Оғыз мемлекеті (ІХ-ХІ ғасырдың басы)


VІІІ ғасырдың орта түркештер мұрасы үшін қарлықтармен болған күресте оғыздардың едәуір бөлігі Жетісуді тастап, тау баулайлары мен Шу алқабына келіп қалған болатын. Осы арада олардың «Көне Гузия» деп аталатын ордасы бартұғын. ІХ ғасырдың бас кезінде оғыздар көсемдері қарлұқтармен және қимықтармен одақтасып, қакғар-печенег бірлестігін күйретеді, сөйтіп Сырдарияның төменгі жағы мен Арал өңірі даласын басып алады. ІХ ғасырдың соңғы кезінде олар хазарлармен одақ құрып, печенеттерді жеңеді де, Орал мен Еділ арасын қоластына қарастырады.
Печенгтермен ұзақ уақытқа созылған күрес-тартысы олардың саяси бірлігін күшейтіп, тайпалардың оғыздық одағын құруға себепші болады. Оғыздар құрамына Сырдария алқабы мен Арал-Каспий далаларының үнді-европа және фини-угор тектес ежелгі (негізінде түріктендірілген) этникалық компоненттері және сонымен бірге Жетісу мен Сібірдің: халаджылар, жағарлар, чаруктар, қарлұқтар. Имурлар, байандұрлар, қайлар секілді көшпелі және жартылай көшпелі тайпалар да кіреді. Оғыздардың этникалық қауымдастығының құрылуы ұзақ және күрделі процесс болды. Әу баста оғыз тобының оғызы өзегі Жетісуда ұйымдасады, алайда батысқа қарай жылжу барысында Оңтүстік және Батыс Қазақстан жерінің көшпелі және жартылай отырықшы халқының есебінен едәуір дәрежеде толығады.
Оғыздар көптеген рулық тармақтары бар бірсыпыра тайпаларға бөлінетін. Махмұд Кашғаридың айтуынша ХІ ғ), әуелгі кезде олар 24 тайпадан құралып, екі фратияға: бұзүқтар мен ұшұқтарға бөлінеді. Бұзықтар көптеген айырмашылықтарды пайдаланған. Осынау екі топтың әрқайсысына 24 тайпа енген, олардың өзі тепе-тең екіге бөлінген. Оғыздардың қарлұқ, печенег, башқұрт, қимақ, қыпшақ сияқты түркітектес көшпелі тайпалармен, қауымдармен тығыз байланыста болуы – уақыт өткен сайын олардың өзара жақындасуына жол ашады.
ІХ ғасырдың аяғы мен ХІ ғасырдың бас кезінде оғыз тайпалары Сырдарияның орта ағысымен Еділдің төменгі бойына дейінгі орасан кең территорияны мекендейді. Оғыздардың қоныс өрістері Ырғыз, Орал, Ембі, Ойыл өзендерінің бойларында, Сырдариялық Қаратау баурайлары мен Исфиджаб шегіне дейін жайылып, шашырап жататын. Олар Сырдарияның орта және төменгі ағысы бойында, Арал өңірі мен Шығыс Каспий аймағында шоғырланып қоныс тепкенді. Оғыз тұрақтары мен бекіністерінің шекарасы
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан тарихы, I том, Алматы 1996
2. Қазақстан тарихы очерктері, Алматы 1994
3. Жолдасбайұлы с. «Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстан»
4. Абдоллаев Н. «Әлемдік тарихтың аясында» Ақтөбе 2001
5. Агапов, Қадірбаев, Сокровища Древнего Казахстана, Алматы 1979
6. Байпаков К.М Древние города Казахстана, Алматы 1979

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Оғыз мемлекеті (ІХ-ХІ ғасырдың басы)
VІІІ ғасырдың орта түркештер мұрасы үшін қарлықтармен болған
күресте оғыздардың едәуір бөлігі Жетісуді тастап, тау баулайлары мен Шу
алқабына келіп қалған болатын. Осы арада олардың Көне Гузия деп аталатын
ордасы бартұғын. ІХ ғасырдың бас кезінде оғыздар көсемдері қарлұқтармен
және қимықтармен одақтасып, қакғар-печенег бірлестігін күйретеді, сөйтіп
Сырдарияның төменгі жағы мен Арал өңірі даласын басып алады. ІХ ғасырдың
соңғы кезінде олар хазарлармен одақ құрып, печенеттерді жеңеді де, Орал мен
Еділ арасын қоластына қарастырады.
Печенгтермен ұзақ уақытқа созылған күрес-тартысы олардың саяси
бірлігін күшейтіп, тайпалардың оғыздық одағын құруға себепші болады.
Оғыздар құрамына Сырдария алқабы мен Арал-Каспий далаларының үнді-европа
және фини-угор тектес ежелгі (негізінде түріктендірілген) этникалық
компоненттері және сонымен бірге Жетісу мен Сібірдің: халаджылар, жағарлар,
чаруктар, қарлұқтар. Имурлар, байандұрлар, қайлар секілді көшпелі және
жартылай көшпелі тайпалар да кіреді. Оғыздардың этникалық қауымдастығының
құрылуы ұзақ және күрделі процесс болды. Әу баста оғыз тобының оғызы өзегі
Жетісуда ұйымдасады, алайда батысқа қарай жылжу барысында Оңтүстік және
Батыс Қазақстан жерінің көшпелі және жартылай отырықшы халқының есебінен
едәуір дәрежеде толығады.
Оғыздар көптеген рулық тармақтары бар бірсыпыра тайпаларға
бөлінетін. Махмұд Кашғаридың айтуынша ХІ ғ), әуелгі кезде олар 24 тайпадан
құралып, екі фратияға: бұзүқтар мен ұшұқтарға бөлінеді. Бұзықтар көптеген
айырмашылықтарды пайдаланған. Осынау екі топтың әрқайсысына 24 тайпа енген,
олардың өзі тепе-тең екіге бөлінген. Оғыздардың қарлұқ, печенег, башқұрт,
қимақ, қыпшақ сияқты түркітектес көшпелі тайпалармен, қауымдармен тығыз
байланыста болуы – уақыт өткен сайын олардың өзара жақындасуына жол ашады.
ІХ ғасырдың аяғы мен ХІ ғасырдың бас кезінде оғыз тайпалары
Сырдарияның орта ағысымен Еділдің төменгі бойына дейінгі орасан кең
территорияны мекендейді. Оғыздардың қоныс өрістері Ырғыз, Орал, Ембі, Ойыл
өзендерінің бойларында, Сырдариялық Қаратау баурайлары мен Исфиджаб шегіне
дейін жайылып, шашырап жататын. Олар Сырдарияның орта және төменгі ағысы
бойында, Арал өңірі мен Шығыс Каспий аймағында шоғырланып қоныс тепкенді.
Оғыз тұрақтары мен бекіністерінің шекарасы Оңтүстік Орал мен Төменгі Еділ
бойына дейін жететін. Оғыздар жер иеленетін отырықшы облыстармен,
Хорезммен, Маураннахрмен және Хорасанмен шектесіп жататын.
Х ғасырдың сонау Хазарияға дейін созылып жататын ұлан дала, сол
сияқты Солтүстік Каспийдің құла түзі, Орталық, Заунғыз, Оңтүстік Шығыс
Қарақұм шөлі мен Арал аймағының Қызылқұмы Оғыз сахарасы деп аталатын.
Оғыздар мемлекеті жөніндегі алғашқы деректер ІХ-Х ғасыр басында жазылған
араб тіліндегі тарихи – жағрафиялық шығармаларда келтіріледі. Оғыздар
мемлекетінің бар екендігі жайлы ең ескі хабарлардың бірі ол – Якубидің
(ІХғ.) туындыларында айтылады. Араб жағрафының куәлік сөзінің қызық болатын
бір себебі – оның ағыздарды еске ала кеткені ғана емес, олардың түрік
тайпалары – құрлұқтармен, тоғыз оғыздармен, қимақтармен жүргізген
соғыстарын да хатқа түсіргені. ІХ – Х ғғ оғыздар тайпалары туралы
қызғылықты мәлімет Ибн-әл-Факихтың (Х ғ) жағрайфиялық еңбегінде кездеседі,
онда оғыздар – қимақтармен және тоғыз оғыздармен бірге патшалар (малик)
болып табылады және түріктер арасында өзгелерден гөрі көбірек құрметтеледі
– деп хабарланады.
Орта Азия мен Шығыс Европаға және Орталық Азияға баратын керуен
жолдарының тоғысқан жерінде жатқан Янгикент қаласы Х ғ. Оғыз мемлекетінің
астанасына айналады. Жабғы атағы бар жоғарғы билеуші Оғыз мемлекетінің
басшысы болған. Оғыз жабғыларынан орынбасарларын Күл-еркін деп атаған.
Жоғарғы билеушілер өкіметі мурагерге беріліп отырған. Оғыз хандарын сайлау
кеңестерінде өткізіледі екен, бұл әлгі әскери демократия дәуіріндегі халық
жиналыстарының өзгертілген жұрнағы еді. Жабғы мемлекетінде оғыз әскерінің
сюбши деп аталатын бас қолбасшысы маңызды рөл атқарған.
ІХ-Х ғғ. оғыз мемтекетіндегі ескі рулық – тайпалық институттардың
азып-тозу процесі мігірсіз жүруімен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оғыз мемлекеті
Ежелгі Оғыз мемлекеті
ДАМЫҒАН ОРТАҒАСЫРЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТЕР (ХІ – ХІІІ ҒҒ. БАСЫ)
ХI ғасырдың ақырына дейінгі Италия
Оғыз мелекеті
Оғыз мемлекетінің құрылуы, жер аумағы
Оғыз империясы
Ежелгі және орта ғасырлардағы Русь (ІХ ғ.-ХҮІ ғ. басы)
Ұлы Селжұқтар мемлекеті
XVI ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ мемлекеті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь