Мутация туралы

Мутациялық өзгергіштік
Мутагендік факторлар
Мутациялардың жіктелуі
Геномдық мутация
Хромосомалық мутация
Гендік мутация
Мутациялық өзгергіштіктің маңызы
Мутация (латын тілінде mutatіo – өзгеру) – табиғи жағдайда кенеттен болатын немесе қолдан жасалатын генетикалық материалдың өзгеруі. Соның нәтижесінде ағзаның белгілері мен қасиеттері тұқым қуалайтын өзгергіштікке ұшырайды. Ғылымға мутация терминін 1901 ж. голланд ғалымы Х. де Фриз (1848 – 1935) енгізді. Генетикалық аппараттың өзгеруіне байланысты. Мутацияның: геномдық, хромосомалық, гендік немесе нүктелік деген түрлері бар.
Мутация (mutation) — жасушаның генетикалық материалының өзгеруі, бұл кейінгі ұрпаққа да беріледі. Бұл тосыннан, кейде сыртқы факторлардың әсерінен болуы мүмкін ( Мутагендер). Генетикалық кодты анықтайтын жүйедегі бір азоттық негіздің орнын басқа біреу алмастырса немесе бір немесе одан да көп негіздер генге енгенде немесе геннен жоғалғанда гендік мутация пайда болады. Мутациялардың көбі зиянсыз, оларды үнемі қалыпты доминанттық ген жауып тұрады.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Орындаған: Өтебекова А.Ғ.
Тексерген:Тезекбаева ... ... ... ... ... mutatіo - өзгеру) - табиғи жағдайда кенеттен болатын немесе қолдан жасалатын генетикалық материалдың өзгеруі. ... ... ... ... мен ... ... ... өзгергіштікке ұшырайды. Ғылымға мутация терминін 1901 ж. голланд ғалымы Х. де Фриз (1848 - 1935) енгізді. Генетикалық аппараттың ... ... ... ... хромосомалық, гендік немесе нүктелік деген түрлері бар.
Мутация (mutation) -- жасушаның генетикалық материалының өзгеруі, бұл ... ... да ... Бұл тосыннан, кейде сыртқы факторлардың әсерінен болуы мүмкін ( Мутагендер). Генетикалық ... ... ... бір ... негіздің орнын басқа біреу алмастырса немесе бір немесе одан да көп негіздер генге енгенде немесе геннен жоғалғанда ... ... ... ... ... көбі ... оларды үнемі қалыпты доминанттық ген жауып тұрады.
Кейбір мутациялар айтарлықтай салдар туғызады. Мысалы, ата-анасының екеуінен де ... ... ... ... бір ... пайда болуына әкеп соғады. Ұрпаққа жыныстық жасушаларда (аналық жасушасы немесе аталық ұрық) пайда болған мутациялар ғана беріледі. Әдетте, ... ... ... ... ағза үшін тиімді өзгерістерге әкеп соғатын сирек кездесетін жағдайларда осы гені бар ... ... саны ... ... ген ... ... ... арта береді. Бұндай пайдалы мутациялар эволюцияның материалы болып табылады.
Мутагендік факторлар.
Мутаген (латын тілінде mutatіo - ... және ген) - ... ... ... ... және ... өзгерістердің пайда болуына ықпал ететін әр түрлі факторлар. Басқаша аитқанда мутагендер -- ... ... әсер ... ... Олар ... ... және ... болып бөлінеді.
Физикалық мутагендерге иондық сәулелердіқ барлық түрлері (гамма және рентген сәулесі, протон, ... т.б.) ... ... ... сәулелері, радиоактивті сәулелер, жоғарғы және төменгі температуралар жатады.
Химиялық мутагендер -- көптеген алкилдеуші қосылыстар, нуклеин қышқылдарының азотты ... ... ... ... ... ... және көптеген алкилдеуші қосылыстар, т.б. химиялық қосылыстар жатады. ... саны ... ... ... Өте ... ... ... гербицидтер мен пестицидтер де мутация тудыра алады. Сондықтан гербицидтер мен пестицидтерді шамадан тыс мөлшерде пайдаланбау ... ... ... ... ... ... биологиялық мутагендердің ең бастысы болып есептелінеді. Бұл құбылысты тежеуге немесе тездетуге әбден болады. Белгілі үйреншікті әдеттен басқа заттарды жасамау ... ... ... өзі ауру ғой ... ... керек екенін ғалымдар дәлелдеп келеді.
Мутагендердің әсерінен клетканың, қала берді организмнің қалыпты тіршілік ету жағдайы ... ... ... ... ... ... ... хромосомдық, геномдық) көрінеді. Организмде мутация жиілігін жүздеген есе ... ... ... деп атайды. Оларга N-нитрозоалкилмочевина, N-нитрозоалкиламин, N-нитрозоалкиламид, диалкилсульфат, этиленимин және басқада туындылар жатады.
Генетикалық тәжрибелерде химиялық мутагендерді микроорганизмдер, өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... пайдалануға мүмкіншілік туады. Сонда микроорганизмдердің биохимиялық мутанттарының генетикалық аппараттарын ... ... ... мәні бар. ... мутагенсіз антибиотиктерді, витаминдерді, аминқышқылдарын, белоктар мен ферменттерді синтездейтін микробиологиялық өндірістерді алу мүмкін емес. ... ... ... синтездерге қатысатын жүздеген өндірістік микроорганизмдер штамдары алынған.
Ауылшаруашылық селекциясында қазіргі кезге дейін, гибридизация әдісі қолданылып, көптеген жақсы ... ... ... ... өзгергіштігін кенет жеделдетеді, бұл селекция жұмысының нәтижелі өтуіне жағдай туғызады. Табиғи мутагендерді пайдаланып селекциядағы пайдалы түрлердің сапасын арттыруға болады. Химиялық ... ... ... құрамындағы олеин қышқылының мөлшері жағынан оливк майынан кем түспейтін ... майы ... ... ... ... ... орта әжептәуір өзгеріске ұшырады. Адамнық ортасындагы физикалық және ... ... ... ... ... ... және басқа органдарына әсерін тигізеді. Мұндай жағдайларды туғызбауға қарсы күрес ... ... ... және генез) - физикалық және химиялық мутагендердің көмегімен мутацияларды жасанды жолмен алу әдісі. Бұл әдіс экспериментті генетикада жиі ... ... ... жануарлардың, өсімдіктердің және микроорганизмдердің болашақтағы мутанттарын алуда пайдаланылады. Мутагенез ... ... -- ... ... алғашкы кездескеннен бастап мутантты клон құрылғанға дейін торшада өтетін күрделі молекулалық процестердің жинағы. Бұл өте күрделі құбылыс, бірнеше ... ... ... ... құбылысының пайда
болу жолы
1) генетикалық материалдың мутагенмен алғаш байланысуы;
2) ДНҚ-да (кейбір вирустардын ... ... ... зақымның пайда болуы;
3) бұл зақымнан айығу ... ... ... көбеюі;
5) мутантты түрдің пайда болуы. Бұл кезеңдердің ... өз ... ... ... өзгерушілікке бейім. Оның себебі тек қана вирус геномының ерекшеліктерінде немесе мутагендердің күші мен табиғатында ғана емес. Бұған көптеген ішкі және ... ... ... ... әр ... ... ген ... өзгеріске түсуі ықтимал, оның бәрі ақырғы нәтижеде көрінеді. 3 негізгі ... ... ... ... ... ... ... оралу;
2) торшаның өлуі;
3) мутация пайда болу.
.Мутациялардың жіктелуі
Пайда болу орнына байланысты
Пайда болу ... ... болу ... ... ... табиғи мутациялар - адамның қатысуынсыз ... ... ... ... ... немесе жасанды мутациялар - белгілі ... ... ... ... дамиды (адамның қатысуымен).
Пайда болу орнына байланысты
Сомалық мутациялар - сома (дене) жасушаларында пайда болатын мутациялар, сол дараның ... бір ... ... ... бұл белгілер келесі ұрпаққа тек вегатативті көбеюмен беріледі.
Генеративті мутациялар - жыныс жасушаларының ... ... ... ... ұрпақтарында жарыққа шығады, олар жыныстық көбею ... ... ... ... мутациялар ядролық және ядродан тыс( не митохондриялық) болып ... ... ... әсер ... ... ... - ... қуалайтын ауруларға ұшыратады.
летальдық мутациялар (өлімге ұшыратады)
сублетальды мутациялар (тіршілікке қабілеттілігін ... ... ... - ... ... әсер ... ... көз түсі, қан тобы.
Пайдалы мутациялар - тіршілікке қабілеттілігін жоғарлатады, мысалы, тарақандардың улы ... ... ... ... ... байланысты
* Геномдық мутациялар
* Хромосомалық мутациялар (абберациялар)
* Гендік мутациялар (нүктелік немесе трансгенациялар)
Геномдық ... ... - ... ... санының өзгеруі. Мейоз кезінде бөлінген шүйке жібі үзілген кезде геномды мутация болады. ... ... ... санына тән емес гаметалар түзіледі. Егер олар ұрықтануға қатысса, хромосомалар саны өзгерген зигота пайда болады. ... да үш тип ... ... - бір ... бірнеше хромосомаларды жоғалу немесе қосып алу. Сонда диплоидты жиынтық мынадай болады:
2n+(1-2). Мысалы, Даун синдромы немесе Клаенфельтер синдромы - адамда ... ... 47 ... болады.
Гаплоидия - қалыпты хромосома жиынтығының 2 рет кемуі. Сонда зиготада хромосома жиынтығы 1n болады.
Полиплоидия - 2n+1n ... 2n+2n, 2n+3n және тағы ... ... түзген кезде хромосома жиынтығының еселеніп өсуі. ... ... ... тіршілікке бейімділігі болмайтының атап көрсеткен жөн. Ал өсімдіктерде олар тіршілікке бейімдігімен қоймай, жиі-жиі үлкен өсімді массаға ие ... ... ... көптеген іріктемесінің полиплоидтан туындаған жасанды мутагенезі алынды.
Бұдан басқа мутация өзге де әр түрлі қағидалар бойынша бөліне ... ... ... мутациялар болады:
тәндік (сомалық) - (дене жасушаларында өтеді)
гаметалық (жыныс жасушаларында өтеді)
ұрықтық (ұрық жасушаларында өтеді).
Мутацияның пайда болу дәрежесі бойынша дәл сол ... ... ... ... ... және ... болады. Мутацияға ұшырау белгісі мен қасиеттерінің сипаты бойынша олар мынадай үдерістерге бөлінеді:
морфологиялық (құрылыс өзгерісі);
физиологиялық ... ... ... ... ... химиялық (биохимиялық үдерістер өзгерісі) үдерістер. Жіктеудің
басқа да бірқатар қағидалары болуы мүмкін.
Мутацияның себептері өте көп, кейбірі ... ... жоқ. Оның - ... ... орта ... ... ішкі ... күйдің өзгеруі) ая сипатта болуы мүмкін.
Хромосомалық мутация.
Хромосомалық мутация - микроскоп арқылы көрінетін хромосома ... ... Бұл ... ... кей ... ... ... (делеция), қосарланып кетуіне (дупликация) немесе оның басқа бір бөліміне ауысуына (транслокация) байланысты.
Хромосомалық мутация гендік мутацияға ... ... ... тек ... ... ғана ... ... гендерді қосып алатың әлдекайда үлкен үлескі өзгерістерге ұшырайтындығымен ғана ерекшеленеді. Гендердің хромосомада дұрыс орналасуын әліпбидегі әріптер түрінде көзге елестетейік, ... ... әріп ген ... ... тұтас қалпына сәйкес келеді: АБВГДЕ. Осы мысал бойынша мутацияның түрліше типтері қалай болатынын көрнекі көрсетейік:
Бөліну ... - ... ... қандай болса да бір үлескісінің жоғалуы. Мысалы: АВГЕ - қос ... Б және Д ... ... ... - ... еселенуі. Мысалы: АББВГДЕ.
Инверсия (орын ауыстыру, төңкерілу) - үлескінің 180°-қа төңкеруі. Мысалы: АДГВБЕ.
Транслокация - сәйкес емес екі хромосомалар ... ... ... ... ... қайта орналасуының барлығы міндетті түрде фенотипті өзгертеді, алайда олар ... ... ... ... кездеседі. Олардың жиынтықты болуы, яғни делецияны да, транслокацияны да ... ... ... ... ... мен адамның бірінші жұп хромосомасы мысал бола ... ... ... ... сәуленің әсерінен өзгеріске ұшырауы
ДНҚ молекуласының ултрафиолет сәуленің әсерінен өзгеріске ұшырауы. Гендік немесе нүктелік мутация деп ДНҚ ... ... бір ... ... ... тізбегінің өзгеруін айтады. Ол молекулалық деңгейде өтеді,микроскоп ... ... ... ... ағза ... ... ... өзгерістерге ұшырайды. Организмдегі бұл өзгерістер бірден немесе біраз уақыттан кейін біртіндеп ... ... ... ... ... мен ... ... ұлғайып, хромосома жиынтығы жұп болса, оның ұрпақ беру қабілеті сақталады, ал тақ болса бұл қабілеті сақталмайды. Гендік ... ... ағза ... ... ... Кейде бір геннің өзгеруінен ағзаның бірнеше белгі-қасиеттері өзгереді (плейотропия). Гендік ... ... ... ... және ... (басылыңқы) болады. Хромосомалық және гендік мутациялардың себебі ... ... ... болып келді. Бұл өзгерістер ағзаға әр түрлі физикалық, химиялық факторлар - ... әсер ... ... ... ... ... сәулелерінің саңырауқұлақта тұқым қуалайтын өзгеріс тудыратындығын 1925 ж. орыс ғалымдары Г.А. Надсон (1867 - 1940) мен Г.С. ... ... 1927 ж. АҚШ ... ... (1890 - 1967) жасанды мутацияның рентген сәулелерінің әсерінен болатынын тәжірибе жүзінде дәлелдеді. АҚШ ... ... (1889 - 1988), орыс ... С.С. ... (1880 - 1959), ... биологі Дж. Холдейн (1892 - 1964) қазіргі популяциялық генетиканың негізін салып, мутацияның эволюциялық мәнін ашты. Мутация ... ... ағза үшін ... ... келеді. Түрлі тұқым қуалайтын аурулар мен кемістіктерді тудырып, кейде тіпті өлімге душар етеді. Сонымен қатар кейбір мутациялар ағзаға пайдалы ... де алып ... ... ... мутация (табиғи және қолдан сұрыптауға қажетті негізгі материал береді) өсімдіктер, жануарлар және микроазғаларды сұрыптау жолымен жаңа ... ... ... ... ... ... ... мыналарды қамтиды:
Нуклеотидтің сусуы. Тұтас ген бір нуклеотидке жылжып қысқарады. Осындай өзгеріс нәтижесінде бүкіл код ауысады да ... ... ... ... ... ... - жаңа гендердің пайда болуында маңызды рөл атқаратын үдеріс. Мұнда нуклеотидтің сусуы кезіндегі әрекет қайталанады, яғни есептеу шеңбері ... ... ... ... код ... аналық ДНҚ-ға тән емес артық нуклеотидтың пайда болуы. Бұл - еселену формаларының бірі.
Алмасу - бір нуклеотидтің екіншісімен ... ... ... болу ... ... ... да 3 ... бөлінеді:
Мәнсіз мутациялар. Нуклеотидтің алмасуы нәтижесінде нәруыздағы аминқышқыл сол
мөлшерінде қалады. Мысалы,фенилаланинді кодқа түсіретін AAA триплетінде соңы нуклеотид ... ... ... ... ААГ ... де ... аминқышқылын кодқа жазады, яғни нәруыз бұрынғы қалпында қалады.
Ағат мутациялар (миссенс-мутация) - аминқышқылдарды алмастыратын ... Егер ... ... ГАА триплеті түзілетін болса, онда нәруызда фенилаланиннің орнына лейцин аминқышқылы тұрады.
Ерсі мутациялар (нонсенс-мутация) - ... ... ... ... код ... тұрған кездегі өзгерістер, яғни нәруыз үзіледі. Мысалы, ААА-ның орнына АТТ тұрады, өйткені РНҚ-да АТТ орнына УАА тұрады.
Мутациялық өзгергіштіктің ... ... - жаңа ... ... ... ... ... популяцияларының полиморфизмі мутацияларға байланысты: мұрын, құлақ пішіні және ... ... ... қуалайтын аурулар дамиды.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
Вирустар және мутация7 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі. Мутация түрлері11 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі. Мутация түрлері туралы ақпарат15 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі.мутация түрлері. гендік инженерия10 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия6 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері. Мутация түрлері. Гендік инженерия8 бет
Генетика және мутация5 бет
Гетерохрония және мутация9 бет
Глаукомамен ауыратын науқастардың миоцилин геніндегі G367R, Q368X және G399V мутацияларын анықтау61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь