Қайым Мұхаметхановты зерттеген ғалымдар

Кіріспе
Негізгі бөлім.
I. Қ.Мұхамедхановты зерттеген ғалымдар.
1.1. Қ.Мұхамедхановты зерттеген ғалымдардың еңбегі.
1.2. Қ. Мұхамедханұлының шәкірттері, көзін көрген зиялы қауым.

II. Қайым туралы зерттеулердің келер ұрпаққа пайдасы.
2.1. Қ. Мұхамедхановтың әдебиет тарихына қосқан үлесі.
2.2. Қ. Мұхамедханов туралы ғалымдардың пікірі.

III. Тұжырым.
IV. Қорытынды.
V. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
VI. Қосымшалар.
«Әрбір кейінгі ұрпақ өз жолын алдыңғы ұрпақтардың жеткен жерінен бастайды, жақсыдан үйренеді, жаманнан жиренеді. Өзінің алдына қойған міндеттеріне сай, әр кезең өткендегінің қайсыбір қарекетін мансұқ етеді, қайсыбір қарекетін қасиеттеп дамытады», деп ғалым Ш.Елеукенов айтқандай қазақ әдебиетіндегі ұлы тұлғаларының еңбектері, жүріп өткен жолы ұрпақ санасында мәңгі сақталары анық.
Қайым Мұхамедхановтың әкесі Мұхамедхан Сейітқұлұлының шаңырағы зиялылардың бас қосып кездесетін ордасы болды. Ауқатты әке Абай мұрасын қастерлеген. "Айқап”, "Абай”, "Қазақ”, "Шолпан”, "Сана”, "Сарыарқа”, "Таң” сияқты басылымдарды үй кітапханасына алғызып, жан азығы еткен. сан мәрте көрген. Сондай ахуалда өскен зерек, зейінді бала Қайымның ойы мен сезімі елшіл, отаншыл, қазақшыл болып, табиғи үрдісте қалыптасқан.Бұл жөнінде Қ.Мұхамедханов естелігінде былай дейді: «Әкемнің сол жағалаудағы еңселі шатырлы үйі халқымыздың арғы-бергідегі бетке ұстар қаймақтары Әлихан Бөкейханұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Көкбай Жанатайұлы, Иса, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Әміре Қашаубаев, Жүсіпбек Аймауытов, Қажымұқан Мұңайтпасов, Халел Ғаббасов, Мұхтар Әуезов, Халел Ғаббасов, Мәннан Тұрғанбаевтар жатып, кеңесетін думанды отау болыпты». Қ.Мұхамедхановтың Алаш қаласы атанған Семей топырағында дүниеге келіп, рухани құнары мол ортада тәрбиеленуі оның биік белестерге көтерілуіне айрықша ықпал етеді.
1. Мұхамедханов Қ. Қазақ ССР 4- том. Қысқаша энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б.
2. Мұхамедханов Қ. Советтік Қазақстан жазушылары.- Алматы: Жазушы, 1987.- 423 б.
3. Мұхамедханов Қ. Абай шәкірттері // Парасат.-1995.- 7.-1 б.
4. Мұхамедханов Қ. М.Дулатов // Қазақ әдебиеті.- 1989.-18 август.
5. Мұхамедханұлы Қ. Абайды тұңғыш рет баспасөзде танытқан Ә. Бөкейханов // Түркістан.-1995
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: ... Қ - 319 ... ... ... ... А.Қ. ... 2015 ж
Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім.
* Қ.Мұхамедхановты зерттеген ғалымдар.
+ Қ.Мұхамедхановты зерттеген ғалымдардың еңбегі.
+ Қ. Мұхамедханұлының шәкірттері, ... ... ... ... ... ... зерттеулердің келер ұрпаққа пайдасы.
+ Қ. Мұхамедхановтың әдебиет тарихына қосқан үлесі.
+ Қ. Мұхамедханов туралы ғалымдардың пікірі.
* ...
* ... ... ... ... ... деп ғалым Ш.Елеукенов айтқандай қазақ әдебиетіндегі ұлы тұлғаларының еңбектері, жүріп ... жолы ... ... ... ... ... ... әкесі Мұхамедхан Сейітқұлұлының шаңырағы зиялылардың бас қосып кездесетін ордасы болды. Ауқатты әке Абай мұрасын қастерлеген. ... ... ... ... ... ... "Таң" сияқты басылымдарды үй кітапханасына алғызып, жан азығы еткен. сан мәрте көрген. Сондай ахуалда өскен зерек, ... бала ... ойы мен ... ... отаншыл, қазақшыл болып, табиғи үрдісте қалыптасқан.Бұл жөнінде Қ.Мұхамедханов естелігінде былай дейді: . Қ.Мұхамедхановтың Алаш қаласы ... ... ... ... ... ... ... мол ортада тәрбиеленуі оның биік белестерге көтерілуіне айрықша ықпал етеді.
Қалың жұртшылық бұл ... ... ... ... ... ... ... мәтін жазған ақын ретінде біледі десек, екі тармақ өлең ... ... ... ... ... ... ... ұлы қасиетін жанартау жалынындай лапылдатып, асқақтата танытқан:
Ер қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Бостандық өмір мен ар үшін ... ... мен ... жолында қазақтың бары мен жаны құрбан екендігін кеңестік билікке (Ұлы Отан соғысы аяқталғанға дейінгі он сегіз жылда Кеңес одағының ... жоқ еді) ... ... деп ... ... осы ... ... - тына 1986 жылғы желтоқсанда бүкіл адамзат көз жеткізді. Намысына тиген, еркіндігін ... ... ... ... ... қазақтың ұлдары мен қыздары бұратаналар ішінде қаһармандықпен бірінші болып қарсы шығып ... жол ... Ақын ... желтоқсан қасіреті мен құдіретіне арнаған ғибратты тұжырымын сол кезде жырға айналдырып айтудан тайсалмаған болатын:
Зерттеу жұмысының мақсаты: Қайым Мұхамедхановтың қазақ ... ... ... ... таңдағы ғалымдардың зерттеу жұмыстарын бағалау.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қайым Мұхамедхановтың есімін ... ... ... ... ... ...
- ... Мұхамедхановтың өмірі, шығармашылығы жайлы толыққанды мәлімет беру;
- Қайым зерттеуіндегі Абай текстологиясы мәселесін қарастыру;
Қайым туралы жарыққа шыққан мақалаларды жинастыру;
- Қайым зерттеулерінің ... ... ... ... ... ... ... еңбегі.
Қазіргі уақытта Қайым Мұхамедханов мұрасы жіті зерттелуді қажет ететін өзекті тақырып болып отыр. Бұл тақырыпта бірнеше ғалымдар қалам ... ...
- ... ... ... (1951 ... Семей қаласы, Абай ауданы, Шаған ауылында туған)-жазушы, абайтанушы, әуезовтанушы, алаштанушы. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті "Отырар ... ... ... ... ... ... ... профессор
- (1989, ) деген мақаласында: , - деп ба-ға-лай-ды.
- мақаласы // ... ... №3, 16 ... 2006 жыл
- Абайдың інісі, Алаштың ірісі // Ертіс өңірі.- 2004.- 23 қыркүйек.26 б.
- Мұхамедханов Қ. Шығармалар ... ІІ том / ... ... ... ... ... түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: Алаш, 2005.
- Мұхамедханов Қ. Шығармалар жинағы. ІІІ том / ... ... ... ... ... түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: ... ... ... Қ. Шығармалар жинағы. ІV том / Жобаның ... ... ... ... ... ... Т. Жұртбай. - Алматы: Алаш, 2006.
- Мұхамедханов Қ. Шығармалар жинағы. V том / ... ... ... ... ... ... ... Т.Жұртбай. - Алматы: Ел-Шежіре, 2007. - Т.5. - 344 б.
- Мұхамедханов Қ. Шығармалар ... VІ том / ... ... ... ... ... түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: Ел-Шежіре, 2008. - Т.6. - 320 ... ... Қ. ... жинағы. VІІ том / Жобаның ғылыми жетекшісі, жауапты шығарушы, түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: Ел -Шежіре, 2009. - Т.7. - 312 ... ... Қ. ... ... VІІІ том / Жобаның ғылыми жетекшісі, жауапты шығарушы, түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: Ел-Шежіре, 2009. - Т.8. - 320 б.
- ... Қ. ... ... ІХ том / ... ... ... жауапты шығарушы, түсініктер берген: Т. Жұртбай. - Алматы: Ел-Шежіре, 2010.
- Мұхамедханов Қ. Көп ... ... ... Т.10. - ... . - 2012. - 384 б. ... АРАП СІЛӘМҰЛЫ (1945 жылы Семей қаласы, Абай ауданы Қарауыл ауылында туған) - ғалым, филология ғылымдарының докторы, ... ҚР ... ... ... озық қызметкері, Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің гуманитарлық заң факультетінің деканы, Қайымның шәкірті /
- ( Қ. ... ... // ... ... 17 қаңтар.
ДӘУЛЕТ СЕЙСЕНҰЛЫ / газетінің Семей өңірі бойынша тілшісі/
- Абайға араша, Мұхтармен мұндас: //Егемен Қазақстан.- 1996.-20 ... ... ... ... ірі ... ... үлесін қосты. Бірақ, солардың ішінде ең шоқтығы биік тұлға-ол ... ... Оның ең ... қорғаған диссертациясы 1951 жылғы деп аталады.
АЛМАХАН МҰХАМЕТҚАЛИҚЫЗЫ /ақын, ... ... ... ... ... ... мақаласы-
МЕЙІР ҒАРИПОЛЛАҰЛЫ ЕСКЕНДІРОВ (1972 ж. 24 қарашада Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданының Ақсуат ауылында туған)- СМПИ ректоры, тарих ғылымдарының ... ... ... Мұхамедхановтың шәкірті.
- атты мақаласы;
БАУЫРЖАН АМАНГЕЛДІҰЛЫ ЕРДЕНБЕКОВ (Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің қазақ тілі кафедра меңгерушісі, филология ғылымының ... ...
- ...
ҚИНАЯТ ШАЯХМЕТҰЛЫ (СМПИ филология ғылымының кандидаты, профессор, Қайым Мұхамедхановтың ... ... ... ... ... ... ... әдебиетші-ғалым)
- мақаласы;
САЙЛАУ ҚОЖАҒҰЛ-Қайымның ...
- ... ... ІСМАҚОВА (филология ғылымының докторы, профессор)
- мақаласы;
- Абай текстологы Қайым Мұхамедханұлының ... ... ... // Қ. ... ... шығармаларына ғылыми түсініктер. - Алматы: Общественный фонд ... и ... ... Каюма Мухамедханова, 2009. - 227c.
АЛЛА БЕЛЯКИНА
- кітабы. Алматы 2009 ... Есім - ... ... ... ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты. ... ... және ... қоры ... мұрағат құжаттары мен деректерге негізделген Қайым Мұхамедханов туралы кітапты жариялай бастаақ.
- Қ.Мұхаммедханов. Абайдың ... ... ... кеңес стенограммасы)
ТӨКЕН ИБРАГИМОВ - әдебиетші, ғалым, абайтанушы.
- Музеймен бірге мұраты( Қ. Мұқамедхановқа 70 жыл) // Семей таңы.- 1986.- ... Абай ... ... // ... ... 1996.- 16 ... ОРАЗАЛИН -жазушы
Ұстаз өркені. // Семейтаңы.-1986.-17 қаңтар
МҰРАТ РАХЫМЖАНҰЛЫ СҰЛТАНБЕКОВ-әдебиет зерттеушісі шәкірті Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ...
... ... - 2011. -11 қаңтар. - 3 б.
- Қайымның ... ... ... ... ... ... ... филология ғылымдарының докторы, профессор Арап Сіләмұлы Еспенбетов бастауымен қорғалған Қазақ инновациялық ... - заң ... ... ... ... ... дисертациясын айтуға болады. Бұл диссертацияда ғалым шығармашылығы жан ... ... ... ... - ... және Абай мұражайы // Семей таңы. - 2009. - 18 ... ... ... - ... жылы ... Қазақстан облысы Семей қаласы қазіргі Жаңасемейде бұрынғы деп аталатын жерде дүниеге келіп, ... жылы ... ... қазақ әдебиетіндегі абайтану мектебінің негізін қалаушылардың бірі, шәкәрімтанушы, Шәкәрім шығармаларын алғаш насихаттаушылардың бірі, әрі жарыққа шығарушы, мұхтартанушы, ... ... ... ... ... ... М. ... шәкірті, 1940 жылдан КСРО Жазушылар Одағының мүшесі, Семейдегі Абай мұражайының негізін ... 1945 ... ... КСР ... ... ... ... ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстан Жазушылар Одағының халықаралық Абай атындағы сыйлығының ... ... ... ... ... ...
2.1 Қ. ... әдебиет тарихына қосқан үлесі.
Қайым Мұхамдехановтың абайтанудағы соқпағы алашорда ойшылдарымен етене жақын болған әкесі Мұхамедханның әсері мен ... ... ... 1916 жылы 5 ... ... ... қазіргі Жаңасемейде, бұрынғы деп аталатын жерде дүниеге келген. Әкесінің азан ... ... аты ... Бұл кез ... ... ... ... қаланың қазақ халқының рухани орталығына айналған кезі еді. Қазақтың атқамінер ел ... ... пен өнер ... дені осы ... ... Қайымның әкесі Мұхамедхан Сейітқұлұлы (1870-1937) өз заманында көзі ашық, көкірегі ояу әрі ... ... ... ... ұлын 1924 жылы ... қаласындағы төрт жылдық бастауыш мектепке оқуға береді. Өз халқының ұлттық тарихы мен мәдениетіне ерекше көңіл бөлген зерделі әке , ... , , ... ... алып, өзі де оқып, Қайымның да білімі мен мәдениетінің нәрінен сусындауына мүмкіндік жасайды.
Әр уақытта бала Қайым өзінің әкесінің қасында Мұхтар ... ... ... ... ... ... Байтұрсынов, Міржақып Дулатов секілді ірі тұлғалы қазақ арыстарын ... ... ... ... ... Қайым Мұхамедхановтың үлкен синкретикалық дарынының кеңінен құлаш жаюына септігін тигізгені аян. Сол жас кезінде бұл үйде ... ... ... "Ес ... ... үйірмесі қойған сахналық ойындарының репетицияларын өткізіп тұрыпты.
1917-1918 жылдарда М.Әуезов пен Ж.Аймауытов ... ... ... ... ... журналына демеушілік жасап қаржылай көмек көрсетеді. Абай мұраларын жинақтап, ел арасына насихаттап ... ... ... Сөйтіп ұлы ақынның өлеңдерін Қайымның бойына бала кезден ... ... ... ... ... әкесі Мұхамедханның шаңырағында партиясының көсемі және үкіметінің басшысы Ә.Бөкейханов, қазақ ... мен ... ірі ... ... ... Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, М.Әуезов және т.б. көрнекті адамдар ... ... ... дәм ... ... ... ... келелі басқосулар өткізіп тұрған. Қазақ зиялыларының аузынан естіген ұлағатты тағылымдары Қайымның қазақ халқына және оның сөз өнеріне деген балалық махаббатын ... ... ... ... ... ... жан ... терең сіңіп, мықтап орнығуына негіз болған алғашқы академиялық дәрістер еді.
Бұл ... ... ... деп ... . Үміт ... баласын тәрбиелеуде барын салған әке Қайымның кемелді азамат болып шығуы үшін қолынан келгенің бәрін де істеген. Шәкерім, Көкбай ақындарды ... ... ... ... ... ... ... беріп, құрметтеп отыратын болған. Әкенің ойлағаны бір ғана Қайының көкірек көзін ашу, ұлылардың тәрбиесіне бейімдеу. Бұл үйдің қабырғаларына әдеби рух ... ... ... ... ... себебі мұнда бір кездерде ұлы Абай атамыз болған екен, ақын-гуманист, ойшыл-философ Шәкәрім қажы табалдырығын аттағаны мәлім. Жанына жамандық ... бала ... ... ... ... таза өнерге деген махаббатын ояту болғаны түсінікті. Осылай ғалымның ... шағы ... ... ... ... ... ... сөзін тыңдап, әңгімелерін естіп, зиялы ортада өтеді. ... ... дана ... атануының бастауында тұрған алғашқы ұстазы Тұрлықан Хасенұлы болды. Ол ... ... ... ... ... 1937 жылы жазықсыз жала жабылып, репрессия құрбаны болды. 1937 ... ел ... ... ... нәубет, М.Сейітқұлұлының отбасында айналып өтпейді. Мұхамедхан 1937 жылы 24 қарашада НКВД органдарымен тұтқынға алынып, 27 ... ... ... қаулысымен өлім жазасына кесіліп, 2 күні атылған.
1928 жылы Мұхамедхан отбасы кәмпескеге ілініп, талан-таржыға түсті. Бай, ... ... ... үйін тәркіледі. Отбасымен аш, панасыз күйге түсті. Кейінен әке үйі № 20 ... ... ... ащы ... Қайым сол мектептен оқыды. Қат-қабат келген ауыртпалықты бұғанасы бекімеген бала көтеріп, төзе білді. Ел санасын есеңгірткен азапты жылдар ... ... ... ... ерте ... ... араласты. 1932-35 жылдары Семей оқу мекемелерінеде техникалық ... ... ... 1936-37 ... пән ... даярлайтын курсты оқып жүріп, мұғалімдер курсында қаражат табу үшін сабақ береді. Семейдің мұрағатында бұл жайлы ... ... Бұл ... ... ,-деп еске ... әкесі туралы деректі 1990 жылдарға дейін ала алмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... анықтамасы айғақ болады. Анықтама 1992 жылы 3 ақпанда берілген. Онда 1937 жылы 24 қарашада ұсталып, 1937 жылы 2 ... ... ... ... жері белгісіз делінген. 1989 жылы 25 сәуірде Мұхамедхан ... ... жала ... ... ... ... ... атаусыз қалуы оған қатты батса да, ол бар жан-тәнімен әке үмітін ақтауға тырысты.
Қ.Мұхамедханов 1929-32 жылдары колхоз жастары мектебінде, 1932-35 ... әр ... ... ... ... ... ... 1938 жылы Семей педагогикалық институтының филология факультетіне оқуға түседі. Семей ... ... ... ... ... (1941). ... Абай әдеби мұражайының аға ғылыми қызметкері (1940-41, 1947-51 ж. оның ... ... ... ... ... облысындағы өкілі (1942-47), Семей педагогика институтының аға оқытушысы, доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, профессоры (1955-90), 1991-95 ж. ҚР ҰҒА ... ... ... және өнер институтының Абайтану бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері болды.
Қайым Мұхамедханов саналы өмірін қазақ әдебиеттану ғылымының ... ... ... Абайдың немере інісі Әрхам Кәкітайұлымен бірлесе отырып, мұражайда ұлы ақынның өмірі мен шығармашылығына қатысты құнды заттар, қолжазбалар, құжаттарды ... ... ... ... ... ... ғылыми әдеби ортасының қалыптасу ісі де Қ.Мұхамедхановтың табандылығымен жүзеге асқан.
... 70 ... соң ... ... көруіне, Семейдегі мұражайының ашылуына Қайым Мұхамедханов көп еңбек сіңірді. Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері
Қайым ... ... ... көбі ... ... бағытында болды. Қазақ әдебиетінде өлкелік әдебиет тарихының қолға алынып, зерттеле бастауына М.Әуезов ұйытқы болса, Қ.Мұхамедханов ... ... ... ... ... осы бағытты назарда ұстаған ғалым. Оның тарихи ... ... ... ... дәлелдермен берген мақалалары 400-ден астам. (Ал, жалпы ғылыми еңбектерін есептесек 500-ден асады екен). Мысалы, , , , , , , , , және тағы ... ... ... ... ... ... ... өз орнын алып жатты. Ал, , , , , ... тағы ... ... ... ... ой-түйіндер көптеген ғалымдардың бо-ла-шақ зерт-теулерінің ғылыми діңгегіне айналды. Қазақ әдебиеттану ғылымы, абайтану, өл-келік ... ... ... ... ... Қайым Мұхамедханов еңбекте-рінсіз елестету мүмкін емес . Бұл туралы белгілі ... ... ... ... (1989, ) ... ... , - деп ... Ғалым ағаға берілген бұл бағадан шы-ғар-машылық еңбектерінің сан ... сан ... ... ... болады. Әсіресе, Абай шы-ғармаларының тарихы мен текстологиясы туралы сөз еткенде, Қ.Мұхамедханов еңбектерін назарда ұстамау мүмкін емес. Мәселен, Абайдың үш поэмасының бірі ... Қ. ... өз ойын ... Ол шығарманың Абай қаламынан шықпағаны туралы айтады. Және оған ... ... ... ... де ... Ырсайдың Ысқағы деген Абай айнала-сындағы ақындікі дейді. Бірақ, әлі күнге ... бұл ... ... назар аударып, зерттеген ғалымдар жоқ. Мұның өзі абайтануда алынбай жат-қан белестердің мол екені мен Қ.Мұха-медхановтың ғылыми ой-тұжырымдарының терең де ... ... Бұл бір ... ғана (. 1959ж., ... Абай өлеңдерінің текстоло-гиялық зерттеулерінде де Қ.Мұхамедханов өзінің телегей білімі мен ғалымдық парасатын танытты. Ғалым Абайдың , , , , , т. б. ... ... ... қатар кімге арналғаны, қайда шыққанының тарихын да нақтылы, тың тұжырымдар арқылы дәлелдейді. Абай өлеңдер ... ... ... ... ... ... де нақтылық пен ғылыми талдаудың жаңа қағидаларын көреміз .
Бұл зерттеулер болашақ әдебиет ... мен ... ... ... ... ... нысандары деуге болады. Сондай-ақ, ғалым Шәкәрім Құдайбердіұлының да шығарма-ларының текстологиялық жағынан дұрыс басылуына, өлеңдерінің хронологиялық дұрыс орналасуына арнап ... ... ... Сол ... өзі ... шәкәрімтану ғылымының жаңа белесінің тың парақтары болып ... ... ... ... ... Алаш ... басы ... ел бола-шағы туралы пікірлескен қасиетті Семей топы-рағында ғалымды еске алуға арналған ... өтіп ... ... № 47 ... атты ұлы ... кездесу кеші өтті. Ғалымның ғылым жолында көрген қиындықтары мен өмірінің қызықты сәттерінен әңгіме өрбітті. Қазақтың қайсар ... ... ... ... ... мен ... қызметі бүгінгі жастарға үлгі, өнеге. Қайым Мұхамедханов еңбегін насихаттау Қайым үшін емес, болашақ жастар үшін керек.
Қайым Мұхамедханов ... ... ... текстология саласының қалыптасуына ерекше еңбек сіңірді. Оның Махамбет, Шәкәрім поэзиялары текстологиясына арналған мақалалары, Бұқар жырау, Абай шығармаларының текстологиясын ... ... мен ... ... ... ... ол ... әдебиетінің тарихын зерттеу ісіне қомақты үлес қосты.
Қазақ ауыз әдебиеті, ежелгі ... ... ... ... ... ... мен шығармашылығы, әдеби байланыстары туралы 300-ден астам ғылыми мақалалар жазды. ... ... тағы бір ... оның ... ... саласында да қарымды еңбек етіп, көптеген пьесалар жазды. Қайымның (1994), (1947), (1960), (1974) ... ... және ... ... ... алып, оқиға желісінің өткір құрылуымен ерекшеленеді .
Әзірбайжан драматургі У. ... (1941), ... ... Ш. ... (1967) ... орыс жазушысы Н. Карамзиннің қазақ тіліне аударды.
1916 жылдың қақаған қаңтар айының 5 күні ... ... ... келген сәби Қайымның өмір жолында да қақаған кезеңдер аз болған жоқ. ... сын ... ... шыдамдылық, көрегенділік, білімдарлық таныта жүріп, аман өтті. Қандай қиын ... ... ... ... ... ... ... көсемдері мен шешендерін орға айдаған 37-нің құрығы ... ... да аз ... ... еді. ... жала ... ... тұрған шағында Қайым аға 25 жыл түрменің де дәмін татты. Бірақ, оның бәрі Қайым Мұхамедханұлының ... ... ... тарих, әдебиет саласындағы ұстанымын өзгерте алған жоқ. Жалпы, ұлылардың сарқыты, ұстаздардың ұстазы атанған Қайым ... өмір жолы мен ... ... ... тоқталмауымыздың бір себебі, ғалым ағаның ерен еңбектерін ұлтжанды оқырмандар тегіс біледі деген ... ... ... ... еді. Жастық шағының қызығы мен қиындығы, қуанышы мен күйініші кезектесіп, жазықсыздан жазықсыз жиырма бес жылға сотталып, алаңсыз ... ... ету ... ... ғана еншісі болған соның өзінде артына аса мол мұра ... ... ... аға ... ... ... ... аудармашы ретінде тындырып кеткені қыруар әсіресе, абайтануды, сондай-ақ Мұхтар Әуезовтың бүкіл өмірін паш етуде төккен тері ... Абай ... ... ... ... реттеуі, ұлы ақынның мұрагерлері туралы төрт кітап жазып шығаруы - небір үлкен ұжымның да қауқары жетпес шаруа. Қазақ республикасының ... ... ... ... - өз ... зор мәртебе.
Қайым Мұхамедханұлы - түпнұсқа иесінің ойын тереңіне танып, тебіренге толғайтын ... ... ... Мұхамедханұлының ұзақ жылдар бойы ғылыми, әдеби шығармашылық және ұстаздық еңбегі жоғары бағаланып, ол КСРО медальдарымен , белгілерімен ... ... ... Семей қаласының, Абай, Жаңасемей аудандарының құрметті азаматы .
Қайымның әдебиет ... ... ... де ... ... ішіндегі жыраулар әдебиеті жөніндегі өмірбаяндық зерттеулер мен текстологиялық салыстырулары бұл саладағы көптеген көмескі жайлардың ... ... тың ... мен соны ... ... негіз қалады. Поэмаларының ерекшеліктері Қайым Мұхамедханұлының әдеби мұралары ... ... ... бір ... түсірілген жоқ. Баспасөз беттерінде жарық көрген, жанұялық қорында сақталған шығармаларын топтап айналымға енгізу - әдебиеттану ғылымындағы ... ... ... ... ... Қайым Мұхамедханұлының кең көлемді екі шығармасы белгілі: Бірі - атты толғауы, екіншісі - атты ... атты ... 1938 жылы ... ... Абайға арналған атты поэмасы баспа жүзінде жарық көрмеген, Абайдың республикалық ... ... ... ... ... ...
атты толғаудың басты кейіпкері қазақтың халық ақыны ... ... ... тақырыптың мазмұны жағынан, негізгі идеясы, көркемдік мақсаты жағынан өнер ... ашып ... оған ... ... ... паш ету. ... ... поэмасы 1940 жылы жазылған, тақырыптық мазмұны жағынан, ... ... ... ... жағынан өнер адамын дәріптеу, халқының ақынға деген құрмет мейірін жеткізу. Қайым Мұхамедхановты ақын ... ... ... де себебі осында.
Жалпы Қайым Мұхамедхановтың өлеңдеріндегі ерекшелік, нені жырласа да қарапайым сөздермен өз ойын бейнелі, әсерлі, мәнерлі жеткізуінде.
Бала ... ... ... ... ... ұлы жазушы және ғалым, ірі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовпен отбасы достығының эстафетасын әрі қарай жалғастырып ... ... осы ... ... ... ... де ізденімпаз жас Ғабдулқайым тынымсыз еңбектің арқасында Абайдың, балалары Ақылбайдың, Мағауияның, Тұрағұлдың, оның ... ... ... ... Әріптің, Көкбайдың және ізбасарлары Ахмет Байтұрсыновтың, Жүсіпбек Аймаутовтың, ... ... ... ... т.б. ... мен шығармашылығын зерттеумен ұқыпты шұғылданды.
1995 жылы баспасы Қ.Мұхамедхановтың деген атпен ұлы ақынның тоғыз замандас шәкірттері мен ... ... ... мен ... енген кітапты он мың данамен жарыққа шығарды.
Өзінің ғылыми-зерттеу еңбектерінде Қайым Мұхамедханов қазақ әдебиетінің шеңберімен ғана шектелген емес. Оның ... ... ... ... ... ... Науаи, Ғабдулла Тоқай, т.б. туралы мақалалар туындады.
Сонымен бірге жас әдебиетші-ғалымның ... ... ... ... ... Сапарғали Әлімбетов, Нұрлыбек Баймұратов, Шәкер Әбенов, Тәңірберген Әміренов тағы басқаларының шығармашылығы тыс ... жоқ. ... тек қана ... ... ғана ... ... орыс, батыс Еуропа және шығыс әдебиеті тарихынан толықтырылғаны Мұхамедхановтың әр жанрлық шығармашылығына көп әсерін тигізді.
Фольклор туындыларына байсалды да айнымас қызығушылығы, ... ... ... ... ... ... .
Шәкәрім Құдайбердиев қазақшаға А.С.Пушкиннің , шығармаларын өлең сөзбен дастандар түрінде аударғаны белгілі.Осы дәстүрді жалғастырып Мұхамедханов кезінде Н.Карамзиннің ... деп ... ... ... ... 40-шы ... Абай ... Семей облыстық театрдың сахнасына оның аудармасымен Узаир Гаджибековтың ... ... ... ... ... Мұхамедхановтың атты тарихи драмасы Абай атындағы театрдың сахнасында әр түрлі редакциямен еліміздің екі жетекші режиссерлары, Қазақстанның халық артистері Байтен ... пен ... ... ... 1960 және 1980 жылдары екі мәрте қойылды.
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінің тарихы мен ... ... ... ... ... мен ... ... жіктеп қарастыруға болады:
1.Қазақ ауыз әдебиеті және айтыс ақынадарына байлпнысты сын-зерттеулері (, , Орынбай,Шөже,Жанақ, Кемпірбай, ... ... ... ... және т.б) ... ... ... ақындарының шығармаларын зерттеу мақалалары (Шоқан Уәлиханов, Бұхар жырау, Махамбет ... ... ... ... М.Ж. ... Құнанбаев және оның ақын шәкірттері туралы монографиялары мен ғылыми еңбектері
4.Мұхтар Әуезовтың өмірі мен шығармашылығы жөніндегі мақалалары.
5.Алаш арыстары жөніндегі зерттеу мақалалары ... ... ... ... ... Ы.Мұстамбаев, Т.Хасенов).
6.Қазақ әдебиеті және қоғам қайраткерлері туралы мақалалары (І.Жансүгіров, Ә.Марғұлан, Ж.Шалин, Е.Смайлов, М.Сералин, С.Ғаббасов және т.б.)
7.Шетел жазушылары мен ... ... ... ... мен зерттеулері (И.Крылов, А.Пушкин, Ю.Лермонтов, Л.Толстой, А. Мицкевич, ... Лу ... ... ... ... және ... әдебиеті мен мәдениетінің өсіп өркендеуіне сүбелі үлес қосқан ақын-жазушылар мен қоғам ... ... ... ... ... ... мен сын ... осылай бөліп қарастыру оның ғылыми қарымын тереңірек ... ... ... берді.
Ғалымның көлемді еңбегі жыры.1945 жылы М.Әуезовтың басшылығымен бірінші томын даярлау қоға ... 1948 жылы І томы ... ... ... Міне осы ... бөліміне кіретін Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай ... ... ... жырлары туралы мақала жазу Қ.Мұхамедхановқа тапсырылады. Жас-ғалым ұстазының ақыл-кеңесі, нұсқаған бағыты бойынша , ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп, әдеби талдау жасап академияға тапсырады. Бірақ бұл мақалалар түрлі идеологиялық ... ... ... ... ... да, да ... тарихы кітабына кіргізілмепті.
- Кейінірек: -деп Мұхаңанан сұрап едім:
- Қайтесің. Қалай дерің бар ма? Жоғарғы орындағылар сенің Қабанбайыңды да, ... да ... ... ... ... емес деп ... Болды, деп қысқа қайырды да қойды>>-деп жазды.
1980 жылы Р.Бердібаевтің басшылығымен жарық көрген кітабының деп аталатын І бөлімінде Б.Абылқасымов ... деп ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Мұхамбет-Салық Бабажанов5 бет
Мұхаммед Тарағай бин Шахрух10 бет
Қ.Мұхамедхановтың зерттеу-мақалалары18 бет
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны жайлы мәлімет42 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Микотоксикоздар және микотоксикоздар тудыратын аурулар7 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь