Абай шығармашылығы

1. Абайдың көркем аудармалары
2. Абайдың музыкалық мұрасы
Абай орыс әдебиетін 1882 жылдан бастап аударған. Ең бірінші аудармасы - орыстың атақты ақыны Лермонтовтың «Бородино» атты патриоттық өлеңінен үзінді. Ең соңғысы - Лермонтовтың «Вадим» атты ұзақ әңгімесінің желісін, оқиғасын алып, өзінше қысқартып жазған поэма. Абай аудармаларын зерттеушілер қазір орыс әдебиетінен оның елуден аса аударған өлеңдері барлығын айқындап отыр. Олардың ішінде лирикасы да, баснясы (мысал өлеңдер) да, ұзақ өлеңдері де, сатиралық лирикалары да бар. (Солардың ішінде «Қарға мен түлкі» атты басня екі түрлі вариантта аударылған).
Орыстың атақты жазушы, ақындарын аударуда Абай тек қана қазақ емес, бүкіл шығыс елінде елеулі орын алады. Шығыс елінде 1889 жылға шейін Пушкиннің «Евгений Онегині» тек Әзірбайжанда ғана аударылған. Евгений Онегинді сонан кейінгі аударған - Абай. Қазақпен салыстырғанда, ол кезде үлкен мәдениетті саналатын татар, өзбек, тағы басқа көршілес елдердің бәрінен бұрын Сарыарқада жатқан Абайдың дүниежүзілік мәдениет мұрасының шаршы төрінен орын алған Пушкинді танып, Татьянаның үнімен даланы жаңғырықтыруы - қазақ үшін мақтанарлық іс.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
СӨЖ №12-15
Орындаған: Садақбаев А.С
Тобы: ... ... ... ... ... ... ... Абайдың музыкалық мұрасы
Абайдың көркем аудармалары
Абай орыс әдебиетін 1882 жылдан бастап ... Ең ... ... - ... ... ... Лермонтовтың атты патриоттық өлеңінен үзінді. Ең соңғысы - Лермонтовтың атты ұзақ ... ... ... алып, өзінше қысқартып жазған поэма. Абай аудармаларын зерттеушілер қазір орыс әдебиетінен оның елуден аса ... ... ... ... ... ... ішінде лирикасы да, баснясы (мысал өлеңдер) да, ұзақ өлеңдері де, сатиралық лирикалары да бар. (Солардың ішінде атты ... екі ... ... ... ... ... ақындарын аударуда Абай тек қана қазақ емес, бүкіл шығыс елінде ... орын ... ... ... 1889 ... ... Пушкиннің тек Әзірбайжанда ғана аударылған. Евгений Онегинді сонан ... ... - ... ... ... ол ... үлкен мәдениетті саналатын татар, өзбек, тағы басқа көршілес елдердің бәрінен ... ... ... ... дүниежүзілік мәдениет мұрасының шаршы төрінен орын алған Пушкинді танып, Татьянаның үнімен даланы жаңғырықтыруы - қазақ үшін мақтанарлық іс.
Абайдың ... ... ... Абай 70-80 ... бастап орыс мәдениетіне түгелдей бет бұрды, орыстың ол кездегі алдыңғы қатардағы ... ... ... ... үн ... ... ақын да Абай еді дедік. Демек, болашағы мол ұлы орыс ... тез ... ... ... ... ... патшалық Россияның құрылысын, әлеумет өміріндегі әртүрлі кемшіліктерді қатты шенеп, соларды жою ... ... алға ... күш ... ол ... ... қиын соқпақтарға кездесіп, талай қиыншылықтарды бастарынан кешірген Крылов, Пушкин, Лермонтовтың ... ... ... ... ... ... болуы, осы елдердің ұлы ақындарының идея-тілектерінен туды. Крылов жазған , ... ол ... ... да аз емес ... Сонымен қатар орыстың ұлы ақындарының жалпы адамгершілікке үндеген ... ... мен ... ... өз ... ... ұстазы боламын деген кемеңгер ақынға осы жағынан да дәл ... ... ... Лермонтовтардың шын мәніндегі искусство иелері екендігін Абай жақсы ұғынды.
Абайдың аудармаларының характеріне жалпы шолу жасасақ, жоғарғы ақындардың кез келген өлеңдерін аудара ... ... ... ... ... ... аударған өлеңдері не адамгершілік тақырыбына байланысты жаман мінез-құлықты шенеу, жақсылыққа үндеу, не патриоттық үлкен идеяны көксеген өлеңдер, не философиялық ... ой, не ... ... ... болып келеді. Крыловтың мысалдары, , , , жазған хаттары, тағы ... ... ... ... ... ... тарихи-әлеуметтік мәні үлкен. Өйткені, ең алдымен қазақ жұртшылығы Пушкин, Лермонтов, Толстой, Салтыков ... ... ... ірі ... ... рет Абай ... танысты. Екінші, өзінің зор талант, асқан шеберлігінің арқасында, ұлы ақындардың ұлы еңбектеріндегі үлкен идея, әдеби сұлулықты ... ... ... ... ... ... оларға жалпы қазақ халқының жүрегінен жылы орын әперді. Оларды қазақ өз ақындарындай сүйді. ... ... ... ... қазақтардан хат білсін, білмесін , , (), өлеңдерін білмейтін адам аз ... ... ... ... ... ... идеяны қолдаушы басқа елдердің ұлы ақындары мен қазақ жұртшылығы араларындағы дәнекер болды. Абайдың ... ... ... ... адам ... ортақ идеяны көксеген, интернационалдық жүректің иесі ақын екендігін орыс жазушыларына көзқарасының өзі-ақ дәлелдейді. Жастарға үлгі ал, өнеге үйрен ... ... ... ... ... сияқтыларды мегзеді:
Ойында жоқ бірінің
Салтыков пен Толстой,
Я тілмаш, я ... ... ... ... ... Абай өз ... жек көрді деген ұғым тумайды. Абай айналасындағы әлеумет өмірін, ... өмір уын ... бүк түсе ... сол ... үшін ... халық қамы үшін өмірден тыныштық көре алмайды. Бар өмір, бар асылын сол халық үшін жұмсады. Бірақ ол кезде ... ... пен ... жоқ еді. ... ... ... ... қараған, интернационалдық жүрегі бар Абай сияқты ақынның объективтік көзқарасы Салтыков, ... ... үлгі ... ... ... ... келсек, Абай аудармаларын негізінде екі түрлі деуге болады. Біріншісі - дәл аударма, екіншісі - ерікті ... Дәл ... ... ... буын ... қарай өзара және екіге бөлінеді. Кейбір өлеңдерді аударғанда, Абай шумағын да, ... ... де ... ... Орыс ... ырғақ, буындары қазақ өлеңінің буындарына дәл келе бермейді. Өйткені орыс өлеңі тоникалық, не ... өлең ... ... да, ... силлаболық өлең құрылысына жатады. Сондықтан Абай аударған өлеңдерінің буынын қазақша дәл беруге мүмкін болмаса да, саны жағынан ... ... ... ... ... ... ... кейде тіпті образдарын да дәлме-дәл шығарады.
Қазақшасы:
Қараңғы түнде тау қалғып,
Ұйқыға кетер балбырап.
Даланы ... ... ... ... ... алмас жол дағы
Сыбдырламас жапырақ,
Тыншығарсың сен дағы,
Сабыр қылсаң азырақ...
Орысшасы:
Горные вершины
Спят во тьме ночной,
Тихие долины
Полны свежей мглой.
Не пылит дорога,
Не дрожат ... ... ... и ... ... өлеңнің соңғы төрт жолы орысшасына дәлме-дәл. Әрине алдыңғы ... да дәл емес ... ... Бір ... ... ... аударғанда, сөз орнының ауысуы, бір сөздің орнына басқа синонимдер алу - аударманың жалпы заңы. Оның ... ... да ... ... - , , т.б. дәлме-дәл аудармалар. Абайдың дәл ... және бір түрі деп ... , , , , , ... атты ... айтуға болады. Мұнда өлеңнің буыны, ұйқасы сақталмайды. Орыс тіліндегі өлеңнің буындарының аз-көбіне қарамай, бәрін де ... он бір ... қара өлең ... аударады. Лермонтовтан аударғандарының көпшілігі шалыс ұйқас (а-в-а-в-), Абайда (а-а-в-в-) көпшілігінде - қара өлең ұйқасы. ... ... ... буын ... ... ... бұларды да дәл аудармалардың қатарына қосуға мүмкіндік беретін және бәріне тән бір нәрсе - түпнұсқадағы автордың айтайын деген ойын ... ... ... ... дәл келетін қазақша баламасы бар образды сөз табу. Жоғарғы ... ... ... алсақ та, осы жүйені берік сақтайды. Мысал үшін ... ... ... ... ... рано мог он лицемерить,
Таить надежду, ревновать,
Разуверять, заставить верить,
Казаться мрачным, изнывать,
Являться гордым и послушным,
Внимательным, иль равнодушным!
Как ... был он ... ... ... ... ... как небрежен!
Одним дыша, одно любя,
Как он умел забыть себя!
Как взор его был быстр и ... и ... а ... ... ... ... ... сыр бермеген,
Дәмеленсе, күндесе білдірмеген.
Нанасың не айтса да, амалың ... бір ... жоқ ... деген.
Кейде паң, кейде көнгіш орныменен,
Кейде елеусіз, кейде ынтық формыменен,
Кейде үндемей жүрсе де, сөзге баяу,
От ... ... ... ... жүйрік әсіресе,
десе,
Жанын құрбан жолына қылған жансып,
Көз қарауы құбылар ... ... ... ... ... ... орны келсе.
Бұл өлеңді ұйқасы, не тармақтары (жолдары), буын саны ... ... де, дәл емес ... болмайды. Мазмұны да, мазмұнды берудегі образ, сөз мәндері дәлме-дәл. Сондықтан біз мұны да ... ... деп ... Дәл ... осы ... түрімен байланысты айтылған , , , , , бәрі де ... ... буын ... ... ... ... ... дәл беру әдісімен аударылған. Кейбіреулерінде шумақ, не бірнеше жолдарын Абай аудармай кететіні рас. ... ол - өз ... ... Біздің бұл жердегі айтпағымыз - ақынның неге аудармағаны емес, аударған жерлерін, өлеңдерін қалай аударғаны. келтірілген ... ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Кім аударса да, бұдан артық дәл, бұдан артық жанды етіп аудара алуы екіталай.
Екінші түрі - ... ... ... ... - , ... ... ... мысалдар және қара сөзді өлеңмен аударған поэмасы. Бұлардың негізі ғана орысша. Абай олардың жалпы ... өз ... өз ... ... ... ... Солардың үлгісін ғана алып, өзінше жазады. Бірақ жалпы сарыны, ізі сақталынады. Кейде өз ... ... ... ... ... жерлерін мүлде тастап кетеді. Кейде орыстың ол кездегі жоғарғы топтарының өмірінде аузына түспейтін сөздерді де Абай Татьянаның ... ... еді ... ... ... ... сөз жоқ ... де сорлы, бақыты кем...
романында қаспақ сөзінің жоғы ... ... ... басына мүлде келмейтін сөздер. Абай аудармаларының екінші түрі - осы тәрізді ерікті аудармалы өлеңдер.
Абай аудармаларын өзара екіге бөліп қарағанда, бірінші түрі ... ... ... ең ... ең ... ... болып саналады. Өйткені Абай - бір тілден екінші тілге аударылғанда сақталынуға керекті ... ... ... ... ... ... да ол ... мазмұны, түріне қарап, әртүрлі әдіс қолданады. Орыс тіліндегі өлеңдердің дәлме-дәл аударуға келетіндері ... ... өлең ... оған дәл, не жақын келетін түрлерді іздеп, дәл беруге тырысады (, т.б.).
Абай ... тек досы ... ... жоқ, әрі ... ұстазы да санады.
Сонымен қатар Абай аудармаларының және бір үздік ерекшелігі - қандай аудармашы болсын, өз тіліндегі көркемдік құндылығын, ... ... ... ... қазақшаға аударғанда сол өзінің түпнұсқасындағы дәрежеде сақтай алуы, әрі оны қазақша етіп шығара білуі. Бұл - аудармашыларда өте ... ... ... ... ... ... ... оқып, оны түпнұсқамен салыстырсақ, сөзі, мазмұны дұрыс болғанымен, түпнұсқаның өзін оқығандағы әсерді аудармадан ала алмайсың және ... ... ... көрініп тұрады. Абай аудармаларында ол жоқ. Дәл, бұлжытпай аударған өлеңдері қазақтың өз өлеңдеріндей болып шығады. ... өз ... ... мен Абай ... ... әсерлерде айырма болмайды. Міне, аударма жөніндегі Абайдың озат шеберлігі де, бұл күнге шейін үлгілігі де осында.
Абай аудармаларының бұл ... ... ... ... үш ... ... бар: 1) ... үлкен таланттылығы; 2) орыс тіліндегі өлеңдерде қолданылатын ... тек жай ... ғана ... ... қасиеттерін терең ұғынуы; 3) қазақ тіліндегі сөздерге ақынның мейлінше байлығы.
Пушкин, Лермонтов, ... - ұлы ... Олар ... ... өлеңдерін аударушы да талантты ақын болуы керек. Кез ... ... ... ... етіп ... ... келе бермейді. Абайдан кейінгі қазақ ақындарының, не оның алдындағы Алтынсариндардың аударғандары Абай аудармасынан әлдеқайда олқы ... орыс ... ... аз ... ... ақындық дарындарының жетпейтіндігінде.
Әрине орыс тілін жақсы білмесе, жеке талант та өз бетімен аударма ... ... ... ... Және тілді білу бар да, оның әдемілік қасиетін ұғыну бар. Екеуі бір-бірімен байланысты болғанмен, бір емес. Тіл білген адамның бәрі ... ... сөз, ... ... ... ... ... бермейді. Тілдегі сөз образдарының ой тербетіп, жан сүйсіндіретін әсерін сезіну тіл білген адамның ... ... келе ... Ол үшін ... ... ... сол ... жай жақсы білу, түсінумен қатар, әдемілік қасиетін ... ... ... ... ... ... үлкен талант болуы керек.
Лелейная рука тебя мне поднесла,
В знак памяти, в минуту расставания,
И в ... раз не ... ... по тебе ... ... слеза - жемчужина стараданья.
И черные глаза, остановясь на мне,
Исполненны ... ... ... твоя при ... ... вдруг тускнели, то сверкали...
Еркелі нәзік қолымен маған тиді,
Ұмытпа деп ... ... ... ... ... жас ... ... белгісі еді.
Қара көз қарап маған көп қадалған,
Құпия қайғы өртеніп бойын алған.
Болатша дірілдеген жалын көрген,
Бір күңгірт ... және ... ... екі ... ... Абайдың орыс тіліндегі образды сөздердің әдемілік, көркемдік қасиет, күші ... өз ... ... әсер етеді, оған теңдес қазақша қандай сөз ... ... өз ... ... ... ... ... терең ұғынғандығын, орыс тіліндегі қолданылған сөз образдары мен қазақ тіліндегі қолданылған сөз образдарының жай ғана ... ... ... ... ... ... ... қажеті аз. Міне, осы жерден келіп, орыс өлеңдерін аударуға қазақ тілінің сөз байлығының үлкен орын алуы, яғни жоғарғы ... ... ... ... ... Егер ... үздік образдарды түсіне тұрса да, оған лайықты және қазақ оқығанда да ой ... жан ... сөз таба ... ... ... ... ... еді. дегенді , , , деп ... да ... ... еді. ... ол толып жатқан синонимдерден дегенді өте дұрыс, орынды таңдап ... ... твоя при ... ... ... тускнели, то сверкали, - десе, Абай да сол орыс ... ... ... ... ... өз ... сақтап:
Болатша дірілдеген жалын көрген,
Бір күңгірт тартып және оттай жанған, - деп ... Бұл ... ... орыс ... ... ... ... қандай жан тербететін күшті, әсерлі десек, қазақшасы туралы да соны айта аламыз. Сөйтіп, ... ... ... негізінде ұлы талант орыс тілінің әдемілік күш-қасиетін терең ұғу мен қазақтың өз тіліндегі ... ... ... ала ... ... көреміз.
Абайдың жалпы аудармаларымен байланысты тоқтауды керек ететін және бір мәселе орыс әдебиетін терең білу және қазақшаға аудару Абайдың өзіне не ... ... ... ... ... ... мәні бар деген сұрақтарға жауап бере кетуді ... ... , , , , ... ... сөз ... ... - орыс ... үлгісінде жасалған образдар. Сол сықылды:
Қатып қалған көзімде бір тамшы ... ме, бой ... о да ... - ... ... ... ... тегін қуа келсек те, бірқатарының-ақ негізі Пушкин, Лермонтовтарда жатқандығын көру қиын ... ... ... ... если есть в очах ... капля слез,
Они расстают и прольются, - делінген. ... ... ... ... ... ... ... әдебиет тіліне кіргізген сөз образдарында диалогтың түрі бұрын да бар. Қазақтың айтыстары диалогтан ... ... ... ... екі ... ... не билер сөздері - бәрі де диалог. Бірақ айтыс жырларда кездесетін диалогтар ... тым ... тым ... ... сөздері ұзын-ұзын монолог болып келетін. Өлеңде бір сөз, екі сөзден құрылған және сөйлеушілердің мінез-құлқына тән, ... ... ... ... мәні бар, әрі ... әрі ... ... диалогтардың көрнекті үлгілері қазақ әдебиетінде Абайдан басталды және бұл үлгіні де Абай орыс әдебиетінен үйренген.
Ағайынын, дос-жарын
Жиып алып ... ... ... - деп ... ... бәрі ... желдей еседі.
, - десті,
, - деседі.
Біреу айтты:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
Абай шығармашылығының зерттелуі18 бет
Абай Құнанбаев шығармашылығы6 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Абайдың өмірі мен педагогикалық шығармашылығы5 бет
Абайдың өмірі мен шығармашылығы26 бет
Абайдың өмірі мен шығармашылығы, шығармашылық өмірбаяны, Абай өлеңдеріндегі ғылым тақырыбы. Абайдың эстетикалық тағлымы16 бет
Т.Жомартбаевтың публицистикалық шығармалары. Уәйіс Шондыбайұлы шығармашылығының зерттелуі. Қайым Мұхамедханұлының Абайтануға қосқан үлесі62 бет
Әсет Найманбайұлы «Бақтиярдың қырық бұтағы» циклдік топтамасының жанрлық ерекшеліктері.Көкбай шығармашылығындағы Абай дәстүрі.Абайдың ақын шәкірттері22 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь