Мұхтар Әуезов

Шығармашылық өмірбаяны. XX ғасырдағы казақ әдебиетінің ең биік тұлғасы — Мұхтар Омарханұлы Әуезов. Ол — қазақ әдебиетіндегі алғашқы роман-эпопеяның авторы, шын мәніндегі тұңғыш драмалық шығарма жазушы, әлем әдебиетінің классикалык туындыларын қазак тілінде сөйлетуші. Бір сөзбен айтқанда, казақ әдебиетінің өркен-деуіне өлшеусіз үлес қосқан ұлы тұлға.
Мұхтар Әуезов 1897 жылы 28 қыркүйекте қазіргі Семей облысының Абай ауданында (бұрынғы Шыңғыс болысы) дүниеге келген. Оның атасы Әуез Абаймен замандас болған. Мұхтар атасы Әуездің тәрбиесінде өскен. Атасы Мұхтарға Абайдың колжазба өлеңдерін оқытып, жаттатып отырған. Бұл болашақ жазушының әдебиетке кұштарлығын оятқан.
Алдымен ауыл мектебінен окыған Мұхтар окуын Семейдегі мұсылман медресесінде жалғастырады. 1908 жылы он бір жасында Семейдегі 5 сыныптың орыс гимназиясына окуға түседі. Одан соң төрт жылдык мұғалімдер семинариясын бітіреді. Оқуды өте жақсы оқиды. Орыс, Батыс әдебиетін қызыға окып, өзі де әдеби шығармашылықка алғашқы талпыныстар жасайды.
М. Әуезовтің оқуын бітіріп, коғамдық-әлеуметтік өмірге қадам басуы, төңкерістер мен қоғамдық өзгерістер мерзіміне тұспа-түс келді. Бүл жылдарда ол мемлекеттік кызметке араласып, қоғамдық кайраткерліктің алғашқы тәжірибелерін жинактайды. Алдымен Семей губерниялык аткару комитетінде, кейіннен Орынбордағы Қазакстан Орталық аткару комитетінде әр түрлі кызметтер аткарады. Алған бішмінің үлкен өзгерістерді басьшан кепгіріп жатқан коғамда аздык етерін үғынған талапты жас білім арттыруға шешім қабылдайды. Сөйтіп, 1922 жылы Ташкент мемлекеттік уни-верситетінде тьщдаушы болады. 1923 жылы Санкт-Петер-бург
        
        МҰХТАР ӘУЕЗОВ
(1897—1961)
Шығармашылық өмірбаяны. XX ғасырдағы казақ әдебиетінің ең биік
тұлғасы — Мұхтар Омарханұлы Әуезов. Ол — қазақ әдебиетіндегі
алғашқы роман-эпопеяның авторы, шын ... ... ... ... әлем ... ... туындыларын қазак
тілінде сөйлетуші. Бір сөзбен айтқанда, казақ әдебиетінің
өркен-деуіне өлшеусіз үлес қосқан ұлы ... ... 1897 жылы 28 ... ... ... ... ауданында (бұрынғы Шыңғыс болысы) дүниеге келген. Оның
атасы Әуез Абаймен замандас болған. Мұхтар атасы Әуездің
тәрбиесінде өскен. Атасы Мұхтарға Абайдың ... ... ... ... Бұл болашақ
жазушының әдебиетке кұштарлығын оятқан.
Алдымен ауыл мектебінен ... ... ... ... ... ... 1908 жылы он бір жасында Семейдегі
5 сыныптың орыс гимназиясына окуға түседі. Одан соң төрт ... ... ... ... өте ... ... Орыс,
Батыс әдебиетін қызыға окып, өзі де әдеби шығармашылықка
алғашқы талпыныстар жасайды.
М. Әуезовтің оқуын бітіріп, коғамдық-әлеуметтік өмірге қадам
басуы, төңкерістер мен ... ... ... ... Бүл жылдарда ол мемлекеттік кызметке
араласып, қоғамдық кайраткерліктің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Қазакстан Орталық аткару комитетінде әр
түрлі кызметтер аткарады. Алған бішмінің үлкен өзгерістерді
басьшан кепгіріп жатқан коғамда аздык етерін үғынған талапты
жас білім арттыруға ... ... ... 1922 жылы ... ... ... болады. 1923 жылы
Санкт-Петер-бург университетіне ауысып, оның филология
факультетін 1928 жылы бітіріл шығады. Одан соң 1930 жылы
Ташкент-тегі Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... көлемді көркем шығармасы— 1917 жылы
жазылған "Еңлік—Кебек?пьесасы. Шәкәрімнің осы аттас поэмасы
негізінде жазылған бұл туынды кейін біраз түзетіліп, ңазақ
драматургиясының классикасына айналды. ... ... ... ... ... түспей
келеді.
Жиырмасыншы жылдары ол көптеген макалалар жазып, әңгіме және
драмалық шығармаларымен таныла ... Оның ... озық ... ... ... куні" әңгімесі, "Қараш-қараш оқигасы"
повесі осы жылдары жеке кітап болып басылып шықты. "Еңлік —
Кебек" пьесасынан ... ...... ... тәрізді
драмалық шығармалары театр репертуарынан тұрақты орын алды.
Отызыншы жылдардан бастап, М.Әуезов бірыңғай кәсіби
жазушылықпен айналысып, шығармашылың еңбекке
түбегейлі бет бұрды. Ел ... жер ... ел ... ... катысты кептеген зерттеулер жүргізіп, оны өзінің
жазушылык еңбегіне шығармашылықпен пайдаланды. Орыс және Батыс
классикалық ... ... ... ... ... ... жанры үшін
жемісті жылдар болды. Олардың ішінде "Қарагөз", "Тунгі
сарын", "Айман — Шолпан", "Тартпыс", "Тас-тулек",
"Қобыланды" сынды озык драматургиялық ... ... ... ... ... жетудің негізі, жазушының әлем
драматургиясын жетік білуінен еді. Ол аударған
В.Шекспирдің "Отеллосы" мен Асауға тұсауы",
НГогольдің "Ревизоры", т. б. ең ... ... ... Олар өз ... ... ... ... зор әсерін тигізді.
1936 жылы "Ңазақ әдебиеті" газетінде "Татьянаның сахарадағы өні"
атты әңгімесін жариялаудан ... ... ... ... ... Алдымен "Абай" пьесасы жазылды. Онан соң 15
жыл жазған 4 кітаптан түратын әлемге өйгілі "Абай жолы"
дүниеге келді. "Абай ... әлем ... ... аударылып, жоғары баға алды. М.Әуезовке бүл
роман-эпопеясы үшін сол кездегі ең жоғарғы Мемлекеттік
сыйлық берілді. Бүл төрт ... ... ... ... жүзі ... ұлкен жеңісі еді.
М.Әуезов жазушылыкпен бірге ұстаз әрі ғалым ретінде жас
ұрпақты төрбиелеуге кеп ... ... ... ... Ңазак, мемлекеттік үлттық университетінде профессор
болып үстаздык кызмет ... Ауыз ... ... ... ғылыми маңызы жоғары көптеген еңбектер
жазды. М. Әуезов 1961 жылы кайтыс болды.
Проза жанрындағы ... ... ... ... әңгімесі
— "Қоргансыздың күні" көркем прозадағы ізденісінің басы. ... ... ... ... ... селт ... мен өсерлі образдар бар. Кейіпкерлершің ішкі
әлеміне терең ... жан ... ... ... ... кұбылыстарын адам сезімімен астастыра суреттеудегі
нәзік лиризм М.Әуезов прозасының табиғатына тән нәрсе. Заманның
кұрбанына айналған қорғансыздар тағдыры жазушының жүрегін ерте
бастан-ак толғандырған.
"Қорғансыздың күні" ... ... Акан ... пен ... ... ... ... өрең керіп отырған
жетім-жесірге көрсеткен корлығы суреттеледі. Уыз жас,
жетім кыз Ғазизаға жасаған хайуанға төн ... ... ... шындығы ретінде әшкереленеді. Жазушының
терең сезімінен туған гуманистік идеясы жаны таза
Ғазизаның нәзіктігі, қайсар өженің өр бейнесі арқылы
көрініс беріп, көркемдік шешімін табады. Бүл ... ... ... ... ... ... күрбанына айналған корғансыздар тақырыбы оның
өзге де шығармаларына ... ... ... ... ... көлеңкесі", "Жетім", "Кім кінәлі?", т.б.
әңгімелеріндегі корғансыз жандар тағдыры, олардың
әлсіз күресі әлеуметтік өмірдің сан кырлы сипатын айқын
көрсету аркылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ішкі
әлемін, мінез-құлқын, психологиясын ашып көрсету аркылы
көркем бейнелей білді.
20—30-жылдары М.Әуезов көркем прозаның көлемді жанрларында біраз
ізденістер жасады. Олар — ... ... ... ... заман" повестері.
Бұл шығармаларда әлеуметтік такырыптың салмағы арта түседі.
"Қараш-караш оқиғасындағы" ... ... ... мінезі жиырмасыншы жылғы әңгімелердегі
кейіпкерлерден мүлде бөлек. Бұрынғылар тағдырдың
салғанына көнген жандар ... ...... Оның мінезі—тағдырдың қиындығына карсы шыккан күрес
кезінде калыптасады.
Сәт, Сәлмен ... ... ... ... Жарасбай байдан пана
таппак болған Бақтығұл ез қателігін кейін ... ... бөрі бір ... ... ... еді. ... — өз малының, өз жанының қамы. Өзге
дүние өртеніп кетсе де, оларға бөрібір. Өзгеге жанашырлык
көрсету — олар үшін жат ... ... ... ... ... ... ... Бактығұл өзін
барымташысы қылып үстаған иесінің саткын-дығын көріп, оның
шын бейнесін таниды. ... ... ... атып ... ... Оны бүл ... итермелеген — ашуыза, кек. Бұл
жай ғана жауыздыкка жауыздыңпен жауап беру емес, ... ... ... соны ... ... Ол —
жеке бастың күнын жоқтаған жалкылық күрес. Бірак ертеңгі
жалпылық күрестің бастау көзі. Күрес жалғасының белгісі —
Бактығүлмен түрмеде ... ... ... баласы Сейіт.
Жазушы мүны былай білдіреді: "Окуға үғымды, ... ... қара бала ... заманның белгісіз бір
жарығына осы абақты ішінде сенген көңілмен күн санап ержетіп
келе жатты".
М.Әуезовтің болған оқиға негізінде жазылған "Қараш-қараш
оқиғасы" шығармасы—өмір ... ... ... ... ... ... ... "Қилы заман"
повесінде 1916 жылғы үлт-азаттық көтеріліс тақырып етіп
алынған. Онда Жетісу еңіршде өткен 1916 жылғы халық
кетерілісі ... ... ... келемі шағьш "Көксерегі' повесін жазды.
Символдық мәні бар бүл повесть адаммен табиғат арасындағы
байланысты көрсетуді мақсат етеді. Мұнда адамдар табиғатқа
қатыгездік жасайды. ... ... ... ... ... оны ... деген бала үлкен мейіріммен
күтеді. Бірақ күшік есейген соң, далаға қашып кетеді. Ол
басқа ... ... ... ... ... ... ... Қүрмашқа шабады. Қатыгездікке қатыгездікпен
жауап береді. Мүнда Дж.Лондонның "Ақ азу" атты шығармасының
сарыны бар. Бірақ "Көксерек" — таза ... ... ... Және ол аса ірі ... ... ... бейнеленген.
Мұхтар Әуезов 30—40-жылдары бір топ әңгімелер жазды. Олар
"Іздер", "Білекке—білетс", "Шатқалаң", ... ... ... ... аркау болған — жаңа емірге
бейімделген ауыл түрмысы, колхоз кұрылысы, ондағы
еңбек адамдары мен ... ... ... ... ... ... ... көрішстерді пайдаланып,
адамдар психологиясын суреттеу аркылы нанымды көрсетіп,
шынайы суреттеген.
М. Әуезов — қазақ драматургиясының негізін қалаушы. М.Әуезов
барлығы 32 ... ... ... "Бәйбіше— тоқал", "Қарагөз",
"Еңлік—Кебек", т.б. "Бәйбіше — тоқал" драмасы ескілік калдығы:
көп әйел алушылық кесірінен өріс алған кайшылықты көрсетеді.
Драматургтің "Қарагөз" трагедиясына ескі ... ... ... ... ... ... ... өнер адамьшың
еркіндік үшін заманның әділетсіздігшен арпалысы
көрсетілген. Пьесада сүйгеніне қосыла алмай, ауруға
шалдыққан Қарагөз, өнеріне өріс таппай, сүйгенінен айырылған
Сырым трагедиясы ... ... ... ... алмайды.
Жазушының көркем тілі мен жан тербетер нөзік лиризмі
пьесаның ен ... ... ... береді.
М.Әуезовтің драматург ретіндегі дарынын таныткан да, оның
классикалык дүниесі ... ... ... ... да — ... ... — Кебек" — қазак
драматургиясының маңдай алды туындысы.
"Еңлік — Кебек" Семей ... ... XVIII ... ... ... окиға негізінде жазылған. Кезінде осы бір канды
оқиғаны Абай кайта-кайта еске алып, ... ... ... беріп, поэма жаздырғаны белгілі. Шәкәрімнщ жазған
мерзімінен бір ғасырдан соң, бүл ... ... ... ... ... ... пен ... бір-бірін сүйеді. Бірақ Еңлікті бүрын басқа
біреуге атастырып койған. Екі жас Шыңғыстауға қашып,
паналайды. Ру ... ... ... тауып, екі жасты ат
күйрығына байлап өлтіреді. Артында кішкене сөби калады. Бүл —
тарихи шындық. ... осы ... ... ... ... сүйген екі жастың еркіндік іс-әрекетін
жактырмаған екі рудың билеушілері олардың тағдырына сот
(дау) үйымдастырады. Билер ата салтты бүзған екі жасты өлім
жазасына кеседі. ... ... ... ... ... жаңа ... колданған. Автордың көркемдік қиялынан
туған кейшкерлер — сұлу қызға ессіз ғашық аңғал батыр Есен,
Еңлік тілектесі — ... бала ... т.б. ... ... ... ... ... образдар. Бірі — елдің ер Кебекке және
арнамысын ... ... ... ... ... енді
бірі — оларға деген қарсылығы аркылы өздерін-өздері айқьшдап
отырады. Пьеса М.Әуезов шығармашыл^іғының үздік табысы болып
табылады.
"Абай жолы" — ұлы шығарма. ... ... ... — өлемдік сөз өнеріне қосылған асыл
мұра. Өзінің шығармашыльщ ғүмырының ширек ғасырын арнаған бүл
үлы туындысын жазушы кеп ізденіс, ... ... ... ... ... ... ... Абайға бүкіл
ғүмырын арнады десе болғандай. Қазақтың үлы ғалымы ... ... ... ... ... ... ... жасап шықты".
Роман-эпопея Абай жайлы болғанымен, ол бүкіл казақ коғамының
жарты ғасырлық даму жолымен бірлікте ... ... ... ... өр тарауы Абай өмірінің өр кезеңін
суреттейді. Жас Абай, акын ... аға ... дана Абай ... Абай образы осылай өрбиді. Бірінші кітап бала Абай, жас
Абайдың адамдьщ, адамгершілік, ақындьщ негізінің қалануын
ашады. Ол — өскен орта, үлттық төрбие, ... ... ... ... ... Елге билігін
жүзеге асыруда қатыгез өке катаддығьш өз жүрегінен
алыстатуы, әже мен ана мейірімінің шуағы, Тоғжан
сезімінің ... ... дәру ... ...... келіп, Абайды азамат, акын ретінде калыптасуға алып
келеді.
Екінші кітапта біз ақын Абайды, бүкіл поәзиясынан ... ... ... ... ... ... ... айрықша өсер
еткен — өз халқын терең тануы жөне өзге жүртта бар озық ... Үлы ақын ... ... жөне ағартушылык
идеяларын халқына өнеге етіп шашады.
Романда Абайдьщ осы өнегесінің арналары: ұлттық сөз өнерінің
кайнар-бүлағы мен ... ... ... оң өсерінің
табиғаты терең ашылады. Сонымен бірге романда Абайдың
Шығыс әдебиетінен де нәр алғаны оны ... ... ... үш ... ... шындықка шьщ-далған Абайдың
өділет пен ізгілік жолындағы күрес-тартыста сенері екі-ак
нәрсе — күш берер қуаты — поэзия, сенер үміті — ... ... ... ... ... ... алға қойған ұлы мүратына кедергі келтірмек болған
дұшпандарымен күрескен кайраткер, ақьш, дана Абайды
танимыз. Абай — дәуір түлғасы, оның өмір ... XIX ... ... ... ... ... тыныс-тіршілігі үлы данышпанның өмірімен өзектес алып
көрсетіледі. Оның танымы, терең ой-пікірі, үлтын өрге сүйреген
сана-сезімі, көңіл күйі дөуір ... ... ... сан алуан образдардың бай галереясы жасалған.
Қазақ қоғамының XIX ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген
түрлі өлеуметтік топтардан ... ... ... мен түрлі
характерлер бар мүнда.
Романның басты кейшкері, орталық түлға — үлы Абай. Абай ... ... ... ... қала ... ... да, Абай өмір сүрген қоғамның да өсу, даму
жолдары. Ойшыл акынның ой-сана өрісінің өсу жолы, прогресшіл
идеяларға қарсы топтың қүлдырау жолы. Ол ... ... ... кейіпкердің жан дүниесіне, ішкі сезім иірімдеріне,
мінез-құлық астарына бойлау аркылы суреттеліп, акынның
көркем ... ... Ақын ... да, ... ішкі ... көңіл күйі, шабытты шақтағы
тебіренісі романда кеңірек көрініс табады.
Абай танымы — өзгеше таным. Ол айналадағы қоғамдык өмірге,
қүбылмалы өмір ... ... ... ... ... таниды. Сондықтан да ол кашанда хальщпен
бірге. Үлтының бүкіл қайғы-мүңы мен ... Абай ... ... ... жай — ... ... қүтқару
жолы. Абайдың танымы осыдан бастау алады.
Шығарманың көп бөлігінде Абайдың акьш больш калып-тасуы
суреттеледі. Абай ақындығының өнеге ... қос ... сөз ... ... ... ... ... терең
ашылады. Романда Абайдың акындығы мен сазгерлігі,
азаматтығы мен күрескер қайраткерлігі біртүтас
сомдалған. Абай ... дем ... ... — ақындық,
сенер үміті— халык.
Халықтың Абайға деген сүйіспеншілігі нақты көрсетіледі. Оның
досы Ербол, карт Дәркембай, ежет Базаралы — Абай қадір
тұтқан халық өкілі. Олар Абай ... әр ... ...... ... өскен досы, ақылшысы,
сырласы. "Мүңдасарға бұл казактан жан таппаған" Абайдың
карапайым халықтан тапкан данагөйі — Дәркембай. ... ... ... ... ... ... азаматтығының куөсі. Базаралы Абай үшін
халқының күресшіл рухының бастау-шысындай.
Абайдың ел азаматына еткен ьщпалы. Базаралы сиякты жандарға
әсері аркылы аньщталады. Дала ... ... ... ... ... ... ... — Абай. Сол аркылы Абайдың даналық
қыры ашыла түседі.
Романда кездесетін өзге де ... мен ... ... ... ... Ол туралы Ғабит Мүсірепов былай
дейді: "Сүйіндік — жалтақ, Байдалы ... ... ... ... ... Қаратай — жеңген топтың қасында. Майбасар,
Жүмағүл, Тәкежан, Ңамысбайлар — ... ... ... ... ... ... Зере — ел анасы,
Үлжан — соның жалғасы. Бүлардың ... ... ... ... — сонша сүм, сонша аруақты, сонша бір ... ...... ескі ойы ... Абай елдің алысты
болжай алған, ілгері сүйреген ойы". Бүны өте дәл
айтылған, әр кеюлкердің кысқа сипаттамасы деуге болады.
Романдағы аса күрделі шебер ... ...... ... — өмір ... мол, дала ... әдіс-айласын терең
меңгерген, билік тізгінін қолдан шығармау үшін нендей
қатыгездікке болса да бара алатын, ... де ... ... тағдыр соққысын тайсалмай карсы алатын батыл да
батыр ... ... өтіп бара ... ... ... түра, ашына айқасқа шығады. "Елді Қүнанбайша билейсің"
деп, билікті Абайға үстатпак ниеті — ... ... ... адам ... ... жолының жеңілуі — Абай жолының болаша-ғын көрсетеді.
Романда Қүнанбайдың күлдырау, Абайдың өрлеу жолы тольщ
ашылған. Мүны ... ... дәл ... ... ... "Қайтканда", "Қат-кабатта", "Шытырманда", "Бел-белесте",
"Өрде", "Қияда" деген әр белімнің аттарын бір-біріне жалғап,
бір саты етсең, өрге ... келе ... ... ... ... аяғынан басына қарай окысаң, бүл жоғарыдан ылдилап келе
жаткан Қүнанбайдьщ жолы больш шығады. Сонда ... жолы ... ... "шытырманда", "бел-белесте",
"өрде, кияда" болып шығады да, Қүнанбайдың жолы—"қияда",
"өрде", "бел-белесте", "шытьфманда", "қат-кабатта",
"кайтқанда" болады. Бірі — ... бірі — ... ... үшіншіден, бүл — Қүнанбай тобының да, Абай
тобының да жолы".
Роман-эпопея — өз бойына роман жанрының барлық ... өте ... ... ... психологиялық,
әлеуметтік, философияльщ, т.б. роман жанрының белгілері
көрініс тапкан. Роман кейіпкерлері — көп кырлы. Суреті —
кең көлемді.
Романның тілі де аса бай. ... ... ... ... ... бай ... материалды қолданыска
енгізген. Ағып түрған шешендік те, жоғары пафостағы
өрт-жалын монолог та, үстайтын жерін аңдып баккан ... та ... ... ... өр ... өзіндік сөйлеу менері, сөз саптасы
ерекшеленіп-ак түрады. Қүнанбай тобының сөзі — бейім, сан
ғасыр қалыптасқан үлгідегі сөз. Ал ... ... ... ... жалынды лепке, жоға ры мәдениетке толы сөйлеу
мөнері өзгеше. Бүл — Абай мектебінен нөр ... ... ... ... ... күйімен астаскан табиғаттың естен кетпес
керемет те өсем суреті молынан орын алған. Бүл жазушының
суреткерлік шеберлігінің қүдіретінен жаралған ... ... ...... ... ғана ... өдебиеттің де үздік туындысы. Ол кашанда, қай
кезенде болын классикалык шығарма болып қалады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Авторлық стиль және мұхтар әуезовтың көркем аудармалары41 бет
Мұхтар Әуезов - Әлемге әйгілі тұлға3 бет
Мұхтар Әуезов атындағы педагогикалық колледж-нің негізгі құралдар есебі27 бет
Мұхтар Әуезов және Абай жолы21 бет
Мұхтар Әуезов көрнекті совет жазушысы8 бет
Мұхтар Әуезов туындылары10 бет
Мұхтар әуезов шығармаларындағы қорғансыздар бейнесі47 бет
Мұхтар Әуезов шығармаларындағы ұлттық тәрбие мәселесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь