Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой

1. Абай лирикасындағы азаматтық сарын.
2.Абайдың қара сөздері.
3.Абай және Толстой
Жалпы лирика деген ұғымға қандай қасиеттер тән болса, Абай өлеңдерінде соның бәрі бар. Абайды бірыңғай қайғының, яки қуаныштың ақыны деуге, не мұңшыл, не күлкішіл ақын деуге тіпті де болмайды. Абай лирикасында осының бәрі түгел, түтас жатыр. Оның сырлы жырларындағы сәл ғана, ең бір жай сезінудің өзі оқырманның жан жүйесін, көңіл күйін түгел тебіренте толқытып, барлық пернені түгел басып, барлық шекті түгел сөйлеткендей сайрайды. Бұл - ғажайып құбылыс. Абайдың саяси-әлеуметтік лирикасын талдар тұста, алдымен, ақын - өз дәуірінің үні екенін ескеру шарт. Суреткер өзі өмір сүріп отырған қоғамнан тыс, жеке-дара қалып, томаға тұйық өмір сүре алмайды. Ен өзіндік дүние танымына сәйкес әлеуметтік көзқарасы бар. Сондықтан, өмір құбылыстарын суреттегенде оған өз қарым-қатынасын көрсетпей қала алмайды.
1. Дүкенбай Досжан Абай айнасы,-Алматы «Қазақстан» 1994 жыл
2. Абай Құнанбаев – Шығармаларының екі томдық толық жинағы,- Алматы «Ғылым», 1977 жыл
3.Т.Қожакеев «Таңдамалы» шығармалар жинағы
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіШәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СОБӨЖ
Тақырыбы: Абай лирикасындағы азаматтық сарын.
Абайдың қара ... және ... А.С. ... ... 2015 ... ... азаматтық сарын.Абайдың қара сөздері.
Абай және Толстой
Жоспар:1. Абай лирикасындағы азаматтық сарын.2.Абайдың қара сөздері.3.Абай және Толстой
Жалпы лирика деген ұғымға қандай қасиеттер тән ... Абай ... ... бәрі бар. ... ... ... яки қуаныштың ақыны деуге, не мұңшыл, не күлкішіл ақын деуге тіпті де болмайды. Абай лирикасында ... бәрі ... ... ... Оның сырлы жырларындағы сәл ғана, ең бір жай сезінудің өзі оқырманның жан жүйесін, көңіл күйін түгел тебіренте толқытып, ... ... ... басып, барлық шекті түгел сөйлеткендей сайрайды. Бұл - ғажайып құбылыс. Абайдың саяси-әлеуметтік лирикасын талдар тұста, алдымен, ақын - өз ... үні ... ... ... ... өзі өмір ... отырған қоғамнан тыс, жеке-дара қалып, томаға тұйық өмір сүре алмайды. Ен өзіндік дүние танымына ... ... ... бар. Сондықтан, өмір құбылыстарын суреттегенде оған өз қарым-қатынасын көрсетпей қала алмайды. Өз шығармасында сәулелеңген өмір шындығы туралы өз кесімін ... өз ... Абай да өз ... ... ... кейбір қоғамдық қатынастардан белгі бере отырып, өзінің өмірге көзқарасын, ... ... ... айқындайды. Абай - өз дәуіріне қатал сыншы болған адам. Қараңғы даладағы қат-қабат қарау әрекеттер - заңсыздықтар мен зұлымдықтар ақынды қатты ... де, дәл осы жеке ... тән жай- ... енді ... ... ... қоғамдық сипат алған. Сонда, ақынның бір адамды сынағаны - сол сияқты ... бір ... ... ... ... пен ... түйресе, сол кеселді туғызып отырған патша әкімшілігіне түйрегені болып шығады. Осында сол ... ел ... екі ... ... ... ... дәл көз ... келмей ме? Осы секілді саяси сипаттағы сатиралық өлеңдерінде Абай болыс-билердің адам шошығандай қылығын, қүлқын ғана суреттеп ... жоқ, есте ... ... ... Қараңғылыққа, надандыққа жаны кұйген Абай дұйім жұртты қайткенде түзеудің жолын көздеп, бір тоқтаған түйіні - ғылым, өнер болса, соның ... ... ... ... соған үндеді: Абайдың әлеуметтік тақырыптағы өлеңдері көп. Соның бәріне желі боп тартылып жатқан неғізгі идея - ... ... , ... ... ... ... өнерге, адалдық пен адамгершілікке бастау, азаматтыққа тәрбиелеу; замандастарын еркениетті ортаның прогресшіл мәдениетіне әкелу. Бірақ ұлы ақын осы ... ... ... ... өкінішке келеді: Бұл ащы шындықта айрықша мағына бар. ... ... ... жалғасып, тақырып жағынан ұласа ұштасып жататын деген өлең, сөз жоқ Абайдың саяси лирикасының ең түйінді ... ... ... ғана табиғат суреттерін ернектеп, одан шаруа-жайға көшіп, іле мүнан туған қоғамдық қарым-қатынасты суреттейді де, одан алған өзінің ақындық әсерін, ... ... ... Бұл - Абай ... ... ... ... қараңғы, қапас тұрмыста қоңыр іңірдей күңгірт мұңы, арман-сыры бар кедей үйінің жабырқау өмірі. Таңның атысы, күннің батысы аяғы сайға ... ... да ... бай ... ... ... өзі ... азынаған қырық қүрау қараша үйде ең болмаса жылынар отыны да жоқ, құныса бұрісіп, жыртық шекпенін жама пәйелі отыр. Бұл-бір ... ... ... ... ... ... ... ақын бай үйінің бір қалпын көзге елестете:, - дейді де, әлгісіне қайта оралып: - деп, тағы да өз ортасындағы тапшы ... ... ... ... сырын баяндайды.Уайым жоқ, қайғы жоқ, тамақ тоқ, көйлек көк, ... ... бай ... Бұл - бір ... Жә, енді кедей баласы, әлгі жыртық лашықтағы жарлы-жақыбай ... ... Ұлы не ... туған күнәсіз сәби бала дажалшы. Байға әке-шешесі қызмет етсе, бай баласына бұл да ... ... ... ... дәл осы ... дәлірек айтқанда, теңсіздікті Абайдың тура тауып, тануы керегендік қана емес, кемеңгерлік болатын. Оның үстіне, өзі ... қана ... ... өнерге көшіріп, өзгеге танытуы - өзінен бұрын көп ... ... келе ... шыншылдық. Абай өзі суреттеп отырған өмір шындығынан көрінген кедейдің ауыр ... ... ... ... туғызып, өзі де іштей сол жағында болады. Тілегі ауып, мейірімі тұсіп түрады. Бірақ қайткенде ... халі ... жеке ... ... ... Осы ... жөн ... көп түйткілдейді.- деп, не істеудің бабын таба алмай, тіпті ыза да ... Ақыр ... ... бір жөн ... тұсе ... ... ... бай мен жарлыны алдына қатар келтіріп алады да: - деп, тамаша саяси лирикасының аяғын жай ғана салқын қалпымен, оларды өзара ... ... ... өз ... әлеуметтік өмірдің ең бір көзек күттірмес күрделі, ... ... ... өзін ... ... жалпы ел тұрмысын терең зерттеп, өзіңдік ой таразысына сала талдап, өз пікірін айтпақ болды. Бұл ... орыс ... ... ... және ... классик. әдебиетінің сыншыл реалистік бағыты Абайдыңәлеуметтік көзқарастарындағыағартушы-де- мократтықбағыгынқалыптастыруға, философиялық көзқа- расындағы кейбір материалистік белгілерді жинақ- тауға үлкен себепші болды. Осының ... ... ... ... өміріндегі алуан түрлі қайшылықтарды көрді. Халық басына тұскен зауалды - екі жақты қанауды әшкереледі. ... ... дей ... ... ... ... ... көрсете ал- мады. Міне, осыған байланысты Абай байға да, кедейге де жай ғана ақыл, басу айтып, ымыраға ... ... ... ... жұртқа мәлім тарихи шектелудің бір көрінісі осы болыптабылады. БірақАбайхалықтықараңғылық- тан, қапас ... ... ... ... ... да, ... ... қалайша өзгеретіндігін аңғараалмасада, елдіңертеңінесенді. Оғанөзінің: ,- деген түйінді сөзі дәлел. ... ... ... ... және ... көзқарастары терең білінген еңбегі - қара сөздері. Абайдың қара сөздері (Ғақлия) - ұлы ... сөз ... ... қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап көрсететін классикалық стильде жазылған прозалық шығармасы. Жалпы саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара ... ... ... бір бағытта жазылмаған, әр алуан. Оның алты-жеті үлгісі қысқа болса, қайсыбіреуі мазмұн, тақырып жағынан өзгешелеу, ауқымды болып келеді. Абай өзінің қара ... ... ... ғана назар аударып қоймай, оның тереңдігіне, логикалық мәніне зер салған.Сөйтіп көркемдік шеберлік пен ғылыми зерделік ... ... сана мен ... ... ... ... қара сөздеріндегі гуманистік, ағартушылық, әлеуметтік ойлары дін туралы ... ... ... бір ... ... ... ... құрайды. Абайдың кара сөздері сондай-ақ жалпы адамзат баласына ортақ асыл ... ... қара ... ... ең ... 1918 ж. ... ... "Абай" журналында жарық көрді. Кейіннен, Абайдың қара сөздері орыс, қытай, француз, т.б. ... әлем ... ... ... "Жетінші сөзінде" ұшырасатын "жанның тамағы" деген күрделі философиялық ұғым бар. Оны Абай біздің санамыздан тыс өмір сүретін ... ... ... ... ... ... ... ғылым, білімнің жинақталған қоры ретінде қарайды. Осы себептен де Абай: "... ... ... ... көбейтсек керек, бұл жанның тамағы еді", -- деп ... ... ... ... ... ... ... бұл "Жетінші сөзде" көздеген мақсаты адамның бойыңда туа пайда болатын жан құмары арқылы өз ... ... тек қана ... ... ... сіңдіру еді. Міне, Абайдың ағартушылық көзқарасының тамыр алған бір саласының ... көзі осы ... ... Абай бұл ... ойларын өзге сөзбен "Ғылым таппай мақтанба" т.б. өлеңдерінде айтқан. Мұнда ол "жанның тамағы ... ... өз ... тұрғысынан келіп, "адам болу" үшін қажет көп керектермен ... Ақын ... адам болу ... ... жүйелі де қалыптасқан көзқарасының тезисін ұсынады. Онысы:Адам болам десеңіз...Бес нәрседен қашық бол,Бес нәрсеге асық бол, - деген жолдарда жатыр. Ақынның ... ... ... бір ... тақырыпта өзекті идея болған. Абайдың пікірінше, ішкі рухани казынамыздың молығуы тікелей өзіміздің қолымыздағы іс. Осы ... ... ... "Он тоғызыншы сөзінде" де қайталанады. Абайдың дүние танымы ... ... ... ... ... күнделікті өмір тәжірибесінің нәтижесінен ғана туындайтын табиғи құбылыс. Соңдықтан да Абай "Он тоғызыншы сөзінде": "Адам ата-анадан туғаңда есті болмайды: ... ... ... ... ... ... ... жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті ... Сол ... ... ... ... ... ... жаман дегеннен сақтанса, соңда іске жарайды, сонда адам десе болады", -- деп жоғарыдағы өлең ... ойын осы ... одан ары ... ... ... ... болады. Абайды публицист ретінде қарастырған ғалым-зерттеушілер, олар көп емес -саусақпен санарлық қана, негізінен қарасөздеріне тоқталып, солар ... ... мен ... білдірумен шектеледі. Мәселен, тамаша ғалым М.И.Фетисов деген мақаласында әңгімені дәл анықтамасы берілмеуінде деп білеміз. Бірақ бір анық ... ... ... үн ... ... білдіретін дәуір тынысын танытатын шығарма -- публицистика. Ал ондай шығармалар Абай ... ... ... ... ... Абай публицистикасына баса ден қоймауына ақынның өз тұсындағы мерзімдік басылымдармен байланысы жөніндегі деректердің ... ... да ... ... мүмкін.Соңғы отыз бес жылдай мерзімде Абайдың публицистік болмысына тоқталып, оның. шығармаларының публицистік ... ... ауыз ... ... ... ... жоқ ... шындықтан аулақ кетпейтініміз анық. Тіпті Абайдың- публицистігі жайлы әңгіме қозғаған кездің өзінде оның мұрасы тар ... ... ... тек ... ... ... Ал біз публицистік сарынды Абайдың.. бүкіл шығармасынан қарастырып, мәселент кең көлемде зерделеген жөн деп ... ... ... ... , , , , , ... өлеңдерінде де ел ішінің бұзылуы, ондағы жікшілдік, баққұмарлық, ... ... ... ... ... ... ... сұмдық-сұрқиялық істеу сияқты қасиетсіздіктерге қарғыс таңбасы басылған>> дейді. Міне, бұлар қоғамға, оның мүшелеріне баға беретін, сын ... ... Олай ... ... дегеніміз осы. Бұл пікірді сәл өзгертіп ұлы Мұхтар да айтқан: . Осыдан кейін Абайдың публицист болмасқа ... да жоқ ... ... ... тек ... жаза ... сәттен бастап публицист болды деудің қисыны келмейді. Әлемдік өркениеттің қайнаған ортасынан тысқары ... ... ... елдің топырағында кіндік қаны тамған болашақ классиктің көзін тырнап ашқаннан көргені көк бөрідей жұлқысқан, ... үшін жаға ... ... еді. Оны ... терісін-теріс, оңын оң деп обьективті баға беруге Абайдың ... тек орыс ... ... ... ғана ... дегеніміз де ағаттық болар. Оның табиғи дарынын үстеуге Мұхаң көрсеткен үш арнаға қоса қоғамдағы ... ... да ... ... ықпал жасағаны хақ. Ислам әлемінің үлкен қайраткерлерінің бірі Әли ибн Әби ... деп ... ... ... ... ... ең ... заманы ықпал жасап, публицист етіп өсірді. Оған дәуірдің ызалы, ащы сөзін айтқызды. М.Әуезов: > ... ол да ... ашық ... Бұл ... М. И. ... деген пікірін келтіріп жатудаң өзі артық болар. ... ... ... ... жанрларға тек Абайдың қара сөздері ғана емес, сонымен бірге, уақыт, қоғам ... ... Орыс ... шығармалары қазақ даласында Озат адамгершілік идеалдардың жаршысы бола алатынын көп оқып, көп тоқыған Абай ... тыс ... ... Ол 1З жасында Семей қаласында медреседе оқып жүрген кезінде түсіп, орысша оқыды. Бірақ бұл оқу үш ... ... Жас Абай ел ... ісіне араласып кетеді. Оның орысша кітаптарды, орыс әдебиетін оқуға шындап кіріскен ... - жасы 30- дан ... ... ... ... жер аударылып келген Е. П. Михаэлиспен танысуы осы тұста. Михаэлис Петербургте 60 ... ... ... ... бірі ... үшін ... жылдар айдауда Сібірде жүріп, кейінірек, 1869 ж. Семейге келіп орналасқан. Абай 1870 ж. Семей кітапханасында Л. Толстодың журналында басылған ... ... ... ... ... ... екеуі сол жерде танысқан. Ал ондай кітапты оқу үшін орыстың әдеби тілін жақсы меңгерген адам болу керек екені анық. Бұл ... Абай қыс ... ... ай бойы ... ... ... әр түрлі кітаптар алып оқып жүреді. Сонда Михаэлиспен жиі көздесіп, кеңесетін болған. ... Г. ... ... идеяларына кеңіл бұрған, ғылымның әр саласынан хабары мол, ... ... ... ой- ... ... мағлүматы бар осы бір айрықша білімдар адаммен жақсы таныс, ... ... ... орыс әдебиеті, сыны, тарихы ғана емес, жалпы қоғамдық ғылымдар бойынша да көптеген қүнды ... ... ... аз болмаса керек. Сонымен қатар бұлардың қарым-қатынасы Михаэлиске де пайдалы ... ... ... ... - ... ... ... жете білу оған да аса қажет еді.Михаэлис кейінірек Семейде қүрылған Статистикалық Комитеттің хатшысы қызметін атқарып, қазақ даласының шаруашылық, ... ... ... ... ... ... ескерсек, оның Абайдан көп нәрсе естіп-білгені, үйренгені анық. Абай Михаэлиспен достасып, аралас-қүралас болып жүріп, Н. И. ... С. С. ... ... Семейге айдалып келген бірнеше адамдармен де жақын танысады.Бұлар жас көзінде рев. қозғалысқа қатысып көзге тұскен, ал ... орыс ... мен ... өз қадарынша елеулі үлес қосқан адамдар. Сондықтан олар Абайға орыс халқының өмір- ... әр ... ... ... ... ... өзі оның орыс мәдениетін, әдебиетін еркін игеруіне себін тигізген ... ... Ал ... ... қоғамдық мәселөлерді айтсақ, Абайдың ой-өрісін, дүние-танымын кеңейтіп, ... ... ... ... ... А. С. ... М. Ю. ... И. А. Крылов, В. Г. Белинский, Н. Г. Чернышевский, Л. Н. Толст,Н. А. ... И. С. ... М. Е. ... секілді ең көрнекті жазушы, қоғам қайраткерлерінің шығармаларын оқып, олардың Өзық ой-пікірлерімен тікелей танысуы екенін атап айтқан жөн. Абай сол ... ... ... ... ... ең ... ... қадағалап, зерлеп білуге кәп күш жүмсаған.Тұтастай алып қарағанда, Абайдың орыс әдебиетінен оқығаны, түйгені көп екені анық. Жоғарыда аталған журналымен ... 1909 ... Абай ... жинағында берілген Кәкітай Ысқақұлының мақаласына қарағанда, ақын Чернышевскийдің журналында басылған әдеби шығармаларды оқып ... Орыс ... ... ... көп ... Абай ... ... еркін тәржімелеп, сарындас өлең жазуға келгенде үлкен талғампаздық танытып, кейбір өлеңдерді іріктеп қана алған. ... ... ... ... ... Абай ... 1994 жыл 2. Абай Құнанбаев - ... екі ... ... жинағы,- Алматы , 1977 жыл 3.Т.Қожакеев шығармалар жинағы4. ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет
Абай Құнанбаев. Қаза сөздері9 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абай өлеңдері мен қара сөздерінің өзге тілдердегі тәржімасы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь