Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері

Кіріспе
Негізгі бөлім
І.Алаштың соңғы тұяғы . Қайым Мұхамедханов
1.1. Қ.Мұхамедхановың өмірі мен шығармашылығы
1.2. Қайымның қағидалары
ІІ. Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі
2.1.Жалпы қазақ әдебиетінде алатын орыны
2.2.Абайтанушы. Қайым Мұхамедханов
2.3. Абайдың ақындық мектебі

ІІІ. Тұжырым

ІV. Қорытынды

V.Пайдаланылған әдебиеттер

VІ. Қосымша
Белгілі абайтанушы ғалым, Ме쬬ле¬кеттік сыйлықтың лауреаты Қайым Мұ¬хамедхановтың есімі зиялы қа¬уымға жақсы таныс. Алаш кө¬сем-дерінің тізесінде оты¬рып ер¬жет¬кен ол жас алшақ¬ты¬ғына қара¬мастан дана Мұх¬тармен досжар болып, жақсы ма¬ғынада "жан¬тор¬сығы" атанды. Сонау елуін¬¬ші жыл¬дардың басын¬да жиыр¬ма бес жылға сотталып, ама묬сыздан азап пен мазақ лагері¬нің дәмін татып кел¬гені де шын¬дық. Сонда оның Қа-зақ Ке¬ңестік Социалистік Респуб¬ликасы гимні¬нің авторы екендігі де еске алынбаған. Әуезовтің кеңесі¬мен гимн жөніндегі байқауға қатысып, жеңім-паз атанғанда оның жасы небәрі 27- де ғана болатын.
Әуезов демекші, ол ұлы ұста¬зының кеңесімен жасынан Абай¬дың ақындық мектебін зерттеумен айналысқан. Бірақ, өкінішке қа¬рай, кандидаттық еңбегі тәркіле¬ніп, жоғарыда айтқандай, сотта¬лып кете барған. Алайда, қайсар Қайым боркеміктеніп, жасымаған. Соның айғағындай, соңында Абайдың ақын¬дық мектебі туралы том-том кі¬таптары қалды. Ал егемен ел атанып, тәуелсіздікке қол жеткен шақта ке¬шегі Алаш көсемдері тура¬лы өндіртіп жазған да осы Қайым еді. Соның басым бөлігі Семейдегі респуб¬ли¬ка¬лық Абай қоры мен Алматыдағы "Атамұра" баспасы¬ның қамқо¬р¬лы¬ғымен "Абайдың ақын шәкірт¬тері" және "Абай мұра¬герлері" деген атпен жарыққа шыққаны да көзі қарақ¬ты оқыр¬манға белгілі. Қайым аға¬ның сол шақта өндірте еңбек ете жүріп, кезінде Жүсіпбек пен Мұх¬тар шы¬ғар¬ған "Абай" журналы қайта жарық көргенде оған бас-көз бол¬ған "Па¬рыз" шығарма¬шылық то¬бы¬на жетеꬬ¬шілік еткені өз алдына бір әңгіме.
1. Мұхамедханов Қ. Қазақ ССР 4- том. Қысқаша энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б.
2. Мұхамедханов Қ. Советтік Қазақстан жазушылары.- Алматы: Жазушы, 1987.- 423 б.
3. Мұхамедханов Қ. Абай шәкірттері // Парасат.-1995.- 7.-1 б.
4. Мұхамедханов Қ. М.Дулатов // Қазақ әдебиеті.- 1989.-18 август.
5. Мұхамедханұлы Қ. Абайды тұңғыш рет баспасөзде танытқан Ә.Бөкейханов // Түркістан.-1995.-9 тамыз
6. Ибрагимов Абай мектебінің оқытушысы // Семей таңы.- 1996.- 16 қаңтар.
7. Исаұлы А. Ғылым жұлдызы // Семей таңы.- 2001.- 26 қаңтар.- 3 б.
Жұртбай Т. Абайдың інісі, Алаштың ірісі // Ертіс өңірі.- 2004.- 23 қыркүйек.26 б.
8. Тілеубекова У. Ғұмырын ғылымға арнаған адам // Семей таңы.-1996.-16 қаңтар.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ ... ... ... Қ  -  319 с
Орындаған: Мұхаметжанова Гүлназ
Тексерген:Жүндібаева А.Қ.
Семей 2015 ... ... ... ... - ... ...
1.1. Қ.Мұхамедхановың өмірі мен шығармашылығы
1.2. Қайымның қағидалары
ІІ. Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі
2.1.Жалпы қазақ әдебиетінде алатын орыны
2.2.Абайтанушы- ... ... ... ... ... ...
ІV. Қорытынды
V.Пайдаланылған әдебиеттер
VІ. Қосымша
Кіріспе
Белгілі абайтанушы ғалым, Мем - - ле - кеттік ... ... ... Мұ - ... ... ... қа - ... жақсы таныс. Алаш кө - сем - дерінің ... оты - рып ер - жет - кен ол жас ... - ты - ғына қара - ... дана Мұх - тармен досжар болып, жақсы ма - ... "жан - тор - ... ... Сонау елуін - - ші жыл - дардың басын - да жиыр - ма бес ... ... амал - - ... азап пен ... ... - нің ... ... кел - гені де шын - дық. Сонда оның Қа - зақ Ке - ... ... ... - ... ... - нің ... екендігі де еске алынбаған. Әуезовтің кеңесі - мен гимн жөніндегі байқауға қатысып, жеңім - паз атанғанда оның жасы небәрі 27- де ғана ... ... ол ұлы ұста - ... ... ... Абай - дың ақындық мектебін зерттеумен айналысқан. Бірақ, өкінішке қа - рай, ... ... ... - ніп, жоғарыда айтқандай, сотта - лып кете барған. Алайда, қайсар ... ... ... ... ... соңында Абайдың ақын - дық мектебі туралы том-том кі - таптары қалды. Ал егемен ел атанып, тәуелсіздікке қол ... ... ке - шегі Алаш ... тура - лы өндіртіп жазған да осы Қайым еді. ... ... ... ... ... - ли - ка - лық Абай қоры мен ... "Атамұра" баспасы - ның қамқо - р - лы - ғымен "Абайдың ақын шәкірт - тері" және ... мұра - ... ... ... ... ... да көзі қарақ - ты оқыр - манға белгілі. Қайым аға - ның сол ... ... ... ете жүріп, кезінде Жүсіпбек пен Мұх - тар шы - ғар - ған ... ... ... ... ... оған ... бол - ған "Па - рыз" ... - шылық то - бы - на жетек - - - ... ... өз ... бір ... Қайым Мұ - - - хамедханұлы сол ... жасы сек - ... ... ... ... ... артындағы өлмес, өшпес мұрасын кейінгі ұрпаққа мұрты қисаймаған қалпында жеткізу мақ - ... бір ... ... сіңір - ді. Сол қажырлы еңбегі мемле - кеттік ... ... та ... ... ... ... - лық сонымен бірге қарымды жазу - шы-драматург, тамаша аударма - шы, ... ... буын ... тәрбиелеген ұлағатты ұстаз ретінде де жақсы білетін.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Қайым Мұхамедхановтың ... ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері жайлы толыққанды мәлімет беру.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... орнын таныту.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
- Қайым Мұхамедхановтың өмірі, шығармашылығы жайлы ... ... ... ... қайғидалары арқылы ғалымның өмір жайлы ғылым жайлы тынысын ... ... ... Абай текстологиясы мәселесін қарастыру;
- Ғылыми - зерттеу еңбектерінің ... ... ... ... қосқан үлесін қарастыру;
1.1. Қ.Мұхамедхановың өмірі мен шығармашылығы
Қайым (Ғабдұлқайым) Мұхамедханов - (5.01.1916 жылы Шығыс ... ... ... ... қазіргі Жаңасемейде бұрынғы деп аталатын жерде дүниеге келіп, 30.06.2004 жылы қайтыс болған) қазақ әдебиетіндегі абайтану мектебінің негізін ... ... ... ... шығармаларын алғаш насихаттаушылардың бірі, әрі жарыққа шығарушы, мұхтартанушы, әдебиеттанушы ғалым, жазушы, ... ... ... М. ... ... 1940 ... КСРО ... Одағының мүшесі, Семейдегі Абай мұражайының негізін қалаушы, 1945 жылғы Қазақ КСР мемлекеттік Әнұраны мәтінінің ... ҚР ... ... ... ... Жазушылар Одағының халықаралық Абай атындағы сыйлығының алғашқы лауреаты, ... ... ... педагог.
Қайым Мұхамедхановтың әкесі Мұхамедхан Сейітқұлұлының шаңырағы зиялылардың бас ... ... ... ... ... әке Абай мұрасын қастерлеген. "Айқап", "Абай", "Қазақ", "Шолпан", "Сана", "Сарыарқа", "Таң" ... ... үй ... алғызып, жан азығы еткен. сан мәрте көрген. Сондай ахуалда өскен зерек, зейінді бала ... ойы мен ... ... отаншыл, қазақшыл болып, табиғи үрдісте қалыптасқан.Бұл жөнінде Қ.Мұхамедханов естелігінде былай дейді: . ... Алаш ... ... Семей топырағында дүниеге келіп, рухани құнары мол ортада тәрбиеленуі оның биік белестерге көтерілуіне айрықша ықпал етеді.
Қайым ... ... ... ... ... ... ... болған әкесі Мұхамедханның әсері мен ықпалынан болар. Қайым 1916 жылы 5 ... ... ... ... ... ... деп аталатын жерде дүниеге келген. Әкесінің азан шақырып қойған аты Ғабдұлқайым. Бұл кез ... ... ... ... ... ... халқының рухани орталығына айналған кезі еді. Қазақтың атқамінер ел басылары, әдебиет пен өнер ... дені осы ... ... ... ... ... Сейітқұлұлы (1870-1937) өз заманында көзі ашық, көкірегі ояу әрі ауқатты азамат болған. Сондықтан ұлын 1924 жылы Семей қаласындағы төрт жылдық ... ... ... ... Өз ... ұлттық тарихы мен мәдениетіне ерекше көңіл бөлген зерделі әке , ... , , ... ... ... өзі де оқып, Қайымның да білімі мен мәдениетінің ... ... ... жасайды.
Әр уақытта бала Қайым өзінің әкесінің қасында Мұхтар Әуезов, Көкбай Жанатаев, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Ахмет ... ... ... ... ірі тұлғалы қазақ арыстарын көріп өсіпті. Осының барлығы кейіннен Қайым ... ... ... ... ... ... жаюына септігін тигізгені аян. Сол жас кезінде бұл үйде Мұхтар Әуезов тұңғыш "Ес аймақ" мәдени үйірмесі қойған сахналық ... ... ... ... ... М.Әуезов пен Ж.Аймауытов басшылығымен Семей қаласында шығып тұрған журналына демеушілік жасап қаржылай көмек ... Абай ... ... ел ... ... ... мұрындық болады. Сөйтіп ұлы ақынның өлеңдерін Қайымның бойына бала кезден сіңірген рухани ұстазына айналады. Қайымның әкесі ... ... ... ... және ... басшысы Ә.Бөкейханов, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің ірі тұлғалары А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... дәм татып, қазақтың келешегі туралы келелі басқосулар өткізіп тұрған. Қазақ зиялыларының аузынан естіген ұлағатты тағылымдары Қайымның ... ... және оның сөз ... ... ... махаббатын оятып, ұлттық рухани нәрдің болашақ ғалымның жан дүниесіне терең сіңіп, мықтап ... ... ... ... ... дәрістер еді.
Бұл турасында ғалым былай деп жазды: . Үміт күткен баласын ... ... ... әке Қайымның кемелді азамат болып шығуы үшін қолынан келгенің бәрін де істеген. Шәкерім, Көкбай ақындарды ... ... ... ... ... шақырып қонақасы беріп, құрметтеп отыратын болған. Әкенің ойлағаны бір ғана Қайының ... ... ашу, ... ... ... Бұл ... ... әдеби рух сіңісті болған деуге әбден лайық, ... ... бір ... ұлы Абай ... ... ... ... ойшыл-философ Шәкәрім қажы табалдырығын аттағаны мәлім. Жанына жамандық қонбаған бала кезінен бастап ұлтын ... таза ... ... махаббатын ояту болғаны түсінікті. Осылай ғалымның балалық шағы қазақ әлеміндегі біртуар тұлғалардың сөзіне тұлғалардың сөзін тыңдап, әңгімелерін естіп, ... ... ... ... ... дана ... ... бастауында тұрған алғашқы ұстазы Тұрлықан Хасенұлы болды. Ол дарынды ... ... ... ... 1937 жылы жазықсыз жала жабылып, репрессия құрбаны болды. 1937 жылғы ел басына төнген қатерлі нәубет, М.Сейітқұлұлының отбасында айналып өтпейді. ... 1937 жылы 24 ... НКВД ... ... ... 27 ... ... үштіктің қаулысымен өлім жазасына кесіліп, 2 күні атылған.
1928 жылы Мұхамедхан отбасы кәмпескеге ілініп, талан-таржыға ... Бай, ... ... жатқызылып, үйін тәркіледі. Отбасымен аш, панасыз күйге түсті. Кейінен әке үйі № 20 ... ... ... ащы ... ... сол ... оқыды. Қат-қабат келген ауыртпалықты бұғанасы бекімеген бала көтеріп, төзе білді. Ел санасын есеңгірткен ... ... ... ... ... ... ерте жасынан еңбекке араласты. 1932-35 жылдары Семей оқу мекемелерінеде техникалық жұмысшы болып істейді. 1936-37 жылдары пән ... ... ... оқып жүріп, мұғалімдер курсында қаражат табу үшін сабақ береді. Семейдің ... бұл ... ... ... Бұл ... ... ,-деп еске ... әкесі туралы деректі 1990 жылдарға дейін ала алмайды. Бұл ақиқатты куәландыратын Семей қалалық прокуратурасының берген ... ... ... ... 1992 жылы 3 ақпанда берілген. Онда 1937 жылы 24 қарашада ұсталып, 1937 жылы 2 ақпанда ... ... ... жері ... ... 1989 жылы 25 ... ... Сейітқұлұлына жабылған жала алынып тасталды. Қайымның әкесінің көмусіз, атаусыз қалуы оған қатты батса да, ол бар ... әке ... ... тырысты.
Қ.Мұхамедханов 1929-32 жылдары колхоз жастары мектебінде, 1932-35 жылдары әр түрлі мекемелерде техникалық ... ... ... 1938 жылы ... ... ... филология факультетіне оқуға түседі. Семей педагогикалық институтының филологиялық факультетін бітірген (1941). Семейдегі Абай әдеби ... аға ... ... ... 1947-51 ж. оның ... ... Жазушылары одағының Семей облысындағы өкілі (1942-47), Семей педагогика институтының аға оқытушысы, доценті, ... ... ... ... профессоры (1955-90), 1991-95 ж. ҚР ҰҒА М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Абайтану бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері ... ... ... ... ... берлген ғұламалардың анықтамалары көп. Соның ішінде, "танант дегеніміз - мінез" деген ... ... ... ... ... жеке басына да, оның өмірлік жолыеа да, ғылыми ... ... де ... ... ... ... да, ... талант - қанатсыз қыран, жер бауырлап көтеріле алмайды. Ал шабытты қолдан жасай алмайсың. Бұл ретте алған да азамат Қайымның, ... ... ... ... тұсы ... Осы ... үшін басын бәйгеге де тікті. Түрменің торлы терезесі, ыстық - суық ... ... ... ... жалған жала, көрген бейнет пен зейнет те оның бойындағы бұл қасиетті қайсарлыққа сызат ... жоқ. ... ... ... жақынының өзін жалғандығы үшін жек көретін, ұнаса - қырандысыз құлай ұнататын осынау адамға таң қалумен келе ... да ... ... болып қалыпты. Ол Абай айтқандай әуелі "өзіне сенеді", өйткені қандай ... де ... мен ... екі ... шығатынын біледі. Бұл мінезі - қиын - қыстау күндерде жанына медет ... ... ... ... ... атын шығарса да, кәдімгі етек басты тіршілікте өзіне көп кедергісін келтіріп, кесірін тигізді. Сәл ғана езу ... қас - ... ... ... басын бір изеп салса бітіп - ақ кететін іске келгенде тасырқап қалатынына кейде ... ... та ... ... ... ... ... емендей қасарысқан күйінен танбайды ау, танбайды. Қаншама жылы қабақ танытып, бауырына тартып, кейде еркелеткенімен де өз ... ... ... алдында үнемі сескеніп тұрамын. Ол сыртқы жуасыған, іші ашуға толы, атылуға кез - ... ... ... ... ... сияқты. Қай жерден қапы жіберіп аламын деп қылпылдайсың. Өзінен ... кез - ... ... ... бер - ... ... бер үндемейді, өзін қоса сынап, өмірге бейімсіздігін айт - күліп қойып ... ... Ал енді Абай мен ... ... сөз ... сәл ғана ... сөйлеші, онда шаруаңның біткені! Онда - Қайым ... ... ... ... ... ... ... жоқ" арыстан. Өйткені, өмір сүру мен ғылыми пікір тұжырымдауды тек сол екеуінің ілімі мен тәлімінен үйренген. Олардан ... ... тағы ... ... да ... ... бірінші қағидсы осы. Бұған оның жеке өмірі де, ... ... ... де толық дәлел. Осы ұстазы үшін жиырма бес жылға сотталды. Әуезовтің ... ... ... ... үшін ... ... ... ең әуелі ұлы жазушының айналасын тазалады. Жалғыз емендей өзі қалған соң оны құлату оңай деп ойлайды. Барлық жаланы үйіп - ... ... ... М.Әуезовтіңәдебиеттанушы ретіндегі ұсқынын толық әшкерелеп береді, бұл оның 30 жыл бойы ... ... ... ... қателіктер мен бұрмалаушылыққа құралатындығын көрсетеді... Өзінің қастандық идеялық поэзиясын нығайт түсу үшін М.Әуезов ... ... ... ... ғылымға қарсы "концепциясын" сіңіруге тырысты. Осы мақсатқа жету үшін ол "Абайдың әдеби мектебі" ... Қ. ... ... сондай ұқыптылықпен дайындалды, мұнда Әуезовтің өткендегі қателіктері мен қаса - қана ... ... ... ... ... ... ... ашық және бүркемеленіп берілген антимарксистік материялдрға сықай тұрған боп шықты. Алайда бұл жолы ... жолы ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдаған ғылыми кеңестің ұйғарымы, ал оның иесі ... жауы ... ... Осы ... тарихи төңірегінде ұстанған Әуезовтің поэзиясы оның бет - бейнесін ашып берді. Ол мұндай ... ... ... шабыттандырушы мен жетекшісі ғана болып сөйлеген жоқ, оның нағыз ... да ... ... ... әрі ... әрі оппоненті міндетін бірдей атқарады. Ол оны \Қ. Мұхаметхановтың - Т.Ж.\ ... және өнер ... ... да, ... ... кеңесінде де және Қаз ССр Ғылым Академиясының қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің біріккен ғылыми кеңесінде диссертация қорғаған кезінде де жақтап сөйледі. ... бұл М. ... дәл осы ... ... ... дайындағандарда және оны сүйреп алып шыққандығынада оныңжеке басының аса мүдделі ... ... - ақ ... ... тек қана аса ауыр қателіктері мен бүлдірушілігі үшін ғана айыпты емес, сонымен қатар, дәл осы ... ... ... үшін де айыпты. Өйткені ол өзінің айналысына ыоғи да идеялық тұрғыдан тұрақсыз, ... ... ... ... ... ... және қазір де топтастырып жүр", - деп бабалам салады.
Оқымысты, қлтының адал азаматы ... ... мына ... ... ... әр ... ілік тауып, кінәсіз кінәләуға болар, бірақ - "идея тұрақсыз, саяси ... ... деп айта ... Ол ... ... тәрбиесі мен өскен өмірінде бір ғана идея ұстанады, бір ғана "саяси көзқарас" болды. Ол - Абай ... ... ... ... ... ... бағдарлап берген саясаты. Бұдан ешқашан айныған да емес, және оны жасырған да емес. Жаңағы С. Нұрышеатің пікірі - ... ... ... соттың үкімі болған. Қасианшықпағыр арандатушылар М.Әуезов "ұқыптылықпен тәрбиелеген" Қайым Мұхаметханотың сғын сындырып, еңсесін езіп, рухын ... ... ... деп ... ... ... Бұдан сұрағаны жалғыз - ақ: "Маған бұл ... ... ... зерттеті" - деген сөз. Соны жазып берсе бостандықта жүреді, ғылыми аағын да қайтып ... еді. ... етсе ... - ... ... еді. Абайдан да, оның алашордашыл шәкіртерінен де, алашордашыл Әуезовтен де бас тартпады. Сөйтіп, жирма бес жыл түрменің төріндегі "құтты ... ... ... ... , маршыл Жуковтың штабындағы генералдармен бірге сыбаға бөлісіп шыға келді. Қайымды "халық жауы" етіп көрсеикендердің бірі бар, бірі жоқ, ... ... өепе де ... ... сол ... Абай мен Әуезовке жала жапқандарды кешпейді. Өзінің жеке басына ... ... ... қарап: "Оларда не жазық бар. Қысымға шыдамады. Бала - шағасы бар, тіршілікті қимады. Алатын атағы бар... және ... кім ... ... Ал ... ... жығу деген сөз - қазақ ұлтын арандату деген сөз. ... өз ... ... ... ... аман - есен ... түбі бәрәмәздәі бостандыққа шығатынымызға кәміл сендім. Сондықтан екіжүзділерді жек көрдім. Әуелі Мұхаңды мұқатамын дегендердің өзі ұшып кетті ғой. ... ... ... - ... ... ... ... көрсем - мен күліп қараймын, ал олар ... бет - аузы ... ... Түн ішінде көрпесін басына жамылып алса да әруақтар көз алдына елестеп, тыныштық бермейтін болу керек. Менің ... ... ойым ... - ... ... ұстаз.
Шындықты бетіне тура айту үшін Қайым Мұхаметханов кісі таңдамайды. Үлкен бе, кіші ме, шәкірті ме, тіпті дана Мұхтар ... пе, ... ... ... ... ... ... қалады, не шығып кететін мінезі жетпіс бес жастан кейін ғана қылаң берді. Сол шыншыл мінезді Қайым түрмеден шығып ... ... ... да көрсетіпті. Абақтыдан Алматыға тартқан шәкірт бірден Мұхаңның үйіне тартады. Онда да вокзалдан күтеді. Бұл үш жылдың ішінде ... ... ... ... ... пікірлерінің кейбіріне баспасөз бетіне басқаша баға беріп:
"...Осыған ... \1953 жылы ... 30 күні ... ... М.Әуезов пен С.Мұқанов туралы жарияланған "Сынау орнына мадақтағандық" атты П.Кузнецовтың мақаласын айтып отыр - Т.Ж.\ Абай ... деп ... ... ... түп ... ... да айта ... қажет деп санаймын. Бұл мәселе баяғыда 1933 жылы ... ... ... ... бір ... ... басталды. Істің жайы былай: Абайдың бұрынғы жарияланбаған өлеңдері мен ... ... ... ... жинақтағандықтан да \түрмеде отырғандықтан да - Т.Ж.\ ауыз екі тілде айтқан куәлік сөздері мен естеліктері сын көзбен ... ... ... қалтықсыз сеніммен қарадым. Мен олардың маған жеткізген деректеріне дер кезінде қатал сыншылдықпен қарамадым. Көкбайдың және Абайдың өзге де замандастарының ... ... ... ... және ... жат екендігін анықтай алмадым. Көкбай сияқты адамдарды бағалаудағы теріс ... 1939 жылы өзім ... ... ... ... 1953 жылы 30янврьдағы "Правда" газетінде жарияланған мақалада дұрыс көрсетілгендей, Абайдың жалған ... ... ... ... ... ... ... жинағын да жағымды пікір айтуға итермеледі. Сол сияқты бұл ... ... ... ... ... рецензияларым да теріс пікір білдіруге ықпал жасады" - деуге ... ... ... ... ұстаған Қайым Мұқаңа:
Сіз де сенімсіз екенсіз ғой, - дегендей ауыр сөз ... ... ... ... - ай, сен нені ... Түрме саған ештеңе үйретпеді ме? Олрдың аңдығаны - сендер емес, менмін ғой. Мен өзім үшін емес, сендер үшін ... ... ... ... ... қорғадым. Егер мен қасарыса берсем, сендерді қысады. Мен жұмсарсам - сендерге де ... Мұны ... ... - деп ... ... соңынан тату сөзін айтыпты.
Шындығында да, Мұхтар Әуезовтің бүкіл саналы ... ... ... мен ... ... тұрады. Әйтпесе, аман қалу мүмкін емес еді. Тағдыр талқысын түскен Қайым Қайым ... ... жоды ... ел ... ... ғана ... ... алды. Өзі мұқым ғұмрын арнаған Аабайдың ақындық мектебі туралы үш томдық еңбегі ... ... ... ... атты ... ... ... қолына тиді. Бірақ, әлі қаншама асыл қазына жарық көрмей, ғалымның тартпасында жатыр десеңші! Бүкіл ғұмырын Абайға арнаған ғалымның ... тойы ... ... ... ... ... ... барғанда жаттын орн да тимей, көлеңкеде қалып қойғаны өкінішті. Орынын толтырамын десе, әлі де кеш ... ... ... Мұхаметханов қандай да болса құреметке лайық. Оған ғалымның қазақ әдебиетінің тарихына қосқан мынадай ерекше үлестерін ... ... та ... ... ... әдебиетінде алатын орыны
Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі де салмақты. Соның ішіндегі жыраулар әдебиеті жөніндегі ... ... мен ... ... бұл ... ... көмескі жайлардың бетін ашып, тың деректер мен соны пікірлер түйіндеуге негіз қалады. Поэмаларының ерекшеліктері Қайым Мұхамедханұлының әдеби ... ... ... бүтінделіп, бір арнаға түсірілген жоқ. Баспасөз беттерінде жарық көрген, жанұялық қорында сақталған шығармаларын топтап айналымға енгізу - әдебиеттану ... ... ... мәселелердің бірі. Қазірде Қайым Мұхамедханұлының кең көлемді екі шығармасы белгілі: Бірі - атты толғауы, екіншісі - атты ... атты ... 1938 жылы ... ... ... ... атты поэмасы баспа жүзінде жарық көрмеген, Абайдың республикалық мәдени-тарихи, әдеби-мемориалды қорық мұражайының қорында сақтаулы.
атты ... ... ... ... ... ... Жамбыл Жабаев. Туынды тақырыптың мазмұны жағынан, негізгі идеясы, көркемдік мақсаты жағынан өнер ... ашып ... оған ... халық құрметін паш ету.
Абайға арналған поэмасы 1940 жылы жазылған, тақырыптық мазмұны жағынан, ... ... ... ... ... өнер ... ... халқының ақынға деген құрмет мейірін жеткізу. Қайым Мұхамедхановты ақын ретінде арнайы зерттеуіміздің де ... ... ... Қайым Мұхамедхановтың өлеңдеріндегі ерекшелік, нені жырласа да қарапайым сөздермен өз ойын бейнелі, әсерлі, мәнерлі ... ... ... ... ... ... ұлы жазушы және ғалым, ірі қоғам қайраткері Мұхтар ... ... ... ... ... әрі ... ... әкетті. Кейіннен осы қаламдас ағасының кеңесімен жігерлі де ізденімпаз жас Ғабдулқайым тынымсыз еңбектің арқасында Абайдың, балалары Ақылбайдың, ... ... оның ... ... ... ... ... Көкбайдың және ізбасарлары Ахмет Байтұрсыновтың, Жүсіпбек Аймаутовтың, Міржақып Дулатовтың, Мағжан Жұмабаевтің т.б. өмірі мен шығармашылығын зерттеумен ұқыпты шұғылданды.
1995 жылы ... ... ... ... ұлы ... ... ... шәкірттері мен ізбасарлары туралы очерктер мен мақалалар енген кітапты он мың данамен жарыққа шығарды.Өзінің ... ... ... ... ... әдебиетінің шеңберімен ғана шектелген емес. Оның қаламынан Пушкин, Лермонтов, Тарас Шевченко, Әлішер Науаи, Ғабдулла Тоқай, т.б. туралы ... ... ... жас ... ... халық ақындары Төлеу Көбдіков, Сапарғали Әлімбетов, Нұрлыбек Баймұратов, Шәкер Әбенов, ... ... тағы ... шығармашылығы тыс қалған жоқ.
Білімі тек қана қазақ әдебиеті ғана емес, сондай-ақ ... ... ... және ... әдебиеті тарихынан толықтырылғаны Мұхамедхановтың әр жанрлық шығармашылығына көп әсерін ... ... ... да ... қызығушылығы, жыраудың шығармашылығын түбегейлі зерттеуге әкеліп тоғыстырды .
Шәкәрім Құдайбердиев қазақшаға А.С.Пушкиннің , ... өлең ... ... ... ... ... ... жалғастырып Мұхамедханов кезінде Н.Карамзиннің туындысын деп өлеңмен аударып шықты.
Өткен ... 40-шы ... Абай ... ... ... театрдың сахнасына оның аудармасымен Узаир Гаджибековтың деген ... ... ... еді.
Қайым Мұхамедхановтың атты тарихи драмасы Абай атындағы театрдың сахнасында әр түрлі редакциямен еліміздің екі ... ... ... халық артистері Байтен Омаров пен Есмұқан Обаевтің басқаруларымен 1960 және 1980 ... екі ... ... ... қазақ әдебиетінің тарихы мен мәдениетін зерттеуге арнаған зерттеу еңбектері мен мақалаларын төмендегідей жіктеп қарастыруға болады:
1.Қазақ ауыз әдебиеті және айтыс ақынадарына ... ... (, , ... ... Шашубай, Төлеу, Сапарғали, Баймұрат және т.б)
2.XIX ғасырлардағы қазақ ақындарының шығармаларын зерттеу мақалалары (Шоқан Уәлиханов, Бұхар жырау, ... ... ... ... Шернияз, М.Ж. Көпеев).
3.Абай Құнанбаев және оның ақын шәкірттері туралы монографиялары мен ғылыми еңбектері
4.Мұхтар Әуезовтың өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... зерттеу мақалалары (Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, Ы.Мұстамбаев, Т.Хасенов).
6.Қазақ әдебиеті және қоғам қайраткерлері туралы мақалалары (І.Жансүгіров, Ә.Марғұлан, Ж.Шалин, ... ... ... және т.б.)
7.Шетел жазушылары мен ақындары туралы ғылыми мақалалары мен зерттеулері (И.Крылов, А.Пушкин, Ю.Лермонтов, Л.Толстой, А. ... ... Лу ... ... И.Борганский, Х.Файзханов және т.б.)
Қазақ әдебиеті мен мәдениетінің өсіп өркендеуіне сүбелі үлес қосқан ақын-жазушылар мен қоғам қайраткерлері туралы туралы ... ... ... мен сын мақалаларын осылай бөліп қарастыру оның ғылыми қарымын тереңірек танып білуге мүмкіндік берді.
Ғалымның көлемді ... ... жылы ... ... ... ... даярлау қоға алынып, 1948 жылы І томы жарық көргені белгілі. Міне осы ... ... ... ... ... ... ... батырларға арналған халық жырлары туралы мақала жазу ... ... ... ... ақыл-кеңесі, нұсқаған бағыты бойынша , жырларының тарихи ... ... ... ... ... ... ... талдау жасап академияға тапсырады. Бірақ бұл мақалалар түрлі идеологиялық кедергілермен жинаққа енбеді. Ғалым себебін: да, да әдебиет тарихы ... ... ... -деп ... ... ... Қайтесің. Қалай дерің бар ма? Жоғарғы орындағылар сенің Қабанбайыңды да, Бөгенбайыңды да ... ... ... ... емес деп ... Болды, деп қысқа қайырды да қойды>>-деп жазды.
1980 жылы Р.Бердібаевтің басшылығымен жарық көрген кітабының деп ... І ... ... былай деп жазады:

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қайым Мұхамедхановтың ғылыми-зерттеу еңбектері31 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Т.Жомартбаевтың публицистикалық шығармалары. Уәйіс Шондыбайұлы шығармашылығының зерттелуі. Қайым Мұхамедханұлының Абайтануға қосқан үлесі62 бет
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны15 бет
Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны жайлы мәлімет42 бет
Қайым мұхамедхановтың қазақ әдебиетінде алатын орны туралы27 бет
Қайым Мұхаметхановты зерттеген ғалымдар23 бет
Абайтанушы8 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Мұхамбет-Салық Бабажанов5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь