Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері

1.Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері; 2.Қазақ фразеологизмдерінің қалыптасуындағы ұлттық мәдени маңызы бар түпдеректер; 3.Фразеологизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы.
Тұрақты сөз тіркестері қанатты сөз, мақал-мәтелдер, идиомдар аз сөзбен көп мағынаны білдіреді, тілдің стильдік сапасын арттырады.
Мақал-мәтел-астарлап, кестелеп айтатын ойдың бейнелі көрінісі.
Мақал көбінесе тиянақталған қорытынды ой ретінде , сөйлем түрінде келеді.Мысалы, көп сөз - көмір, аз сөз- алтын, жақсыдан үйрен , жаманнан жирен, аңдамай сөйлеген ауырмай өледі т.б.
Мәтел формасы жағынан бейнелеп сөйлеудің элементі сияқты. Онда ой аяқталмай келте қайырылады.Ұзын арқау, кең тұсау, ауырдың үстімен, жеңілдің астымен.
Сөз өнерінің асылы мақал-мәтелдер ақын- жазушылардың стилінің қалыптасуына ықпал жасайды. Бұл жайында М.Горкий Менің жазуды қалай үйренгенім жөнінде деген мақаласында былай деп жазады: «Асылында, мақал- мәтелдер еңбекші халықтың тұрмысындағы басынан кешіргенін, көргенін, саяси-әлеуметтік тәжірибесін қалыпқа шебер құяды, сол себепті жазушының бұл материалмен танысуы өте қажет, өйткені бұл материал бес саусақты жұмып, жұдырығыңды түйгендей сөзді сығымдауға үйретеді, өзгелердің солай сығымдап айтқан сөздеріндегі астарын аша біліп, дәуіріміздің міндеттеріне зиянды өлі пікірлерді әшкерелеуге үйретеді. Өз басым мақалдан көп нәрсе үйрендім, басқаша айтқанда, ойларымды нақыл сөзбен жұп-жұмыр етіп бере білуді үйрендім.»
 Сарекенова Қ.Қ. «Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы» Алматы:Эверо, 2014ж – 168б.
 Белбаева М. «Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы» Алматы,1976ж
 Қ.Аханов «Тіл білімінің негіздері» Алматы: Санат – 1993ж
 Қалиев Ғ. Болғанбаев Ә. «Қазіргі қазақ тілінің лексикалогиясы мен фразеологиясы» -Алматы, 2006ж
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... ... фразеологизмдерінің қалыптасуындағы ұлттық мәдени маңызы бар түпдеректер; 3.Фразеологизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы.
Орындаған: ... ... ... ... ФИ ... 2015ж
Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері
Тұрақты сөз тіркестері қанатты сөз, мақал-мәтелдер, идиомдар аз сөзбен көп мағынаны білдіреді, тілдің стильдік ... ... ... ... ... бейнелі көрінісі.
Мақал көбінесе тиянақталған қорытынды ой ретінде , сөйлем түрінде келеді.Мысалы, көп сөз - көмір, аз сөз- алтын, ... ... , ... ... ... ... ауырмай өледі т.б.
Мәтел формасы жағынан бейнелеп сөйлеудің элементі сияқты. Онда ой аяқталмай келте ... ... кең ... ... ... ... астымен.
Сөз өнерінің асылы мақал-мәтелдер ақын- жазушылардың стилінің қалыптасуына ықпал жасайды. Бұл жайында М.Горкий Менің ... ... ... ... деген мақаласында былай деп жазады:
Фразеологизмдер-сөйлеу тілінде де, жазу тілінде де көп ... ... ... материалы. Ал оның бейнелегіш- мәнерлегіштік сипаты әсіресе көркем және публицистикалық ... ... ... Фразеологизмдер- сөз шеберлері суреткердің көркем образ жасу үшін ... ... ... ... ... ... процесінде өзара түсінісіп, пікір алысуының еңбекті ұйымдастыруда, еңбек өнімін арттыруда ... ... бар. ... ... ... құрамына енетін, сол: тілде қолданылатын сөз байлырын, халық қазынасын іріктеп ұстаудың, дұрыс пайдаланудың жазу, сөйлеу тілінде ерекше зор маңызы бар. ... ... сөз ... сарқа пайдаланған ақын, жазушы жоқ және қазақ тіліндегі сөздер толық ... әр ... ... ... ... ... ... толық жасалған жоқ. Сөйте тұрса да, тілдегі бар сөздерді әркім өзінің керегінше, өзінің білгенінше пайдаланады. Белгілі идеяны, пікірді білдіру үшін ... ... ... сөз ... ... ... түріне сәйкестеп іріктеп, екшеп, талғап пайдаланудан туатын лексикалық ерекшеліктерді стильдік ерекшеліктер дейді. Жазба әдеби тілдің стилі ауызша сөйлеу тілден ... ... ... ... ... Ауызша сөйлеу тілде қолданылатын жеке сөздер мен сөйлемшелерді жазба әдеби тілде қолдануға болмайды. ... нан же, тағы бір acan ... ... шық, ... ... т. т. Көркем шығарманың тілі ғылыми шығармалардан ерекше болып келеді. Көркем шығармада қолданылатын сөздер, ... ... ауыс ... ... әрбір сөздің мағынасы белгілі контексте ғана тиянақтальга отырады. Абай Құнанбаев деудің орнына ... ... Ак, ... ... ак, ... Соқыр-мылқау танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды. Дем ... -- ... аяз бен қар, Кәрі ... -- қыс ... ... -- деп ... ... шығармалардың тілі, ондағы қолданылатын жеке сөздер өзінің дәл нақты мағыналарында ғана қолданылады. Ғылым тілінің стилі ... ... ... ... ... ... ... Ғылымдағы берілетін анықтамалар мен ережелер әрі қысқа, әрі әрбір сөзі дәл ... болу ... ... ... ... ... ... маңызы бар түпдеректер
Фразеологизмдер - ұлттық тілдің айқындығын, дәлдігін, икемділігін, бейнелегіштік күшін көрсететін фразеологиялық тұлғалар. ... ... ... ... ... ... көркем тілінің керегіне жарату сөз шеберлерінің міндеті. Ал белгілі бір жазушы тіліндегі мағыналас фраеологизмдерге талдау жасау - оның ... ... ... таңдап пайдалану принциптері мен озіндік стиліне тән сөз ... ... көп ... ... ... ... шымшыма шумақтар, әзіл-оспақ төңірегінде мұндай өзгешеліктер бірден ... ... ... ... ... ... - ойдың тереңдігі мен ішкі қуатын күшейтуде таптырмайтын тіркестер екендігі. Тегінде көркемдік тұрғысынан көркем мәтіннің тілдік ... ең ... жері - ... ... ... тіркестер табиғаты, окказионалдық қолданыста тым образддылыққа негізделім,сөйлеу стандартына сай ... ... ... ... ... мына ... ... аудару керек. Фразеологизмдер өз табиғатында қоршаған айналаны, дүниені қабылдауда адамның ұлттық мәдени ойлау ерекшелігін аңғартып ... ... ... ... ... сол ... мәдениетінде сақталып қалады.
* Түйені түгімен жұтып, шелектеп арақ ішкен сенен гөрі иманды. Қартайса да аттан түспей, ... ... ... ...
* ... ... ... тастай қатып, халықтың барша дәулеті құйылған қазанның ... ... ... ...
соны ... жаңа ... авторлық қолданыстың сәтті үлгісі. сөзінің коннатациясына ... ... ... ... тілінде тұрақталған тіркестер бар. Мысалы: , , . Абай ... ... ... ... - ... [2. ... көркем әдебиетте қолданылуы
Тілдің әрі ұтымды, әрі сымбатты байлықтарының біразы - тұрақты тіркестер: мақал-мәтелдер, фразеологиялық ... ... ...
Бұларды әсіресе көркем әдебиетте, публицистикалық әдебиетте, көпшілікке арналған лекция, әңгімелерде мол пайдаланады.[3. 211б]
Фразеологизмдер көбінесе эмоционалды-экспрессивті қызмет атқарады: ашық ... тас ... ойды ... ... үшін, бейнелік мағына беруде жұмсалады, ирониялық реңкке де ие болады. Мысалы, дегеннен гөрі ... ой ... ... ... ... ... ит өлім жағымсыз өлім. Бұл тіркестің контекстік мағынасында мұқату сезіледі. Б.Майлин ... ... ... күшейту үшін деп қолданады. М.Әуезов ... ... деп ... ... ... ... ... ең құнарлы саласына тән ойлау нәтижесі мен халық даналығының ... ... ... ... бұл байлығы ғасырлар бойы қорланып, толассыз дамып, толығып отыратын, әрқашан да ... ... ... ... сөз ... ... ... Көркем сөз авторлары өз шығармаларында түрлендіріп, сан құбылтып, әсем де ... ... де ... сөз ... ... шығарма тіліндегі фразеологизмдерді талдау, сараптау арқылы әдебиеттану жағынан қаламгердің жеке даралық стилін тануға болады.Фразеологизмдер арқылы қаламгерлер өз туындыларына ... ... ... ... ... ... тәсілдерді колдану ерекшелігін айқындай түседі. Фразеологиялық оралымдар авторлық баяндау болсын, кейіпкер тілі болсын не табиғат суреті болсын, бәріне де ... ... әр ... ... жалпы халықтық тілдегі тұрақты тіркестерді қолданысқа түсіріп, оларды көріктеуші құрал, стильдік жағынан да пайдаланылады. Орыс ғалымы А.И.Ефимов : ,-дейді. ... ... ... ... ... мән ... ... дарытады, ұлттық реңк береді. Образды фразеологизмдер кейіпкер мінезін беруде авторлық ... ... ... ... ... ... ... Х.Қожахметова фразеологизмдердің жазушы тілінде қолданылуын былайша жіктейді:1. ... ... ... ... ... ... ... сезім күйлерін суреттеуде жұмсалуы. 3. Фразеологизмдердің әзіл-сықақ қызметінде жұмсалуы.4.Кейіпкердің портретін және тілдік мінездеме беруде қолданылуы.5. фразеологиялық ... ... - ... ... ... ... - деп ... ғалым өз ойын.
Фразеологизмдер- ғасырлар бойы қорланып, дамыған халық даналығы,көркем сөз құралы. Дайын қолданылатын тұрақты тіркестермен қатар тілімізде жеке жазушының шығармашылығы ... ... ... ... ... оралымдар да байқалады. Лингвостилситика маманы , ғалым Б.Шалабай көркем шығарма тілін зерттеуде оған мынадай үш қырын ұсынады: таза тілдік қыр, ... қыр, ... ... орай ... жазушы, сөз зергері, Ғ. Мүсіреповтың шығармалары бойынша фразеологизмдерді қолданудағы стильдік ерекшеліктерін қарастырсақ. Мүсірепов кейіпкердің жан ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін ашса алақанында, жұмса жұдырығында тұрғандай хал керек.(ашса алақанында, жұмса жұдырығында - тәуелді болу мағынасында беріледі).( романынан)
Терімізге сыймай, ... қан ... ... бізде жұмысы да жоқ. () (терісіне сыймау, қабағынан қан жауу - өте ашулы, қаһарлы жағдайда болу).
Сен ... ... ... ... ... ... оқырасын алып, шымылдығын аштың - күмәні тарап кетті).
Қайсар үзілді-кесілді жауап күтеді. (узілді- ... ... ... мағынада).
Ауылдарыңда Зағипа деген өсекші қатын бар емес пе, ... ... сол ... - ... , ... сөз ... ... бойы зығырданың қайнап, қыз алып қашатындардың біреуі кездессе деп едің ғой! (зығырданы қайнады -ашуланды). ( әңгімесінен)
... ... ... шертіп, қан қатқан жүрегін босатып жатқан секілденді. Бұл фразеологизмдер ... ... келе ... ... ... балақ, шұбар төс шонжар бізде болған емес. (шынжыр балақ, шұбар төс шонжар - әмірі зор, атағы ... ... бала ... ... ... ... болып қалған жүрек орнына түскендей болды. (зәрезап болған жүрек ... ... - ... ... аузы ... ... (аузы күйген -басынан қиындық кешкен, өмірден сабақ алған адам).
Бірақ Жәукенің іші жылынбай , тарына берді. (іші жылынбай - ... ... ... Бұл фразеологизмдер романында қолданылып тұр.
Фразеологизмдер кейіпкерді мінездеуде және кейіпкердің психологиялық сезім күйлерін суреттеуде жұмсалып тұр.
Фразеологиялық түйдектер- мақал - мәтелдердің ... ... ... ... ... ... ... жұқарар кезі, соза бергеннің үзілер кезі бар.) және : - жолы ... ... ... ... және ... ... берудегі фразеологизмдердің қолданылуын қарастырайық:
Апамның бояуы кеткен кәрі көзі анда- санда маған қадала қарайды.(бояуы ... көз- кәрі ... ... ( ... тыриған арық, денсаулығы қыл үстінде, оқымаған, жұмыскер адам.(денсаулығы қыл үстінде - ... ... адам ... ( әңгімесінен).
Ойға олақ, сөз бақпаған , мал баққан шаруа.(ойға олақ, сөз бақпаған - жуас, өз жөнімен жүретін ... ... ... ... ... ғана емес, жазушының көзқарасын, идеясын, суреттеп отырған кейіпкердің ішкі жан ... ... ... ... ... Сол ... Р.Сыздықова:
Фразеологизмдердің колданылуы автордың шеберлігін танытып қана қоймайды, оның халық тілінің байлығын қандай дәрежеде игергендігін ... ... ... Қ.Қ. ... 2014ж - ... Белбаева М. Алматы,1976ж
* Қ.Аханов Алматы: Санат - ... ... Ғ. ... Ә. ... ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері. Қазақ фразеологизмдерінің қалыптасуындағы ұлттық мәдени маңызы бар түпдеректер. Фразеологизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы11 бет
Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері.қазақ фразеологизмдерінің қалыптасуындағы ұлттық мәдени маңызы бар түпдеректер.фразеологизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы11 бет
Қазақ фразеологиясының стильдік ерекшеліктері;.Қазақ фразеологизмдерінің қалыптасуындағы ұлттық мәдени маңызы бар түпдеректер;.Фразеологизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы12 бет
Фразеологизм мен сөз және фразеологизмнің мақал-мәтелдерден айырмашылығы48 бет
Қазақ фразеологиясы5 бет
Антоним, омоним, синоним сөздердің қолданысы. Антоним сөздердің қолданыс ерекшелігі98 бет
Ауызекі сөйлеу стилі39 бет
Ағылшын тілінің публицистикалық және баспасөз тілі33 бет
Балалар әдебиеті кейіпкерлерінің тілдік тұлғасы20 бет
Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь