядролармен негізгі реакцияларын қарастырдық. Нақты жағдайда қандай реакцияның жүретіндігін анықтау мүмкін емес. Сондықтан реакциялардың қай түрінің өтетіндігінің ықтималдылығын бағалау үшін реакцияның эффектілік қимасының шамасы енгізіледі.
Реакцияның микроскопиялық қимасы σk - деп оған ұшып кірген нейтрон осы берілген реакцияны туғызатын, ядро айналасындағы көлденең қиманың эффектілік диаметрін айтады.
Қима ауданы неғұрлым үлкен болса, берілген реакцияның ықтималдылығы да үлкен.
Егер σk реакцияның макроскопиялық қимасын бірлік көлемдегі Nj ядролар санына көбейтсе, реакцияның Σ макроскопиялық қимасы алынады

Σk = σkNj

Реакцияның макроскопиялық қимасына (реакция ықтималдылығына) ядромен соқтығысу алдындағы нейтронның ие болатын энергиясы әсер етеді.
Ядромен соқтығысатын нейтрондар әртүрлі энергияға ие болады. Ядролық реакциялар физикасында энергияны өлшеу үшін мега-электрон-вольт [МэВ] 1 МэВ = 1.602 x 10-13 Дж (1 МэВ =1 000 000 эВ) өлшемі қолданылады.
Энергия шамасына байланысты нейтрондарды мынадай топтарға бөледі:
Жылулық- қозғалыс энергиясы ортаның жылулық қозғалыс энергиясына (Е 0.5 эВ) жуық.
Баяулатушы - энергиясы 0.5 эВ-тен 2000 эВ аралығында жатады.
Шапшаң - энергиясы 2000 эВ-тен артық.
Бөліну актісінінің басым көпшілігі шапшаң нейтрондар нәтижесінде өтетін реакторларды шапшаң нейтронды реакторлар деп атайды.
Бөліну актісінінің басым көпшілігі жылулық нейтрондар нәтижесінде өтетін реакторларды жылулық нейтронды реакторлар деп атайды.
Сондай-ақ, нейтрондардың спектріне байланысты аралық нейтронды және аралас спектрлі реакторлар деп бөледі.
Аралық нейтронды реакторларда тізбекті реакцияны ұстап тұру үшін энергиялары 0,025 1000 эВ нейтрондар қолданылады. Бұл реакторлардың актив зонасындағы бөлінетін заттардың концентрациясы сондай, шапшаң нейтрондар жұтылу алдында 1 1000 эВ энергияға дейін баяулайды. Мысалы, бериллий мен 235U - дің ядроларының қатынасы 150-ден 250 аралығында жатады.
Аралас спектрлі реакторларда оның әр бөлігіндегі нейтрондар спектрлерінің бір-бірінен айырмашылығы бар. Осындай реакторларда жылу бөлуші элементтер (ТВЭЛ) ішіндегі нейтрондар спектрі шапшаң нейтрондағы реакторға, ал жалпы нейтрондық өріс - жылулық нейтрондардағы реакторға сәйкес келеді. Осы реакторларда отынның регенерациясы шапшаң нейтрондарда өтеді, бұл ядролық отынның регенерация коэффициентін аттыруға мүмкіндік береді. Бұл конструкцияның кемшілігі - диаметрі үлкен (ондаған сантиметр) жылу бөлуші элементтерден жылу алудың қиыншылығында. Осы уақытта практикалық тұрғыдан іске асқан емес.

Жылулық және шапшаң нейтрондардағы тізбекті бөліну реакциялары

Жылулық нейтрондарда қармау қимасы өте үлкен және бір ядродан екіншіге өткенде қатты өзгереді. Бірқатар элементтердің ядроларында (мысалы, кадмий) бұл қималар 235U-ға қарағанда жүздеген есе тіпті одан да артық болады. Сондықтан қондырғылардың актив зонасында жылулық нейтрондар үшін бірқатар қоспаларға тазалықтарына қатысты өте жоғары талап қойылады.
Шапшаң нейтрондар үшін қармау қимасы кішкене және бір-бірінен көп айырмашылығы жоқ болғандықтан, жоғары жиілікке қатысты проблемалар туындамайды. Шапшаң нейтрондардың басқа да артықшылығы - қайталау коэффициентінің жоғарылығында.
Жылулық реакциялардың шапшаң реакциядан ерекше қасиеті мынада - актив зонада отын өте күшті араластырылған, яғни отынның бір ядросына бөлінуге қатыспайтын ядролардың көп мөлшері келеді. Мысалы, табиғи уранның жылулық реакциясында 235U отын ядросына 238U шикізатының 140 ядросы келеді, ал шапшаң реакцияда 235U ядросына келетін 238U ядросы бес-алтаудан артық болмайды. Отынның араластырылуы жылулық реакция кезінде шапшаңға қарағанда энергия көп мөлшерде бөлінеді. Сондықтан жылулық реакция кезінде актив зонадан жылуды бұру оңай, ол бұл реакцияны шапшаңға қарағанда үлкен қарқындылықпен жүргізуге мүмкіндік береді.
Тек бөлінетін изотоптың бір түрінен ғана тұратын біртекті ортада көбею коэффициенті η болуы керек еді. Бірақ, нақты жағдайларда, бөлінетін ядролармен қатар, басқа да бөлінбейтін ядролар жолығады. Осы бөтен ядролардың нейтрондарды қармап алуы нәтижесінде көбею коэффициентіне әсері болады. Осыдан kinfinity, k коэффициенттерін анықтайтын үшінші шама - бөлінбейтін ядроның біреуімен нейтронның қармауланбау ықтималдылығы. Нақты қондырғыларда бөтен қармау баяулатқыш ядроларында, әртүрлі конструкциялық элементтер ядроларында, сондай-ақ бөліну өнімдері мен қармау өнімдерінде өтеді.
Баяу нейтрондарда тізбекті реакцияны жүзеге асыру үшін актив зонаға арнайы заттар енгізеді - бөлу нейтрондарын жылулыққа айналдыратын баяулатқыштарды. Іс жүзінде баяу нейтрондардағы тізбекті реакция табиғи немесе уранның жеңіл байытылған 235U изотобында жүреді. Актив зонада 238U изотобының көп болуы баялау процесін қиындатады да, баяулатқыштың сапасына деген талаптарды күшейте түседі. Баяулатқышы бар актив зонадағы нейтрондардың бір буынының өмірін екіге бөлуге болады: жылулық энергияға дейін баулау және жұтылуға дейін жылулық жылдамдықтармен диффузиялану. Нейтрондардың негізгі бөлігі жұтылусыз-ақ баяулауы үшін мынадай шарт орындалуы қажет

σупрσзахв n,

мұндағы σупр, σзахв- энергиялары бойынша орташаланған серпімді және қармау қималары, n - жылулық энергияға жетуге қажет болатын нейтрондардың баяулатқыш ялроларымен соқтығысу саны. Бұл сан баяулатқыштың массалық саны артқан сайын тез артады. 238U үшін ол бірнеше мың ретке ие. Осы изотоп үшін σупрσзахв қатынасы шапшаң нейтрондар үшін 50-ден аспайды. Әсіресе нейтрондарды қармауға байланысты 1кэв-тен 1 эв-ке дейінгі резонанстық аралығы қауіпті. Бұл аймақта нейтрондардың 238U ядроларымен әсерлесуінің толық қимасының қарқынды резонансы өте көп болады (1-сурет). Төмен энергияларда радиациялық ендер нейтрондықтардан басым түседі. Сондықтан резонанстар аймағында σупрσзахв қатынасы бірден кіші. Бұл қайсы бір резонанс аймағына түскен нейтрон бірден жүз пайыздық ықтималдылықпен жұтылып кетедіндігін көрсетеді. Уран сияқты ауыр ядрода баяулау өте кішкене қадаммен өтетіндіктен, резонанстық аймақ арқылы өткенде баулаушы нейтрон міндетті түрде бір резонансқа соқтығысып жұтылады. Осыдан табиғи уранда бөтен қоспасыз тізбекті реакция жүргізу мүмкін еместігі шығады: шапшаң нейтрондарда реакция η-ң аздығынан жүрмейді, ал баяу нейтрондар пайда бола алмайды.
Нейтрондарды резонанстық қармауды болдырмау үшін баяулату үшін өте жеңіл ядроларды қолдану қажет, оларда баяулау өте үлкен қадамдармен жүреді, сондықтан нейтрондардың резонанстық аймақтан секіріп өту ықтималдылығы тез артады. Ең жақсы баяулатқыш-элементтерге сутегі, дейтерий, берилий, көміртегі жатады.

2-сурет. Баяулатқышы бар ортадағы тізбекті реакцияның сұлбасы
Практикада негізінен баяулатқыш ретінде ауыр су, берилий, берилий тотығы, графит, сондай-ақ кәдімгі су қолданылады. Кәдімгі су нейтрондарды ауыр судан кем баяулатпайды, бірақ оларды көп мөлшерде жұтады. Баяулатқыш өте жақсы тазартылуы қажет. Сондай-ақ, баяу реакция жүру үшін баяулатқыштар ураннан ондаған, тіпті жүздеген есе көп болуы қажет, тек осы жағдайда ғана нейтрондардың 238U ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жылдам, резонансты нейтрондардың ядромен жұмыс істеуі туралы
Нейтрондардың затпен әсерлесуі
Микроконтроллерлардың құрылымы және жұмыс істеуі
Консультанттың клиентпен жұмыс істеуі және қолданылатын техникалары
Резонансты кернеу түрлендіргіштері
ЖҚКЖ-ДЕГІ ЖАЛПЫ ЖҮЙЕНІҢ ЖҰМЫС ІСТЕУІ ЖӘНЕ МІНЕЗДЕМЕЛЕРІ
Үш фазалы асинхронды қозғалтқыштардың құрылысы мен жұмыс істеуі
5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі
Жылдам оқуға үйрету мүмкіндіктері
Жылдам қайнайтын жарма технологиясы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь