Оғыз мемлекеті (ІХ-ХІ ғасырдың басы)

VІІІ ғасырдың орта түркештер мұрасы үшін қарлықтармен болған күресте оғыздардың едәуір бөлігі Жетісуді тастап, тау баулайлары мен Шу алқабына келіп қалған болатын. Осы арада олардың «Көне Гузия» деп аталатын ордасы бартұғын. ІХ ғасырдың бас кезінде оғыздар көсемдері қарлұқтармен және қимықтармен одақтасып, қакғар-печенег бірлестігін күйретеді, сөйтіп Сырдарияның төменгі жағы мен Арал өңірі даласын басып алады. ІХ ғасырдың соңғы кезінде олар хазарлармен одақ құрып, печенеттерді жеңеді де, Орал мен Еділ арасын қоластына қарастырады.
Печенгтермен ұзақ уақытқа созылған күрес-тартысы олардың саяси бірлігін күшейтіп, тайпалардың оғыздық одағын құруға себепші болады. Оғыздар құрамына Сырдария алқабы мен Арал-Каспий далаларының үнді-европа және фини-угор тектес ежелгі (негізінде түріктендірілген) этникалық компоненттері және сонымен бірге Жетісу мен Сібірдің: халаджылар, жағарлар, чаруктар, қарлұқтар. Имурлар, байандұрлар, қайлар секілді көшпелі және жартылай көшпелі тайпалар да кіреді. Оғыздардың этникалық қауымдастығының құрылуы ұзақ және күрделі процесс болды. Әу баста оғыз тобының оғызы өзегі Жетісуда ұйымдасады, алайда батысқа қарай жылжу барысында Оңтүстік және Батыс Қазақстан жерінің көшпелі және жартылай отырықшы халқының есебінен едәуір дәрежеде толығады.
Оғыздар көптеген рулық тармақтары бар бірсыпыра тайпаларға бөлінетін. Махмұд Кашғаридың айтуынша ХІ ғ), әуелгі кезде олар 24 тайпадан құралып, екі фратияға: бұзүқтар мен ұшұқтарға бөлінеді. Бұзықтар көптеген айырмашылықтарды пайдаланған. Осынау екі топтың әрқайсысына 24 тайпа енген, олардың өзі тепе-тең екіге бөлінген. Оғыздардың қарлұқ, печенег, башқұрт, қимақ, қыпшақ сияқты түркітектес көшпелі тайпалармен, қауымдармен тығыз байланыста болуы – уақыт өткен сайын олардың өзара жақындасуына жол ашады.
ІХ ғасырдың аяғы мен ХІ ғасырдың бас кезінде оғыз тайпалары Сырдарияның орта ағысымен Еділдің төменгі бойына дейінгі орасан кең территорияны мекендейді. Оғыздардың қоныс өрістері Ырғыз, Орал, Ембі, Ойыл өзендерінің бойларында, Сырдариялық Қаратау баурайлары мен Исфиджаб шегіне дейін жайылып, шашырап жататын. Олар Сырдарияның орта және төменгі ағысы бойында, Арал өңірі мен Шығыс Каспий аймағында шоғырланып қоныс тепкенді. Оғыз тұрақтары мен бекіністерінің шекарасы
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан тарихы, I том, Алматы 1996
2. Қазақстан тарихы очерктері, Алматы 1994
3. Жолдасбайұлы с. «Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстан»
4. Абдоллаев Н. «Әлемдік тарихтың аясында» Ақтөбе 2001
5. Агапов, Қадірбаев, Сокровища Древнего Казахстана, Алматы 1979
6. Байпаков К.М Древние города Казахстана, Алматы 1979
        
        Оғыз мемлекеті (ІХ-ХІ ғасырдың басы)
VІІІ ғасырдың орта түркештер мұрасы үшін қарлықтармен ... ... ... ... ... тастап, тау баулайлары мен Шу
алқабына келіп қалған болатын. Осы арада ... ... ... деп ... ... ІХ ғасырдың бас кезінде оғыздар көсемдері қарлұқтармен
және қимықтармен одақтасып, қакғар-печенег бірлестігін күйретеді, ... ... жағы мен Арал ... ... ... ... ІХ ... кезінде олар хазарлармен одақ құрып, печенеттерді жеңеді де, Орал мен
Еділ арасын қоластына қарастырады.
Печенгтермен ұзақ ... ... ... ... саяси
бірлігін күшейтіп, тайпалардың ... ... ... ... ... құрамына Сырдария алқабы мен Арал-Каспий далаларының үнді-европа
және фини-угор тектес ... ... ... ... және ... ... Жетісу мен Сібірдің: халаджылар, жағарлар,
чаруктар, қарлұқтар. Имурлар, байандұрлар, ... ... ... ... ... тайпалар да кіреді. Оғыздардың этникалық ... ұзақ және ... ... ... Әу ... оғыз ... оғызы өзегі
Жетісуда ұйымдасады, алайда батысқа қарай жылжу барысында Оңтүстік және
Батыс Қазақстан жерінің көшпелі және ... ... ... ... дәрежеде толығады.
Оғыздар көптеген рулық ... бар ... ... ... ... айтуынша ХІ ғ), әуелгі кезде олар 24 ... екі ... ... мен ... ... ... көптеген
айырмашылықтарды пайдаланған. Осынау екі топтың әрқайсысына 24 тайпа енген,
олардың өзі тепе-тең екіге бөлінген. ... ... ... башқұрт,
қимақ, қыпшақ сияқты түркітектес көшпелі тайпалармен, қауымдармен тығыз
байланыста ...... ... ... ... ... жақындасуына жол ашады.
ІХ ғасырдың аяғы мен ХІ ... бас ... оғыз ... орта ... Еділдің төменгі бойына дейінгі орасан кең
территорияны мекендейді. Оғыздардың ... ... ... ... ... ... ... Сырдариялық Қаратау баурайлары мен Исфиджаб шегіне
дейін жайылып, шашырап жататын. Олар Сырдарияның орта және төменгі ... Арал ... мен ... ... ... ... қоныс тепкенді.
Оғыз тұрақтары мен бекіністерінің шекарасы ... Орал мен ... ... ... ... Оғыздар жер ... ... ... ... және ... ... ... ғасырдың сонау Хазарияға дейін созылып жататын ұлан дала, ... ... ... құла ... ... Заунғыз, Оңтүстік Шығыс
Қарақұм шөлі мен Арал аймағының Қызылқұмы Оғыз сахарасы деп ... ... ... ... ... ІХ-Х ... басында жазылған
араб тіліндегі тарихи – ... ... ... Оғыздар
мемлекетінің бар екендігі жайлы ең ескі хабарлардың бірі ол – ... ... ... Араб ... ... сөзінің қызық болатын
бір себебі – оның ағыздарды еске ала ... ғана ... ... ...... ... ... қимақтармен жүргізген
соғыстарын да хатқа түсіргені. ІХ – Х ғғ ... ... ... ... ... (Х ғ) жағрайфиялық еңбегінде кездеседі,
онда оғыздар – қимақтармен және тоғыз оғыздармен ... ... ... ... және ... ... өзгелерден гөрі көбірек құрметтеледі
– деп хабарланады.
Орта Азия мен Шығыс Европаға және Орталық Азияға баратын ... ... ... жатқан Янгикент қаласы Х ғ. Оғыз ... ... ... ... бар жоғарғы билеуші Оғыз мемлекетінің
басшысы болған. Оғыз ... ... ... деп ... билеушілер өкіметі мурагерге беріліп отырған. Оғыз хандарын сайлау
кеңестерінде өткізіледі екен, бұл әлгі ... ... ... ... ... ... еді. Жабғы мемлекетінде оғыз әскерінің
«сюбши» деп аталатын бас қолбасшысы маңызды рөл ... ғғ. оғыз ... ескі ...... ... процесі мігірсіз жүруімен бірге, патриархалды – феодалдық
қатынастар да дамиды. Х ғасыр аяғы мен ХІ ... бас ... ... ... алым-салықты тиянақты түрде жинап ... ... ... бұл ... ... басқару аппаратының құрылғанына дәлел
бола алады.
Оғыз қоғамында жеке меншік қалыптасып дами бастайды, ақсүйек байлар
тобы ... ... ... ... ... жеке ... ... болып табылады. Бай ақсүйектермен бірге ... ... ... мен ... бұқарасы тіршілік етеді. Оғыздардың
басты шаруашылығы интенсивті түрде мал ... ... ... елде ... ... және ... ... топтары да күн көрген. Х – ХІ ғғ. ортағысырлық авторлар қалалар мен
отырықшы қыстақтар қатарында Жент, ... ... ... ... ... ... ... айырылған көшпелілер отырықшы тірлігіне ауысады.
Олардың ... ... енді ... пен ... ... ... көшпелі
даласы Мауараннахр, Хорезм мен Жетісу ... ... ... ... ... ... ... тұрған. Дала мен отырықшы-егіншілік
зоналарында құл саудасы кеңінен жайылады. ІХ ... ... ... ... ... халифтарының сарайына екі мың оңыздық құлды жөнелтіп
отырған. Оғыздар негізінде мәжісилер ... ...... ... ... оғыздар арасына бірте-бірте ислам діні де ене бастады.
Оғыз ... ... ... және ... ... маңыхды рөл
атқарады. 965 жылы олар Киев Русымен одақтасып, ... ... Х ... орта ... хазарлар шекарасы Каспий теңізінің
солтүстік шығыс ... ... еді. 985 жылы оғыз ... ... бірлесіп, Еділ Булгариясын ойрандайды. Осының бәрі ... ... күш – ... ... жол ... – ХІ ғғ. ... оғыз ... елеулі дағдарысқа ұшырайды, оған
алым – салықты жыртқыштықпен аяусыз жинауға ... ... ... ... ... ... Оғыздың тарихи аңыздарына сүйенсек, ол
Хғасырдың орта кезінде немесе ... ... бас ... ... ... ... билік құрған кезіне жатады. Жабғының өкімет мүддесін ғана
көздеген бір жақты ... ... ... ... Жент ... Х ... кезінде келіп қоныстанған салжықтардың көсемдері пайдаланады. Салжық
көсемдері Янгикенттің оғыз ... ... ... ... ... ... ... бірақ ұзақ ұстап тұра алмайды. Көп ұзамай олар Жент
облысының жерін тастап кетуге ... ... ... Әлиханның мұрагері Шахмәлік күшейіп шыға келеді. Оның
тұсінда мемлекеттің күшейіп кеткені ... 1041 жылы ... ... алады. Арада екі жыл өткеннен кейін ... ... ... ең
соңғы белгілі ханы Шахмәлік салжақтардың қолына ... ... ... ... жазаланады.
Салжықтармен жүргізген ұзақ жылғы соғыстар мен соқтығысулар оғыздар
жабғысының бірлестігін қатты қансыратты. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... көсімдерінің соққысынан
біржолата құлайды. Қалың оғыздың ... бір ... ... ... ... ... мен Кіші Азия ... асып кетеді. Оғыздардың екінші
бөлігі Мауараннахр Караханидтерінің қоластына және ... ... ... ... ХІ ... орта ... ... талқандаған
оғыздардың қалған – құтқаны жүре – жүре Дешті Қыпшақтың ... ... ... ... ... ... ... мен Арал
өңірінің Солтүстік Каспий аймағының оғыз тайпалары қазақтардың этникалық
тарихында елеулі із қалдырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ... ... I том, ... ... Қазақстан тарихы очерктері, Алматы 1994
3. Жолдасбайұлы с. ... және орта ... ... ... Н. «Әлемдік тарихтың аясында» Ақтөбе 2001
5. Агапов, Қадірбаев, Сокровища Древнего Казахстана, Алматы 1979
6. Байпаков К.М ... ... ... ... 1979

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оғыз мемлекеті6 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
"Шу" , "Оғыз қаған", "Аттила" дастандары10 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
«Махмұд Қашқари» тіліндегі етістіктер10 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
Алғашқы түркі мемлекеттері21 бет
Ежелгі Оғыз мемлекеті12 бет
Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша) /конспект/ - "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері" /таныстырылым"Алып Ер Тоңға" дастаны /әдеби талдау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь