Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы ақпарат

І. Алғашқы халықаралық анатомиялық номенклатураны құрушылар

ІІ. Латынша.орысша.қазақша жалпы терминдер

ІІІ.Қазақ анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары — Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сұбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына қарамастан (Қазақстанның денсаулық сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым салаларында және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген.
Ж.Б.Ахметов патология терминдерін қазақша сөйлеткен бірінші ғалым. Алғашқы «Патологиялық анатомия» оқулығы (1993ж.) жазылған кезде Қазақстанда, медицина саласында, қазақ тілінде жазылған бірде-бір оқулық жоқ болатын, бұл оқулық Денсаулық Сақтау министірлігінің арнайы сыйлығына ие болды. 1994 жылы «Ана тілі» газетінде Ж.Б.Ахметов ұсынған 145 медициналық терминдердің тізімі жарияланды. Сол жылы «Патологиялық анатомия» терминдерінің «Орысша-латынша-қазақша түсіндірме сөздігі», ал 1995 жылы «Патологиялық анатомия» оқулығының жеке бөлімі баспадан шықты.
1. Рақышев А.Р. Казахско-русско-латинский словарь М.Исамбаев. Орысша-латынша-қазақша терминология сөздігі. Қазақ ССР Ғылым Академиясының баспасы. Алматы, 1960 ж.
2. Омических терминов, 1-бөлім. Каз. мем. оқу-пед. басылым, Алматы, 1963.
3. ТиборДонат. Толковый анатомический словарь. Будапешт, 1964.
4. Рақышев А.Р. Казахско-русско-латинский словарь анатомических терминов, 2-бөлім. "Мектеп" басылымы, Алматы, 1966.
5. С.Толыбеков. Кочевое общество казахов в XVII - начале XX века. "Наука" басылымы. Алматы 1971.
6. Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. Москва, Медицина, 1980.
7. Куприянов В.В. Отечественная анатомия на этапах истории. Москва, 1981.
8. Kaplan Arinci. Anatomiterimleri. Анкара, 1983.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті
СӨЖ ... ... ... ... тіліндегі дәріптелуі
Орындаған: Бердіханова Балнұр
Семей қаласы
2015-2016 оқу жылы
Жоспары:
І. Алғашқы ... ... ... құрушылар
ІІ. Латынша-орысша-қазақша жалпы терминдер
ІІІ. Қазақ анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары
Алғашқы халықаралық анатомиялық номенклатураны құрушылар
Бір кездегі еліміздегі ... ... ... қиын ... ... ... терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының ... ... -- ... ... Рысқалиұлы мен Сұбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет ... ... ... ... сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ... ... және ... ... жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген.
Ж.Б.Ахметов патология терминдерін қазақша ... ... ... ... ... ... жазылған кезде Қазақстанда, медицина саласында, қазақ тілінде жазылған бірде-бір оқулық жоқ ... бұл ... ... ... министірлігінің арнайы сыйлығына ие болды. 1994 жылы газетінде ... ... 145 ... ... ... жарияланды. Сол жылы терминдерінің , ал 1995 жылы оқулығының жеке бөлімі баспадан шықты. ... ... ... терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер ... ... ... ... ... ... дайындалған (Алматы, 1999,242 бет), (Алматы, 2003, 352 бет), ... 2003, 600 ... бір ...
Д.А. Жданов: -- деп жазды.
Анатомия терминдерінің ең алғашқы латын ... ... 1887 жылы ... ... ... ... қатысуымен құрастырылды. Бұл тізім Германия анатомиялық қоғамының 1895 жылы Базельде өткен конгресінде бекітілді. ... ... ... номенклатурасы (В. N. А. -- Basler Nomina ... ... ... ... ... бұл ... ... арасында баяу таралды, ал Англия мен Францияда тіптен қолданылмады десе де ... ... ... ... ... ... ... екені аян болды. Сондықтан, Германия анатомиялық қоғамының 1935 жылы Иенде өткен ... ... ... жаңа ... ... Бұл тізім, ғылыми әдебиетке -- Иен анатомиялық номенклатурасы (І.N.А. -- Ienar Nomina ... ... ... енді. 1955 жылғы Париждегі конгресте халықаралық анатомия ... ... ... ... ... ... номенклатурасы (Р.Ы.А) деп аталған анатомия терминдерінің жаңа тізімі бекітілді. Егер бұрынғы ІШ.А. тізімінде 5600 ... ... ... ... ... ... аса жаңа терминдер енгізді де, Базель номенклатурасына кірген 4286 терминдерді ... ... ... ... ... бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ дәрігеpлердің адам денесінің құрылымы туралы білім алуы ... ... ... ... ... оқу орындарына түскен студенттерге ең алғашқы күндерден бастап-ақ анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. ... ... орта ... ... ... үшін латын терминдерін орыс және қазақ тілдерінде оқып түсінуінде маңызы зор. ... ... ... және орыс тілдерін игеру қиындыққа түскен студент ... ... ... ... үш тілдегі сөздігін құрастыра жүргенді. Осы көп жылдық ... ... ... деп ... екі бөлімдік кітап (І бөлім, Алматы, 1963, ІІ бөлім, Алматы, 1966) оқу құралы ретінде жарық көргенді. Кейіннен бұл ... ... ... ... 1994 жылы ... ) бір ... болып баспадан шықты.
Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе шаруашылығына байланысты қазақ тіліндегі 112 терминді есепке ... оның 40-ы тек қана түйе және оның ... ... ... ... С. ... ... көшпелі қоғамы" (1971) атты кітабында жылқы малының 38-ден астам түрлерін атап ... ... ... академик В.В.Радлов қазақтардың өмір сүру салт-тұрмысымен байланыстырады. Алайда нерв, қан ... ... мен ... ... ... қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, терминдерді латыншадан транскрипциялауды және транслитерациялауды пайдаланған. Мәселен: орыс ... ... ... ... -- қазақ терминологиясы бойынша -- ... және т.б. ... ... ... және оның ... ... ... ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да біртіндеп, баяу және кейде ретсіз түрде ... ... сол ... де ол ... бола ... Біз ... ... қуысындағы вегетативті нерв жүйесін (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) арнаулы мақсатпен тексергенде(А.Рақышев, ... ... ... 1960), ... ... ... ... бір жүйеге келмегендігін көрсеткен едік. Мәселен, латын тіліндегі "п.epigens:п.pelvicis.n.splanchnicus saralis "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр ... ... Біз ең ... ... ... pelvini" деп атауды ұсынған еді. Бұл ұсыныс тек 1980 жылы ғана іске ... Оны ... ... анатомическая номенклатура" кітабынан көруге болады. ... ... ... әр ... өз ... пайдаланылды, сондықтан да, кейбір мүшелер әр жерде әр ... ... ... ... ... ... соларды алғаш рет зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталды.
Халықаралық анатомиялық номенклатураны құрудың жауапты редакторы, ... ... ... ... (1987): ... орыс ... номенклатурасын жасау кезеңінде транскрипция және транслитерация әдісін пайдаланбау мүмкін емес. Тіл ... ... ... бірі осы ... -- деп жазды. Ал В.Даль өзінің атақты сөздігін деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл ... да дами ... ... да ... -- деп есептейді. Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, ... ... жиі беру ... Diafragma -- грудобрюшная переграда -- диафрагма; Тгасһеа -- дыха-тельное ... -- ... ... ... ... ... ... мысалы: Арonevrosis -- жалпақ сіңір, апоневроз. Diafragma -- көкет, диафрагма. Sphincter - ... ... ... ... жасаудың негізгі қағидалары
Голландиялық хирург және анатом Г. Бидлооның 1685 жылы латын тілінде шыққан атты кітабын белгісіз бір ... орыс ... ... Бұл еңбекті деген мақалада Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясының негізін салды деп атап ... ... ... ... ... орынсыз, жүйесіз жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау ... ... ... ... 31/1, 1959 ... ... Р.Ы.А. терминдеріне сәйкес тек орыс анатомиялық номенклатурасы қолданылсын деп тапты. Алғаш рет Р.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс ... ... ... ... ... пен профессор Ю.Н. Копаев жасады (Халықаралық анатомиялық номенклатура, М., , 1970).
Орыс анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары ... ... (1980, 1986) алғы ... ... Бұл қағидалар қазақ анатомиялық терминдерін кұру кезінде негізге алынған.Бұлар :
1. Орыс ... ... ... ... ... ресми латын терминдеріне жақын болуы керек. Алайда сөздің шығу тегін (этимологиясын) ... ... ... ... керек. Сондықтан терминдерді сөзбе-сөз аударып, анатомия лық ... ... ... жол беруге болмайды.
2. Эпонимикалық терминдер, яғни ғалымдардың есімдерімен аталған анатомиялық құрылымдар аттары, клиникалық ... ... ... ... ... ... ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ретінде сақталады (мысалы, - , -- және т.б.). 3. Шет ... ... ... ... ... ... ... және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де ... ... ... ... және т.б.) ... жол берілуі керек.
4. Шет тілдік терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және қолайлы эквиваленттері жоқ болса, олардың орысша ... ... - ... ... (мысалы, гипокамп, таламус, гипоталамус т.б.). Сонымен қатар, егер шет тіл терминдері ... ... ... ... ... орыс ... транскрипциясын қолданған дұрыс.
5. Мүмкіндігінше белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның ... ... ... валенттері болмауына тырысу керек.
Қорытынды: Медицина саласында терминдер өте ... зор ... ... болашақ медицина қызметкері алға басуын осы медициналық терминдерден бастайды. Бүгінде ақпараттық технология тілі, ... ... тілі ... ... да ... ... ... латын тілі өлі тіл болса да, ғылымдағы орны зор. ... ... ... ... болу үшін ... тілін білуіңіз шарт. Себебі, медицина терминдерінің басым көпшілігі - латын ... ... ... уақытқа дейін бір ғалым латынша мақалдайтын болса, ол сол ... ... ... ... ... ... біз ... тілін жақсы меңгеруіміз қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Рақышев А.Р. Казахско-русско-латинский словарь М.Исамбаев. ... ... ... ... ССР ... ... ... Алматы, 1960 ж.
* Омических терминов, 1-бөлім. Каз. мем. оқу-пед. басылым, Алматы, ... ... ... ... словарь. Будапешт, 1964.
* Рақышев А.Р. Казахско-русско-латинский словарь анатомических терминов, 2-бөлім. "Мектеп" басылымы, Алматы, ... ... ... общество казахов в XVII - начале XX ... ... ... ... 1971.
* Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. Москва, Медицина, 1980.
* Куприянов В.В. Отечественная анатомия на этапах истории. ... ... Kaplan Arinci. ... ... 1983.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жөнінде5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы3 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы мәлімет11 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы ақпарат7 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі8 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь