Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі

Негізгі бөлім
1.Алғашқы халықаралық анатомиялық номенклатураны құрушылар
2.Латынша . орысша . қазақша жалпы терминдер
3. Қазіргі білім беру жүйесіндегі латын тілі
4.Қорытынды
Бір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті азаматтары — Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына қарамастан (Қазақстанның денсаулық сақтау министрі, республикалық дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым салаларында және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген. Ж.Б Ахметов Республикалық терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер жазуға үзбей атсалысып келеді. КазҰМУ- тінде дайындалған «Орысша- қазақша медициналық сөздіктің»(Алматы, 1999,242 бет), «Орысша-қазақша, қазақша-орысша медициналық сөдіктің» (Алматы, 2003, 352 бет), «Ағылшынша-қазақша медициналық сөздіктің» (Алматы, 2003, 600 бет),белді бір авторы. Медицина ғылымының негізгі бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ дәрігеpлердің адам денесінің құрылымы туралы білім алуы «медицина әліппесін» анатомиялық терминдерді игеруден басталады.
1. Азаматова А.Х. Латинский язык и основы научной терминологии. Алматы, 2008.2.Куприянов В.В. Москва, 1981.
2. Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым  министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік ... ... ... ... тілінде дәріптелуі                                     ... ... ... ВМ-503 ... ... 2015 ... ... 
1.Алғашқы халықаралық анатомиялық номенклатураны құрушылар
2.Латынша - орысша - қазақша жалпы терминдер
3. Қазіргі білім беру жүйесіндегі латын тілі
4.Қорытынды
Бір кездегі ... ... ... ... қиын ... ... ... терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) қазақ халқының көрнекті ... -- ... ... ... мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет атқаруларына қарамастан (Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым ... және ... ... ... ... ... ... Ж.Б Ахметов Республикалық терминология комитетінің мүшесі ретінде медициналық сөздіктер жазуға үзбей атсалысып ... ... ... ... (Алматы, 1999,242 бет), (Алматы, 2003, 352 бет), ... 2003, 600 ... бір ... ... ... негізгі бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны ... ... ... адам ... құрылымы туралы білім алуы анатомиялық терминдерді игеруден басталады. Жоғарғы оқу орындарына түскен студенттерге ең ... ... ... анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе шаруашылығына ... ... ... 112 ... ... алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанын айтады. С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі ... (1971) атты ... ... ... ... ... түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын ... ... ... өмір сүру ... ... Алайда нерв, қан тамыр - лары жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, ... ... ... және транслитерациялауды пайдаланған. Мәселен: орыс анатомиялық термині (латынша hypophysis) -- қазақ ... ... -- ... және т.б. ... ... ... және оның ... анатомия пәніндегі ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да біртіндеп, баяу және кейде ретсіз ... ... ... сол себепті де ол жан-жақты бола алмады. Біз жамбас астауы қуысындағы вегетативті нерв жүйесін (симпатикалық, парасимпатикалық ... ... ... ... тексергенде(А.Рақышев, кандидаттық диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткен едік. ... ... ... ... saralis "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр ... ... Біз ең ... ... "n.n.splanchnici pelvini" деп атауды ұсынған еді. Бұл ұсыныс тек 1980 жылы ... Оны ... ... ... ... ... Анатомиялық терминдерді жасауда әр елдің өздәстүрлеріпайдаланылды, сондықтан да, кейбірмүшелерәржердеәртүрліаталыпжүрді. ... ... ... ... номенклатураны құрудыңжауапты редакторы, белгілікеңес анатомы С.С.Михайлов (1987): "қазірорыс анатомия номенклатурасын жасау кезеңінде транскрипция және ... ... ... ... емес. Тіл дамытудағымүмкін жолдарыныңбірі осы тәсілдер" -- депжазды. Ал В.Дальөзініңатақтысөздігін ... де: ... да ... да тірі" -- депесептейді. Орысанатомиялықноменклатурасындалатынтерминдерініңорысшабаламалары бола тұра, латыңданғантүрінжиі беру ... ... -- ... ... -- ... ... -- ... горло -- кеңірдек. Осығансәйкесқазақтерминдерікеледі, мысалы: Арonevrosis -- жалпақсіңір, ... ... -- ... ... ... ... және ... Г. Бидлооның 1685 жылылатынтіліндешыққан аттыкітабынбелгісізбіроқымыстыорыстілінеаударған. Бұлеңбекті дегенмақаладаН.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орысанатомиялықтерминологиясы - ... ... ... ... ... КСРО ... 31/1, 1959 жылғықаулысында Р.Ы.А. терминдерінесәйкес тек орысанатомиялықноменклатурасықолданылсындептапты. Алғашрет Р.ИА. ... пен ... Ю.Н. ... ... ... М., , 1970). Д.А. ... -- депжазды. Орыс анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізг іқағидалары деген кітаптардың (1980, 1986) ... ... Бұл ... ... ... ... кұру ... негізге алынған.Бұлар : 1. Орыс анатомиялық терминдері мағынасы бойынша мүмкіндігінше ресми латын терминдеріне жақынболуыкерек. Алайдасөздіңшығутегін (этимологиясын) сақтауәрекетіүстемболмауыкерек. Сондықтантерминдердісөзбе-сөзаударып, анатомия ... 2. ... ... ... ... - , -- ... 3. Шеттілденалынған, халықаралықресмитерминдергесәйкескелетінжәнемедицинадакеңіненпайдаланатынкірмесөздердің де (медиалді, латералді, миокард, ганглии жәнет.б.) қолданылуынажолберілуікерек. 4. Шеттілдіктерминдердіңорыстіліндеқолданылатынқанағаттанарлықжәнеқолайлыэквиваленттеріжоқболса, олардыңорысшатранскрипциясыпайдала - нылуыкерек (мысалы, гипокамп, таламус, гипоталамус т.б.). ... ... ... 5. ... ... ... ҚАЗІРГІ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЛАТЫН ТІЛІ
Қазіргі таңда латын тілінің маңызы қандай?Біріншіден, латын тілі - ... ... ... ... Сонымен қатар, латын тілі барлық ғылым мен техника саласында терминологияны толықтырудың қайнар көзі. Сол себепті латын тілі тарих, филология, ... ... ... ... ... ... оқытылып келеді. Әр мамандық саласына байланысты латын тілін оқыту мақсаты әртүрлілігімен ерекшеленіп, латын тілін оқытудың өзіндік тәсілдері мен ... ... ... филология мамандығында латын тілінің шығу тарихы, грамматикасы, сөздік құрылымы, құрамы және т.б. тереңдетілген түрде оқытылады, ал ... ... ... ... ... - ... ... ортағасырлық тарихи ескерткіштерді оқу және онымен танысумен, зерттеумен байланысты. Биология мамандығына латын тілін оқытудағы зат есімнің өзіне тән ... - ... ... Қазақ және орыс тілдерімен салыстырғанда латын тіліндегі зат есімдердің грамматикалық категориясы күрделі болып келеді. Nomen Substantivum - зат есім ... ... ... ... ... анатомиялық терминдерге тоқталып өткен жөн. Ол терминдер қалай кездесетіндігіне, транслитерация жүйесіне, қазақ, орыс және латын ... ... ... ... студенттің терминге, терминдегі зат есімге назарын аударту қажет. Мәселен, tulpia,ae f (лат.) - ... ... - ... ... m ... - ... ... - дельфин (қаз.);antenna,ae f (лат.) - усик ... - ... ... f ... - растение (орыс) - өсімдік (қаз.);rosa,ae f ... - роза ... - ... ... т.б. Бұл ... ... ... көп жағдайда орыс тілінде орын алатынын байқауға болады, ал қазақ тілінде әрбір ... өз ... ... Транслитерация құбылысымен қатар кейбір терминдердің басқа мағынада қолданылатынын байқауға болатынын студенттерге ұғындыру керек. Мәселен, antenna,ae f (лат.) - усик ... - ... ... ... ... ... ретінде қолданылатын атауы негізінде пайдаланамыз, planta,ae f (лат.) - ... ... - ... (қаз.) терминін атауында кездестіреміз. Осындай термин, оның құрылуы, қолданылуы, аударылуы секілді мәселелерді талқылай отырып, аудиторияға латын ... зат ... оның ... түзу ... ... ... ... Зат есім жайында жалпы түсінік қалыптасқаннан кейін, зат есімнің грамматикалық ... ... ... ... ... Алдымен зат есімнің тектік категориясы - genus: genus masculinum (carpus, i m - плод - ... aster, i m - ... - ... ... бір түрі; tubus, i m - ... - ... ... ... f - ... - ... alnus,i f - ... arbor,oris f - дерево-ағаш);genus neutrum (folium, i n - лист - ... ovum, i n - ... - ... Зат ... өзге сөз ... ажырату үшін оның сөздік формасына назар аудару керек. Зат есімнің сөздік формасы алдымен зат есімнің атау септік, жекеше ... ... ... ... cygnus, i m - ... - ... одан ... үтір арқылы ілік септік, жекеше түрдегі жалғауы (genetivus singularius: cygnus, i m - лебедь - аққу), және қай ... ... neutrum: cygnus, i m - ... - ... ... ... ретте келеді. Зат есімнің түр категориясы (numerus): жекеше түрі - singulāris және ... түрі ... ... ... (Nom.) Атау септік кім? не?
Genetīvus (Gen.) Ілік септік кімнің? ненің?
Datīvus (Dat.) Барыс септік кімге? неге ?
Accusatīvus (Acc.) ... ... ... нені? қайда?
Ablatīvus (Abl.) Көмектес септік кіммен? немен? қай жерде?
Vocatīvus (Voc.) Қаратпа сөздерде қолданылады кім? не?
Қазіргі кезде Vocatīvus септеуі украин, белорусь, грек ... ... ( ... ... ... Латын тілінде Vocatīvus ІІ септеуден басқа септеулерде ... ... ... ... зат ... бес түрлі жолмен септеледі. Септелудің түрі ілік септігінің жекеше түрінің жалғауы ... ... ... зат ... сөздікте ілік септігінің жекеше түрінің жалғауы міндетті ... ... ... біз ... латын тілін оқыту классикалық бағытта жүреді, өйткені негізгі күш грамматикалық жаттығулар мен аудармамен айналысуға ... ... ... сөйлеу тілінде біз латын тілінде сөйлемейміз, біз тек оны оқу және түсінумен шектелеміз. Ал биологтардың латын тілін үйренудегі ең ... ... - ... ... терминдерді, терминдік тіркестерді латын тіліне аудару, аудару арқылы студент әрбіржұрнаққа, жалғауға, септелу ... мән ... Осы ... ... биология мамандығындағы студенттер латын тіліндегі мақалаларды оңай талдауына мүмкіншілік ... ... ... ... ... жұмыс, күрделі мәтіндерді аударумен айналысады. Ал бұл өз кезегінде ... ... ... тез әрі оңай ... ... тигізеді. Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе ... ... ... ... 112 терминді есепке алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанын айтады. ... ... ... ... (1971) атты ... ... малының 38-ден астам түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын академик В.В.Радлов ... өмір сүру ... ... ... ... қан ... - лары ... мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру ... ... ... ... ... және ... ... Мәселен: орыс анатомиялық термині (латынша hypophysis) -- ... ... ... -- ... және т.б. ... ... салаларында және оның ішіндегі анатомия пәніндегі ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, ... ... да ... баяу және ... ... ... ... құрастырылды, сол себепті де ол жан-жақты бола алмады. Біз жамбас астауы қуысындағы вегетативті нерв жүйесін (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) ... ... ... ... диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткен едік. Мәселен, латын тіліндегі "п.epigens:п.pelvicis.n.splanchnicus saralis ... ... бір ғана мәні бар нерв ... әр ... ... Біз ең ... оларды "n.n.splanchnici pelvini" деп атауды ұсынған еді. Бұл ұсыныс тек 1980 жылы ғана іске асты. Оны С.С.Михайловтың "Международная анатомическая номенклатура" ... ... ... ... ... жасауда әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, ... ... әр ... әр ... ... ... Көптеген анатомиялық құрылымдар, соларды алғаш рет зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталды. Халықаралық ... ... ... ... редакторы, белгілі кеңес анатомы С.С.Михайлов (1987): "қазір орыс ... ... ... ... транскрипция және транслитерация әдісін ... ... ... Тіл ... ... ... бірі осы тәсілдер" -- деп жазды. Ал В.Даль өзінің атақты сөздігін деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл ... да дами ... ... да ... -- деп ... Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру кездеседі: Diafragma -- ... ... -- ... ... -- ... ... -- кеңірдек. ... ... ... терминдері келеді, мысалы: Арonevrosis -- ... ... ... ... -- ... диафрагма. Голландиялық хирург және анатом Г. Бидлооның 1685 жылы латын тілінде шыққан атты ... ... бір ... орыс ... ... Бұл ... деген мақалада Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясы - ның негізін салды деп атап ... ... ... ... ... ... жүйесіз жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1, 1959 жылғы ... ... ... ... тек орыс ... ... қолданылсын деп тапты. Алғаш рет Р.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс анатомиялық терминдерінің ресми тізімін ДЛ.Жданов пен профессор Ю.Н. Копаев жасады ... ... ... М., , 1970). Д.А. ... -- деп жазды. Орыс анатомиялық номенклатурасын жасаудың негізгі қағидалары деген кітаптардың (1980, 1986) алғы сөздерінде баяндалған. Бұл ... ... ... ... кұру ... ... ... : 1. Орыс анатомиялық терминдері мағынасы бойынша мүмкіндігінше ресми латын ... ... ... ... ... ... шығу ... (этимологиясын) сақтау әрекеті үстем болмауы керек. Сондықтан терминдерді сөзбе-сөз аударып, ... лық ... ... бұрмалауға жол беруге болмайды. 2. Эпонимикалық терминдер, яғни ғалымдардың есімдерімен аталған ... ... ... клиникалық терминдердің негізі ретінде қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс ... ... ... ... ... ... - , -- және т.б.). 3. Шет ... алынған, халықаралық ресми терминдерге сәйкес келетін және медицинада ... ... ... ... де (медиалді, латералді, миокард, ганглии және т.б.) қолданылуына жол берілуі керек. 4. Шет тілдік ... орыс ... ... ... және ... ... жоқ ... олардың орысша транскрипциясы пайдала - нылуы керек (мысалы, гипокамп, ... ... т.б.). ... ... егер шет тіл терминдері медицинада кеңінен таралған болса, олардың орыс тіліндегі ... ... ... 5. ... ... бір ... ... аударғанда, оның орысша бірнеше экви- валенттері болмауына тырысу керек
Қорытынды: ... ... ... ... ... ... байланысты. Сондықтан да маманжығымызды жетік білу үшін біз латын тілінің таризы мен ерекшелігін толықтай меңгеріп білуіміз қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Азаматова А.Х. ... язык и ... ... ... ... ... В.В. Москва, 1981.2. Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы мәлімет5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жөнінде5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы ақпарат7 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы мәлімет9 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь