Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері

Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері.
Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.
Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері
Әдебиет теориясы туралы оқу құралдары. Әдебиет теориясы әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің табиғатын, оның әдістері мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп, поэтикалық, прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес, ол — сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық қырынан жан-жақты ашып көрсетудің құралы болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. — зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, әдеби шығармашылықтың тұтас болмысы, суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру принциптері жатса, екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес (ағым, бағыт, кезең, дәуір, әдеби байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді қалыптастырады. Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик. сапасын, яғни стиль мен әдеби тіл, сюжет пен композиция, жанрлар үндестігі, типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады.
1. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. - Алматы,1973.
2.Әдебиеттану терминдер сөздігі. –А,1999.
3.Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш. -Алматы, 1989.
4.Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. - Алматы, 1969.
5.Қабдолов З. Әдебиет теориясының негіздері.- Алматы,1970.
6.Нұрғали Р. Әдебиет теориясы.-Астана, 2003.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
CӨЖ
Тақырыбы: Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория ... ... ... ... ... және ... Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері ... ... ... ... ... Қ-217
Семей, 2015 ж.
1. Әдебиет теориясы туралы оқу ... ... ... ... ... сөз ... ... оның әдістері мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы ... мен ... ... ... прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің ... ... ... ол — сол арқылы көркем әдебиетті (өз пәнін) барлық қырынан жан-жақты ашып ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан дәстүр бойынша, Ә. т. — зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың ... ... ... ... қоғамы өміріндегі рөлі, жалпы өнер, мәдениет жүйесіндегі орны, ... ... ... ... ... ... эстетик. қуаты, оның даралық талғамының шығармашылық ортақ ... ... ... ... ... баға беру ... жатса, екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес ... ... ... ... ... ... көркем шығарманы талдау, қабылдау заңдылықтарын қамтиды. Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді ... ... топ ... ... ... ... яғни ... мен әдеби тіл, сюжет пен композиция, жанрлар үндестігі, типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады. Бұл ... Ә. т. ... ... ... ... әдебиет рухани-эстетик. құндылық тұрғысынан қарастырылады және ондағы ... ... мен ... дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады. Ә. т. бұл жолы ... ... ... ортақ теориясымен және әдеби сынмен қиылысады. Жалпы, Ә. т. өз пәнінің даму сапасына ... ... ... т.б.) ... ... ... ... көркем әдебиеттің жетістіктері негізінде таптауырын болған ғыл. тұжырымдардан ажырап, онда жаңа бағыттар қалыптасады. Ә. ... ... ... ... ... ... ... Грек, Ежелгі Түркі елдеріндегі т.б.) сөз өнеріне қойылған талаптардан басталады. Әлемдік Ә. ... ... ... мен Әбу Наср ... ... тұр. ... “Поэзия өнері туралы” трактатының, басқа да ежелгі дәуір эстетикасы туралы жазған еңбектерінің танымдық қуаты мол болып табылады. Әбу Наср ... ... ... ... ... трактатының” да Ә. т. тарихында алар орны ерекше. Ал қазіргі заманғы ... ... ... зер салсақ, сөз өнерінің теориялық деңгейін жоғары биікке көтерген американдық ... Р. ... пен О. ... ... ... (1949) зерттеуі болып табылады. Ол түрік (1960 ж.), орыс (1978 ж.) т.б. ... ... Орыс ... ғылымында Ә. т. бойынша орыс ғалымдары Б. В. Томашевский, Л. И. Тимофеев т.б-дың еңбектерін айтуға болады. Теор. болжам және ... ... ... М.М. ... еңбектері (1895 — 1975) ерекшеленеді. Онда көркем сөздің көп мағыналығы, үндестігі, көп дауыстылығы т.б. мәселелер терең талданған. Қазақ ... Ә. т. ... ең ... ... ... айтқан Ш. Уәлиханов болды. Ол қазақ халық поэзиясының жанрлық түрлерін (жыр, жоқтау өлеңі, қайым өлең, қара ... өлең т.б.) ... ... А. Байтұрсыновтың “Әдебиет танытқышы” (1926, 1989, 1991) осы саладағы ... ғыл. ... ... бұл құнды мұра алпыс жылдан астам ғыл. ... тыс ... ... ... ...... ұлттық әдебиеттануының негізі, Ә. т. мен әдебиеттану методол., ұғым-терминдер мен ... ... ... ... ... аса ... ... Онда сөз өнері ғылымына тән барлық факторлар қамтылып, ана тілінің ... ... ... ... жасалып, жүйеленіп берілген. Түрлі идеологиялық тосқауылдарға қарамастан 20 ... ... ... ... бұл ... жаңа туындылары жарық көрді. Қ. Жұмалиевтің “Әдебиет теориясы” (1938, 1964, 1969) атты еңбегі негізінен орта мектептер мен жоғары оқу орнына ... ... Е. ... “Әдебиет тееориясының мәселелері” (1940) атты орта мектепке арналған оқулығы жазылды. 1970 ж. З. ... ... ... ... атты ... ... көрді. Бұл еңбек толықтырылып “Сөз өнері” деген атпен 2 рет (1976, 1982) қайта басылды. Ол еліміздегі жоғары оқу ... 30 ... жуық Ә. ... ... ... ретінде қызмет етіп келеді. З. Ахметовтың “Қазақ өлеңінің құрылысы” (1970), “Өлең сөздің теориясы” (1973) атты ... — осы ... соны ... ... ... ғыл. зерттеулер. Ә. т-ның басты ғылыми ұғымдары мен терминдері жүйеленіп берілген “Әдебиеттану. Терминдер сөздігі” (1997, 1998) жарық көрді.
Қазақстанның халық жазушысы, ... ... ... академигі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Зейнолла Қабдолұлы Қабдолов – көркем сөздің ел ... ... ... ... ірі ... З.Қабдолов көркем әдебиеттің дамуына қосқан үлкен үлесі үшін, көркем шығарма жазудағы табысы үшін ... сай ... ... атанды. Ол - әдебиеттану ғылымына, оның ең бір күрделі саласы – әдебиет теориясына зор үлес қосқан ... ... ... ұзақ ... бойы ... еңбек етіп, алдымен ғылым кандидаты, онан кейін ғылым докторы ғылыми дәрежесін алу үшін арнайы ... ... ... қорғады. Әдебиет теориясы саласындағы жазған, жарияланған еңбектері жоғары бағаланып, Ұлттық ғылым академиясының ... онан соң ... ...... ... сайланды.
З.Қабдолов 1927 жылы 12 желтоқсанда Атырау облысында туған. 1945 жылы ... ... ... ... ... ... ... филология факультетіне оқуға түсіп, 1950 жылы үздік дипломмен бітіреді де, осы ... ... ... ... және ... ... ... Ұстаздықтың алуан сырлы жарқын өнегесін танытқан оның бұл саладағы ғибратты еңбегі – ... ... ... ... мектебі десе де болғандай. Республикамыздың ең үлкен, белді ... мен ... ... - ... атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің білікті профессоры қызметін атқара жүріп, көптеген шәкірттеріне ғылыми жетекшілік етіп ... және ... ... ... ... ... кейінгі талай әдебиетшілер, жазушы, сыншы, журналисттер академик-жазушыны тәлімі мол ұстаз тұтады.
З.Қабдолов –қазақ әдебиеттану ғылымының аса көрнекті өкілі, үлкен ғалым. Жоғары ... ... ... ... әдебиеттану ғылымының негіздерін оқытудың басты әдіснамалық бағыттары ... ... ... ... өріс ... 1970 жылы ... көрген «Әдебиет теориясының негіздері» атты жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы ... ... ... білімнің негізімен сусындатып келеді. Бұл кітап қазақ әдебиеттану ... ... ... ... ... үлкен жетістік деп бағаланған, ғылыми жаңалағы мол қомақты, іргелі зерттеу болды. Оның айрықша құндылығы көркем әдебиеттің табиғатын, оның өмірмен жалғастығын, ... сөз ... ... ... ... ... терең ашып беруінде, теориялық қағидаларды, көркем шығармаларды үлкен талғампаздықпен танып, нақтылы талдау жасай білу шеберлігінде болатын. Бұл ... 1976 жылы «Сөз ... ... ... ... толықтырылып екінші рет басылды. Бірнеше рет қайта басылып шыққан «Сөз ... атты ... ... ... оқитын аса бағалы, құнды кітабына айналды.
«Сөз өнері» әдебиет әлемінің бар сырын ашып, сөз өнерінің басқа өнер ... ... ... ... дәлелдейді, әдеби туындыдағы эстетикалық пайымға да диалектиканың жан-жақтылығымен қарайды. Ондағы ... ... ... ... дәлелді, негізгі толғам, тұжырымға жол ашады.
Әдебиет теориясы ... ... сөз ... ... оның ... мен методологиясын, әдеби процесс, рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы. Ә. т. осы бағыттағы заңдылықтар мен ... ... ... прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді. Ә. т. ұғымдар мен терминдердің, ғылыми қағидалар мен ережелердің ... ... ... ол — сол арқылы көркем әдебиетті (өз ... ... ... ... ашып ... ... болып табылады. Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр ... Ә. т. — ... ... ... төрт топқа бөлінеді. Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі ... ... ... ... ... орны, әдеби шығармашылықтың тұтас болмысы, суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты, оның ... ... ... ортақ заңдылықтармен үндесуі, әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру ... ... ... әдебиеттің тарихи дамуы, жанрларының, тек пен түрінің ортақ ... ... және ... процес (ағым, бағыт, кезең, дәуір, әдеби байланыс), көркем шығарманы талдау, қабылдау ... ... Ә. т. ... осы ... ... ... ... тарихымен қиылысады да, ортақ методол. принциптерді қалыптастырады. Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик. сапасын, яғни ... мен ... тіл, ... пен ... ... үндестігі, типологиясы, тарихилығы мәселелерімен айналысады. Бұл бағытта Ә. т. поэтикамен үндеседі. Соңғы топта, әдебиет рухани-эстетик. құндылық тұрғысынан қарастырылады және ... ... ... мен ... дүниелерге шынайы баға берілуі, әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады. Ә. т. бұл жолы эстетикамен тұтасып, өнердің ортақ ... және ... ... қиылысады. Жалпы, Ә. т. өз пәнінің даму сапасына (көркемдік, эстетик., стильдік т.б.) қарай үнемі өзгеріп отырады; көркем әдебиеттің ... ... ... ... ғыл. тұжырымдардан ажырап, онда жаңа бағыттар қалыптасады. Ә. т-ның тарихы ежелгі дәуірдегі (Үндістан, ... ... ... Ежелгі Түркі елдеріндегі т.б.) сөз өнеріне қойылған талаптардан басталады. Әлемдік Ә. т-ның бастауында Аристотель мен Әбу Наср әл-Фараби еңбектері тұр. ... ... ... ... ... ... да ежелгі дәуір эстетикасы туралы жазған еңбектерінің танымдық қуаты мол ... ... Әбу Наср ... ... ... ... ... трактатының” да Ә. т. тарихында алар орны ерекше. Ал қазіргі заманғы әлемдік әдебиеттану ғылымына зер салсақ, сөз өнерінің ... ... ... ... ... ... ... Р. Уэллек пен О. Уорреннің “Әдебит теориясы” (1949) зерттеуі болып табылады. Ол ... (1960 ж.), орыс (1978 ж.) т.б. ... ... Орыс ... ... Ә. т. бойынша орыс ғалымдары Б. В. Томашевский, Л. И. Тимофеев ... ... ... болады. Теор. болжам және филос. таным тұрғысынан М.М. Бахтиннің еңбектері (1895 — 1975) ерекшеленеді. Онда көркем сөздің көп ... ... көп ... т.б. ... терең талданған. Қазақ ғалымдарынан Ә. т. жөнінде ең алғаш құнды пікірлер айтқан Ш. Уәлиханов болды. Ол ... ... ... ... ... (жыр, ... өлеңі, қайым өлең, қара өлең, өлең т.б.) жүйелеп берді. А. Байтұрсыновтың “Әдебиет ... (1926, 1989, 1991) осы ... ... ғыл. ... ... бұл ... мұра ... жылдан астам ғыл. айналымнан тыс қалып келді. ... ...... ұлттық әдебиеттануының негізі, Ә. т. мен әдебиеттану методол., ұғым-терминдер мен эстетик. категориялар, жанрлар жүйесі түзілген аса маңызды еңбек. Онда сөз ... ... тән ... ... ... ана тілінің қорынан ұғым-терминдер, жанрлар атаулары жасалып, жүйеленіп берілген. Түрлі идеологиялық тосқауылдарға қарамастан 20 ... ... ... ... бұл салада жаңа туындылары жарық көрді. Қ. ... ... ... (1938, 1964, 1969) атты ... ... орта ... мен жоғары оқу орнына арналды. Сондай-ақ, Е. Ысмайыловтың “Әдебиет тееориясының ... (1940) атты орта ... ... ... ... 1970 ж. З. Қабдоловтың “Әдебиет теориясының негіздері” атты еңбегі жарық көрді. Бұл еңбек толықтырылып “Сөз өнері” деген атпен 2 рет (1976, 1982) ... ... Ол ... ... оқу ... 30 жылға жуық Ә. т-ның бірден-бір оқулығы ретінде қызмет етіп келеді. З. Ахметовтың “Қазақ өлеңінің құрылысы” (1970), ... ... ... (1973) атты ... — осы ... соны пайымдауларымен көрінген құнды ғыл. зерттеулер. Ә. т-ның басты ғылыми ... мен ... ... ... ... ... сөздігі” (1997, 1998) жарық көрді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. - Алматы,1973.
2.Әдебиеттану терминдер сөздігі. –А,1999.
3.Байтұрсынов А. ... ... ... 1989.
4.Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. - Алматы, 1969.
5.Қабдолов З. ... ... ... ... Р. ... ... 2003.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері жайлы6 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Х.Досмұхамедұлының сыншылдық-эстетикалық көзқарасы және әдеби мұрасы66 бет
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі5 бет
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі. Отбасында эстетикалық тәрбие беру5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь