Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет

Кіріспе
1. Негізгі бөлім
1 Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары — Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына қарамастан (Қазақстанның денсаулық сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым салаларында және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген. Ж.Б Ахметов Республикалық терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер жазуға үзбей атсалысып келеді. КазҰМУ- тінде дайындалған «Орысша- қазақш амедициналық сөздіктің»(Алматы, 1999,242 бет), «Орысша-қазақша, қазақша-орысша медициналық сөдіктің» (Алматы, 2003, 352 бет), «Ағылшынша-қазақша медициналық сөздіктің» (Алматы, 2003, 600 бет),белдібір авторы.
1. Азаматова А.Х. Латинский язык и основы научной терминологии. Алматы, 2008.2.Куприянов В.В. Москва, 1981.
2. Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым ... ... ... ... ... ...
Тақырыбы: Анатомиялық терминдердің ... ... ... ... ... ... ... жыл
Жоспары:
Кіріспе
1. Негізгі бөлім
1 Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі
Қорытынды ... ... ... ... ... дәріптелуі
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді ... ... (1963, 1966) ... ... ... азаматтары -- Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына ... ... ... ... ... ... ... басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым салаларында және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына ... ... Ж.Б ... ... терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер жазуға үзбей атсалысып келеді. КазҰМУ- тінде дайындалған ... 1999,242 бет), ... 2003, 352 бет), ... 2003, 600 ... авторы. Медицина ғылымының негізгі бірсаласы - адаманатомиясы - медицинаның іргесін қалайтыны ... ... ... адам ... ... туралы білім алуы анатомиялық терминдерді игеруден ... ... оқу ... ... студенттерге ең алғашқы күндерден бастап-ақ анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе ... ... ... ... 112 ... ... ... оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанынайтады. С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі қоғамы" (1971) атты ... ... ... 38-ден астам түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын академик В.В.Радлов қазақтардың өмірсүрусалт-тұрмысымен байланыстырады. Алайда ... ... - лары ... ... ... құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру ... ... ... латынша да транскрипциялауды және транслитерациялауды пайдаланған. Мәселен: орыс анатомиялық термині (латыншаhypophysis) -- қазақтер минологиясы бойынша -- ... ... ... ... ... және оның ішіндегі анатомия пәніндегі ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық ... да ... баяу және ... ... ... дамып, құрастырылды, сол себепті де олжан-жақты бола алмады. Біз жамбас қуысындағы вегетативті нерв жүйесін (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) ... ... ... ... ... Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткенедік. Мәселен, ... ... ... "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр түрлі атайды. Біз ең алғаш оларды ... деп ... ... еді. Бұл ... тек 1980 жылы ғана іске ... Оны С.С.Михайловтың "Международная анатомическая номенклатура" кітабынан көруге болады. ... ... ... әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, кейбір мүшелер әр жерде әртүрлі аталып жүрді. Көптеген ... ... сол арды ... реет ... ... есімдерімен аталды. халықаралық анатомиялық номенклатураны құрудың жауапты редакторы, ... ... ... ... (1987): ... орыс ... номенклатурасын жасау кезеңінде транскрипция және транслитерация әдісін пайдаланбау мүмкін емес. Тіл ... ... ... бірі осы ... -- деп ... Ал В.Даль өзінің атақты сөздігін деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл әрқашан да дами береді,ол ... да ... -- деп ... Орыс ... ... ... терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру ... ... -- ... ... -- диафрагма; Тгасһеа -- дыха-тельное горло -- ... ... ... ... келеді, мысалы: Арonevrosis -- жалпақсіңір, апоневроз. Diafragma -- көкет, диафрагма. Голландиялық хирург және ... Г. ... 1685 жылы ... ... ... атты ... ... бір оқымысты орыс тіліне аударған. Бұл еңбекті деген мақалада Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясы - ның ... ... деп атап ... ... ... ... ... орынсыз, жүйесіз жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1, 1959 ... ... ... ... сәйкес тек орыс анатомиялық номенклатурасы қолданылсын деп тапты. Алғаш ретР.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс ... ... ... ... пен ... Ю.Н. ... (Халықаралық анатомиялық номенклатура, М., , 1970).
Д.А.Жданов: -- деп ... Орыс ... ... ... ... ... ... кітаптардың (1980, 1986) алғы сөздерінде баяндалған. Бұл қағидаларқазақ анатомиялық ... кұру ... ... ... : 1. Орыс ... терминдері мағынасы бойынша мүмкіндігінше ресми латын терминдеріне ... ... ... Алайда сөздің шығу тегін (этимологиясын) сақтау әрекеті үстем болмауы керек. Сондықтан терминдерді ... ... ... лық ... мәнін бұрмалауға жол беруге болмайды. 2. Эпонимикалық терминдер, яғни ... ... ... ... құрылымдар аттары, клиникалық терминдердің негізі ретінде қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ретінде сақталады (мысалы, - , -- ... 3. Шет ... ... ... ... терминдерге сәйкес келетін және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де (медиалді, латералді, миокард, ганглии ... ... жол ... ... 4. Шет тілдік терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және қолайлы эквиваленттері жоқ ... ... ... ... ... керек (мысалы, гипокамп, таламус, гипоталамус т.б.). Сонымен қатар, егер шет тіл терминдері медицинада кеңінен таралған болса, олардың орыс ... ... ... ... 5. ... ... бір латын сөзін аударғанда, оның орысша бірнеше экви- валенттері болмауына тырысу керек.
Латынша-орысша-қазақша жалпы ... ... ... бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ ... адам ... ... туралы білім алуы анатомиялық терминдерді игеруден басталады. Жоғарғы оқу орындарына түскен ... ең ... ... ... анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Мұндай сөздіктің, орта мектепті бітірген жастар үшін ... ... орыс және ... ... оқып түсінуінде маңызы зор. Тілді, әсіресе латын және орыс ... ... ... ... ... кездердің өзінде-ақ анатомиялық терминдердің үш тілдегі сөздігін құрастыра жүргенді. Осы көп жылдық жұмыстың нәтижесі ретінде деп аталатын екі бөлімдік ...... ... 1963, ІІ ... ... 1966) оқу ... ретінде жарық көргенді. Кейіннен бұл сөздіктер белгілі толықтырудан кейін, 1994 жылы (Алматы, ) бір кітап ... ... ...
Г. ... ... ФАН, 1944) түйе ... ... қазақ тіліндегі 112 терминді есепке алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның ... ... ... ... С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі қоғамы" (1971) атты ... ... ... ... ... түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын академик ... ... өмір сүру ... ... ... ... қан ... жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, терминдерді ... ... және ... ... ... орыс ... ... (латынша hypophysis) -- қазақ терминологиясы бойынша -- гипофиз; және т.б. ... ... ... және оның ... анатомия пәніндегі ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да ... баяу және ... ... ... ... ... сол ... де ол жан-жақты бола алмады. Біз жамбас ... ... ... нерв ... (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) арнаулы мақсатпен тексергенде(А.Рақышев, кандидаттық диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір ... ... ... едік. Мәселен, латын тіліндегі "п.epigens:п.pelvicis.n.splanchnicus saralis "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр түрлі атайды. Біз ең ... ... ... pelvini" деп ... ... еді. Бұл ұсыныс тек 1980 жылы ғана іске асты. Оны С.С.Михайловтың "Международная анатомическая ... ... ... ... ... терминдерді жасауда әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, кейбір мүшелер әр жерде әр түрлі ... ... ... ... құрылымдар, соларды алғаш рет зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталды.
Халықаралық анатомиялық номенклатураны ... ... ... белгілі кеңес анатомы С.С.Михайлов (1987): "қазір орыс анатомия номенклатурасын жасау кезеңінде транскрипция және транслитерация ... ... ... ... Тіл ... ... жолдарының бірі осы тәсілдер" -- деп жазды. Ал В.Даль өзінің атақты сөздігін деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл ... да дами ... ... да ... -- деп ... Орыс ... ... латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру кездеседі: Diafragma -- грудобрюшная ... -- ... ... -- ... ... -- ... ... сәйкес қазақ терминдері келеді, мысалы: Арonevrosis -- жалпақ сіңір, апоневроз. Diafragma -- ... ... ... - ... ... ... құрылымы
Латын тiлiнде терминдер түрi әртүрлi болып келедi. Бiр сөзден тұратын терминдер бар. Олар атау септiгi ... және ... ... зат есiмдер. Мысалы: sternum - төс, thorax - ... ... ossa - ... ... ... ... екi ... тұрады. Латын тiлiнде анатомиялық терминологияда бiр сөзден тұратын терминдер өте аз: көбiнесе терминдер - сөз ... ... ... ... ... термин мүшелер мен ағзалардың нақты белгiлерiн көрсете алуы тиiс. Тiркестi термин зат есiм мен сын есiмнен (бiрнеше сын есiмдерден) ... атау ... және iлiк ... зат ... тұрады. Мысалы: Vertebra cervicalis - мойындық ... collum costae - ... ... жағдайда нақты атауларды көрсету ұшiн олардың қ+-рамында анықтауыштар қолданылады. Б+-л анықтауыштар тек зат ... ғана ... ... сөз ... ... ... ... superior - жоғарғы буынды өсiндi
1. Медицина терминдерiнде бiрiншi орында әр уақытта атау септiгiндегi зат есiм тұрады, ... ... бiр ... ... анықтауыш сөздер келедi.
2. Жалпы бүкiл сөз тiркесiн анықтап тұрған сөздер көбiнесе анатомиялық құрылымдардың көлемiн, пiшiнiн көрсетедi ... ... ... ... ... ... сыртқы, iшкi). Бұл сөздер зат есiммен байланысып, сөйлем соңында жазылады: protuberantia occipitalis externa - сыртқы ... ... ... ... ... 2-ге ... Мына ... қарастырып көрелiк:
1.os palatinum- таңдайлы сүйек. 4.os pubis-қасаға сүйек.
2.os frontale - маңдайлы сүйек. 5.ossa ... ... coxaе - ... сүйек.
Бұл сөйлемдердегi os-сүйек сөзiн анықтап тұрған сын есiмдердiң жалғаулары әр түрлi. Себебi латын тiлiнде сын ... ... бар және олар әр ... ... ... анықтауыш дегенiмiз - анықтап тұрған зат есiммен 1-текте,1-түрде,1-септiкте болатын сөздер. Байланысқан анықтауыш қызметiн көбiнесе сын ... ... ... ... бағана.
Байланыспаған анықтауыш дегенiмiз - iлiк септiгiнде тұрған зат есiмдер. Мыс: corpus vertebrae-омыртқаның денесi.
Медицина терминдерiнiң құрылымын тез және дәл ... бiлу ... ... ... ... үйренген дұрыс.
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын ... ... ... ... қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары -- ... ... ... мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен ... ... ... ... ... ... ... республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым ... және ... ... ... ... ... ... Ж.Б Ахметов Республикалық терминология комитетінің мүшесі ретінде ... ... ... ... ... ... ... тінде дайындалған (Алматы, 1999,242 бет), (Алматы, 2003, 352 бет), ... 2003, 600 ... бір ... Медицина ғылымының негізгі бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ дәрігеpлердің адам денесінің ... ... ... алуы ... ... ... ... Жоғарғы оқу орындарына түскен студенттерге ең алғашқы күндерден бастап-ақ анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Г. ... ... ФАН, 1944) түйе ... ... ... ... 112 ... есепке алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері ... ... ... С. ... ... ... қоғамы" (1971) атты кітабында жылқы малының 38-ден астам түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын ... ... ... өмір сүру ... ... ... нерв, қан тамыр - лары жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру ... ... ... ... транскрипциялауды және транслитерациялауды пайдаланған. Мәселен: орыс анатомиялық термині (латынша hypophysis) -- қазақ терминологиясы бойынша -- ... және т.б. ... ... ... және оның ... ... ... ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да ... баяу және ... ... ... ... ... сол ... де ол жан-жақты бола алмады. Біз жамбас астауы қуысындағы ... нерв ... ... ... ... ... арнаулы мақсатпен тексергенде(А.Рақышев, кандидаттық диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір ... ... ... ... ... ... тіліндегі "п.epigens:п.pelvicis.n.splanchnicus saralis "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр түрлі атайды. Біз ең алғаш оларды "n.n.splanchnici pelvini" деп ... ... еді. Бұл ... тек 1980 жылы ғана іске ... Оны ... "Международная анатомическая номенклатура" кітабынан көруге болады. Анатомиялық терминдерді жасауда әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, ... ... әр ... әр түрлі аталып жүрді. Көптеген анатомиялық құрылымдар, соларды алғаш рет зерттеген ғалымдардың ... ... ... анатомиялық номенклатураны құрудың жауапты редакторы, белгілі кеңес анатомы С.С.Михайлов (1987): "қазір орыс анатомия ... ... ... ... және транслитерация әдісін пайдаланбау мүмкін емес. Тіл дамытудағы ... ... бірі осы ... -- деп ... Ал ... өзінің атақты сөздігін деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл әрқашан да дами ... ... да ... -- деп ... Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола ... ... ... жиі беру ... ... -- ... ... -- диафрагма; Тгасһеа -- ... ... -- ... ... ... ... ... келеді, мысалы: Арonevrosis -- жалпақ сіңір, апоневроз. Diafragma -- көкет, диафрагма. Голландиялық хирург және ... Г. ... 1685 жылы ... тілінде шыққан атты кітабын белгісіз бір оқымысты орыс ... ... Бұл ... ... ... Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясы - ның негізін салды деп атап көрсетті. Көптеген ... ... ... ... ... жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық ... ... 31/1, 1959 ... ... Р.Ы.А. терминдеріне сәйкес тек орыс анатомиялық номенклатурасы қолданылсын деп ... ... рет Р.ИА. ... ... ... орыс анатомиялық терминдерінің ресми тізімін ДЛ.Жданов пен профессор Ю.Н. Копаев ... ... ... ... М., , 1970). Д.А. ... -- деп ... Орыс ... номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары деген кітаптардың (1980, 1986) алғы ... ... Бұл ... ... анатомиялық терминдерін кұру кезінде негізге алынған.Бұлар : 1. Орыс ... ... ... ... ... ... ... терминдеріне жақын болуы керек. Алайда сөздің шығу тегін (этимологиясын) сақтау әрекеті үстем болмауы керек. Сондықтан ... ... ... ... лық ... ... бұрмалауға жол беруге болмайды. 2. Эпонимикалық терминдер, яғни ғалымдардың есімдерімен аталған анатомиялық ... ... ... ... негізі ретінде қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ретінде сақталады (мысалы, - , -- және т.б.). 3. Шет ... ... ... ... ... ... келетін және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де (медиалді, латералді, миокард, ганглии және т.б.) қолданылуына жол ... ... 4. Шет ... ... орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және қолайлы эквиваленттері жоқ болса, олардың орысша ... ... - ... ... ... ... таламус, гипоталамус т.б.). Сонымен қатар, егер шет тіл терминдері медицинада кеңінен ... ... ... орыс ... ... қолданған дұрыс. 5. Мүмкіндігінше белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның орысша ... ... ... ... тырысу керек. Қорытынды: Медициналық терминдерді білудің маңызы өте зор.Және де латын тіліндегі ... мен ... да білу ... саласында терминдер өте үлкен, үлкен орынды алады.Әрі болашақ медицина қызметкері алға басуын осы медициналық терминдерден бастайды.Терминдерді білу медицина қызметкерін ... ... - ... жасауда біліктігін көрсетеді.Латын тілін білу арқылы біз науқасқа дұрыс емделу жолын көрсете аламыз. Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі атауларына сәйкес дәрі-дәрмек ... ... ... ... ... ... және ... қолдану үшін, латын тілі пәнін мұқият оқу бііздің міндет.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Азаматова А.Х. Латинский язык и основы ... ... ... ... В.В. Москва, 1981.2. Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.
Анатомиялық терминдер. Зат есім. ... ... ... ... Зат ... ... ... Сӛздік түрі. Септеу және негіз туралы жалпы мәлімет. ... ... ... терминдердің структурасы. Структура бойынша терминдер әртүрлі болу мүмкін: бір ... ... - бір ... ... мыс.: thorax, sternum т.б. ; ... - сӛз ... мыс.: vertebra cervicalis, collum costae т.б. Екі сӛзді терминдер қиысқан және қиыспаған анықтауыш бар терминдер болу мүмкін. ... ... ... ... сын есіммен белгіленген. Сол анықтауыш бастауышпен бір род түрде, сан түрде, септікте қолданылады, мыс.:vertebra ... ... ... ... ілік ... тұрған зат есіммен белгіленген, мыс.: caput costae. Аралас терминдердің құрамында қиысқан және қиыспаған ... болу ... мыс.: sulcus arteriae ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жөнінде5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы3 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы ақпарат7 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы мәлімет5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы мәлімет9 бет
Мәліметтер қоры29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь