Қажетті қорғану

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

1. Қажетті қорғану 6
2. Аса (мәжбүрлі) қажеттілік 26
3. Жедел.іздестіру шараларын жүзеге асыру 29
4. Қылмыс жасаған адамды ұстағанда зиян келтіру 31
5. Орынды тәуекел 35
6. Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу 39
7. Бұйрықты немесе өкімді орындау 41

ҚОРЫТЫНДЫ 43

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 45

ҚОСЫМША А 47
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы, Алматы: Жеті Жарғы; 2004 жыл.
2 Табанов С.А, Оразова А.Ә Күрделі заманның өтпелі кезеңдеріндегі қазақ өоғамы Ата Заңдарының (Конституцияларының) тарихи-құқықтық сабақтастығы, Алматы: Жеті Жарғы, 2005 жыл.
3 Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, Алматы: Жеті Жарғы, 2001 жыл.
4 Заң және Заман журналы 2004-2005 ж.ж.
5 Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері. (Ғ. Сапарғалиев 2003ж)
6 Мемлекеттік қызмет. (Е. Баянов 2005ж)
7 Мемлекеттік қызмет (М.Туяков 2003ж)
8 Парасат журналы 2004-2005 ж.ж.
9 Қазақстан Республикасының Конституциясы
10 Жоламан К.Д. Азаматтық қоғам және мемлекет Ж. Құқық және мемлекет, 1999 ж.
11 Бейсенова А., Біржанова К., Қазақстан Республикасы мемлекет және құқық негіздерін оқып үйренушілерге көмек. Алматы: «Жеті жарғы», 1996 ж.
12 Жамбылов Д., Саясаттану. Оқу құралы, Алматы, 1996.
13 Нысанбаев Ә., Қазақстан. Демократия. Рухани жаңару. – Казахстан. Демократия. Духовное обновление., Алматы, 1999 ж.
14 Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу құралы; Алматы; Жеті жарғы, 1997 ж.
15 Сапаргалиев Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы: «Жеті жарғы», 1996 ж.
16 Журнал «Саясат», «Чиновничество в постсоциалистическом обществе: опыт предварительного анализа» Хайруллаева М., Тулегулова А., N6, 1997.
17 Жоламан К.Д. Құқықтық мемлекет, оның түсінігі мен мазмұны. Ж. Құқық және мемлекет РК, 2000.
18 Жоламанов Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәуекелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы, Алматы, 1999 ж.
19 Теория госудрства и права в схемах и определениях. В.К.Бабаев, В.М.Баранов, В.А.Толстик, Москва, 1998 г.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 жылы 30 тамыз (кейінгі өзгертулер мен толықтырулар)
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі, 1997 жылы 16 шілде (кейінгі өзгертулер мен толықтырулар)
3. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Оқулық. - Өнд. толықт., 4-бас. – Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 360 бет.
4. Әбілезов Е.Т. Қазақстанның қылмыстық құқығы. Жалпы бөлім. – Алматы: ЖШС «Издательство Норма – К», 2004. – 216 бет.
5. Поленов Г.Ф. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть: учебное пособие, Алматы: «Әделет пресс», 1997.
6. Қайыржанов Е.П. Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть). Алматы, 1998.
7. Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. М.1957.
8. «Заң және жаман» қоғамдық-саяси, ғылыми-құқықтық журнал
9. «Заңгер» ҚР-ның құқық жаршысы
10. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
11. Сапаргалиев Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы: «Жеті жарғы»,
1996 ж.
12. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве, М., 1963.
13. Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан //Под. ред. И.И.Рогова, С.М.Рахметова. – Алматы: Баспа, 1999. – 808 с.
14. Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотының бюллетені. № 12, 2007.
15. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. – Алматы: «Жеті Жарғы», 1998. – 228 с.
16. Қазақстан Республикасы Жоғары сотының бюллетені. № 6, 1999.
17. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы: Жеті жарғы, 1999.
18. Парасат журналы 2004-2005 ж.ж.
19. Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть: Курс лекций. М., 1996.
20. Булгаков Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу құралы; Алматы; Заң әдебиеті, 2004 ж.
21. Жамбылов Д. Саясаттану. Оқулық; Алматы; Жеті жарғы, 2003 ж.
22. Нысанбаев Ә., Қазақстан. Демократия. Рухани жаңару. – Казахстан. Демократия. Духовное обновление., Алматы, 1999 ж.
23. Журнал «Саясат», «Чиновничество в постсоциалистическом обществе: опыт предварительного анализа» Хайруллаева М., Тулегулова А., N6, 1997.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3
1. Қажетті қорғану 6
2. Аса ... ... ... ... ... ... ... Қылмыс жасаған адамды ұстағанда зиян келтіру ... ... ... ... немесе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... А ... ... ... ... Қазіргі заманда барлық елдерде
адамдардың өмірін, тыныштығын мемлекет тарапынан ... ... ... ... алуы – ... мәселелердің бірі болып болып
отыр. Барлығына мәлім Қазақстан Республикасының ... ... ... қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Ешкімді азаптауға,
оған зорлық ... ... ... ... немесе адамның қадір-
қасиетін ... ... ... және жазалауға болмайды” - деп
бекітілген. Барша мемлекетте адам және оның ... ... ... ... да болмасын мемлекеттің қоғамдық өмірінде құқық бұзушылықтар
кездесіп жатады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев елдің ... ... ... ... ... болып жатқан құқық бұзушылықтың саны сиресін деп шаралар қолдануда.
Қоғамдық тыныштықты орнату мақсатында 2004 жылы 4 ... ... ... тәртіпті қамтамасыз етуге азаматтардың қатысуы”
туралы заңына қол қойды. Ол қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ... ... ... ... ... туындайтын қоғамдық қатынастарды реттейді.
Егер қоғамдық ... ... ... ... ат ... болса,
қылмыстардың саны да азайар еді. Бір ... ... ... ... ... ... ... менің ойымша, құқық қорғау мен
мемлекеттік органдардың және жұртшылықтың үйлестірілген ... ... ... ... жасалған қылмыстық ... ... ... мәні зор. Бұл жұмыс өте көлемді, бірақ
маңызды. Өйткені, бір ... қате ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан біз осы курстық жұмыста іс-әрекеттің қылмыс
екендігін жоятын мән-жайлар ... баян ... ... өзектілігі. Курстық жұмыс барысында іс-әрекеттің
қылмыс екендігін жоятын мән-жайлардың ұғымын, оның қажетті ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру,
орынды тәуекел ету, күштеп немесе ... ... ... ... орындау сияқты түрлеріне ... ... ... негізгі
айырмашылықтары мен негізгі ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі іс-әрекеттің
қылмыстылығын жоятын мән-жайлардың және олардың негіздері ... ... ... ... ... ... мен ... Курсттық жұмыстың негізгі
мақсаты мен міндеті – іс-әрекеттің қылмыс ... ... ... ... ... ... беру мүмкіндігі.
Зерттеу жұмысының нысаны. Іс-әрекеттің қылмыстылығын ... ... ... ... оның ... байланыстылығын
көрсету, бағалау.
Зерттеу жұмысының пәні. Курсттық жұмыстың негізгі көтерген мәселесі
–іс-әрекеттің қылмыс екенін жоятын мән-жайларды жан-жақты ашу, ... ... ... және ... ... ... жұмыс
жазу барысында негізінде Ағыбаев А.Н., Әбілезов Е.Т., Жүнісов Қ.Т. сияқты
авторлардың «Қылмыстық құқық. Жалпы ... ... ... ... «Тура
би», «Заң және заман», «Заңгер» сияқты ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдері. Курсттық жұмыс жазу барысында
негізгі жалпылау, ... ... ... ... ... ... ... жаңалығы мен нәтижелері. Бұл курсттық
жұмыстың басқа ... ... ... ... екенін жоятын
мән-жайлар жөнінде толық ... ... ... ... ... ... отырып, іс-әрекеттің қылмыстылығын жоятын жайлардың не
екендігін, оның қандай түрлері, қандай элементтерден тұратындығы ... ... және ... ... ... ... ... жете
түсінуге болады.
Зерттеу жұмысының теориялық және практикалық мәнділігі. Бұл ... ... ... ... ... жоятын мән-жайлар туралы
мәселеден жоғары оқу орын ... ... ... пәні ... ... ... ... Сонымен бірге мұндағы көтерілген бірсыпыра
тыңи жаңалықтар Мемлекет және құқық ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты болғандықтан студенттерге
жаңа ғылыми жобаларда тәжірибе ретінде қолданылуға болады.
1 ҚАЖЕТТІ ҚОРҒАНУ
Еліміздің қылмыстық-құқық теориясында ғылыми доктринада, ... ... ... ... топ ... ... Қазақстан қылмыстық
заңдылықтар атқаруында ұзақ уақыт бойы қажетті ... мен ... ... ... екі ғана ... іске асырылды.
1997 жылдың 16-шілдесінде қабылданған Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінде тұңғыш рет ... ... мен аса ... ... ... ... да ... іс-әрекетті жоятын мән-жайлардың
белгілерін қарастыратын болды. Яғни олар, қылмыскерді ... ... ... ... тәуекел, күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу, бұйрықты
немесе өкімді орындау. Сол ... 2001 ... ... ... № 163 ... ... кодекс 34-1 Жедел іздестіру
шараларын жүзеге асыру атты ... ... ... бап, ... ... жоятын мән-жайлардың қатарын кеңейте түсті. Қылмыстық іс-әрекетті
жоятын мән-жайлардың орын алуы ... ... ... ... ... ... ... қол сұғушылық жасаған адамды
ұстау кезінде зиян келтіру, аса қажеттілік және орынды ... ... ... ... пайдалы болып келеді [36, 96 б]. Барлық осы
белгілер бойынша, ... ... ... ... бір зиян ... жеке басының құқықтарын қорғау, мемлекет пен қоғам ... ... ... мақсатқа жету үшін қажеттілік тудыратын мән-жайлар
болып табылады. Қажетті қорғануды тереңірек қарастыратын болсақ, ... ... заң ... ... оның ... ... қорғайды.
Сонымен қатар қоғам мен мемлекеттің қоғамға қауіпті қол ... ... ... зиян ... ... ... Тағы бір айта кететін мәселе
қажетті қорғанудың негізгі мақсаты ... ... ... мүдделерді
қорғау болып табылады. Ал қажетті қорғану кезінде қол сұғушының өзіне зиян
келтірілсе ол қажетті сипат алады. ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Қажетті қорғанудың
объектісі ретінде жеке тұлға оның құқықтары мен заңды ... ... мен ... бола ... Қажетті қорғану барысында адамның өмірі мен
денсаулығы, жыныстық еркіндігі ... ... қол ... ... Сондай-ақ қажетті қорғану тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... орындарға балағат сөздер жазылған
үнтаспалар немесе плакаттарды ілуге қарсы ... ... ... ... ... ... балағат сөзге қажетті қорғану қолданылмайды. Қажетті
қорғану ... ... ... ... ... Бұл ... ... азамат қолдана алады. Барлығына мәлім қажетті қорғану барысында
жәбірленушіге оның ... ... ... тұрады, сондықтан мемлекет тарапынан
жәбірленушіге қалай, қандай ... ... ... ... міндетті тәртіп
бекітілмеген. Мұнымен қатар, егер келтірілген зиян өзінің ... ... ... ... кодекстің Ерекше бөлімінде көрсетілген
әрекеттердің құрамына сай келсе, ... ... ... ... мән-жайлар қатарына жатқызылады.
Қоғамға қауіпті қол сұғушылықтан құтылу мүмкіндігі болса да, ... ... я ... ... тұлғаларға көмек сұрауына
байланыссыз, әрбір адамның қажеттті қорғану құқығы ... ... ... ... ... және ... әдістердің бірі
болып отыр [17, 142 б]. Қажетті ... ... ... ... отырып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ретінде, қылмыстың болдырмауын ... ... ... ... ... ... – әрбір адамның заңды және заңмен ... ... ... ... ... ... жасауды тыюдың, оған тойтарыс
берудің белсенді нысаны болып саналады. Заң ... ... ... ... немесе өзге де даярлығын, қызмет жағдайына қарамастан ... ... ... ... ... құқылы. Заңда лауазым адамдары
немесе басқадай құқық қорғау органдары үшін ... ... ... ... ... Көптеген азаматтар үшін қажетті қорғануды
қолдану олардың жеке құқығы болып табылады. Қажетті ... ... ... ... келтіріледі. Қажетті қорғану барысында зиян әртүрлі, мысалы
денсаулыққа әртүрлі санаттағы зиян ... ... ... бас бостандығынан
айыру, т.б тәсілдер арқылы келтіріледі. Әлеуметтік зерттеулер қорытындысы
бойынша қажетті қорғану ... қол ... ... 620 жағдайда
зуыр зиян келтіріледі. Қажетті қорғану кезіндегі қол сұғушыға келтірілген
зиян, жәбірленушіге келтірілетін зияннан ... ... ... Мысалы,
әйел адамды зорламақ болған тұлғаның өмірін қию ... ... ... ... ... ... Қажетті қорғану барысында мемлекет
жәбірленушіге ... ... ... ... ... ... деген
ережелерді бекітпеген. Кейбір жағдайларда ... ... ... мен ... елеулі қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен қатар ... қол ... ... ... ... зиян ... ол заңды болып есептеледі [6, 57 б]. Мысалы: Таласов және ... ... ... ... ... есеп айырысу мақсатымен жақындады.
Таласов және Икласов есікті бұзып кіріп Каримов ұйықтап жатқан ... ... ... де ... ... жыға бастады, сол ... ... ... ... қаруды алып Таласовқа ... оның ... ... ... Каримовтың қаруды қолдану заңды болып ... ... ... ... ... ... қорғануды өзі таңдайды. Қажетті
қорғануға байланысты басқа да ... ... ... ... ... ... таныстарымен Смагулов және Абдраимов деген азаматтармен
мотоциклмен су басына шомылуға ... ... ... кейін бұлар шөп
шабылып жатқанын көріп, бір-бір құшақ шөп ... ... ... ... ... ... ... шалғымен Смагуловқа соққы бермек болып
соған қарай жөнеледі, бірақ Смагулов қашып кетіп, енді Исмаилов Абдраимовты
шалғымен соққыға жықпақ ... ал ... ... тез ... ... ... ... жүргенде берілген ПМ 9 маркалы пистолетін алып шығып,
атамын деп ескертті, бірақ бұған қарамастан ... ... ... енді тағы ... ... деп ... Абдраимов қорғану
барысында пистолетпен Исмаиловтың денсаулығығна ауыр дене ... ... ... қол сұғушыға тән белгілер де, қорғануға тән ... де ... бұл ... ... ... ... ... барысында
істелген деп есептеледі. Себебі Исмаиловтың әрекеті қоғамға ... ... ... ... ... ... жоқ. Тәжірибеде басқа да
жағдайлар кездеседі мысалы: тұлғаға қауіп төне тұра, ол ... ... қол ... есеп ... ... ... оның өміріне және
денсаулығына қарсы қол сұғады. Бұл жағдайды тек қажетті қорғану ... ... ... ... ... ... ... негізгі
шарттары бар. Ең алдымен қиянат қоғамға қауіпті болуы керек, яғни қиянат
арқылы заң қорғайтын ... ... зиян ... немесе келтіру
қаупін тудыратын жағдайда қажетті қорғануды қолдануға болады.
Әсіресе адамның өміріне, денсаулыққа, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде көп
кездестіруге болады. Қоғамға ... қол ... ... ... ... болуы тиіс емес. Бірақ ол шынымен де ... ... ... Қол сұғудың кейбір субъективті негіздеріне орай олардың қылмыс ... ... да ... ... ... ауруға ұшыраған адамның
қол сұғуымен іс жүзіндегі қателігі кінәсін жоятын әрекет жасаған ... ... тағы ... [5, 76 б]. Солай бола тұрғанымен де осындай
жағдайлардың ... ... ... ... жол ... ... ... қорғану кейбір мүдделердің заңды бұзылуына, атап айтқанда
заңды түрде бас бостандығынан айыруға ... ... ... орындалуына
қарсы қолдануға болмайды.
Қажетті қорғанудың екінші тағы бір ... ... қол ... ... ... ... яғни оның жасалуы қолға алынып басталуы немесе
оның ... асуы ... ... ... пен мүддеге төнген қаупі тура
көрініп тұруы тиіс. Қол ... тура ... оны ... әрі ... ... әрекетін заңды деп тану тиісу міндетті түрде басталған ... ... ... ... ... ... тікелей қаупі төніп тұрғанда ғана оны
болады деп ... ... ... ... ... ... қарсы
қорғану жасауға болмайды. Шынымен қылмыс жасау ниетімен келе жатқан ... ... ... ... жатып денесіне жарақат салып немесе өлтіріп
алған жағдайда бұл әрекетті қажетті ... ... ... ... ... ... қорғанудың шектен асып кетуі жайында да сөз қозғай ... бұл ... әлі ... ... ... ... ... шабуыл көзге көрінген жағдайда оған қарсы шабуыл жасау
қорғанудың қажетті ескерту шаралары ... ... ... Бірақ бұл
шараның өзі қажетті қорғанудың шегінен асып кетпеуі тиіс. Сондай-ақ қажетті
қорғануды аяқталған, яғни болып кеткен ... ... ... ... ... тиген адамның денесіне жарақат салу немесе ұрып ... ... ... ... ... ... шарты қол сұғушылық шын мәнінде орын
алуы керек. Жасалған қажетті қорғану қол ... ... ... ... ... жанасатын ақиқат болғанда ғана жасалған
әрекеттің қоғамға қауіптілігін жоя ... [6, 86 б]. ... ... ... ... бет ... ... қорғану деп аталатын) әрекет ... ... ... ... ... ... үшін іс ... мәні ... ... ... ... ... Ниет пен
абайсызды белгілері жоқ іс ... ... ... ғана ... ... ... ... деп саналып, оған қылмыстық жауаптылық
артылмайды. Жалған қорғануда адам ... ... ... ... деп ... ... ... Іс жүзінде қателікпен, жалған
қорғанумен жасалған әрекет қоғамға қауіпті болса да, ол ... ... деп ... Ол ... бірге, егер субъект шындығында
шабуыл болғанын немесе зиян ... ... емес ... ... ала
болжап білсе, егер істің мән-жайына байланысты болжауға мүмкіндігі болмаса,
әрекет абайсыздықта жасалған болып саналады. ... ... ... ... мынаған келіп саяды:
1. Қорғау қол сұғушыға белгілі бір зиян келтіру жолымен жүзеге асырылуы
тиіс. Оның үшінші бір адамға ... тиіс ... ... ... бір
адамға емес, үшінші бір адамға зиян келтіру жолымен қайсібір мүддені
қорғау қажетті қорғану болып санамайды. Оған аса қажеттілік ... ... ... Қажетті қорғану актісін жүзеге асыруда
қорғану нәтижесінде шабуылдаушы тұлғаға зиян келтіру талап етілмейді.
Қажетті ... ... ... ең ... зиян ... көрінетін еті тірлік яғни белсенді
мінез болып саналады.
2. Қорғауға ... ... ... жеке ... өзінің және
басқаның мүдделеріне қол сұғылғанда жол ... ... ... ... ғана ... ... ... тұлғасына немесе
мүлкіне, өкімет, мемлекет мүддесіне тікелей қылмыстық қол сұғушылықққа
куә ... ... ... де ... ... ... Осы жөнінде
сот органдары жиі қателіктер ... және ... ... жүзеге асырудың заңмен белгіленген құқықтарын негізсіз
шектейтін кездері де болып қалады. Басқа ... ... ... ... ... ... үшінші бір адамды қорғауы
жөніндегі келісімді анықтаудың қажеті жоқ.
3. Қорғау қажеттіліктің шегінен ... ... ... заң көп ... ... қорғаудың шегін белгілемей келді. Оны дүниеге әкелу сот
тәжірибесі мен ... ... ... ... ... Қандай
жағдайда болса да қажетті қорғану әрекетінің заңдылығы үшін
қылмыскерге ... ... ... ... талап
етілмегені ақиқат. Қажетті қорғанудың заңдылығы үшін қылмыстық заң
шығарушылар келтірілген зиянның мәні ... ала ... ... ... ... тиіс ... ... ұйғарымды ұсынады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 32-бабының 3 бөлігінде
былай көрсетілген: ... қол ... анық ... тыс, ... мәжбүр
етпейтін зиян келтіретін, қол сұғушылықтың сипаты мен қоғамдық қауіпті
дәрежесіне ... ... сай ... ... ... ... шығу деп
деп танылады [2, 21 б].
Жалған қорғану.
Қажетті қорғанудан басқа жалған қорғану деген түсінік бар.
Ол қорғанушыға мына төмендегідей мән-жайға ... тууы ... ... ... ... ... емес ... қоғамға қауіпті
деп қателесуінде;
2. Қол сұғушылық, қиянат келтіретін тұлға ретінде басқа бір ... қол ... ... ... ... - ... қауіпті әрекет, яғни жалған қорғануды жүзеге
асырған адам кінәлі деп танылып, қылмыстық ... ... ... ... қате ... ... ... міндетті
болмаған және де оны сезуге мүмкіндігі болмауы. Егер қиянат ... ... ... үшін ... тартылуы мүмкін. Ол тек
қатесін сезуге міндетті болуы немесе сезе алатын болса.
Қажетті қорғанудан жалған қорғануды ажырата ... ... ... ... деп ... келтірушіліктен жорамалды түрде қиянат келтіреді
екен деп ойлап, оның байыбына ... ... ... ... ... ... ... қиянат, қауіп жоқ.
Жалған қорғану қорғанушының әртүрлі объективтік жағдайларға байланысты
істелген қатесі болып табылады. Мысалы, қорғанушы жәбірленушінің ... емес ... ... қауіпті екен деп қателесуі мүмкін. Мысалы,
Жұман ... ... ... ... ... ... күндегі әдетінше жұмыстан
соң қалың бақтың арасындағы жалғыз аяқ ... ... ... Бір ... өзінің артынан келе жатқан бір адамның сүлбесін байқайды. Сол адамнан
қауіптенген ол жүрісін жылдамдатып, бақ ... ... ... ... ... б]. Оның артынан келе жатқан адам да жүрісін жеделдетіп, оған таяу
келеді. Өзінше ... ... ... деп ... ... кілт тоқтай
қалады да, жүгіріп келе ... әлгі ... ... ұрып ... ... ... ауыр дене ... келтіреді. Істі тергеу
кезінде анықтағанда Жұманның артынан қалмай келе жатқан адам ... ... ... ... шықты. Қараңғыда ол да жалғыз жүруден қорқып алдында
келе жатқан ... ... ... ... ... қуып ... ... отырады. Жұманның әрекеті жалған жағдайда ... ... ... қорғану – қоғамға қауіпті әрекет.
Жалған қорғануды жүзеге асырған адам ... деп ... ... тартылады. Егер адам қажетті қорғануды ... ... ... ... ... ... болмаса, онда ол келтірілген
зиян үшін жауап бермейді [4, 121 б]. ... ... ... азамат жолдасының
үйіне кірудің орнына шатасып бір соған ұқсас үйге ... ... ... ... ... ... жатқан үй иесі Қанат оянып кетіп, үйіне ұры
кіріп кетті екен деп ... ... ... ... ... тұрған
орындықпен басынан ұрып, оған ауыр дене ... ... ... бұл ретте заңды қорғану болып ... ... ол ... ... ... қате ... ... сезуіне міндетті
болмаған және де оны ... ... ... ... оның ... ... жоқ. Егер мұндай жағдайда ол өзінің қатесін сезуге міндетті
болса немесе сезе алатын болса, онда ол абайсыздықпен істеген ... ... ... ... ... нақты төнген шын қауіпті тойтарудығы сияқты зиян
келтірілуі мүмкін.
Қазақстан ... ... ... 1994 ... 23 ... қаулысының 21-тармағында соттар шын қорғануды жалған қорғанудан айыра
білуі керек. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... аңғару мүмкін болмаған адамның қорғану құралдарын қолдануын
қажетті қорғану жағдайында істелген әрекет деп ... ... ... Егер
адам жасалған шабуылдың жалғандығын ұғынбай, зиян келтірген болса, бірақ
істің мән-жайына қарай мұны ұғына ... және ... ... ... ... адамның әрекеті абайсызда залал келтіргені үшін жауапқа тартылып
оның іс-әрекеті Қылмыстық ... ... ... ... ... шегінен шыққан үшін қылмыстық жауаптылық және одан
босатудың негіздері
Қылмыстық ... ... ... ... қол ... ... тыс, жағдай мәжбүр етпейтін зиян ... қол ... сай ... қажетті қорғаныс шегінен шығу деп танылады. ... шығу тек қана ... зиян ... ... ғана ... әкеп ... ... қорғанудың шегінен шыққандық қоғамға
зиянды. Сондықтан да мұндай ... ... ... және ... ... ... келтірілген зиянға сәйкес шешіледі. Қиянат келтірушіге
қажетті қорғану шегінді, қол сұғылған қиянатты зиян ... ... ... қоғамдық немесе жеке мүддені қорғау мақсатымен
келтірілген зиян әр уақытта да ... ... ... ... [6, 79 б]. ... келтірушіге зиян шектен тыс және сол ... ... ... ... ... ... онда ... жөнінде қажетті
қорғанудың шегінен шығып кеткені үшін жауаптылық мәселесі туындайды. Мұндай
жағдайда келтірілген зиян ... ... ... ... жүзеге
асырылды деп санауға болмайды. Сонымен бірге ескере кететін бір ... ... ... асып ... қылмыс жауаптылықты жеңілдететін мән-
жайлар қатарына жатады. Қорғануға байланысты қажетті қорғануға ... ... ... ... ... ... мен заңды мүддесі
2. басқа бір тұлға мен оның заңды мүддесі
3. қоғамның мүддесі
4. ... ... ... қаупі мен сипатына қорғанудың сөзсіз ... ... ... ... асып ... деп санайды.
Егер қорғанушы қиянаттың қаупі мен сипатына нақты ... ... ... қорғану құралдары мен тәсілдерін қолдану арқылы, қиянат
жасаушыға орынсыз, қажетсіз ... ауыр зиян ... оның ... ... ... ... кеткендік болып саналады.
Мысалы: Асаубаев деген азамат қажетті қорғану ... асып ... ... ауыр ... үшін (109-бап, 2-бөлігі) ... ... ... ... ... ... ... ауылында 2008 жылы
төмендегідей келеңсіз оқиға орын алған, Оны қысқаша сипаттайтын болсақ,
сыраханада Асаубаевқа қызу ... бір аяғы жоқ ... ... ... ... екі ... сыра алып ... талап еткен. Жоламановты итеріп
жіберіп Асаубаев жалаға шықпақ болған, ... ... ... ... тұра сала ... ... ұрып, тағы да екінші рет ... осы ... ... ... құмырасымен Жоламановты бастан ұрып,
оған ауыр ... дене ... ... Сот ... ... шегінен асып қиянаттың қаупі мен сипатына сай келмейтін жағдайда
Жоламановқа зиян ... деп ... ... бір аяғы ... әрі ауыр мас ... ... Осы ... байланысты Асаубаевты оны
басынан ұрмай-ақ, оның қолындағы балдағын жұлып алып, басынан ұрып, ауыр
дене жарақатын ... ... ... ... ... бар ... шегінде немесе одан асып, әрекет істеді ме деген мәселені
шешу үшін істің ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қорғанушының, сондай-ақ қиянат келтірушінің жеке басын,
олардың күштерінің ара салмағын анықтау қажет.
Қазақстан Республикасы Жоғары ... 1994 ... 23 ... ... ... ... қажетті қорғану шегінен асып кеткендіктің бар
немесе жоқ екендігі мәселесін шешкен кезде тек ... мен ... ... сәйкестігін немесе сәйкессіздігін ғана емес, қорғанушыға қауіп
төндірушінің қауіптілік сипаты, ... ... ... оның күші ... ... шабуылшы мен қорғанушының күштерінің ара-салмағына
ықпал ететін басқа барлық жағдайларды да ... ... мен ... ... ... жасы, қаруланғандығы, қауіп төндіру уақыты мен
орны т.б) ... ... деп атап ... Қорғану әрекетнің заңға
сыйымдылығын бағалағанда ең бірінші қиянаттың ... яғни ... ... мен ... шабуылдың қарқыны мен күшін есепке алу
қажет [5, 67 б]. ... ... мен ... көп жағдайларға қауіп төнетін
объектінің ... да ... ... ... ... ... маңызды объектілерге шабуыл жасап, нақты қауіп төндіру қорғанушыға
да ... өте ... ... жүгінуге құқық береді. Яғни, қорғалатын
игіліктің бағасы құнды болған сайын осыған орай оған ... ... ... ... ... ... қолданудың шегі де және қиянат
келтірушіге зиян ... де ... ... ... Қиянаттың үрдістігінің
дәрежесі көп жағдайларда қылмыскердің ... ... мен ... ... ... та, бұл жерде қорғанушы шабуылды қандай құрал немесе
қаруды қолданса, соған сайма-сай ... ... ... тойтаруға ғана
құқылы деп айту қате болады. Мұндай пікірді қуаттаған жағдайда ... ... ... ... ... ... адамның өміріне нақты қауіп төндіріп
тұрған қаруланбаған қылмыскердің әрекетін ... ... ... ... ... қорғанудың шегінен асып кеткендік деп танылуы үшін
қиянаттың қаупі мен сипатына қорғаудың ... ... ... ... ... ... ... келмеушілікке қорғанушының айдан айқын, анық түрде
қорғану шегінен асып кеткен ... ... ... ... зор ... ... [17, 176 б]. Сот ... едәуір емес мөлшердегі
бөтен біреудің мүлкіне қол сұққан ... ... ... ... ... қауіпті емес күйде істелген бұзақылықты, ұсақ ... ... ... ... ауыр дене ... ... фактілері
жиі орын алады.
Заңда қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде жасалған кісі ... және ... ... ... шығу ... ... ауыр зиян
келтіргені үшін (109-бап) әдейі ... ... Бұл, яғни ... шегінен асып кеткені үшін жауаптылық, тек қасақана ... ... ... ... ... ... ... шығушылық
үшін заңды жауаптылық белгіленбеген.
Заңның мазмұнына сай қорғануды заңға ... деп тану үшін ... ... ... Адам ... ... жасады деп, оны сылтау етіп
оны өзінің құқыққа ... ... ... ... үшін ... ... жасауға килігу (төбелес шығару, кек алу ... ... ол ... ... ... ... деп ... болмайды. Қорғанудың
заңға сиымдылығын шешу кезінде қол сұғушылықтың қауіптілік дәрежесіне,
сипаты және басқа да ... ... ... Адам ... қол сұғушыға не
қаруды қолданумен немесе қолдануға әрекет етумен ұштасқан өзге де ... ... беру ... ... зиян ... қажетті қорғаныс
шегінен шығу болып табылмайды [17, 178 б]. Осы ... ... ... ... ал ... ... ... болған оқиғаның салдары мен
сипатына қарай анықталуы қажет.
Қажетті қорғану туралы заңдарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... туралы қылмыстық заңдарды біркелкі қолдануды қамтамасыз ету
мақсатында Қазақстан Республикасының Жоғарғы ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі мақсаты барлық
азаматтардың өздерінің заңмен ... ... ... қажетті
қорғанудың заңға сәйкес шарттары мен ... ... ... ... ету.
1. Қажетті қорғану - әр адамның өміріне, денсаулығына, мүлкіне, тұрғын
үйіне, ... және ... да ... ... ... мен
мүдделеріне қоғамға қауіпті қол сұғушылықтардан қорғануға ... ... ... ... ... байланысты қаза келтіру
не денсаулығына зиян келтіру бойынша істерді жүргізу кезінде Қылмыстық
кодекстің 32-бабының қажетті қорғаныс және оның ... ... ... ... ... ... кінә ... қылмыстың
жасалу тәсілін және әрекетті дұрыс саралауға қажетті ... да ... ... ... ... ... адамдардың кәсіби немесе өзге де арнаулы даярлығына және қызмет
жағдайына, жынысына, жасына және ... да ... ... ... ... қорғануға құқығы бар. Бұл құқық адамға заңмен
қорғалатын қандай объектіге ... ... қол ... жасалғанына,
ол объект қорғанушының өзіне немесе ... ... ... ... ... ... қол сұғушылықтан құтылу не басқа
адамдардың немесе мемлекеттік органдардың көмегіне жүгіну мүмкіндігіне
қарамастан тиесілі болып табылады,
3. Адамды қажетті қорғаныс жағдайында болды деп тану үшін ... ... ... ... және бұл қол ... оның осы ... болдырмау немесе тойтарыс беру үшін шабуыл жасаушыға ... ... ... зиян ... ... ... себеп болғанын анықтау қажет. Қорғанушы адамның немесе басқа
да тұлғалардың әлеуметтік ... бар ... ... ... ... ... ... зиян келтіруге бағытталған
қол сұғушылық қоғамға қауіптілік деп танылады. Тиісінше қажетті
қорғану кезінде ... ... Яғни оның ... ... жыныстық
тиіспеушілігі, ар-ождан мен намысы, меншігі, тұрғын үйі, жер учаскесі
және қорғанушының өзіне немесе ... ... ... өзге ... ... ... мен ... мүдделері қорғау
объектілері бола алады [5, 96 б].
4. Адам одан қорғануға ... қол ... ... және ... ... онда қылмыс құрамы болуы немесе қылмыс болмауы мүмкін,
алайды, бұл мән-жайлар қорғанушының қорғану құқығына әсер ... ... ... ... тартылуға жататын адамнан,
және есі дұрыс емес немесе қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... тікелей келген қасақана немесе абайсыз қол
сұғушылықтан бірдей мөлшерде ... ... Зиян ... қауіпті
қол сұғушылық жасаған адамның өзіне тікелей келтірілсе ғана оған
қажетті қорғану жағдайында ... деп ... ... ... ... техниканы, жануарларды, есі дұрыс емес адамдарды, жасөспірімдерді
пайдаланған жағдайларда).
5. Шабуыл жасаушының ... ... ... әрекеттерімен зиян
келтіріліп болғанда ғана емес, зиян келтіру әлі басталмаған, бірақ
нақтылы ... ... ... ... қол ... іске ... ... жасалған және т.б), не қол сұғушы құқыққа ... әлі ... ... жалғастырған, ұрланған
заттарды пәтерден әкетіп үлгермеген) кезде, сондай-ақ негізінен
аяқталған, ... ... мән ... ... ... үшін оның ... ... айқын болмаған қол сұғушылықтан кейін іле-шала
жалғасқан қорғану кезінде қажетті қорғануға жол ... ... қол ... ... және аяқталу сәттерінің
айыпталушыға қаншалықты көрінеу болғанына, оның ... ... ... ... ... ... болған-болмағанына қарап
бағалау қажет.
6. Қылмыстың формальды жағынан белгілері бар, ... ... ... ... ... тудырмайтын әрекеттер жасаған адамға зиян
келтірген, сондай-ақ өзінің ... ... ... ... (арандатқан), содан кейін осы жағдайды құқыққа қарсы әрекеттер
жасауға (мысалы, төбелес шығару, жазалау, кек алу және т.б) ... ... ... адамды қажетті қорғану жағдайында болды деп
танылмайды. Егер ... ... адам ... зиян ... арандатуға ұшыраған адамның қарсы әрекеттерін қажетті қорғану
жағдайында жасалған деп тануға негіз жоқ. ... ... ... жауаптылыққа әкеп соқтырады. Сондай-ақ өзі ... ... ... ... өзге де ... заңды әрекеттер жасаған
(мысалы, қылмыскерді ұстау кезінде) адамға қарсы бағытталған әрекеттер
қажетті қорғану жағдайы ретінде қаралмайды.
7. Қажетті ... ... ... ... білу ... ... ... қоғамға қауіпті қол сұғушылық шын мәнінде нақтылы болмайды,
бірақ оқиғаның жағдайына қарай қорғанушының қол сұғушылық жасалды деп
ойлауы ... ... ... орай ол қол ... қарсы әрекет
жасадым деп, қате жорамал жасайды. Жалған қорғану кезінде келтірілген
зиян үшін ... ... бар ... ... 1) ... байланысты зиян келтірушінің қажетті қорғаныс жағдайында
әрекет жасадым деген негізде ... ол ... ... шығып
кеткен кезде; 2) зиян келтіруші тиісінше мұқият болса ... ... және ... ... қол ... ... ... тұжырым
жасауға мүмкіндігі болғанда (мысалы, көршілерінің пәтерінен ... ... ... ... ... ұрлық жасады деп, ойлап зиян
келтірсе, ал жәбірленуші көршілердің туысқаны болып шықса) қылмыстық
жауаптылық ... [5, 99 б]. ... ... адам ... ... ... бойынша, яғни тиісті тұлғалардың заңмен
қорғалатын объектілеріне абайсызда зиян ... үшін ... ... ... ... қол ... жасамаған, бірақ қорғанушының
пікірінше солай жасауы мүмкін адамға келтірілген зиян ... ... ... ... ... бір ... келетін
нақтылы қоғамға қауіпті қол сұғушылықты тойтару емес, белгісіз адамдар
тобына зиян келтіруге бағытталады (мысалы, жемістерін ұрлатпау үшін
жеміс ... иесі ... ... ... ... ... сол жерге
кездейсоқ келген адамға келтірілген зиян).
9. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... қол ... ... адамға қажетті
қорғану жағдайында зиян келтіру қылмысты ... және бұл ... ... ... ... жол ... ... жауаптылыққа
әкеліп соқтырмайды. Қол сұғушылықтың сипаты мен ... ... ... сай ... қасақана әрекеттерді қажетті қорғану
шегінен шығу деп түсіну керек. Қол сұғушылыққа тойтарыс беру немесе
болдырмау ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс, жағдай мәжбүр етпейтін зиян келтірілу болып табылады
[5, 101 б]. ... ... ... және қол ... пен ... сәйкестігін/сәйкессіздігін дұрыс анықтау үшін әр ... қол ... ... оның ... қауіптілігін, қол
сұғушылықтың ... ... ... шабуылға
сәйкестігін/сәйкессіздігін, қол сұғушыға келтірілген зиянның мәнін,
келтірілген зиянның көрінеу ... ... ... зиян ... еткен/мәжбүр етпеген жағдайды және басқаларды анықтау және баға
беру қажет.
10. Қол сұғушылықтың ... баға ... ... ... жасаушының
әрекеттерінің бағытын, күш қолдану, мүліктік немесе рухани сипатта
болуы мүмкін келтірілген зиянның мәнін ... алуы ... ... қол ... ... оның ... сондай-ақ шабуыл
жасаушылардың қарқынына, олардың санына, жас ерекшеліктеріне
қаруларының ... және ... да ... ... қарай
анықталады.
11. Қорғанудың қол сұғушылықтың сипаты мен қоғамдық ... ... ... ... ... күші мен шабуыл жасаушының күшінің
нақтылы ара салмағын есепке алуын және барлық мән-жайларды ... қол ... ... ... ... артық зиян
келтіруне жол бермеуін көздейді. Бұл ... ... ... ... ... ... келтірілген немесе келтірілуі
мүмкін зиянның ... ... ... келмеуі қорғану құқығын
жүзеге асыру үшін осындай зиян келтірудің қажеттілігі жоғы ... ... ғана ... ... әкеп ... ... ... мен қорғанудың сәйкестігін бағалағанда қажетті қорғану
арқылы қол сұғушыға зиян ... ... ... ... ... ... ... 32-бабының үшінші бөлігін
ескеру қажет. Қол сұғушылықтың адам өміріне қарсы бағытталуын, сондай-
ақ заңмен қорғалатын басқа да объектілерге қол сұғушылық кезінде ... заң ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті қол сұғушылықтың сипаты мен
дәрежесіне сәйкес деп танылатын мән-жайлар ... ... [5, ... ... ... ... қорғану шегінде жасалған деп
қарастырылады және қылмыстық ... әкеп ... ... 1998 ... 30 ... “Жекелеген қару түрлерінің
айналымына мемлекеттік бақылау жасау туралы” Заңымен атыс немесе суық
қаруға, оқ-дәріге, олардың ... ... қаза ... болаты,оыың
шабуыл жасаушыда болуы қажетті қорғаныс шегінен шығуды жоққа шығаратын
мән-жайлар болып табылатын заттарды қару деп таныған жөн. Шаруашылық-
тұрмыстық және ... да ... ... өзге заттармен, мысалы:
балға, балта, ас үй пышағы, тас, таяқ, кірпіш, т.б қаруланған ... ... ... тек ... ... ... ... жауаптылыққа әкеп соқпайды.
13. Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдары қажетті қорғану кезінде
келтірілген кез-келген зиян үшін емес, тек ... ... ... ... ... ... қажетті қорғану шегінен шығу
кезінде ... ... ... ... тек ... ... сипатталады. Егер зиян қол сұғушыға абайсызда келтірілсе, онда
қажетті қорғану шегінен шығу ... ... ... ... ... ... және жауаптылыққа жатпайды.
14. Қылмыстық кодекстің 99-бабында (қажетті қорғану шегінен шығу кезінде
кісі ... ... ... ... ... шығу ... ауыр келтіру) қарастырылған қылмыстардың ... ғана ... ... ... шығу ... ... зиян
үшін жауаптылықтуындайды. Бұл қажетті ... ... ... ... келтірілген шағын немесе ауырлығы орташа зиян
қорғанушыны қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды дегенді білдіреді.
15. Қажетті қорғану кезінде, бірақ оның ... шығу ... ... үшін ... ... туралы мәселені шешуде Қылмыстық
кодекстің 66-бабында бекітілген, мұндай ... ... ... ереженің маңызы зор. Қылмыстық заңның аталған
нормасы қоғамға қауіпті қылмыстан болған үрейлену, қорқу ... ... ... ... ... ... адамды істің мән-
жайын ескере ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қарастырады. ... ... заң ... ... ... немесе қорқумен
сипатталатын көңіл-күй жағдайын, сондай-ақ қоғамға қауіпті ... ... ... сасқалақтау салдарынан өзінің әрекетіне
есеп бере алмауын қылмыстық жауаптылықтан босатуға ... ... және бұл ... ... ... ... қажет. Демек, Қылмыстық кодекстің 66-бабы
үрейлену, қорқу немесе сасқалақтау салдарынан ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатуға әкеп ... ... деп ... яғни ол ... болып табылады
[5, 114 б].
16. Шабуылға ұшыраған және ... ... ... қол ... ... ... ... деп, оның өзіне жасалған қол сұғудан қатты
үрейленуін, ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күйі аяқ астынан үрей, қорқыныш сезімінің пайда болуымен
сипатталады. ... ... ... деп, оның ... ... ... ... қорқу, үрейлені салдарынан аяқ ... ... ... ... ... түсіну керек.
17. Қорғанушы қорқу, үрейлену немесе сасқалақтау жағдайында болды ма, оның
осы жағдайлары өзінің ... ... ... ... ... ... ... әрекет жасау қабілетіне әсер етті ... ... ... үшін ... ... оның ... басқа дәлелдемелермен және қоғамға қауіпті
қол сұғушылық нәтижесінде қалыптасқан нақтылы жағдаймен және ... ... ... бағалау қажет [5, 112 б]. ... ... ... ... ... қажетті қорғаныс
шегінен шыққан адам қайсыбір жағдайда ... ... ал ... ... ... ... отырып,
әрбір нақты жағдайда қылмыстың жасалуынын нақты мән-жайын мұқият
анықтау және айқындау қажет.
18. Шабуыл жасаушыға ... ... ... ... қорғанушы адам қол
сұғушылықтың салдарынан пайда болған толқу жағдайында ұдай қауіптің
сипатын нақты салмақтап және соған мөлшерлес ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті қол сұғушылық
кезінде қакру есебінде қолданылған ... ... ... өтуі ... ... да ... ... қорғану
шегінен шығуды білдірмейді. Мұндай жағдайларда шабуыл жасаушы ... ... ... ... ... және ... да ... ескеру қажет.
19. Қажетті қорғану шегінен шығу кезінде кісі өлтіру, денсаулыққа ... ... жан ... ... жасаған әрекеттерден ажырату
қажет. Бұл орайда қажетті қорғану жағдайында, соның ... ... ... ... да, айыпты қоғамға қауіпті қол сұғушылықтан
қорғануды көздейді, ал жан ... ... өзін ... ... адамға зиян келтіруді көздейді. Адамның ... ... ... ... ... ... үшін міндетті түрде
психологиялық-психикалық сараптама жасап, оның ... ... ... ... ... Егер айыпты қажетті қорғану
шегіен шықса және осы кезде ... ... ... ... жан күйзелісі жағдайында болса, онда әрекеті салдарына қарай
Қылмыстық ... ... ... ... Қажетті қорғану шегінен шығу кезінде қасақана кісі өлтіру немесе
денсаулыққа ауыр зиян ... ... ... ... ... ... қарастырылған мән-жайлар болса да, тиісінше Қылмыстық
кодекстің 99-бабының екінші бөлігі немесе 109-бабымен саралануға
жатады.
21. ... ... ... ... ... ... кейін,
сот үкімі жалпылама тұжырымдармен шектелмеуі керек, істің нақты мән-
жайларын ескере отырып, кім және ... ... ... қол ... оның ... ... бағытталғанын, оның сипаты мен жасалу
тәсілін, шабуыл жасаушы немен қаруланғанын, қорғанушы қандай құралмен
және ... ... ... және т.б ... ... ... қол сұғушылықтың сипаты мен қауіптілігіне сәйкессіздігі
неден көрінетінін, яғни ... ... ... ... ... ... Қажетті қорғанудың шегінен шығу кезінде жасалған қылмыстар туралы
істерді қарағанада, соттар ... ... ... ... ... ... ... сотталушыларды қылмыстық
жауаптылықтан босату мүмкіндігі туралы мәселені ... ... ... ... кезде соттар бас бостандығынан айырудан тыс
жаза қолдану туралы мәселені талқылауы оны қолданбау себебін ... ... [5, 124 ... Қажетті қорғану шегінен шығу кезінде жасалған қылмыстарға қатысты
азаматтық талаптарға ... ... ҚІЖҚ ... Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексі Ерекше бөлімінің 17-тарауының Қазақстан
Республикасы Жоғарғы сотының 2005 жылғы 20 ... №1 ... ... процесте қарау туралы” нормативтік қаулысын
басшылыққа алу ... ... ... ... ... осы нормативтік
қаулы қолданыстағы құқық құрамына кіреді, сондай-ақ ... ... ... және ... ... күннен бастап күшіне енеді.
25. Қажетті қорғануда қиянат жасаушыға келтірілген зиян, тойтарылған
зияннан көп ... ... Аса ... ... өзгешелігі сол, ол
тойтарылған зиян болғызылған немесе орын ... ... гөрі ... ғана ... ... ... Қажетті қорғануда зиян тек
қиянат жасаушыға келтіріледі, ал аса қажеттілікте ... зиян ... ... қауіпке қатысы жоқ үшінші жаққа да келтіріледі.
Қазақстан ... ... 1995 жылы 30 ... (кейінгі
өзгертулер мен толықтырулар)
2 АСА ҚАЖЕТТІЛІК
Қажетті қорғану мен аса қажеттілік бір-біріне ұқсас болып келеді. ... ... ... аса ... ... ... зиян келтіру,
яғни белгілі бір адамның немесе өзге де ... ... ... мен заңды мүдделеріне тікелей қауіп төндіретін қауіпті жою үшін
зиян келтіру, егер бұл қауіпті ... ... жою ... болмаса және бұл
орайда аса қажетті шектен шығып кетушілікке жол ... ... ... Бұл ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 34-
бабының 1-бөлігінде бекітілген.
Төнген қауіптің сипаты мен дәрежесіне және ... ... ... сәйкес келмейтін зиян келтіру заңмен ... ... ... ... гөрі ... зиян ... аса қажеттіліктің шегінен шығуы
болып табылады. Мұндай шектен шыққан ... үшін тек ... ғана ... ... Осы ... ... ... аса
қажеттілік деп біріншіден заң қорғайтын мүдделерге төнген қауіпті жоюға
бағытталған әрекет, ... осы ... ... ... ... ... болса, үшіншіден заңмен қорғалған мүдделерді сақтап қалу үшін
келтірілген зиян ... ... кем ... ... бұл ... аса қажеттіліктің шегінен шығып кетпесе, онда істелген әрекет ... ... [3, 179 ... ... ... ... норма қорғайтын белгілі бір мүддеге
немесе мүдделерге ... Осы ... ... ... ... ... қауіпті заң қорғайтын басқалай мүддеге зиян келтіру жолымен ғана
тойтаруға болады. Мұндай жағдайда келтірілген ... ... ... ... кем ... керек. Аса қажеттілікте қылмыстық заң қорғайтын
екі мүдденің қақтығысы орын алады. Мұндайда ... ... ... ... ... ... ... тасқан су болып кетуі қаупі
болғанда оны болдырмау үшін үйіп қойған ұнтақ ... ... ... айтамыз. Бұл жерде елді мекенді су алып кетпеуі ... ... ... алып ... аса қажеттіліктен туып отыр.
Жайшылықта осы ұнтақ тастарды рұқсатынсыз алу, рәсуә ету, ... ... еді. Ал ... жағдайда аса қажеттіліктен туындайтын ... ... ... қатарына жатпайды.
Объективтік жағынан алғанда аса қажеттілік көп жағдайларда әрекет
арқылы, ... ... ... ... ... ... Мысалы, екі
бірдей ауру дәрігерді бір мезгілде көмекке шақырды, бірақ дәрігер екеуін
бір ... бара ... ... ол ауру ... ... ... ... бірінші барып жәрдем береді, ал ... ... ... ... сөйтіп ол ауыр қауіпті бұрынырақ тойтарады.
Аса қажеттілікті қолдану жеке адамның немесе басқа адамдардың өміріне,
денсаулығына, ... және ... ... ... ... мемлекеттің мүдделеріне тікелей төнген қауіпті тойтару ... ... аса ... ... болу үшін ... ... ... ... нақтылы қауіп қылмыстық заң қорғайтын мүддеге тікелей
төнеді. Бұл қылымтық заңның өзінде тап осы ... ... ... ... ... ... және ... қорғалатын мүдделеріне,
қоғамның, мемлекеттің мүдделеріне тікелей төнген қауіпті жою үшін істелген
әрекет деп көрсетіліп отыр. Ол ... ... ... ... ... ... ... шабуылынан, адам организімінде
болатын физиологиялық өзгерістерден, басқа да бір ... ... ... тікелей төнген қауіптен болуы мүмкін.
Аса қажеттілік актісін қолдануға адамның ... ... ... да ... ... Егер адам заң ... белгілі бір мүддені
қорғауда қиянат жасаушыға зиян келтіру жолымен ... ... бұл сөз ... қорғану болып есептеледі. Себебі бұл жерде зиян тікелей зиян
келтірушіге ... отыр [4, 95 б]. Аса ... ... ... заң ... мүддеге зиян келтіру арқылы ғана жүзеге асырылады.
Мұндай жағдайда ондай зиян, залал келтірмей оны тойтару ... ... ... ... басқа мүддеге зиян келтірмей-ақ қауіпті тойтаруға болатын
жағдайлар аса ... ... ... ... ... ... ... жағдайда зиян келтіру деп саналып, ол үшін қылмыстық
жауаптылық белгіленеді.
Үшінші шарт: Аса қажеттілік болу үшін ... ... ... ... ... кем ... тиіс. Келтірілген зиян
тойтарылған зиянмен бірдей болса да, ... аса ... ... деуге болмайды [17, 138 б]. Ол туралы ... ... ... ... алды ... тең немесе одан гөрі елеулі зиян келтірілген,
төнген қатердің сипаты мен ... және ... ... ... ... ... зиян ... аса қажеттілік шегінен шығу деп танылады.
Мұндай шектен ... тек ... зиян ... ... ғана
жауаптылыққа әкеп соғады.», - деп Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінің 34 бабында бекітілген.
Абайсыздық пен аса ... ... шығу ... ... саналмайды.
Аса қажеттілік те қажетті қорғану сияқты заңды және қоғамға пайдалы іс-
әрекет болып табылады. Бірақ та бұл екі ... ... ... ... қорғануда қауіпті қиянаттың көзі болып әр ... да ... ... ... ... Аса ... жағдайын қолдану
адамдардың ғана іс-әрекетінен ... ... ... ... ... да ... Тіпті, қиянат жасаушыдан қашып
құтылуға, басқадай көмек сұрау мүмкіндігі бола тұра ... ... ... ... ... Ал аса қажеттілік, төнген қауіпке ... ... ... ... аспайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі, 1997 жылы 16 шілде (кейінгі
өзгертулер мен толықтырулар)
3 ЖЕДЕЛ-ІЗДЕСТІРУ ШАРАЛАРЫН ... ... ... ... бұл ... ... 2001 жылғы 16 наурыздағы ... ... ... ... ... 34-1-бабының 1-бөлігіне сәйкес уәкілетті
мемлекеттік орган қызметкерінің не осы ... ... өзге ... органнын тапсырмасы бойынша жедел-іздестіру шараларын орындауы
кезінде заңға сәйкес жасаған әрекетімен осы Кодекспен қорғалатын ... ... егер бұл ... бір топ ... ... ала сөз байласу арқылы
бір топ адам, ұйымдасқан топ немесе қылмыстық коғамдастық (қылмыстық ... ... ... анықтау, ашу немесе тергеу мақсатымен жасалса,
соңдай-ақ егер ... ... ... ... зиян ... ... ... қарағанда онша мәнді ... және ... ... ашу, ... ... сол ... қылмыс жасауға кінәлі
адамдарды әшкерелеуді өзге ... ... ... ... ... ол ... ... [6, 75 б].
Осы баптың бірінші бөлігінің ережелері адамның өміріне ... ... ... ... ... қасірет немесе өзге де ауыр
зардаптар қатерін төндіретін әрекет ... ... ... Бұл
шараларды жүзеге асыру Қазақстан Республикасының 1994 жылы 15 қыркүйекте
қабылданған «Оперативтік-іздестіру қызметі туралы» заңының ... ... ... ... ала ... жүзеге асырылуы қажет.
Жедел-іздестіру шараларын жүзеге асыру үшін осы ... ... ... аталған негіздердің тізбегі тұжырымды болып табылады.
Жедел-іздестіруге осы заңның 11-бабында керсетілген шараларды жүзеге
асыру ғана жатады.
Жедел-іздестіру шараларының ... ... ... ... ... нақты атап көрсетілген.
Жедел-іздестіру шараларын жүзеге асыру:
— адам, қоғам, мемлекет ... ... ... бір топ, алдын ала
сөз байланысқан топ, ұйымдасқан топ немесе қылмыстық топ ... ... ... ... ашу, ... немесе тергеу мақсатында жүзеге
асырылса;
— мұндай қауіпті іс-әрекет нақты орын алса;
— құқык, қорғау ... ... зиян ... қылмыстармен
келтірілген зиянға қарағанда онша мәнді болмаса;
— мұндай қылмыс жасаған ... өзге ... ... ... ... ... табылады.
Жедел-іздестіру шараларын жүзеге асырудың қолданылмайтын жағдайы ... ... ... атап ... ... ... ... заңмен белгіленген мерзімде ғана
жүзеге асырылады.
Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Оқулық. - Өнд. ... ... ... Жеті ... 2007. – 360 ... ... ЖАСАҒАН АДАМДЫ ҰСТАҒАНДА ЗИЯН КЕЛТІРУ
Қылмыс істеген адамды ұстау - қылмыстылықпен күресудің ... ... ... да ... ... ... оны ... жеткізу және оның жаңа қол сүғушылық жасау мүмкіндігін тыю үшін
ұстау кезінде зиян келтіру, егер ... ... өзге ... ... ... және бұл ... осы үшін өажетті шаралар шегінен шығуға жол
берілмесе, ... ... ... ... ... ... ... бұған арнаулы уәкілеттігі бар
адамдармен бірге жәбірленушілер мен басқа азаматтардың да ... бар ... Бұл - ... ... және азаматтық парызы. Қылмыскерді ұстау
туралы қылмыстық құқық нормасы ... ... КСР ... ... еді. ... ... ұстауға байланысты әрекеттері
қажетті қорғану ретінде бағаланады. Осындай арнаулы заң ... ... ... ... бұрын бар болатын. Қазақстан Республикасының
жаңа Қылмыстық кодексінде тұңғыш рет қылмыс істеген ... ... ... ... ... ... ... деп көрсетілген [3, 147 б].
Өйткені қылмыскерді ұстағанда оның жеке өзіне, ... ... ... мүмкін. Кейбір жағдайларда ондай зиян мөлшері аса елеулі ... ... ... да ... заң ... ... зиян ... белгілерін көрсетіп беруі тиіс.
Қылмыс істеген адамды ұстағанда зиян келтірудің ... ... ... екі ... ... ... қылмыс істеу фактісіне
байланысты мән-жайлар, екіншісі, қылмыс істегеннен ... оны ... ... ... ... ... болып оның біткен немесе аяқталмаған
қылмысты істеуі немесе қылмыс істегеннен ... одан ... ... ... ... ... ... ескеретін жайт, қылмыскер деп қасақана немесе абайсыздықпен
қылмысты істеген ... ... бір ... оны ... зиян ... сөз ... отыр. Қылмыс істеп жатқан адамның өзін немесе ... ... нақ сол ... ... — осы ... ... асырудың
негізгі шарты болып табылады.
Қылмыстык іс жүргізу кодексінің талаптарына сәйкес қылмыс ... ... ... ... ... ... бірі ... ғана жол
беріледі:
а) бұл адамның қылмыс ... ... ... ... ... қылмысты жаңа
ғана істеп болған үстінен шықса;
б) көзімен керген адамды, соның ішінде жәбірленуші де ... ... адам деп тура ... ... ... ... ... киімінде өз қасында немесе үйінде
қылмыстың айқын көздері табылса.
Қылмыскерді ұстаудың сөзсіз негіздері болып оның тұтқыннан, ... өтеп ... ... ... ... ... ... деп негізінен ол адамның қылмыс істеп жатқан кезінде
ұсталуын айтамыз. Бірақ адам қылмыс жасаған кезде ... оны ... ... ... де ... жауапқа тартудың мерзімі ішінде жүзеге
асырылады.
Қылмыс істеген адамды ұстаған кезде зиян үшінші жаққа емес, тек ... ғана ... ... зиян ... ... аз және ... керек. Мұндай зиян келтіру тек амалсыздан, ... ... ... ... Егер ... ... ... өзі туралы белгілі болса,
айналасындағыларға қауіп төндірілмесе, оған зиян келтіруге ешбір негіз жоқ
[5, 47 б]. ... ... ... оған келтірілген зиян мөлшері
істелген ... ... ... ... оның ... ... оны ... жағдайына да байланысты болады. Ауыр, өте ... ... ... ұстау кезінде оған елеулі зиян келтірілуі
мүмкін. Мысалы, әйел зорлап, қарақшылық жасаған адамдарды ұстағанда ... ... ... зиян ... де ... сәйкес болуы ықтимал.
Ұстау кезінде қылмыскерге келтірілген зиян мөлшері қылмыскердің ... ... ... аса ... ... ... кезінде оған
келтірілген зиян мөлшері алғаш рет қылмыс жасаған адамға ... ... ... көп ... өзінен-өзі түсінікті. Зиян мөлшері ұсталатын
қылмыскердің ... ... да ... ... ... ... кодексінің тиісті бабына сәйкес тұтқын орнынан қашқан
әйелдерге, жасөспірімдерге қару ... ... ... ... әйелдерді, өте кәрі адамдарды, мүгедектерді қылмыс істеген
кезде немесе одан кейін ұстағанда оған қолданылатын күштеу шараларын шектеу
қажет. Аса ерекше ... ғана ... ... ... ... ... ұштасу керек.
Зиян келтіру кейбір жағдайларда ұсталатын қылмыскердің карулануына,
қылмыс ... ... ... ... да ... Қылмыскерді
ұстаудың мақсаты оны әділ соттылыққа беру болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... кім ... тіпті
оның бұрын ату жазасына, сотталғанына қарамастан оны тірідей ұстау, әділ
соттылықты жүзеге асыратын ... ... ету ... Қылмыскерді үстау
барысында оның өмірін жою қажетті қорғану шегінде ғана жүзеге асырылады ... ... ... ... адамды ұстау адамға келтірілген зиян жағдай
мәжбүр етпейтін анық ... тыс зиян ... ... кезде, олардың
ұсталатын адам жасаған қылмыстың сипаты мен қоғамдық ... ... ... ... көрінеу сай келмеуі ұстау шараларын асыра сілтеу
деп танылады. Бұлайша асыра сілтеу қасақана зиян ... ... ... ... әкеп ... делінген (33-бап, 2-белігі). Мұндай
асыра сілтеу үшін тек қасақана (абайсызда ... зиян ... ... ... ... ... шектен шығудың, яғни асыра сілтеудің занда
көрсетілген түрлері мынадай:
а) істелген қылмыстың қаупінің сипаты мен дәрежесіне сай емес ... ... ... ... зиян келтіру. Мысалы, біреуге қасақана
жеңіл жарақат салған адамды ... оны ... ... оған ауыр ... ... ... ... үстінде әрі қарай барар жері жоқ, жасырынып
тұрған ұрыны жерде тұрып ... атып ... және т. ... ... ... ... сәйкес келмеуі салдарынан кісіге қажетсіз,
жағдайларға ... ... ... тыс зиян ... ... болмашы зиян келтіріп ұстауға болатын болса, оған шамадан тыс
ауыр, қажетсіз залал келтіріп, ... ... ... ату, ... жасау т.б.
мәселелер. Осындай қажетті шамалардың шегінен шығуы тек қасақаналықпен ғана
жүзеге ... [15, 39 б]. Заң ... ... ... адамды ұстағанда
оған зиян келтірудің қажетті ... ... шығу ... ... ... ... жатады.
Қылмыскерді ұстаудың қажетті қорғану мен аса ... ... ... ... ... төніп тұрған нақты қиянатты той-таруда
жүзеге асырылады, Қылмыскерді ұстау ... ... ... ... ... ... кейін жүзеге асырылады;
б) қажетті қорғанудың мақсаты — қылмысты тойтару, қылмыскерді ұстауда
оны ... ... ... ету;
в) аса қажеттілікте келтірілген залалдың мөлшері тойтарылған залал
мөлшерінен міндетті түрде аз ... ... ... ... ... сияқты) қылмыскерге келтірілген зиян мөлшері көп болуы да
мүмкін, ... ол ... ... тыс ... ... Е.П. ... ... Республики Казахстан (Общая часть). Алматы,
1998.
5 ОРЫНДЫ ТӘУЕКЕЛ
Қылмыстық кодекстің 35-бабында әлеуметтік пайдалы мақсатқа қол жеткізу
үшін орынды тәуекел ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды делінген. Бұрынғы Қылмыстық кодексте мұңдай
ұғым болмаған еді, сондықтан да бұл қылмыстық заңдағы жаңа институт ... Егер ... ... ғылыми-техникалық білімдерге сәйкес келсе,
ал қойылған мақсатқа тәуекелге байланыссыз әрекеттерсіз ... ... және ... пайдаланған адам заң қорғайтын мүдделерге зиян
келтірмеудің барлық мүмкін шараларын қолданса, тәуекел орынды деп ... ол ... ... ... керінеу қатер төндіретін,
экологиялық апатқа немесе өзге де зардаптарға апарып соқтыратын ... ... деп ... ... орынды тәуекелге байланысты әрекеттер екі түрлі шартқа
байланысты қылмыс болып табылмайды. Бұл шарттарды екі ... ... ... ... ... ... қолдануға негіз болатын шарттар, ал
екінші топқа сол әрекеттің өзін сипаттайтын шарттар ... ... ... медицина, ғылым, техника, мәдениет,
шаруашылық саласы қызметінің ... ... ... ... қоғам, мемлекет алдына қойылған маңызды міндеттерді шешуден
де туындайды. Ғылым, техника, өнер саласында жаңалықтар ашу көп ... ... ... игеру нәтижесінде жүзеге асырылады. Мұндай кәсіптік
қызметті іске асыруда зиянды зардапқа әкеліп соғатын ... ... ... [4, 87 б]. ... ... ... шаруашылық
қызметінде орын алатын осындай қажеттіліктерге жол бермеу орын алса, ... мен ... ... да болмас еді. Мұндай тәуекелге барудың ... сол ... ... жетістіктерге жету, тәуекелсіз алға қойылған
мақсаттың орындалуы жүзеге аспайтындығы ... ... ... ... ... туындайтын теріс зардаптар орынды тәуекел күйінде
келтірілген деп ... ол ... ... ... ... ... кездейсоқ жағдайларға байланысты да
қолданылады. Мысалы, соқырішекпен ауырған адамға операция ... үшін ... ... жердегі ауруханаға жеткізу қажет болды. Оған жеткенше жолдың
кедір-бұдырына ... ... ... ете ... ... ... ... жағдайды жан-жақты есепке алып және аурудың көлікке
отыруға жарамайтынын, оның ауыр ... ... ... жағдайлардың
жоқтығына қарамастан операцияны өзі жасауға шешім жасауға тәуекел ... ауру адам қаза ... ... ... адам ... ... ... әрекет орынды тәуекел күйінде жасалған деп танылды. ... ... ... ... тәуекелділікті қолданудың бірінші ... ... [6, 109 б]. ... ... ... екінші негізі болып
алға қойған ... ... ... ... жетуге мүмкін
болмаған талаптан туындайтындығы болып табылады. Алға қойған мақсатқа жету
қолданылып ... ... ... ... ... ... көрсетілген талаптардың шеңберінде жүзеге
асырылмайтын болса, онда орнады тәуекелді қолданудың да ... ... ... ... ... қолдануға байланысты шарттар да
теорияда бірнеше түрге бөлінеді. Оның бірінші ...... ... ... яғни ... ... дәрігерлік, ғылыми, технологиялық,
техникалық қызметтерге ... ... ... асыру. Екінші шарт —
орынды кәсіби тәуекелді ... ... заң ... ... ... Үшінші шарт, орынды тәуекел ақталған болуы керек. Орынды тәуекелде
құқық қорғайтын мүдделерге зиян ... ... ... ... ... оның зияндылығын сезеді және одан ... ... ... ... ... тұра ... бел буады, бұлай етпейінше ол алға
қойған мақсатына жетпейді. Сондыктан да тәуекел жай емес— ақталған, орынды
болуы ... Егер ... ... ... ... ... сәйкес болса, тәуекел орынды деп танылады. Осы шартқа ... ... ... ... ... ... және іс-тәжірибелік
істерге негізделген жеткілікті кәсіптік сауаты болуы қажет. ... ... бір ... ... ... ... жаналықгар
табу арқылы алға қойған мақсатына жетуге мүмкіндіктер туғызады [5, 71 б].
Егер тәуекел күні бұрын экологиялық қауіптің болуына немесе адамдардың
өміріне, ... ... ... ... онда ол ... тәуекелге
жатпайды.
Төртінші шарт, тәуекелді қолданған адам заң қорғайтын мүдделерге зиян
келтірмеудің барлық шараларын ... ғана ол ... ... ... ... ... адам тәуекелге байланысты әрекеттерді істегенге дейін
мүмкін болатын барлық ... күні ... ... оны жоюдың
амалдарын ойластырып, одан туындайтын қоғамға ... ... ... ... ... ... шарт, орынды тәуекел алға қойған мақсатқа ... ... ... ... ... ғана қолданылады. Яғни,
орынды тәуекелдің алға қойған мақсаты қоғамға пайдалы нәтижеге жету болып
табылады. Олар ... ... ... ашу, жана ... ... жаңа ... ... жасап шығару, ауруға қарсы ... табу ... ... ... ... жоқ ... жағдайда тәуекел орывды
деп саналмайды, кінәлі адам жалпы негізде жауапқа тартылады. Аса қажеттілік
пен орынды тәуекелдің ... ... ... өзара
айырмашылықтары да бар. Бұларға тән ортақ белгілер: екеуінің де ... ... мәні ... ... де кұқық қорғайтын мүддеге зиян
келтірумен байланысты. Аса кажеттілік ... ... ... ... ... ... ... қоғамға зиянды әрекеттері
арқылы қауіп төндіруі жағдайы негізінде пайда ... ... ... мұндай
қауіппен байланысты емес. Аса қажеттілікте адамның әрекеті зиянды ... ... ... ... ... пайдалы жана жетістіктерге
немесе қолда барды жақсартуға бағытталған. Аса қажеттілік ... ... ... ... Ал орынды тәуекелде зиян тек қана бейтарап немесе
үшінші жаққа келтіріледі. Мәжбүрлі қажеттілік ... ... ... ... ... ... азырақ зиян келтіріледі, ал ... ... ... ... шек ... А.Н. ... учение о составе преступления. М.1957.
6 КҮШТЕП НЕМЕСЕ ПСИХИКАЛЫҚ МӘЖБҮРЛЕУ
Жаңа Қылмыстық ... ... ... ... егер ... ... адам өзінің іс-әрекетіне (әрекетсіздігіне) ие бола
алмаса, күштеп мәжбүрлеудің нәтижесінде осы Кодекспен ... ... ... ... ... ... делінген. Бұрынғы қолданылған
қылмыстық заңдарда мұңдай ұғым ... ... Ұзақ ... ... ... ... мәжбүрлеудің салдарынан адам ... ... ... ... мен ... заңды мүддесіне зиян
келтіреді. Жаңа ... ... ... ... ... мәжбүрлеудің
саддарынан болған әрекеттің заңдылық салдарына баға ... Осы ... ... ... ... іс-әрекет қылмыс болып табылмайды деп тура
көрсетілген. Мысалы, далада келе жатқан ... ... ... ... ... шығарып, ұрып-соғып, қорқытып ұрланған бір жылқының
етін қыстаққа апаруға бұйырған. Немесе бір топ бандиттер сақтық ... ... ... атып ... ... ... кезеу арқылы қорқытып,
сейфтегі ақшаны тонап кетеді. Міне, осында ... ... ... ... ... ... ... табылмайды, өйткені олар
іс-әрекетті күштеп мәжбүрлеу салдарынан өз ... тыс, ... ... ... ... отыр.
Күштеу — бұл белгілі бір әрекетгі істеуге мәжбүрлеу [11, 54 б]. Мұндай
ретте ... күш ... оның ... қинайтын, сөйтіп оның
еркінен айыратын әрекеттер орын алады. ... ... ... ... екі ... ... Қылмыстық кодекстің 36-бабының 1-
бөлігінде көрсетілген күшпен мәжбүрлеу тойтарылмайтын ... ғана ... ... ... ... ... бір ... істеу
мүмкіндігі сақталады. Сондықтан тойтарылатын ... ... ... ... 36-баптың 1-бөлігі қолданылмайды.
36-баптың 2-бөлігінде мәжбүрлеудің екі түрі — психикалық мәжбүрлеудің,
сондай-ақ күштеп ... ... осы ... ... зиян ... үшін ... салдарынан адам өзінің іс-әрекетіне
басшылық жасау мүмкіндігін сақтаған жағдайда қылмыстық ... ... ... ... сөз тойтарылатын психикалық және күштеп мәжбүрлеулер
туралы болып отыр. Мұндай реттерде адамның белгілі бір ерікті ... ... бар, яғни ... ... ... ... Мәжбүрлеудің осы
екі түрі бойынша адам қылмыстық заңмен қорғалатын мүдделерге зиян ... ... ... ... зиян ... ... көп болған
жағдайда ғана қылмыс болып табылады, ал зиян аз болса, ондай іс-әрекетке
Қылмыстық ... ... ... аса ... ережесі
қолданылып, іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігі жойылады.
Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в ... ... М., ... ... ... ӨКІМДІ ОРЫНДАУ
Қылмыстық кодекстің 37-бабында «Өзі үшін міндетгі бұйрықты немесе
өкімді ... ... ... ... адамның осы Кодекспен қорғалатын
мүдделерге зиян ... ... ... ... ... зиян келтіргені
үшін заңсыз бұйрық немесе өкім берген адам қылмыстык жауапқа ... ... ... ... ... бұйрықты орындау қылмысты әрекетке
жатпайды. Өйткені мұндай ... ... пен ... ... ... ... негізделген. Мұндай бапты Қылмыстық
кодексіне енгізу ... ... ... мен ... беделін
арттырады, сонымен бірге мұндай бұйрықтар мен өкімдерді орындаушылардың
қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... мұндай орындаушылардың
тиісінше берілген міндетті бұйрықты орындаудан орын алған зиянвды зардаптар
үшін ... ... ... түгі жоқ. ... заң ... зиян келтірудің негізі болып міндетті бұйрықты және өкімді
орындау әрекеті болып саналады [5, 174 б]. ... ... ... ... түрде берген жарлығы (әскери бастықтың, мекеме басшысының, кәсіпорын
жетекшісінің). Бұйрық оны істеуге өкілеттігі бар адамы ... ... ... ... ... асырылады. Мұндай бұйрықтар мазмұны жөнінен заңсыз,
қылмыстық заң ... ... зиян ... болуы керек. Осындай
міндетті бұйрықты орындаушылардың ... ... ... ... ... міндетгі бұйрықты орындаушы бұйрық берген лауазымды
адамға бағынышты болуы; міндетті бұйрық соны беруге құқылы лауазым ... ... ... ал орындаушы қызметі жөнінен мұндай міндетті
бұйрықты орындауға ... ... ... ... ... ... заң ... әр түрлі мүддеге зиян ... ... ... ... лас суды ... бұйрығы бойынша өзенге жіберу,
ластау, мемлекет мүлкін бей-берекет жұмсау, жарамсыз жабдықпен жұмыс істеп,
еңбекті ... ... ... ұшақты егіс даласына қондырып, егісті бүлдіру
т.б. ... ... ... ... ... орындаушылар, шын
мәнінде, қылмыстық занда көрсетілген іс-әрекетті ... ... ... ... 37-бабы 1-бөлігінің талабына сәйкес ол ... үшін ... ... табылмайды. Мұндай зиян келтіргені үшін
заңсыз ... ... ... ... ... ... керісінше заңсыз
бұйрық өкімді берген адам қылмыстық жауапқа тартылады. Қылмыстық кодекстің
37-бабының 2-бөлігінде: «Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді ... ... ... жасаған адам жалпы негіздерде қылмыстық жауапқа тартылады.
Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындамау ... ...... Осы ... ... ... ... ретте орындаушы
бұйрықты немесе өкімнің айқын, көрінеу ... ... ... ... ... соны ... ... болса да оны орындап қылмыс істейді.
Мұндай әрекеті үшін орындаушы ... ... ... адам ретінде жауапқа
тартылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әрбір азаматтың конституциялық борышы — қоғамддық ... ... ... ... ... Осы ... жүзеге асыруда
жеке адамға, қоғамға, мемлекетке қарсы бағытталған іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... Қоғамға қауіпті іс-әрекетті
тойтаруда, оның ... ... сол ... ... ... ... және басқа да зиян келтірілуі ... ... ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінің
жекелеген баптарында көрсетілген қылмыс құрамына жатуы мүмкін. Бірақ та бұл
әрекеттер белгілі бір жағдайларда қылмыс болып ... ... ... ... ... ... ... табылатын басты белгі —
қоғамға ... жоқ. ... ... ... қоғамдық
қатынастарға зиян келтіруге бағытталған қауіпті жою, ... ... ... деп ... ... ... ... заң бойынша
бұларға қажетті қорғану; аса (мәжбүрлі) қажеттілік; ... ... ... ... ... ... ... тәуекел; күштеу
немесе психикалық мәжбүрлеу; ... ... ... орындау әрекеттері
жатады.
Осы аталған жағдайларда істелген әрекет немесе әрекетсіздік сырттай
қылмыс белгілеріне ... ... ... ... ... ... жатпайды. Өйткені бұл аталған институттар қоғамға пайдалы
іс-әрекеттер ... ... ... ... егеменді еліміздің жас қырандарының басты
мақсаты – осы ... саны мен ... ... үшін ... арқа сүйері
орта тап өкілдерінің қатарын жетілдіру. Егер азаматтардың материалдық
жағдайы бірқатар жақсы ... ... ... саны ... ... ... ... жұмыстың негізгі мақсаты іс-әрекеттің қылмыс екенің жоятын
мән-жайлардың ... ... ашу. ... таңда іс-әрекеттің қылмыс
екенің жоятын мән-жайлар қоғамға ... ... ... ... ... айтып кеткендей қылмыстардың жартысынан көбі ... ... ... және ... ... ... ... Кез-келген
қол сұғушылық барысында әрбір адам өзінің өмірі мен денсаулығын сақтап
қалуға, қорғануға құқығы бар.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... (кейінгі
өзгертулер мен толықтырулар)
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі, 1997 жылы 16 ... ... мен ... ... А.Н. ... ... Жалпы бөлім. Оқулық. - Өнд. толықт., 4-
бас. – ... Жеті ... 2007. – 360 ... ... Е.Т. ... ... құқығы. Жалпы бөлім. – Алматы:
ЖШС «Издательство Норма – К», 2004. – 216 бет.
5. Поленов Г.Ф. ... ... ... ... Общая часть:
учебное пособие, Алматы: «Әделет пресс», 1997.
6. Қайыржанов Е.П. ... ... ... ... ... ... ... Трайнин А.Н. Общее учение о составе преступления. ... «Заң және ... ... ... ... ... ҚР-ның құқық жаршысы
10. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
11. ... Г.С. Заң ... ... Алматы: «Жеті жарғы»,
1996 ж.
12. Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее ... в ... ... М., ... ... к ... кодексу Республики Казахстан //Под. ред.
И.И.Рогова, С.М.Рахметова. – Алматы: Баспа, 1999. – 808 ... ... ... ... ... ... № 12, 2007.
15. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. – Алматы: ... 1998. – 228 ... ... ... ... ... бюллетені. № 6, 1999.
17. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы: Жеті жарғы, 1999.
18. ... ... ... ж.ж.
19. Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть: Курс лекций. М., 1996.
20. Булгаков Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу ... ... ... 2004 ... ... Д. Саясаттану. Оқулық; Алматы; Жеті жарғы, 2003 ж.
22. Нысанбаев Ә., Қазақстан. ... ... ...... ... ... Алматы, 1999 ж.
23. Журнал «Саясат», «Чиновничество в ... ... ... ... ... М., ... А., N6, ... А

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚАЖЕТТІ ҚОРҒАНУДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ94 бет
Коғамдық қатынастарды қылмыстық жолмен келтірілген зияннан қорғау28 бет
ТОБЖ желілік кодтары3 бет
Цифрлық тарату арналарын жобалау жайлы20 бет
Қазіргі байланысты ұйымдастыруды талдау78 бет
Қылмыс және одан қорғану шаралары30 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
Cоғыс уақытындағы қауіптер5 бет
Азаматтық қорғаныс туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь