Аударма түрлері

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
II. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.Ауызша аударма ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.1. Ілеспе аударма ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.2. Ізбе.із аударма ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Аударма — бір тілде бейнеленген мазмұнды екінші бір тілге әрі дәл, әрі толық қайталай бейнелейтін тілдік қимыл. Тіл ғалымдарының деректерін негізге ала отырып,қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл бар екенін ескерсек, аударма қызметінің қаншалықты маңызды екенін білеміз. Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар,халықтар арасындағы тәжірибе алмасудың дәнекері.
Аударма сөз, әдебиет, публицистика ғылымдарының ажырамас бір бөлігі. Әрі халықты рухани жағынан дамытудың күшті құралы. Аударма халықтың мәдени өмірінің бір саласы, халықтар арасындағы үзілмейтін үрдістің бірі, адамзат аударма арқылы араласып құралады.
1. Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. Учебное пособие. – М.:ЭТС. -2002.
3. Ширяев А.Ф. Синхронный перевод. М.: 1979
5. Бархударов Л.С. Язык и перевод (Вопросы общей и частной теории перевода). –М.: Международные отношения, 1975
6. Аристов Н.Б. Основы перевода. — М., 1959
8. Бархударов Л.С. Язык и перевод. — М., 1975
        
        Жоспар
I.Кіріспе.......................................................................................................................2
II. Негізгі бөлім..........................................................................................................3
1. Ауызша аударма....................................................................................................3
1.1. Ілеспе аударма...................................................................................................13
1.2. Ізбе-із аударма...................................................................................................22
III. Қорытынды.........................................................................................................26
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.....................................................................27
Кіріспе
Аударма -- бір ... ... ... ... бір ... әрі дәл, әрі толық қайталай бейнелейтін тілдік қимыл. Тіл ғалымдарының деректерін негізге ала отырып, қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл бар ... ... ... қызметінің қаншалықты маңызды екенін білеміз. Аударма әрқашанда адамдар, ... ... ... ... ... дәнекері.
Аударма сөз, әдебиет, публицистика ғылымдарының ажырамас бір бөлігі. Әрі халықты рухани жағынан дамытудың ... ... ... халықтың мәдени өмірінің бір саласы, халықтар арасындағы үзілмейтін үрдістің бірі, адамзат аударма арқылы араласып құралады.
Көпшілік ауызша мен ... ... ... айырмашылықтарын біле бермей, бастысы - тілді білу, ал аударма ауызша ма, не қағазда орындала ма - ... емес ... ... Ал шынында, ауызша және жазбаша аударма бір-бірінен айырмашылықтары көп және түрлі дағды мен ... ... ... ... ағылшын тілінде бұл екі ұғымның аударылуы да әр-түрлі: ауызша аудармашы - , ал ... - ... ... ... ... ... білу ... деңгейде тілдесудің міндетті шарты ретінде қарастырылады. Ағылшын ... тек бос қана біле қою ... ... ... тез әрі ... ... ... және керісінше аудару үлкен рөл ойнайды.
Осы тақырыпты таңдаған себебім - ауызша аударма тек бір ... ... ... ... ... ауыстыру ғана емес, керісінше, бұл аудармашының алдында ... ... ... толы ... ... ... жұмыстың мақсаты - ауызша аударманың ерекшеліктерін қарастыру.
Негізгі бөлім
Ауызша аударма
Ауызша аударма - бұл ... мен оның ... ... ... ... емес ... болатын аударма түрі, ол аудармашының түпнұсқаның үзінділерін біркелкі қабылдауын және кейіннен сәйкестіндіруге немесе оны орындағаннан кейін түзетуге ... ... ... ... ... классикалық мысалы ретінде аудармашы түпнұсқаны акустикалық нысанда () қабылдауын және ... ... ... ... ... айтамыз.
Ауызша аударма үрдісінің жазбаша аударма үрдісінен айырмашылығы өте көп. ... ... ... ... бекіте алмағандықтан, оны жөндеуге, не толықтау үшін мәтінге ... ... ... Ауызша аударма үрдісі сөздіктер қолдануды, қорытынды ойды тұжырымдауды жоққа шығарады. Сондықтан ауызша ... ... ... ... тұрақты, өз-өзіне сенімді пен сабырлы болуы керек.
Ауызша аударманың тағы бір ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... ... Аудармашы адамның енді не жайлы сөйлейтінін білмейді және мұны анықтауға мүмкіндігі жоқ. Әрбір ... жеке ... ... тағы бір ... - ... бірден екі бағытта орындалуы керек. Бұл жерде сабырлық үлкен рөл ойнайды, себебі ... ... шешу ... ... ... ... аударма кезінде аудармашының жеке бас ептілігі үлкен рөл ... яғни оның ... ... ұқыптылығы және ой-өрісі. Университетте ауызша аударма курсында студенттерге екенін түсіндіреді.
Ауызша аударманың жақсы жақтары да бар: аудармашы кері ... ала ... бұл ... ... және оны ... ... ... қатар, аудармашы айтылған сөзді нақтылауды сұрай алады. Жазбаша аударма кезінде мұндай мүмкіндік болмайды.
Ауызша аударманың іске асыру механизмі мен ... ... ... ... белгілі бір айырмашылықтары бар. ХХ ғасырдың екінші жартысында ауызша аударманың кең ... ... ... ... мен ... ... және ауызща аударма теориясының пайда болуына әкеліп соқты. Сонымен қатар, ауызша аударма теориясында ілеспе мен кезекті аударманы бір-бірінен айыра ... ... ... ... кең ... ... жеке алғанда, аудармашы қызметі лингвистикалық ғылымның бақылауында үнемі болуы тиісті. Барлық сәйкес бірліктердің мағынасы мен ... ... ... ... мұқият жасалған салыстырмалы анықтамаларын беретін екі тілді сөздіктердің теориялық және практикалық құндылығының қаншама екенін, сонымен қатар олардың аса қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... ... соғады.
Ауызша аударманың арнайы теориясының шегінде аудармашы сөзінің басқа да ерекшеліктері атап өтіледі. Мұнда аудармашының жалтақтауы себепті ... ... ... ақырын артикуляциясы, қате варианттарды таңдауы себепті туындайтын артта қалушылық интервалының еселеп ... ... ... сонымен қатар, дыбыстың таза шығуына қатысты жіберілетін үзілістің жалпы ұзақтығы жатады.
Аудармашының мәтіні ырғақсыздау, ілеспе аудармашы түсінікті мәтінді ... ... ... көбіне жоғары екпінмен сөйлейді, ал кезекті аудармада сөйлеу екпіні едәуір төмендейді, ... ... ... ... ... есіне түсіре отырып, өзінің жазбасын тексереді. Ауызша аударманың теориясында ілеспе және ... ... ... шарттарын орындау кезінде ерекше жігерді талап ететін аудармашы сөзінің нормативтік талаптарына ... ... ... анық ... ... ... ... бірқалыптылығы, екпіннің дұрыс қойылуы, тыңдаушыларға оның толықтай қабылдауын қамтамасыз ететін сөйлемнің және аударманың басқа да бөліктерінің ... ... және ... аяқталуы.
Ауызша аударма теориясының маңызды бөлімдері аударманың әр түрлі үлгілеріне жетімді болатын баламалық сипатының зерттеулері болып табылады. Жазбаша аудармада орнатылған баламалық ... ... ... ... ... ... жоғалуы мүмкін. Бұл ауытқулар алып тастауларға, қосылуларға немесе қате ... орын ... ... ... Ауытқулардың әрбір түрі жеткізілмеген немесе қосылған ақпараттардың маңыздылық дәрежесіне қарай бөлінетін ұсақ категорияларды қамтиды. Алып тастаулар:
1) кішігірім жеке сөздердің, ... ... алып ... ... ... ... бөліктерін түсінбеуіне байланысты маңызды және көлемді бірліктерінің алып тастаулары;
3) аударма процесінде мәтіннің құрылымының өзгеруіне байланысты мәтіннің бір бөлігін алып ... ... ... сөзінен артта қалушылығына байланысты мәтіннің мағыналы бір бөлігінің алып тастаулары болып бөлінеді.
Қосылулар қосылған мол элементтердің сипаты бойынша топтастырылады: жеке ... ... ... ... сөздердің арасындағы байланыс, және т.б. Ал, жіберілетін қателіктер маңыздылық дәрежесіне қарай топтастырылады: жеке сөз аудармасының кішігірім қателігі, жеке сөз ... ... қате ... сөз ... өзгеруімен байланысты кішігірім қателігі, сөз құрылымының айтарлықтай өзгеруімен байланысты мағыналық қате ... ... ... ... ... ... байланыстың ауызша формасы есепке алынады: байланысушылардың тікелей қатынасында баламалықты төмен деңгейде анықтау олардың өзара түсінісушілігіне кедергі келтірмейді, керісінше ауызша аударма ... ... ... ... бір ... ... отырады, ауызша аударманың ерекшелігі-фунционалды-жанрлық мінездемесімен байланысты
аударылатын мәтін көлемі мен күрделілік дәрежесіне белгілі бір ... ... ... ... шығармалары ауызша аударылмағаныменен, бұл шығармалардан алынған жеке цитаталар сөз сөйлеулер кезінде ілеспе немесе ізбе-із түрде ... ... ... ... ... ... ... ету тіпті күрделі мәселе болып табылады, әсіресе аудармашыға аудармасы алдын ала белгісіз ақындық шығармалар берілсе. Сонымен қатар, көлемі бойынша ... ... ... ... да ... ... себебі ауызша аударманың ұзақтығы аударманың мүмкіндіктерімен ғана емес, ... ... ... мерзімділігімен де шектеулі: ұзақ уақыт аралығында тоқтаусыз сөйлеу, тыңдау және есте ... ... ... ... мүмкін емес.
Ресми баяндамалардың, хабарламалардың немесе сөз сөйлеулердің аудармасы үшін, құжаттың түгел мазмұнын немесе оның тақырыбын алдын-ала хабарлаған жөн. Аудармашыға ... ... ... тақырып бойынша арнайы әдебиетпен танысуына, глоссарийды құруына мүмкіндік берген жөн. Дегенмен, бұл жағдайда да аудармашы күтпегендіктен қауіпсіздендірілмеген, себебі оратор сөз ... ... өз ... ... ... ... ұзартуы, тақырыптан ауытқуы немесе оны түгелдеу өзгертіп жіберуі мүмкін.
Аударма ісі бойынша көптеген мамандар кәсіби жарамдылық ... ... ... ... ... ... қояды, және бұл кездейсоқ емес. Себебі олар ұзақ уақыт бойы сөйлеуге, жиі сөз ауыстыруларға, жоғары жылдамдықпен сөйлеуге мәжбүрлі, сонымен қатар, күні бойы ... жеке ... ... бөгде ойларды бақылау қажеттілігі-мұның бәрі психологиялық шамадан тыс жүктемелерге ... ... ... табиғи сабырлы мінезден тысқары, шыдамдылық, жігерлі мінез, жеңе білу, күрделі жағдайлардан шыға білу ептілігін қажет етуімен қатар, өз мінезін жетілдіруді, ... ... ... ... ... ... анық ... яғни басқа адамдармен қарым-қатынаста болу талпынысы кез-келген адамға жаратылысынан тән. Байланыс көптеген адамдарда жеке ... ... ... ... ... жеке ... өмір тәжірибесі, кәсіби өмірдің ерекшелігі көптеген адамдарды жиі тұйыққа айналдырады. ... ... бір ... ... ... ... ... мамандығы үшін байланыстың жоғарғы деңгейі қажет. Байланысқа деген саналы психологиялық мақсат болуы керек, бірақ, бұл жерде туа біткен белсенділік, ашық ... ... ... ... жоқ, ол ... ... ... келтіруі мүмкін. Аудармашы тек тіл бойынша ғана ... ... ... екі халық пен елдің мәдениеті бойынша сарапшы екенін жақсы білуі қажет, және екі жақтың арасындағы ... ... ... ... ... ... өзгешілігін зерттеу барысы 3 бағытта жүзеге асады. Зерттеудің 1-інші аспектісі факторлармен айналысады, түпнұсқаның мазмұнына сай аудармашының ақпаратты шығаруымен ... ... ... ... қасиеті уақыт аздығымен, бірмүйізділігімен, беделін түсірумен байланысты. Түсінушіліктің толықтығы ырғаққа, аз кідіріске, ... ... ... бастапқы мазмұндық бағыттарды қабылдау кезінде пайда болады. Аудармашы қабылданған ақпаратты мәтіннің мазмұнына қарай ... әрі ... ... ... ... есіндегі жинағы пен кемуін болжауда ұйғарып, анықтайды. Ауызша аударманың теориясы аудармадағы психолингвистикалық өзгешелікті, лингвистикалық алғы шарттарының болжамына мүмкіндік ... және оның әр ... ... ... минималдық сөздің кесіндісінен болатын тәуелділігін суреттейді.Сонымен қоса, сөздің кесіндісі құлаққа қабылдау ақпаратынан айрылу мінезіне дейін көрінеді. Тағы да ... ... ... ... болады: пәннің білімі мен сөздің орны, олар ... ... ... ... эмоционалдық бояу мазмұннын аңғартады және т.б.
Ауызша аударманы зерттеу барысындағы 2-інші аспектісі ... сөз ... ... ... ... аударманың теориясы аудармашының ауыз-екі сөйлеудің өзгешілігін суреттейді, әсіресе, әдеттегіден ерекше болатын сөзі. ... сөзі ... ... ... және ... үрдісінде қалыптасуымен ерекшеліктердің тууына себепші болады. Синхрондық аудармада айту үрдісі мазмұндау үрдісімен параллель бағытта өтеді (шешен сөздің ... ... ... ... ... көз сөзінің аз кідірісінде айтылады. Синхрондық аударманы лингвистикалық бейнелеуде түпнұсқаның басталуымен және осы бөлшекті ... ... ... ... ... Бұл ... кең шамасы екі қатарлы тіл факторымен баяндалады. Біріншіден, ол шет тіл құрылымының ерекшеліктеріне тәуелді, сөз сегментінің ұзындығын қамтамасыз етеді, ... ... ... ... да ... Көп ... тән бұл сегмент сөйлемнің құрылымы негізінде көрінеді - SPO(Субъект-предикат-объект) және бірінші кезекте бұнда етістік баяндауыш ... ... ... ... ... ... ... қалады, өйткені шешен айтылған сөзінен баяндауышты күтеді. Екіншіден, аралық кең шамасының артта қалуы АТ құрылымының ... ... ол ... ... бастапқы элементтерінің кейінгі дәрежеге тәуелділігімен суреттеледі. Мысалы, ағылшын тілін аударғанда қазақ тілінің бірінші сөйлемінде аудармашы кішкене уақытта ақпарат көзінен бастауыш пен ... ... ... ... ... . ... ... аударма теориясының шекарасында аудармашы сөзінің басқа да ерекшеліктері кездеседі. Бұл өте баяу артикуляция, хезитациондық аз кідіріске ... ... ... ... байланысты, қате варианттың алдындағы аралықты 3-4 есе көбейтеді, сонымен бірге, сөздің таза дыбысталуына байланысты аз кідірістің ұзақтығы жатады. ... ... ... ... синхронист-аудармашы биік шапшаңдықты жиі айтады және сөздің дұрыс дыбысталуына байланысты ол тез ... ... ... ... ... оның шапшаңдығы көпке төмендейді, себебі аудармашы өз жазбаларын ... ... ... ... ... келтіреді.
Ауызша аударма теориясына ерекше көңіл бөлу - аудармашы сөзінің нормативтік талаптары. Оларды қолдану үшін синхрондық, ізбасарлық экстримальді жағдайда ... күш ... яғни ... ... ... ... қарқын теңсіздігі, акценттің дұрыс қою орны, сөздің ... ... ... мен ... Бұл ... ... тыңдаушы қабілетінің қабылдауына сай .
Қысым қажеттілігі ауызша аудармада (әсіресе синхрондық) түпнұсқаның толық мазмұнынын бере алмайды, біріншіден, шешен сөзінің тез ... ... ... ... ... ... қиыншылыққа түседі. Екіншіден, ойлау қабілетінің жылдамдығы барысында аудармашының өз шектері болғандықтан, ол шешен сияқты тез айта ... ... тез ... ... сөзді дыбысталу барысындағы дұрыстығы мен аяқталғаны жиі бейімделмейді. Қорытындыласақ, олардың аударма рецептор қатынасы және тіларалық қатынасы бұзылады.
Аударылған хабарламаны қысқанда сөз ... ... ... ... Айтқан сөзде ақпарат элементтері, бір-бірін бастыруы, ал аудармада хабарнаманың мазмұнын сақтап өткізуге болады. ... ... ... ... ақпарат (сыпайы түрі, тақырыптан кету) кездеседі. Әр жағдайларда сұхбаттасу ... ... сөз ... ... ... ... ... хабарнама қысқару үзілісіндегі кең шаманы кұрайды. Ол шешен ... ... ... және олар шет ... ... да тәуелді. Ауызша аударма теориясы әр тілдік жұпқа арнап сөздік қысымды құрылымдық көмек сияқты және сегменттің пайда ... ... ... ... ... сөзінің, сөйлемнің қысқарған сөзге, сөйлемге, сөз тіркестеріне ауысуын ... Оған ... ... аттарының толық ауысуы жатады (БҰҰ) және баяндауыш тіркесін етістіктен зат есім ... бір ... ... сол ... ... ... ... элементтер керісінше аударылады. Шешен тез сөйлегенде, әр түрлі сөз қысымын қолданғанда, ауызша аударудың мағынасы жазбаша аударудың ... ... 25-30% ... ... ... ... бөлімі - эквиваленттің мінезін зерттеуі болып табылады. ... ... ... мен ... ... ... ақпараттың жоғалуы мүмкін. Зерттелінген ауытқулардан түпнұсқа мазмұнындағы ақпарат қосылуы мүмкін. Әр ауытқудың түрлері өзіне тән кішігірім категорияларынан тұрады. Өткізулерге кіретіндер:
1) сөз ... аз ... ... көбінесе эпиттетте кездеседі;
2) кеңейтілген бірліктердің аудармашыға мәтінді түсінбеушілігі;
3) мәтіннің ... ... ... құрылымның қайта құру жолы;
4) шешен сөзінен аудармашының қалып қалуына байланысты.
Қосымша қосылған элементтің көптігі мінезіне қарай жіктелінеді: ... ... ... түсінушліктер, аударма ұсынысының байланысын нақтылау болып табылады.
Аудармашы ауызша айтылған ойдың дұрыс айтылуын, дұрыс темпін не ... ... ... ... мен ... ... тура қарым-қатынасты орнатуы керек. Тағы бір аудармашыға ... ... ... ... ... қарым-қатынас принципін анықтау, егер өткізіп алған ақпарат болса, оны толықтыру, әңгіменің мақсаты мен алдыңғы өткен келіссөздерді анықтау. Аудармашы мен ... ... кері ... сәті ... онда аудармашы оратордан түсінбеген терминнің мағынасын сұрап анықтауға болады. Ал егер тыңдармандар арасында кері байланыс туындаса, онда олардың көңіл - ... ... ... ... ... ... өзгерту, кейде оратордың темпін өзгертуіне мүмкіндік туады.
Ал егер аудармашы жеке ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне назар аударады. Бұндай сәттерде аударма адаптивтік транскодтаудың көмегімен толықтырылмайды, бұл кезде қосымша толықтырулар ... ... ... зор. ... ... ... ... берілуі бір ғана бағытта өтіледі: Түпнұсқаның қайнар көзінен Рецептірге. Аудармашы түпнұсқадағы тілден аударылатын тілге аударады. Ауызша ... екі ... ... ... ... ұласуы мүмкін, мұнда әрбір қарым-қатынас құрушы репликтермен алмастырылып отыруы мүмкін. Бұл кезде аудармашы ... ... ... ... үш басты бағытқа негізделеді.
Зерттеудің бірінші аспектісі аудармашының түпнұсқаның мазмұнындағы ақпаратты қабылдауын оқытып үйретеді. Ауызша аударма дегеніміз - ... ... ... ... ойын ... ... Ауызша аудармада сөзді қабылдау қысқа уақытпен, біркелкілікпен ерекшеленеді.Аудармашының толық түсінуі ритмге, паузаға және сөйлеу темпіне байланысты. Ауызша аударма ... ... ... да ... ... үйретеді. Оған жай артикуляция, хезитатциондық үзіліске байланысты, аудармада жаңылысу, бұл интервалдың ұлғаюына әкеліп соғады, сондай-ақ айтылатын сөзге қатысты ... ... ... ... аудармашы жоғары темппен сөйлейді. Ізбе-із аудармада сөйлеу темпі біртіндеп баяулай бастайды, себебі аудармашы түпнұсқаның мазмұнын ... ... ... ... ең басты назар аудармашылардан нормативтік талаптарына аударылады. Мұндай талаптар ілеспелі және ізбе-із аудармада аса ... ... ... ... ету, ... ... акцентті дұрыс қою, соңғы айтылған ойдың дұрыс әрі түсінікті ... ... ... ... ... ... ... түрі ретінде жазбаша аудармаға қарама-қарсы қою. Арнайы ауызша аударма теориясы сандық және сапалық ерекшеліктерді ... ... ... аудармада мәтіннің көлемі аударылатын бөліктің ұзақтығына байланысты.Ілеспе аудармада қысқа сөздердің аудармасы жазбаша аудармаға қарағанда көп болады. Ұзақ сөзді аудару ... ... ... ... немесе мәтіннің ірі бөліктерін аударғанда синхрондық ... өте ... ... ... Сондықтан да ауызша аударма теориясы ерекше назарды сөздік қысқартуға береді. Бұл тәсілдерді пайдаланудың өзіндік себептері бар.
Біріншіден, оратордың ... ... ... ... ... ... мазмұнын аудару қиынға түседі. Екіншіден, аудармашылардың барлығы оратор ... ... ... ... ... аударылған мәтін көп жағдайда тиімсіз және айтушы мен тыңдаушылар арасында кері байланыс тудыруы мүмкін.
Сөйлемді қысқарту ауызша аудармада оңай ... ... ... тек қана ... бөліктерді тастап кету емес, сонымен қатар аударылатын ақпараттың маңызды элементтерін сақтай отырып, қысқа түрде жеткізу. Кейде айтылған ойда бірін-бірі толықтырып ... ... ... осы ... мәтіннің мағынасын сақтай отырып түсінуге болады. Аудармада ақпаратты қысқарту уақыттық өрісті сипаттайды. Ол ... ... ... мен ... ... аударылатын тілдің сәйкестіліктеріне тәуелді. Ауызша аударма теориясы сөзді қысқарту арқылы екі тілдің құрамын, және семантикалық ... ... ... жылдам темпімен айтылған мәтін аудармашы түрлі қысқарту тәсілдерін қолдана оырып мәтінді жазбаша аудармаға қарағанда 25-30% дейін қысқарта ... ... ... ... бөлігі - аудармада баламалықты оқытып-үйрету. Ауызша аудармада жазбашамен салыстырғанда кейбір ақпаратты өткізіп алуымен ... ... ... ... орнына басқа ақпаратпен алмастырып, түпнұсқаның мазмұнын өзгертуі ... ... ... ... да түрі ... ... немесе жазбаша аударыла алады. Практикалық жағынан мәтіннің ... ... ... байланысты ауызша аудармада шектеулілік ұғымына түсінік береді. ... ... ... ... аударылмайды, бірақ осы шығармаларда жеке цитаталар ауызша аудармада синхронды немесе ... ... ... ... ... ... ... әсер беру аса қиын міндет болып табылады.
Ілеспе аударма
Ілеспе аударма - бұл ... ... ... ... ... ... түрі. Аударылатын сөздің ұзақтығы әр түрлі болуы мүмкін: әдетте 20-30 минут немесе одан да көп. Бұл ... түрі ... ұзақ ... ... ... аса маңызды сегменттерін есте сақтауды талап етеді. Оратордың сөзінен кейін ... ... ... ... ... кіріседі, егер түпнұсқада айтылатын сөздің көлемі жоғарыласа, онда аудармашы түпнұсқаның басты мазмұнын жазып алып, оны аудара бастайды.
Аударманың бұл ... ... ... ... ... ұшу ... деп атайды: ол профессионал еместердің көздеріне өте күрделі де қол жеткісіз, тіпті жұмбақтылыққа толы болып көрінеді. Бұл баяндамашының сөзімен бір ... ... ... ... ... аударма технологиясын қолданып презентациялар, форумдар, семинарлар, конференциялар ... ... ... ... ... жеңіл болып көрінгенімен, бұл мамандық ұзақ әрі күрделі дайындық процесін талап етеді, инженерлерден бастап копирайтерлер мен сценаришілерге дейінгі ғылым мен ... әр ... ... квалификацияланған мамандарды еліктіреді. Нюанстар мен басқа да көптеген жағдайлар мамандандырылған шешім мен осыған ұқсас шаралардың өткізілуі үлкен тәжірибені талап ... Кез ... ... алға қойған мақсатқа жету үшін үлкен кедергі ... ... ... ... іске ... алатын не? Әдетте біз нақтылы бір қабілеттіліктің, білім және дағдының тіркесі туралы ... ... ... ... иелену, білімдарлық, тез әрекеттілік, қиын жағдайлардан тез шыға білу қабілеттілігі-жалпы алғанда, ... бәрі ... ... аудармашының ие болуы керек қасиеттерінен еш айырмасы жоқ. Дегенмен, көптеген жағдайда аудармашы аударып отырған сөйлемнің соңы ... ... оның басы ... ... ... ... тиіс.
Аударманың бұл түріне тән бірқатар ерекшеліктер мен қиындықтар бар, солардың ең ... - ... ... ... аудармашыға аударма жасауы үшін кезекті аудармашыға берілетін уақыттан 2 есе, ал сол мәтінді ... ... ... ... 20-30 ... аз ... беріледі. Екінші ерекшелік - аударма барысында ілеспе аудармашыдан шешеннің сөз сөйлеу қарқынына сәйкес қарқынмен аударма жасау талап етілуі. Үшінші ерекшелік - ... ... ... сөйлемдердің айтылуына қарай бөлік-бөлік (сегментті) сипатта жасауы. Төртінші ... - ... ... өз ... қоса редакторлық міндетті жүзеге асыру қажеттігі. Осындай қиын ... және В.Н. ... атап ... екі ... ... меңгерген адам аудармашы бола алады деген дәстүрлі формуланы ілеспе аудармашыға қолдануға келмейтіні ілеспе аударманың күрделілігін сипаттайды. Ілеспе аударманың тағы бір ... ... ... ... үшін оған ... ... бөлек арнайы бөлмелерді қамтамасыз етіп, оның сөзін әр тыңдаушыға тиімді ету қажет. Міне, осыдан аудармашыларға арналған ... мен ... ... ... ... пайда болды. Ереже бойынша бұл құрылғылардың таңдамалы 5-6 тілдері болады.
Ілеспе аударма ауызша аударманың ішіндегі ең ... және оның ... ... ... ... бұл түрі аудармашының арнайы және сирек кездесетін дағдылары мен білімін, сонымен ... ... ... ... етеді. Зерттеушілер (Л.Виссон, А.Ф.Ширяев, А.Д.Швейцер) ілеспе аударманы сипаттағанда оның басты ерекшелігі ретінде сөз ... мен ... ... сөз ... ... ... жүзеге асырылуын атап көрсетеді. Бұл - ... ... ... біздің ойымызша ілеспе аударма бұдан әлдеқайда күрделірек ... Ол ... сөз ... тіл мен ... ... ... ... тілдік құзыретіне сүйенетін аудармасын ғана емес, аударма жасау барысында қолданылатын амал-тәсілдерді, ... жиын ... ... мүмкін экстремалдық жағдайларға психологиялық тұрғыдан әзірлігін, ілеспе аудармашының бойында болуы керек қабілеттер мен қасиеттер жиынтығын қамтиды.
Ілеспе аудармашының ... ... ... және өзі адамның өзі үйрену, іздену арқылы бойына сіңіретін қасиеттер:- Бойын жию, зейінін бір ... ғана ... ... Өзі ... ... міндетке назарын бір мезгілде бөле алу қабілеті;- ... ... Тез ... ... анық ... ... ... болмауы;- Психологиялық және физиологиялық тұрғыдан төзімділігі және т.б.- Ой-өрісінің кең болуы, білімдарлығы;- Екі тілде таза сөйлеуі;- Сөздік қорының мол ... ... ... ... ... ... кез ... құрылымдағы сөйлемдерін жеңіл қабылдауы және жақсы түсінуі;- Аударатын тілдің сөз орамдарын және фразеологиялық тіркестерін білуі;- Тапқырлығы, қысылтаяң тұстарда жол таба ... ... ... ... алуы және т.б. ... ... және жазбаша аудармашының жұмыстары сараланып қаралады. Кезінде олардың қандай параметрлер бойынша ... ... ... зерттеуші Б. Харрис берген. Бізде А. Алдашеваның, Ә. ... ... ... ... ... аударманың бір түрі ретінде атап өтіледі, тағы бірер автордың мақалалары жарық көрген, алайда жазбаша аударма мен ... ... ... ... әлі ... ... бұл бағыттағы ізденістеріміз екі түрлі аударманы жүзеге асыруда мынадай айырмашылықтар бар ... ... ... ... ... ... ... тұтастай болады, бұл оның жұмысын жеңілдететін фактор. Аудармаға кірісуден бұрын түпнұсқаның мазмұнымен танысып алу, тұтас мәтіннің құрылымын зерттеу, талдау, ... бар. ... ... сөйленетін сөз сол жерде туындайды және айтылған сәтте , бұл ретте аудармашы өзінің есте сақтау қабілетіне ғана сене алады, сөйленетін ... ... ... ... ... ... ... мен ілеспе аударма жасау аудармашыға эмоциялық тұрғыдан екі түрлі әсер етеді. Мәтін аудармашыға белгісіз жағдайларда жазылғандықтан, оның аудармашыға эмоциялық тұрғыдан ... ... онша көп ... ... ... ... барысында аудармашыға жиынның атмосферасы тікелей әсер етеді. Ілеспе аудармашы шешеннің кіреді: сол болып ... ... сол ... ... сол ... ... ... мәтін мен ақпаратты қабылдау кезеңдерінің ерекшеліктері бар. Жазбаша аудармада бұл кезең кем дегенде екі фазадан тұрады. 1) аудармаға дейінгі қабылдау: ... ... ... рет оқу ... аудармашы шығармаға терең бойлап, оны сезінуге тырысатын фаза; 2) аудармалық қабылдау: ... ... ... ... ... ... фаза. Ал ілеспе аударма жасаған кезде: 1) тұтас сөйлемде берілетін мағына әлі белгісіз ... 2) ... ... ... ... ... арқылы жасалатын кездің өзінде сөз сөйленетін тілдегі мәтінді түсіну міндетті; 3) ... ... ... ... ғана ойша аударылған сөздерді тиісінше түзетулер жасай отырып, тұтас фразаға .
4) ... ... ... ... жағдайында атқарылатындықтан, мәтін біртұтас болып, ал ілеспе аударма мәтіні аударманы сөйлемдердің айтылуына қарай бөлік-бөлік (сегментті) ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды аударуға байланысты шұғыл жағдайларды қоспағанда, аударма жасау қарқынын өзі айқындайды. Ілеспе аудармашы қызметінің қарқыны аудармашыға байланысты ... ол ... ... жасайтын шешеннің сөз сөйлеу қарқынына байлаулы болады.
Осындай қиындықтарға қарамастан, аударманың екі түрінде де аударма сапасына қойылатын басты критерий түпнұсқаға баламалылық ... ... ... - осы ... ... жасасып келе жатқан мәселе. Жазбаша аударма мен ілеспе аудармағы түпнұсқаға баламалылықты салыстыра отырып, тұжырым жасау ілеспе аударманы дамыту үшін аса ... ... қай ... ... та ... - ... ... басты көрсеткіші.
Ілеспе аударма сапалы болуы үшін аудармашы аударма ... ... және ... ... игеруге тиіс. Бұл жерде реле-тіл дегеніміз - аудармашы шешеннің тілін білмейтін жағдайда сол ... ... ... үшін қолданылатын аралық тіл. Біз аралық аудармашы арқылы жасалатын аударманы деп жүрміз. Тәсілдерге тоқталайық:
Ілеспе аударманы қағазға қарап отырып ... ... ... ... және оның сипаттамасы: Аудармашы бұрын көрмеген мәтінді алып, түпнұсқа тілде жасалған баяндаманы тыңдап әрі ... ... көз ... ... ... ... Бұл аудармаға төмендегідей ерекшеліктер тән.
Міндетті қиындататын факторлар: Басы артық паузалар, қайталаулар ... бір ... ... ... ... ... есеппен минутына 100 сөз айтылатын жағдайда екі есе дерлік жылдамдықпен оқуды қамтамасыз ету; Бір ... оқу, ... және өз ... айту ... ... ... Түпнұсқаның келесі бөлшегін көріп отыру мүмкіндігі; ол бөлшекті өз бетіңше бөле алу; ... қиын ... ... ... сол ... ... аударуды жеңілдету мүмкіндігі.
Қажетті машықтар: Аударма тіліне тез ауыса білу, дайын баламаларды ... ... ... ... ... ... айту мен ... келесі бөлігін оқуды бірге атқара алу; Іштей тез оқи білу.
Аралық аудармашының көмегімен ілеспе аударма ... ... ... ... және оның ... БҰҰ және ЕҚЫҰ сияқты ірі халықаралық ұйымдар өткізетін ... ... ... ... ... ... іс-шараларда мұндай аудармалар жиі жасалады.
Міндетті қиындататын факторлар: Аралық аудармашының сөйлеу ерекшеліктері (сөйлеу қарқынының тым жылдам болуы, дикциясының нашарлығы, сөйлемді дұрыс ... ... ... ... ... ... сақталмауы; Түпнұсқа тілде айтылған ақпараттың аралық аударма барысында жоғалуы.
Міндетті жеңілдететін факторлар: ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің шешенді немесе аралық аудармашыны тікелей тыңдау мүмкіндігінің болуы.
Қажетті ... ... ... ... ... ... ... аудармашының емес, шешеннің интонациясын беруге ұмтылу.
Ілеспе аударманы ешқандай дайындықсыз, қағазда жазылған мәтінсіз жүзеге асыру тәсілі және оның ... ... ... ... ... көпшілігі талқыланып жатқан мәселе бойынша түйген ойларын ауызекі тілмен ортаға салады. Қағазға ... ... бір де бір ... қалдырмай оқу - негізінен біздің елдегі саяси дискурсқа тән.
Міндетті қиындататын факторлар: Шешеннің баяндаманы тым жылдам оқуы; Сөйлемдерінің ... ... ... ... ... ... Шешеннің дикциясының нашарлығы, тілінің мүкістігі; Баяндамасында бейтаныс терминдерді, атауларды пайдалануы.
Міндетті жеңілдететін факторлар: Қатысушылардың басым ... ... ... ... тыңдайтын және түсінетін факторды қоспағанда, аударманың бұл түрінде жеңілдететін факторлар жоқ деуге болады.
Қажетті машықтар: Реакцияның жылдамдығы; Аударманы айту мен ... ... ... бір ... ... алу; ... ... айта білу; Тез ойлау, тез аудару, тез сөйлеу ... ... ... және ... төзімділігі; Сөз сөйленетін сала мәселелерінен хабардар болу; Терминдерді, атауларды, дайын баламаларды жартылай автоматты түрде қолдана білу; Бейтаныс сөз тіркестерін құбылтып ... ... ... ... ... материалдардың берілуін тұспалдайды. Ілеспе аударманың жетістігі үшін талқыланып ... ... ... ала ... ... алу ... бұл ... импровизацияның қажеті болмайды, себебі ілеспе аударма кезінде аудармашының сөйлемдерді түзетуіне немесе естігенін ойлануына еш уақыты болмайды. Ілеспе ... ... ... айырмашылығы да осы.
Ілеспе аударма пайда болғанға дейін халықаралық ... ... ... ... ... ... Өзара келісіп, аудармашы сөз сөйлеушінің сөзін: а) оның әр сөйлемінен кейін; ә) ол бірнеше сөйлем айтқаннан ... ... б) ... бір ойды ... тоқтағаннан кейін аудара бастайды. Ал мұндай келісім жасалмаған болса аудармашының шешенді тоқтатуына, сөзін үзуіне құқығы жоқ.
Ізбе-із және ілеспе аударма жасау ... ... ... ... ... ... құзыреттілікті, лингво-мәдени құзыреттілікті, коммуникативтік құзыреттілікті талап етеді. Аудармашы сөз сөйленген тілдегі сөйлемнің синтаксистік құрылымын жедел қабылдап, оны аударылатын тілдегі баламалы ... ... ... ... ... Бұл ретте З. Ахметжанованың аудармашының қажеттігі туралы пікіріне қосыламыз.
Кезекті аударма мен ілеспе аударманың ... да, ... ... ... ... ... да, адам бойындағы қабілеттерді жұмылдыруды қажет етуде де бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... ережесі мен ортақ тәртіптен басқа, әр будкаларда өзінің әдеп ... ... ... ... ... уақытының көбінде құлаққаптармен отырады, сол себепті аудармашыға жолығушылардың (соның ішінде әріптестерінің) дауысын есту қиынға соғады. Сол ... егер ... ... ... ... ... түрде бір нәрсе хабарлау керек болса, мейлі ол ... ... ... да ... ... оның ... алғанша,
оған хат жазған жөн болады; әйтпесе, ол құлаққапты шешуіне немесе микрофонды жабуына тура келеді, ал бұл-сөйлемнің бөліктерін жіберіп ... ... ... ... ... ... ... де, ол мәжілістің жүру барысын зейін салып ... ... ... ... ... мәтіндерді қолдану мәселесі секілді, аудармашы қызметінің әдеп және техникалық егжей-тегжейі ғана. Алайда, аудармашылардың өз ісінде шатаспауы және ... ... ... өздері ойлауды қаламайтын кейбір мәселелері бар. Ең алдымен, бұл олардың көп қызметті рөліне жатады. Шындығында, қалай естуге, түсінуге, айтылған ... есте ... ... ... ... қалғанда оны дамытуға немесе қысқартуға, оның синтаксисін өзгертуге, сонымен бірге ақырын және ... дем ала ... дәл және ... ... ... тек ... белгілі.
Әрдайым формада бола білу, әрбір ауыстырылатын сөйлемге тез реакция көрсету, ұғымдар мен ойлардың бір уақыттағы тапқырлығы-синхронисттің жұмысының мәні болып ... Осы ... ... бірі айтқандай .
Синхронисттің жұмыс жағдайлары психологиялық қатынаста тiптi жеңiл емес. Кез-келген сөйлеші аудармашыға емес тыңдаушыларға қарап сөйлейтіндіктен,
синхронистке екі рөлді атқаруына тура ... ... ... және ... бола ... екі істі бір ... ... қызметтің бір түрі және кез-келген бірнеше жүз сөзді жаттап алған адам синхронисттің міндеттерін орындап шыға алады деген ілеспе аудармашылардың ... ... ... ой ... кең ... идея болып табылады. Осындай қиял әсіресе құрлықаралық бейнеконференцияларда жиі қолданылады, себебі іс-әрекет орнынан бірнеше мың километрде отыратын аудармашы ... дара ... ... ... сезімі аудармашының ақыл-ойына қарамастан, оның психикасына өз әсерін тигізеді. Бұл тіпті оның жанында өз әріптесі отыратынына және ол ... де ... ... ұжымның мүшелері болып табылатынына қарамайды. Бірақ, аударма басталған кезде синхронист залға жалғыз өзі шығады. .
Аудармашыға тигізетін ... ... ... ... ... Маңызды келіссөздер кезінде бір ғана қателіктің немесе абайсыздықтың кесірінен аудармашы атына де болған.
Аудару дегеніміз-ең алдымен түсіну дейді. Ал ... ... үшін ... ... мен арнайы дайындық қажет. Ол өте жақсы ұзақ және қысқа уақыттық ес, тез жиналушылық, шыдамдылық, интуиция, ... ... ... ие ... керек, сонымен қатар екпін мен тілдің нюансын тез ұғынып, сөйлеушінің стиліне тез ... ... тағы бір ... де ... міндеттерінің бірі-ол, сөйлеушінің екпінін түсінуі, яғни ол ызамен, мысқылмен немесе ынтасыз сөйлеп тұрғанын байқау. Алайда, ... ... ... талқыланатын сұрақтарға деген өзінің қарым-қатынасын білдіртпеуі керек. Жұмыс барысында аудармашыға мәжіліс жүргізудің ережелері мен тәртібін айтпағанда, ... ... ... ... ... ... терминологияларымен жұмыс істеуіне тура келеді. Мамандандырылған аудармашы ғылыми конференцияларда көп қолданылатын техника мен ... ... ... ... ... ... айтып кеткенімізге сүйене отырып, ілеспе аудармашыны әзірлеу процесі көкейтесті мәселе ... ... деп ... жасауға болады.
Ізбе-із аударма
1920 жылға дейін, яғни арнайы құрылғылардың пайда болуына дейін, халықаралық конференцияларда, съездерде ізбе-із ... ... ... аударма - бұл ауызша дәйекті аудару тәсілі. Аудармашы шешеннің барлық сөзді немесе жартысын аяқтап, сөйлеуді доғаруынан ... ... ... Ауызша ізбе-із аудару кезінде аудармашының іс-әрекеті шешеннің сөйлеу қарқынындағы уақытпен қатаң шектеледі. Мұндай ізбе-із аударма аудармашыға ... ... ... және ... ... таңдауға аз уақыт береді. Түпнұсқа үзінділерінен қабылдаудың біржақтылығы оны ... ... ... ... ... немесе түзетуге, анықтамалық әдебиеттерді қарауға мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... ... деп ... болады және көбінесе қасында ілесіп жүргенде әрі экскурсияларда пайдаланылады. Сөйлеушінің сөздері әрқашан қысқа бола ... ... ... жазу техникасын білу қажет болады.
Аудармашы үшін аса күрделі тұстарды, сондай-ақ цифрларды, күндерді, ... мен ... ... ... тез ... ала ... өте ... Әдетте аудармашылар ізбе-із аударуды хаттамалық іс-шараларға қатысу кезінде, делегацияларға ілесіп жүргенде, іскерлік келіссөздерге қызмет ... ... ... ... - аудару үшін аудармашыға қажетті сөйлеушінің сөздерін үзіліспен аудару. Бұл үзілістер көп емес. Аудармашы сөз сөйлеген уақытқа ... ... ... ... оны ... ізбе-із аударма кезінде аудармашының аудару дайындығы өте жоғары болуы тиіс және арнайы ... ... ... Бірақ ілеспе аудармаға қарағанда сонша ұзақ емес. Ауызша аудармашылар ... ... ... ... осы түрі ... кезінде, аралау барысында (құрылыс обьектілеріне жұмыс істеуде, экскурсия жасауда) шағын келіссөздерде өте тиімді. Ізбе-із аударманы жазумен, ... ... ... ... ... ажыратады. Алайда ізбе-із аударманың өз кемшіліктері де бар. ... өте көп ... ... ... сөйлеушінің сөзі мен оның аудармасы аралығында уақыт көп болғандықтан, соңғысында қатерлерге көбірек жол беріледі.
Оратор сөз сөйлегеннен кейін барып, аудармашы ... ... ... ... ... көп ... ... Ізбе-із аударманы кейде абзацты-фразалық деп те атайды. Көп жағдайда, аудармашы сөйлеушінің қасында болап, оның мимикасын бақылайды, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бірі - айтылғанды бос аударып қана қоймай, сонымен қатар, сөйлеушінің стилін және эмоционалды ақпарраты жеткізу керек. Сондықтан, ... ... жады және ... шеберлігі болу керек.
Ізбе-із аударманың ең оңай түрі - ... ... ... ... тілдесудің аудармасы. Осындай жағдайда, алдын-ала баяндаманың мәтінін, не оның тақырыбын ... ... ... ... ... ... ... алады, бірақ, сонда да аудармашының алдында қиыншылықтар ... ... ... ... сөйлеу кезінде баяндаманы қысқарта, не ұлғайта алады, тақырыптан ауытқып, немесе түгелімен өзгертіп жібере алады. Сондықтан, аудармашы ... ... ... ... ... ...
Ауызша аударма ізбе-із, яғни сөйлеушінің сөзінен кейін немесе оның қандай да бір ... ... ... ... сөзімен бір уақытта ілеспе түрде аударылуы мүмкін. Сұхбат аудармасы немесе аудармашының аударма тілі ретінде әр тілді кезекпе-кезек қолдануы арқылы екі ... ... ... ... ерекше бір түрі болып табылады. Сонымен қатар, аударманың аралас түрлері де кездеседі: жазбаша мәтіннің ауызша аудармасы және ... ... ... ... ... бұл түрі үзбелі жүргізіледі, аудармашы сөйлеушінің орнын алға шығуы және дәрісхананың зейініне бөленуі арқылы оның орнын басады.
Тез жазу ... ... ... ... ... қиындықтар туғызғанымен, ізбе-із аудармада қабылдау, анализ, синтез, тіпті біртіндеп аудару (іштей) жазбамен бір уақытта жүріп жатады. Бұл кезде адамның санасы бір ... ... да, ... да ... үшін ... ... Ізбе-із аударылатын мәтіндер бұл ауызша, дәйекті түрде берілетін, фонетикалық, ... ... және ... ... ... барлық деңгейлерінде өз орнын таба алатын қарым-қатынас құралы екенін ескеру қажет.
Абзацты-фразалық аудармада (phrasal interpreting) аудармашы қысқаша фразалар немесе ... ... ... істейді, ізбе-із аударманың бұл түрінде есте сақтауды талап ететін ақпарат көлемі салыстырмалы көп емес ... миға да жүк ... ... ... ... ... ... етпейді. Дәл мәлімет беру үшін тек қысқаша мақалалардың болуы да жеткілікті. Абзацты-фразалық аударма екі ... ... ең кең ... түрі ... ... себебі ол қабылдауларда, бейресми кездесулерде, дүкендерде, кәсіпорындарды аралау ... ... және ... ... ... ... ... Жаңадан бастап жүрген аудармашылар аударманың дәл осы ... ... ... ... аудармашыдан алғыр ес, жеделділік, кез-келген жағдайда тез жөн таба ... ... ... ... ... және сөйлеу этикетінің болуын талап етеді, сонымен қатар, әңгіме барысында әр түрлі тақырыптар мен таңырқаларлық сұрақтар қойылып қалуы себепті ол ... ... адам ... ... ... ... ... ізбе-із аудармасы (жазбасыз) аудармашының шапшаң жазуын қолдануды талап етпейтін, көбіне оперативтік зерденің тірегіне сүйенетін салыстырмалы қысқаша әңгіме алмасуларда қолданылады. Жауапты ... ... ... ... және ... да ... ... өткізілетін ресми кездесулер, дәрістер барысында, сөз сөйлеу кезінде, дөңгелек үстелдер, ... ... ... ... ... және т.б. ... ізбе-із аударманың жазбалы түрі қолданылады.
Ізбе-із аударма мен ілеспе аударманың түрлері
Ізбе-із аударманың түрлері
Ілеспе ... ... ... ізбе-із аударма - сөз сөйлеушінің сөзін бір тілден екінші тілге (мысалы қазақ тілінен орыс тіліне) аудару.
Тыңдай ... ... - ... ... ... арқылы келіп түскен тікелей аударады. Ілеспе аударманың ең көп тараған түрі.
Екі жақты ізбе-із аударма - сөз сөйлеушінің ... бір ... ... ... және ... аудару.
Қағазға қарап отырып ілесе оқу. Аудармашы сөйленетін сөздің жазбаша мәтінін алып, баяндаманы оқып ... ... ... оқып ... ... аударма - сөйлеушінің сөзін оның әр сөйлемі аяқталған соң бір ... ... ... ... ... оқи ... ... түсініктеме жасайтын сөзін қағаздан , түсініктемелерді қоса аударма жасау.
Абзацтық-фразалық ізбе-із аударма - сөйлеушінің сөзін оның белгілі бір ойды ... әр ... ... ... соң бір ... екінші тілге аудару.
Сатылап аудару. Аудармашы шешеннің тілін білмейтін кезде аралық аудармашының (реле-тілдің) көмегімен ілеспе аударма ... ... ... ... ... ... - ... бір тақырыпты баяндайтын мәтін аяқталған соң оны екінші тілге аудару (бүгінде өте сирек кездеседі).
Қағаздан оқылып жасалған баяндаманы ... ... ... ... жасау. Ілеспе аударманың ең күрделі түрі болып саналады.
Қорытынды
Аудармамен байланысты қойылған мақсаттарға жету үшін ... және ... ... ... ... ... анықтаумен байланысты зерттеулік жұмысты өткіздім.
Бір тілден екінші тілге аудару үшін қажетті психологиялық, аналитикалық және т.б. қабілеттіліктермен танысып, аударма жасау ... ... ... ... ... ... және сол қиыншылықтарды шешу жолдарын іздестірдім.
Жұмыс барысында аудармашының психология жағынан тұрақты, тәжірибе және білімі мол болуы керек ... ... ... білгенінде тоқтап қалмай, білгенін ары қарай байыта беруге тырысуы керек.
Сонымен, жұмысымды қорытындылай келе ауызша аудармаға, сонымен қатар, оның ... ... ... ... келеді.
Ауызша аударма - аударманың түпнұсқаны ауызша ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқаны акустикалық түрде қабылдап, ауызша аударуын айтамыз.
Ізбе-із аударма -- бұл ... ... ... ... өз ... бітіргеннен соң немесе оның бір бөлігін айтып болғаннан соң оны аудара ... ... ... аударма жасау барысында негізгі тілде сөйлеуші тоқтаусыз сөйлейді. Тілмаш дыбыс өтпейтін бөлмешеде құлаққап арқылы негізгі тілде сөйлеушіні тыңдап, сонымен ... ... ... ... ... ... ... келісіп, аудармашы сөз сөйлеушінің сөзін: а) оның әр сөйлемінен кейін; ә) ол бірнеше сөйлем айтқаннан кейін немесе б) тұтас бір ойды ... ... ... аудара бастайды. Ал мұндай келісім жасалмаған болса ... ... ... ... ... құқығы жоқ.
Курстық жұмысымды Иоганн Гётенің дәйексөзімен аяқтағым келіп отыр:
.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. Учебное ... - ... ... ... А.Ф. ... ... М.: ... Бархударов Л.С. Язык и перевод (Вопросы общей и частной теории перевода). - М.: Международные отношения, 1975
6. Аристов Н.Б. ... ... -- М., ... ... Л.С. Язык и ... -- М., 1975
9. http://bigox.kz/
10. http://kk.wikipedia.org/

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Oнoмастика және аударма53 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
Ілеспе аудармашының міндеттері10 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь