Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру

1. Негізгі құралдарды жіктеу мен бағалау ерекшеліктері
2. Кәсіпорындағы негізгі құралдардың синтетикалық және аналитикалық есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Негізгі құралдардың тозуы және амортизациясы ... ... ... ... ... ...
4. Негізгі құралдарды жөндеу және жалдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Негізгі құралдарды жіктеу мен бағалау ерекшеліктері

Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді, ал ол еңбек заттары (шикізат, материалдар, сатып алынған жартылай фабрикаттар) және еңбек құралдары (машина, станок) болып бөлінеді. Бұл арада еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде атқаратын роліне қарап анықталады.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес (әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет етеді.
негізгі құралдары келесідей болып жіктелінеді: жер; үйлер; ғимараттар; машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде автоматты машиналар және құрал-жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары және қоңдырғылар мен лабораториялық жабдықтар; есептеу техникасы; басқа машиналар мен құрал-жабдық; көлік құралдары; құрал-сайман; өндірістік мүлік және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп жылдық екпе ағаштар; жерді жақсартуға (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын; басқа да негізгі құралдар жатады.
Өндіріс процесіне қатысу сипатына байланысты негізгі құралдар өндірістік және өндірістік емес болып екіге бөлінеді.
Өндірістік негізгі құралдарына өндіріс процесіне тікелей қатысатын объектілер жатады, олардың көмегімен өнімді әзірлеген кезде еңбек құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар т.б.) әсер ету жүзеге асады немесе өндірісті жүргізу үшін қажет материалдық жағдайын жасайды (ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі өндірістік құралдардың пайдалануын сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіші – қор қайтарымы болып табылады, ол негізгі құралдардың бір өлшеміне шаққандағы өндірілетін заттай немесе ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар – тұтынуға арналған құрал-жабдықтар. Олар ұжымның мәдени-тұрмыстық (ғимараттар, тұрғын-үй коммуналдық шаруашылық, денсаулық сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы өтеуге арналған.
Иелігіне қарай негізгі құралдар меншікті және жалға алынған болып бөлінеді.
Меншікті дегеніміз – субъектіге тиесілі және оның балансында көрініс табатын негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге шарт бойынша басқа субъектіден алынған негізгі құралдар, жалға алынған құралдар болып саналады. Оларды жалға берушінің балансында есептейді, жалға алушы 001-ші „Жалға алынған негізгі құралдар” баланстан тыс шотында есептейді. Жалға алу мерзімі аяқталған соң немесе ол аяқталмай тұрып, жалға алушы келісілген бағамен сатып алуына болады. Олардың 121-ші „Жер”, 122-ші „Үйлер мен ғимараттар”, 123 „Меншік және құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар”, 124-ші „Көлік құралдары”, 125-ші „Басқа да негізгі құралдар” шоттарының тиісті аралық шоттарында есептейді.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей тұрған (тоқтатылып қойған) және қор ретінде тұрған болып бөлінеді. Қолданыстағы жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, әрекет етіп тұрғандар болып саналады. Жұмыс істемей тұрғандар – бұл жұмысы тоқтатылған немесе басқа жағдайларға байланысты уақытша пайдаланбайтын негізгі құрал-жабдықтар. Қорда тұрғандар болып жұмыс істеп тұрған құрал-жабдықтарды жоспарлы түрде олардың запас бөлшектерін ауыстыру үшін тоқтатылған объектілер есептеледі.[12.37]
Заттың құрамына қарай негізгі құралдар мүліктік және мүліктік емес болып бөлінеді. Мүліктікке (заттай) көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар) жатады. Мүліктік еместерге пайдаланылатын жер, орман алқабы, су ресурстары (ғимараттардан басқа күрделі қаржы салымы, яғни заттық нысаны жоқ шығындар (жер учаскелерін, егістік үшін пайдаланылатын жерді өндеу, жалға алынған негізгі құралдарға күрделі қаржы жұмсау, т.б.) жатады.
Негізгі құрал-жабдықтардың бағалаудың бастапқы, ағымды, баланстық, сату, жою, тозу және қалдық құндары болады.
Бастапқы (тарихи) құны – негізгі құралды сатып алуға немесе салуға кеткен нақты өндіріс шығындарынан, соған қоса өтелмеген салық пен алымдардан (мысалға, ҚҚС, жеңіл автомбильдерді сатып алу кезінде төленген, баж салығы т.б.), сондай-ақ орнату, жеткізіп беру, монтаждау, пайдалануға қосу шығындары, несие үшін пайыздар, және т.б. шығындарынан тұрады.
Ағымды құн – бұл негізгі құралдардың белгілі бір мерзімдегі нарықтық бағасы бойынша бағаланған құны.
Баланстық құн – бұл бухгалтерлік есепте және қаржылық есеп беруде көрсетілетін жинақталған тозу сомасын алып ,тастағандығы негізгі құралдардың бастапқы немесе ағымдық құны.
Сату (өткізу) құны – бірін-бірі жақсы білетін және мәлімеге келуге дайын тәуелсіз жақтардың (тараптардың) негізгі құралдарды өзара айырбастауына мүмкіндік беретін құн.
Жою құны – тиімді қызмет ету мерзімі біткен негізгі құралдарды жою кезінде пайдалану мүмкіндігі бар бағасы бойынша бағаланған бөлшектердің, металл сынықтарының және басқа да материалдық құндылықтардың құны.
Амортизацияланған құн – негізгі құралдардың бастапқы және болжанған жою құндарының арасындағы айырмашылығы, ал ол жүйелі түрде амортизациялық жолмен нормативтік қызметіне немесе барлық пайдалы кезеңіне субъектінің шығысы ретінде таратылады, бұл кезде:
- пайдалы кезең қызметі – бұл кезең ішінде негізгі құралдары пайдаланудан экономикалық олжа алуды кәсіпорын топшылайды;
- нормативтік қызмет кезеңі – бұл кезең ішінде белгіленген нормаға сәйкес кәсіпорын негізгі құралдың тозуын есептейді.
2. негізгі құралдардың синтетикалық және аналитикалық есебі

негізгі құралдар негізінен өндірістік ғимараттарды және үйлерді, құрылғыларды салудан; машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын сатып алудан; өз күшімен құрал-саймандар дайындаудан; малдардың төлдерін негізгі табынға ауыстырудан; жас өсімдіктер көп жылдық өсімдіктерге өткеннен; басқа
        
        НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1. Негізгі құралдарды жіктеу мен бағалау ерекшеліктері
2. Кәсіпорындағы негізгі ... ... және ... ... ... ... және ... Негізгі ... ... ... ... ... жіктеу мен бағалау ерекшеліктері
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол ... ... ... ... ... ... жартылай
фабрикаттар) және еңбек құралдары (машина, станок) ... ... ... ... ... құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс
процесінде атқаратын роліне қарап анықталады.
Негізгі ... ... ... ... да, ... ... салада да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет ... ... ... болып жіктелінеді: жер; үйлер; ғимараттар;
машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде автоматты машиналар және құрал-
жабдық); машиналар және ... ... және ... ... және
қоңдырғылар мен лабораториялық жабдықтар; есептеу ... ... мен ... ... ... ... ... мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп ... ... ... ... (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар жатады.
Өндіріс процесіне қатысу сипатына ... ... ... және ... емес ... екіге бөлінеді.
Өндірістік негізгі құралдарына өндіріс процесіне тікелей ... ... ... ... ... ... кезде еңбек
құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар т.б.) әсер ету жүзеге
асады ... ... ... үшін ... материалдық жағдайын жасайды
(ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі өндірістік
құралдардың ... ... ... экономикалық көрсеткіші – қор
қайтарымы болып табылады, ол негізгі ... бір ... ... ... ... ... түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар – тұтынуға арналған ... Олар ... ... ... тұрғын-үй коммуналдық
шаруашылық, денсаулық сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ ... ... ... қарай негізгі құралдар меншікті және жалға алынған болып
бөлінеді.
Меншікті дегеніміз – субъектіге ... және оның ... ... ... ... Белгіленген мерзімге шарт бойынша басқа
субъектіден ... ... ... жалға алынған құралдар болып
саналады. Оларды жалға берушінің балансында есептейді, жалға ... ... ... ... құралдар” баланстан тыс шотында есептейді. Жалға алу
мерзімі аяқталған соң немесе ол аяқталмай тұрып, жалға алушы ... ... ... ... ... 121-ші ... 122-ші ... мен
ғимараттар”, 123 „Меншік және құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар”, 124-
ші „Көлік құралдары”, 125-ші ... да ... ... ... ... ... есептейді.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей
тұрған ... ... және қор ... ... ... бөлінеді.
Қолданыстағы жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. ... ... ... – бұл жұмысы тоқтатылған немесе
басқа жағдайларға ... ... ... ... құрал-
жабдықтар. Қорда тұрғандар ... ... ... ... ... ... олардың запас бөлшектерін ... үшін ... ... ... ... ... құралдар мүліктік және мүліктік ... ... ... ... көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге
болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар) жатады. ... ... жер, ... ... су ... ... күрделі қаржы салымы, яғни ... ... жоқ ... ... ... үшін ... ... өндеу, жалға алынған негізгі
құралдарға күрделі қаржы жұмсау, т.б.) жатады.
Негізгі құрал-жабдықтардың бағалаудың бастапқы, ағымды, ... жою, тозу және ... ... ... ... құны – негізгі құралды сатып алуға немесе салуға
кеткен нақты ... ... ... қоса ... ... пен
алымдардан (мысалға, ҚҚС, жеңіл автомбильдерді сатып алу кезінде төленген,
баж салығы т.б.), сондай-ақ орнату, жеткізіп ... ... ... ... ... үшін ... және т.б. шығындарынан тұрады.
Ағымды құн – бұл негізгі құралдардың белгілі бір мерзімдегі нарықтық
бағасы ... ... ... құн – бұл ... есепте және қаржылық есеп беруде
көрсетілетін ... тозу ... алып ... ... ... ... ағымдық құны.
Сату (өткізу) құны – бірін-бірі жақсы білетін және мәлімеге келуге
дайын тәуелсіз ... ... ... ... өзара
айырбастауына мүмкіндік беретін құн.
Жою құны – тиімді қызмет ету ... ... ... құралдарды жою
кезінде пайдалану мүмкіндігі бар бағасы бойынша бағаланған бөлшектердің,
металл сынықтарының және басқа да ... ... ... құн – ... ... ... және болжанған
жою құндарының арасындағы айырмашылығы, ал ол жүйелі ... ... ... ... ... ... пайдалы кезеңіне субъектінің
шығысы ретінде таратылады, бұл ... ... ... ... – бұл ... ішінде негізгі құралдары
пайдаланудан экономикалық олжа алуды кәсіпорын топшылайды;
- нормативтік ... ... – бұл ... ... ... ... кәсіпорын негізгі құралдың тозуын есептейді.
2. негізгі құралдардың синтетикалық және аналитикалық есебі
негізгі ... ... ... ... және ... салудан; машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын сатып алудан;
өз күшімен құрал-саймандар дайындаудан; малдардың төлдерін ... ... жас ... көп ... өсімдіктерге өткеннен; басқа
субъектілер мен жеке ... ... ... ... ... құралдардың
келіп түсуінен; объектілерді ұзақ мерзімге жалға алудан (келісімді құнын
толық төлегеннен кейін); ... ... ... үлес ... келіп
түскендерден қалыптасады. Негізгі құралдардың түсуі мынадай құжаттармен
рәсімделеді.
Негізгі ... ... ... ... ... құралдар құрамына жекелеген ... ... ... ... заңға сәйкес олардың енгізілуі ... ... тиіс ... ... ... ... ... рәсімдеу
үшін; негізгі құрал-жабдықтардың бір ... ... ... орын ... ... ... ... құралдарды қоймадан
(қордан) пайдалануға ... ... ... ... басқа да
субъектілерге берілген кезінде (жарғылық ... ... ... ... ... ... ... құрамынан шығару үшін
қолданылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды ... ... ... ... ... ... ... жекелеген объектіге бір данадан акт
жасайды. Негізгі ... ... ... ... ... тек ... ... құрал-сайманның, жабдықтардың және т.б.
объектілердің есебін жүргізген кезде, егер бұл ... бір ... ... ... ... бір ... ай ... қабылданған болса ғана жол
беріледі. Рәсімделгеннен кейін осы объектіге қатысты ... ... ... акт ... ... бас ... қол ... субъект
жетекшісі немесе соған өкілетті адамдар бекітеді.
Алыс-беріс (орын ауыстыру) актісінде міндетті реквизиттермен ... ... ету ... және ... жою ... ... ... ету
мерзімін шаруашылық жүргізуші субъекті дербес ... ... яғни ... ... ... ... нормасынан және ... ... ... Ал ... жою құны ... ... субъектінің есептік саясатында көрініс табуы керек, ... ... ... көп ... ... ... анықтайды, не болмаса
бастапқы құнының 0,01-ден 2,0%-ке дейінгі сомасы алынады.
Негізгі құралдардың кәсіпорын ішіндегі орын ... ... ... екі дана етіп ... цех ... ... ... Алушының
және тапсырушының қолдары қойылған бірінші данасы ... ал ... ... ... ... құралдарды ақысыз беру (сыйлау) кезінде акт (тапсырушы және
қабылдаушы ... ... екі дана етіп ... ... ... субъектіге сату кезінде актінің үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі ... ... ... ... бірінші дана
негізгі құралдардың нақты бары, қозғалысы туралы есеп беруге, екіншісі –
есеп-айырысу ... ... ... ... дана ... ... адамға беріледі. Негізгі құралдардың алыс-беріс (орнын ауыстыру)
актісі келесі бетте келтіріледі.
Негізгі құралдар бірдей ... ... ... ... техникалық сипаттамасы және құны бірдей шаруашылық мүліктің бір
типті заттармен, құрал-сайманнан ... олар ... бір ... ... ... түскен объектіні материалдық жауапты адамға бекітіп,
мүліктік карточка ашады, объектіге ... ... ... ... ... ... алынады, негізгі құралдарды алу туралы жазбасы
жасалады. Негізгі құралдар келіп түскен кезде, мына ... ... ... карточка бухгалтерияға келіп түскен негізгі құралдың актілері,
техникалық төлқұжаттары және ... ... ... ... объектілердің және олардың жекелеген құрылымдық элементтерінің
қысқаша техникалық сипаттамасы беріледі, ... сол ... ... ... ... ... ... субъектіге тапсыру (беру)
кезінде негізгі құралдардың шығуы туралы белгі соғуға, ... ... ... субъект ішінде орын ... ... ... ... (орнын ауыстыру) актісі”, ескіру және ... ... ... ... ... ... „Негізгі құралдар
объектілерін есептен шығару актісі” ... бола ... ... ... ... орнатылған, жөндеу жұмыстары біткен объектілер туралы
жазбаларды карточкаға жазу үшін „Жөнделген, қайта құрылған және ... ... ... ... жазылады.
„Объектінің қысқаша жеке сипаттамасы” бөлімінде негізгі объектінің тек
негізгі сапалық және ... ... ... ... ... бар ... қайталамай, осы объект үшін неғұрлым
маңызды екі-үш ... ... ... оған ... ... ... бейімдегіштер мен тиесілі заттар жазылады. Негізгі
құралдардың топтама есебі ... ... жеке ... әр ... бермей-ақ, мүліктік карточкада есептелген объектілерінің ... ... де ... ... та және ... та көрсеткіштері
айтарлықтай өзгерсе, онда ... жаңа ... ... ... ал ... ... анықтама құжаты ретінде сақталады.
Бухгалтериядағы толтырылған Мүліктік карточкалардың негізінде негізгі
құралдардың есебі бойынша жасалатын ... ... ... ол (тізімдеме) негізгі құралдардың жіктемесі бойынша данада
жасалады.
Тіркеу ... ... ... ... кейін негізгі
құралдарды жіктік топтары бойынша сақтайды, ал бұл топтар ішінде – ... мен ... ... ... және ... ... түрлері
бойынша көрсетіледі. Картотека, әдетте ... ... ... ... ... ... „Ғимараттар”, „Өткізгіш тетіктер”
және басқа жіктік топтары бойынша), ... ... айда ... ... айда ... кеткені”, „Ішкі орын ауыстырғандағы”,
„Жөндеудегі”, ... ... ... (консервациядағы)”, „Жалға
берілген ... ... ... ... ... ... ... „Жалға алынған негізгі құралдар”, „Архив”.
Ай ішінде „Түскендері”, „Есептен шыққандары” және ... ... ... ... 12 - ... ... ... есептелген айналымдармен салыстырғаннан кейін,
картотеканың тиісті бөлімдеріне орналастырылады. Негізгі құралдар жөндеуден
немесе ... ... ... ... ... ... біткеннен кейін,
қордан қолданысқа өткізілгеннен, т.с.с. кейін бұл ... ... ... бөлімдеріне салынады. Шығып кеткен негізгі
құралдар бойынша картотекаларды ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен қозғалысының
дұрыс есептелуіне және тиісті бақылау жасалуына септігін тигізеді. Карточка
төменде келтірілген.
Субъектінің ... ... ... ... ... құралдардың
барлығы бөлімдер (цехтар) бойынша негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... және ... мақсаттар үшін қолданылады. Негізгі құралдардың құны
туралы тізімдердегі және ... ... ... ... ... ... (қолданылатын) орны бойынша негізгі құралдардың есебі
мүліктік карточкалардың бухгалтериядан ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бухгалтерияның карточкаларындағы мәліметтер
негізгі құралдар қолданылатын жердегі мәліметтермен бірдей ... ... ... ... бойынша шаруашылық операциялар
Кесте 1.
|№ |Шаруашылық операциялардың |Шоттар корреспонденциясы |
| ... | |
| ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... құралдарды кәсіпорынның| | |
| ... өз ... ... |121-125 |121-125 |
|2 ... құралдар басқа заңды | | |
| ... жеке ... ... | | |
| ... ... |122-125 |671 |
| |-ҚҚС ... |331 |671 |
|3 ... ... | | |
| ... ... ... |121-125 |511 |
| ... негізгі құралдар | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... ... | | |
| ... алынды: | | |
| ... ... |122-125 |727 |
| ... ... ... | | |
| ... тозу сомасына |122-125 |131-134 |
|5 ... ... ... | | |
| ... негізгі құралдар | | |
| ... | | |
| ... ... ... | |
| ... анықтаған қалдық құнына;| | |
| ... ... ... |727 |
| ... ... ... ... | |
| ... тозу сомасына | | |
| | | | |
| | |122-125 |131-134 ... ... ... және амортизациясы
Негізгі құралдар өндіріс процесіне қатысумен, жылдар мерзімінің
әсерімен, табиғат ... әсер ... ... ... ... Тозудың екі түрі болады: табиғи және ... ... ... ... сай ... ... ... тозуы олардың өндіріс процесіне қатысу
нәтижесінен және ... ... ... ... ... түрлі
сыртқы факторлардың әсерінен: ... ... ... ... тот ... ... (тозудың табиғи нысаны)
пайда болады.
Негізгі құралдардың сапалық (моральдық) тозуы ... ... ... ... және жаңартуға байланысты болып келеді.
Техника мен ... ... ... ... ... ... құралдардың
ұқсас өнімдерінің арзандауына ықпал етеді. Осыған орай, пайдаланылудағы
негізгі құралдар өздерінің ... ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттардың барынша жаңа,
неғұрлым жетілдірілген және ... ... ... жаңа ... ... ... көпжылдық өсімдіктердің түрлері мен
сорттарын өндіріске ... ... ... ... ... ... әрі қолдану экономикалық жағынан тиімсіз болып қалады.
Негізгі құралдардың сапалық (моральдық)тозуын мынадай факторлар арқылы
анықтайды: өндірісте немесе жабдықтарды ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру); технологиялық
процесті жетілдіру - жаңа технология ... ... ... мен ... жарамайды; шығарылатын өнімнің номенклатурасын
өзгерткенде және жаңартқанда (ескі машиналар мен құрал-жабдықтар жарамсыз
болып танылады); ... ... ... ... жұмысшылар
біліктілігіндегі, өндірісті орналастыру ... ... және ... ... мен жабдықтар санының азайтылуын
талап етуі мүмкін; өндірістің өндеуші салаларындағы ... ... ... қажетті шикізат құрамындағы өзгерістер өнеркәсіптің
өндіретін салаларында өндіріс көлемінің қысқаруына әкеліп соғуы ... ... ... ... ... тозу ... ... дейін
негізгі құрал-жабдықтар объектілері жаңасына, әрі неғұрлым пайдалы (үнемді)
түріне ауыстырылады. Моральдық тозуды болдырмау мақсатында негізгі ... ... ... ... жаңарту жұмыстарын жүргізеді. Мұражай
және көркем туынды құндылықтары, кітапхана кітаптары, фильм ... ... өнер ... ... ... үйлер мен ғимараттар және ... ... ... ... ... ... ... „өтеу” деген сөзінен) – тозудың құндық көрінісін
білдіреді.
№6-шы „Негізгі ... ... ... есеп ... ... амортизация – активтің қызмет еткен мерзім бойына амортизацияланған
құнды тарату процесі.
Амортизацияланған құн бастапқы құны мен жою құнының арасындағы айырма.
Амортизациялық ... ... ... кезеңнің шығысы ретінде танылады.
жаңадан пайдалануға берілген негізгі құралдар бойынша амортизация
есептеу келіп түскен ... ... ... ... күнінен басталады, ал
шығып кеткен негізгі құралдар бойынша – шыққан айдан ... ... ... бастап тоқтатылады.
Толығымен амортизацияланған негізгі құралдар ... ... ... құны ... ... қызметтің) құнына толықтай
ауысқан айдан кейін туатын айдың бірінші күні тоқтатылады.
Тоқтап тұрған ... ... ... ... тұрғыдан қайта
жарақтандыру барысында, консервацияға ауыстырылған кезінде ... ... ... ... бойынша амортизация есептеуді жалға
беру шартының немесе шарт талаптарына сай ... ... ... ... алушы
жасайды.
Одан басқа, мына төмендегі негізгі құралдар бойынша амортизация
есептелінбейді: жер, өнім ... ... ... қоры, мұражай
құндылықтары, ескерткіш ... мен ... ... ... ... ... АҚ-дағы негізгі құралдардың тозуын есептеу үшін 13
„Негізгі құралдар тозуы” бөлімшесінің ... ... ... ... мен ғимараттардың тозуы”, 132 „Машиналар мен жабдықтардың, өткізгіш
тетіктердің тозуы”, 133 „Көлік құралдарының тозуы” 134 ... ... ... пайдаланылады. Жоғарыда ... ... ... ... шоттар ашылуы мүмкін: 1 „Меншікті негізгі
құралдардың тозуы” және 2 ... ... ... ... ... құралдардың
тозуы”.
12-ші бөлімшенің шоттарында (122-125 шоттар) есептелген негізгі
құралдар ай ... ... ... ... ... ... ... жасалынады, ол төменде келтіріледі.
Ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі құралдар бойынша амортизациялық
аударымдарды жалға алушы ... ... ... ... ... ... 126, 935, 946, 821 ... дбетінде және 13-ші
бөлімшенің 131, 132, 133, 134 шоттарының 2-ші „ұзақ мерзімге жалға ... ... ... деп ... ... ... кредитінде көрініс
табады.
Сатып алу құнын төлегеннен кейін ұзақ мерзімге жалға алынған ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге
жалға алынған негізгі құралдардың тозуы 13-ші ... 2-ші ... ... ... ... ... тозуы” деген аралық ... ... және 13-ші ... 1-ші ... шотының кредиті бойынша
көрсетіледі.
Негізгі құралдардың амортизациясын есептеудің әртүрлі әдістері ... ... ... ... есеп ... ... дербес
тұрғыда, өздерінің есеп саясатында амортизацияны есептеудің тәсілі бойынша
жасалынады, олар:
- құнын бірқалыпты ... ... ... ... ... ... орындалған жұмыстың көлеміне пропорционалды (немесе пара-пар)
етіп есептен шығару (өндірістік әдіс);
- жеделдетіп есептен ... ... ... ... ... шығару;
- құнын сандардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... бойынша амортизацияны есептеудің әрқилы
әдістері пайдаланады. Бұл ... ... ... бір түрі ... бір ... пайдаланады.
Таңдап алған амортизацияны есептеу әдісі ... ... ... тиіс және ол бір ... ... ... бір есептік
жылға өтуі мүмкін. Егер де ... ... ... ... ... оның себебін ашу керек.
Негізгі құралдардың құны бойынша амортизацияны бірқалыпты (түзу
сызықты) есептеу әдісі, яғни ... ... оның ... ету ... ... ... ... норма бойынша жатқызылады. Бұл әдіс
негізгі құралдардың тозуына, оның ... ету ... ... ... ... тәсілде амортизациялық соманы аудару үшін:
- қызмет етудің пайдалы мерзімі. Бұл кезде пайдалануға берілген
объектінің ... ... және ... ұстау жағдайына да
байланысты болып келеді (жөндеу мәселесіне және ... ... ... оған ... әсері т.б.)
- Қазақстан Республикасының салық заңдылықтарының ... ... ... ... ... ... нормалар, салық заңдылығының нормасынан
аспауы тиіс. Мысалы, жүк ... ... құны – ... 5 жыл ... ... ... оның ... құны 10000 теңгеге
тең болады. Мұндай жағдайда жыл ... ... ... ... 20%-ін ... ... ... тәсілге
сәйкес 18000 теңге болады.
Негізгі құралдардың амортизациясының бірқалыпты әдісі мына формула бойынша
есептеленеді.
осыған ... ай ... ... ... 150 мың ... тең болады
(18000:12).
Төменгі негізгі құралдардың амортизациясын (тозуын) бірқалыпты (түзу
сызықты) әдіс бойынша есептеу жолы көрсетілген.
Негізгі құралды ... ... ... ... ... ... ғана, бірқалыпты әдіс пайдаланылады, яғни ол ... ... ... көрсетеді.
Амортизацияны (тозуды) орындалған жұмыстардың көлеміне пропорционалды
түрде есептеу әдісі (өндірістік ... ... ... ... тек ... ... ... болып табылады және оны
есептеу процесінде уақыт кесіндісі ешқандай роль атқармайды. ... ... ... ... бір операцияларды (жұмыстарды) орындады делік, ал
оның жүретін жолы 900000 километрге ... Одна ... ... ... ... ... ... жолмен
анықталады.
Егер пайдаланудың бірінші жылында автокөлік 200000 ... (км) ... ... жылы – 300000 ... жол ... ... жылы – 100000
шақырым, төртінші жылы – 200000 ... және ... жылы – 100000 ... ... деп ...... ... есептеу төмендегідей жолмен
есептелінеді.
Негізгі құралдардың амортизациясын (тозуын) өндірістік тәсіл бойынша
есептеу үшін жылдық амортизация сомасы мен ... ... ... ... пайдалануымен байланысты болады. Жинақталған тозу сомасы
жыл сайын орындалған жұмыстың көлеміне ... ... ... өсіп отырады, ал қалдық құн жойылу құнына жеткенде ... бір ... ... ... ... ... азайып отырады.
Өндірістік әдіс бойынша амортизацияны есептеу тау-кен өнеркәсібінде ең
қолайлы әдіс ... ... ... ... амортизацияны есептеу тонна
мөлшерлемесі бойынша жүргізіледі. Бұл әдіс ... ... ... ішінде объектінің қайтарымы барынша ... ... ... ... есептеудің жеделдетілген әдістері. Бұл әдіс
өндірістік мақсатта пайдаланылатын негізгі ... ... ... пайдаланылады, бірақ ол оның алғашқы жылдарында өндірілетін өнімнің
өзіндік құнын негізсіз құрт өсіреді, сондықтан оны іс жүзінде ... ... ... де, ... оның екі түрін ұсынады:
а) Кумулятивтік әдісі
б) Азайып отыратын ... ... әдіс – ... ... ... - өсі, ... деген
мағынаны білдіреді, яғни сандарды қосудың көмегімен тозудың сомасы
есептелінеді, ... ... ... ету ... ... санын қосу
арқылы анықталады. Мысалы, автокөліктің болжамды қызмет ету ... 5 ... жылы ... ... ... 5:15 бөлігіне амортизация
есептелінеді. Екінші жылы 4:15 бөлігіне, үшінші жылы 3:15, төртінші ... ... жылы 1:15 ... ... ... нормасы: бөлімінде жылдар ... ал ... ... жыл үшін – 5, екінші жыл үшін – 4, ... ұшін – 3, ... жыл үшін – 2, ... жыл үшін – 1 ... бөлшек
саны болып табылады. Әрбір бөлшек санды амортизацияланушы құнға (90000
теңге) көбейту ... жыл ... ... ... ... ... құралдардың тозуын (амортизациясын) кумулятивтік әдісі
бойынша есептеу жолы көрсетілген.
Негізгі құралдардың амортизациясын (тозуын) кумулятивтік әдіс бойынша
есептеу
Кестенің ... ... әдіс ... ... ... объектіні пайдаланудың бірінші жылында құрт өсіп, соңғы
жылдарында азайғанын көреміз.
Азайып отыратын қалдық ... Бұл әдіс те ... ... ... Оны екі ... ... ... арқылы азайып отырған қалдық әдісі деп те атайды. ... ... ... ... ету ... ... 5 жыл. ... әдісінде амортизациялау нормасы 20% болады (100%:5).
Екі еселенген нормасымен есептеленіп, азайып отыратын қалдық ... ... ... тең 40% (20%х2) ... Бұл ... (40%) қалдық құнға әрбір жылдың сонында жатқызылады.
Қалдық құнды азайту үшін ... ... ... соңғы жылды
қоспағанда, тозуды есептеген кезде жойылу құеы есепке ... ... ... ... құны 100000 ... Бес жыл бойы ... ... практикада баяу амортизация деп аталатын әдіс ... ... ... ... бірақ оны тек қана арнайы жағдайда ғана
пайдаланады. Бұл ... мәні мына ... ... онда ... құралды
пайдаланудың бірінші жылында тозу сомасы аз мөлшерде есептен шығарылып, ... ... ол ... арта ... Амортизациялық әдіс өзгертудің
нәтижесі ағымдағы және болашақтағы есеп беру ... ... ... ... ... АҚ-ы 1998 жылы желтоқсан айында құны 1608333 теңге
тұратын сауда құрал-сайманын ... ... Оның ... жою құны 3760 ... ал пайдалану мерзімі 15 жыл.
Кәсіпорын амортизация есептеу үшін ... әдіс ... ... ... ... ... ... көшкен.
Есеп кағидасындағы өзгерістің әсерін есептеу және оны көрсету мынадай
жолмен жасалынады:
Амортизация есептеу 1999 ... 1-ші ... ... ... үшін ... саны ... формула юойынша
есептелінеді:
15х(15+1)/2=120
екі әдісті пайдаланудың салдарынан 173830 теңгеге айырма пайда болған,
осы пайда болған айырма таратылмаған ... ... ... құралдарды жөндеу және жалдау есебі
Негізгі құралдар пайдалану процесінде табиғи және моральдық жағынан
тозады. Олардың жекелеген бөлшектері (негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... (запас бөлшектері мен детальдары) неғұрлым қысқа мерзімде
тозады.
Негізгі құрал-жабдықтар уақытынан бұрын тозып ... үшін ... ... ... мезгіл сайын жөндеп ... ... ... ... ... және жай ... етіп бөледі.
Күрделі жөндеу деп негізгі ... ... ... ... тозу ... ... ... бөліктерін қалпына
келтіруді айтады. Машиналардың, жабдықтардың және ... ... ... деп бір ... астам мерзімде агрегатты толық бөлшектеп,
барлық тозған детальдары мен ... ... ... ... келтіріп,
агрегатты қайта жинауды және сынақтан өткізуді, ... ... ... ... ... Машиналардың негізгі агрегаттарына (двигателін,
мостыларын, жылдамдық коропкасын) машина маркасына ... ... ... ... ... кейін күрделі жөндеу жұмысы жасалынады.
Үйлер мен ғимараттардың күрделі жөндеуі кезінде тозған құрылымдары мен
детальдары толық ауыстырылады ... олар ... ... және ... жатқан объектінің пайдалану мүмкіндіктерін ... ... ... негізгі құралдың пайдалану ... ... ... ... ... оның ... табыстылығын
арттырса, онда ондай шығындар негізгі құралдың бастапқы құнын өсіреді, ал
барлық қалған ... ... ... ағымдағы шығын ретінде танылады және
ол оның бастапқы құнына әсер етпейді.
„Қайнар құс” АҚ-дағы автомашинаның бастапқы құны 1500000 ... және оның ... ... ету ... 8 жыл ... Бес ... кейін автомашинаға құны 290000 теңге тұратын жаңа двигатель
салынған, сонымен қоса 45000 теңге ... оң жақ ... ... Бұл ... ... двигателі, оның бастапқы құнын
өсіреді, ал 45000 теңге тұратын крылосы ағымдағы шығын ретінде танылады.
Ағымды ... ... ... ... ... ... ... ұшін оның тозған бетальдарын ауыстыру немесе жөндеу болып табылады.
Оны негізгі ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтардың тозуының алдын алу ұщін күні бұрын жоспарланып қойған жөндеу
жұмысын мерзімінде ... ... ... есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі барлық түрі бойынша
рәсімделеді, жұмыс көлемін және оның өзіндік ... ... ... ... ... түрде пайдалануды бақылайды.
Негізгі құралдарды жөндеу „Қайнар құс” АҚ-ы мердігерлік ... ... ... асырылады. Неғұрлым прогрессивті және үнемді
болып саналатын мердігерлік әдісте негізгі құралдарды арнайы жабдықталған
субъектілер ... ... ... ... ... ал ... ... бойынша жөндеу субъектінің өз күшімен және
қаражатымен жүзеге асырылады.
Мердігерлік ұйымдармен ... шарт ... ... ... ... ... ... және күрделі жөндеулері үшін „Қайнар
құс” АҚ-да жөнделетін объектілерді жөндеу орнына ... және ... ... ... ... ... жұмыстарының еңбек ақысын
төлейді. Жабдықтар мен көлік құралдарын жөндеу үшін ... ... ... ... ... соң ... Есеп айырысу құжаттары
негізінде шоттардың корреспонденциясы жасалынады.
Күрделі жөндеуден өткен негізгі құралдарды қабылдап алу ... ... ... ... және ... негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру актісі” (7 қосымша) бойынша құжатталады. Субъектінің
негізгі ... ... ... ... және ... ... немесе жаңарту жұмыстарын жүргізген субъект өкілдерінің қол
қойған актісі субъектінің бухгалтериясына тапсырылады. Актіге бас бухгалтер
қол ... оны ... ... ... ... ... ... бекітеді.
Негізгі құралдардың жөнделген объектісінің техникалық төлқұжаттында
күрделі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
техникалық төлқұжатына қайта құрастыруға және ... ... ... ... ... қайта құруды және жаңартуды сыртқы кәсіпорын орындаған
болса, онда актіні екі дана етіп жасайды. ... ... ... ... ... жаңарту жүргізген субъектіге береді.
Шаруашылық тәсілмен негізгі құралдарды жөндеу цехтан тыс ... онда ... ... ... ... ... ... құрылыстарды, сондай ақ басқа қозғалмайтын объектілерді
жөндеу) шығындар ... ... ... ... ... кезде
өндіріс шығындары немесе ... ... мына ... шоттар) дебетінде, ал оларға кеткен материалдардың
есебіне мына шоттардың (201-206, 208), ... ... мен ... мына ... (681,634), жабдықтаушылармен, еншілес және
тәуелді кәсіпорындармен есеп ... мына ... ... ... ... автомашиналардың, тракторлардың, мүліктердің және басқа
да негізгі құралдардың объектілерін жөндеу шығындары 920-шы ... ... ... цехы ... деп аталатын аралық шотында,
шығын ... ... ... ... есептеледі:
Материалдар – жөндеуге жұмсалған материалдардың, қосалқы бөлшектердің
және басқалардың құны. Материалдар өндірістік шығындарға нақты өзіндік құны
бойынша ... ... ақы ...... ... үшін есептелген
еңбекақы сомасы.
Еңбекақыдан есептелінген аударымдар – ... ... ... ... ... қамсыздандыруға, зейнетақымен
қамтамасыз етуге арналған және басқа да қорларға аударылады.
Электр энергиясы, жылу,газ, бу-жөндеу ... ... ... ... ... ... ... газдың, будың шығыны;
Қосымша шығындар – жөндеу ... ... ... ... ... ... ... шығындар, цех жабдықтарының
амортизациясы, оны ұстау, жөндеу және басқалар).
Жөнделетін әрбір объектіге кәсіпорынның жөндеу ... көп ... ... және ... ... ... шығындар жинақталады. Жөндеу
жұмыстарын бітіргеннен кейін объектілерді акт бойынша тапсырыс берушілерге
табыстайды. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... жағдайда, және жөдеуге кеткен шығынды өнімнің
(жұмыстың, қызметтің) өзіндік ... ... ... үшін, субъектілер
резервтік қор құруына болады. Қорды құру үшін, жылдық сметалық (бюджеттік)
шығыннан ай сайын қаржы аударып ... ... ... қорын құратын болса, онда ол ай сайын жөндеудің
барлық түрі үшін осы қорға жылдық ... ... 1/12 ... ... Жөндеу қорына аударымдадар жасалса, онда 126, 811, 821,
934, 945 – шоттары дебеттеледі де, 686-шы ... ... ... „Жөндеу қоры” деп аталатын аралық (субщоты) шоты кредиттеледі.
- егер жөндеу ... ... ... ... ... егер жөндеу шаруашылық тәсілмен жөндеу цехында орындалған болса,
920 шотынан;
- егер ... ... ... ... ... тыс жерде,
жылжымайтын объектілерде (үйлер, ғимараттар жіне т.б.) ... 201-206, 208, 641-643, 671, 681 және ... де ... ... ... жұмсалған шығындарды жаппаса,
онда, есептеу қағидасына сәйкес, артық ... ... ... жатқызылады, яғни 811, 821, 934, 945 шоттарына. Егер ... ... ... ... ... ... ... артылып
қалса, онда пайдаланбаған резервтер қызыл ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың объектісінен
алынған деректердің көмегімен дер кезінде бақылау жасап тұру ... ... ... ... ... ... кезеңінде олардың
мүліктік (инвентарлық) карточкасы карточкалардың „Жөндеу” ... ... ... ... қабылданған объектілердің
карточкалары бұл бөлімнен ... ... ... ... бойынша
тиісті бөлімдеріне ауыстырады.
Жалгер – кәсіпорын негізгі құралдарға кеткен шығындардың ... ... сай етіп ... жөндеу жұмысының аяқталуына қарай мына
шоттарға есептен шығарылады:
- егер де келісім-шарт ... ... ... алушы кәсіпорын өз
қаражатының есебінен өтесе, онда 821 шоты ... ... ... егер де ... ... бойынша бұл шығынды жалға беруші
кәсіпорын өтесе, ол кезде 334 „Басқа да” шоты ... ... ... егер де алушы-кәсіпорын, жалға беруші кәсіпорынға алдағы ... ... ... ол ... 687 „Басқа да” шоты
дебеттеліп, 671, 920 шоттары кредиттеледі.
Шаруашылық жасаушы субъект үшін ... ... ... және ... бағалай келіп, өз меншігіне ... ... ... ... ... объектілерін уақытша пайдалануға, яғни
жалға алған тиімді ... ... ... ... шартта: жалға берілетін мүліктің құрамы ... жал ... ... ... ... жалға алынған мүліктің жөндеу
шарты және ... ... ... міндеттері; жал ақысын
төлеудің және ... ... ... және т.б. ... алғанда, жалға алу нысаны оның ... ... ... алу нысаны мен жал бойынша жасалған келісім-шарттың жағдайы есепте
көрсетілетін операцияға да әсер етеді.
Жалгерлік есеп №7 „Жалгерлік ... деп ... ... ... ... ... және ... сәйкес жал мерзіміне
байланысты қаржылық және ағымдағы болып бөлінеді.
Жал келісім шарты қол қойылған күннен бастап алады.
Жал мерзімі – ... ... ... ... кезеңімен ерекшеленеді
және сол жалға алынған мүлік келісім-шартпен рәсімделеді, сондай-ақ ... ... ... оның ... төленіп немесе төленбей-ақ ұзартылуы
мүмкін.
Ағымдағы жалгерлік деп қаржыландырылатын жалгерліктен басқа, кез
келген ... ... ... ... ... жалгерлік төлемі
бүтін жалгерлік мерзімінің бойнда жүйелі түрде әрбір есеп беру кезеңінің
шығысы ... ... ... жалгерлікте, активке деген меншік құқымен
байланысты тәуекелділік пен ... ... ... берушінің өзінде
қалады. Сондықтан олардың жалға ... ... ... ... ... және ... жал мерзімінің бойында алыеңан жал ақысы
табысқа енгізіледі. Ағымдағы жалгерлікті жалға алушының мүлікті тек ... деп ... ... ... негізгі құрал, жалға берушінің
бухгалтерлік есебіндегі 12 ... ... ... ... яғни ... ... ... көрініс табады.
Алынуға жататын жал ақысы келісілген келісім-шартқа сәйкес 334 „Басқа
да” шоттың дебетінде және 727, 705 ... ... ... ... шоттарының кредитінде көрініс табады.
Жалға берілген мүліктер жалға берушінің балансында көрініс табатын
болғандықтан, олар ... ... тозу ... 845 шоты ... ... ... кредиттеледі.
Жал ақысы келіп түссе тиесілі ақша қаражаттарының шоттары дебеттеліп,
334 шоты ... ... ... ... ... яғни ... ... дебетінде:
937 – егер де негізгі құралдар әлеуметтік сферада ... – егер де ... ... тауарды сатумен байланысты болса;
821 – егер де негізгі құралдар жалпы шаруашылық ... ... 687 ... ... көрініс табады.
Жалға алынған негізгі құралдар ... ... ... сай ... ... олар ... ... құралдарға жөндеу жұмысын жүргізеді,
бірақ ол үшін алдымен жалға берушінің келісімін алады.
Жалға алушының жүргізген ... ... ... ... ... ... бойынша келісілген шарт жағдайына байланысты болып келеді. Егер ... ... ... есеп ... ... болса, онда 342 „Жалға
ақысы” шоты дебеттеліп және тиісті ақша қаражаттарының шоты кредиттеледі.
Олардың есептік кезеңі ... ... ... жал ... ... шоттарына (9-
ші бөлімдегі) немесе 8-ші бөлімдегі шоттарына ауыстырылады.
Енді біз ағымдағы ... ... ... ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншікті негізгі құралдардың теориясы93 бет
Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк есебi87 бет
Негізгі құралдар бухгалтерлік есебі25 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
1С бухгалтерия бағдарламасы6 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
1С: бухгалтериядағы банк операциялар есебі28 бет
8 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты16 бет
Camel жүйесі11 бет
«1С: Бухгалтерия» бағдарламасы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь