Техникалық мәтінді аударуда кездесетін грамматикалық мәселелер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
1.Техникалық мәтіндердің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.1 Техникалық мәтіндерге сипаттама және техникалық мәтіндердің функционалды стилдік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Техникалық аудармаға қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2. Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын трансформациялар ... ... 25
2.1 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын лексикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын лексико.грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
Аударма — бір тілде бейнеленген мазмұнды екінші бір тілге әрі дәл әрі толық қайталай бейнелейтін тілдік қимыл. Тіл ғалымдарының деректерін негізге ала отырып,қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл бар екенін ескерек, аударма қызметінің қаншалықты маңызды екенін білеміз. Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар, халықтар арасындағы тәжірибе алмасудың дәнекері. Аударма халықтың мәдени өмірінің бір саласы, халықтар арсындағы үзілмейтін үрдістің бірі.
Адамзат аударма арқылы араласып -құраласады. Біз өмір сүріп жатқан әлемнің іштей белгілі бір жүйеге құрылғандығы, адам тіршілігінің кез келген қимыл-әректі өзінше шағын жүйе екендігі, онсыз әлемнің тұтас жүйесі жасалмайтындығы белгілі. Әлем халықтары тілдерінің арасында да қарым-қатынастың өз жүйесі, яғни трансляторы болуы керек. Тілдер арасындағы осындай байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі – аударма. Бұл тұрғыдан қарағанда аударма адамзатты біріктіріп тұрған факторлардың бірі деуге де болады.
1. Гальперин И.Р. «Текст как объект лингвистического исследования», М.,1981.-126 бет.
2. Тураева З.Я. «Лингвистика текста», учебное пособие для пед.инс., М., «Просвещение», 1986.-453 бет.
3. Гак.В.Г./Проблемы лексико-грамматической организации предложения/(Док.дис.) – М., 1968.-608 бет.
4. Ахманова О.С. «Словарь лингвистических терминов», М., Советская энциклопедия, 1966.-8 бет.
5. Танабаева З.К. «Языковые средства выражения смысловой структуры текста», дис.на соиск.учеб.степ. д.ф.н., М., 1979.-13 бет.
6. Петрова О.В./ Введение в теорию и практику перевода-М.,2006.-18 бет.
7. И.С.Алексеева/Профессиональный тренинг переводчика/Уч.пособие – Санкт-Петербург, Союз, 2003.-56 бет.
8.В.Н.Комиссаров/Тр. перевода/Москва:Высшая школа,1990.-357 бет.
9.Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе (оқу құралы) – Астана, 2005.-178 бет.
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Техникалық мәтінді аударуда кездесетін грамматикалық мәселелер»
Мазмұны
Кіріспе…….…….………………………………………………………..............…......2
1.Техникалық ... ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктері……………………......................................….4
2. Техникалық аудармаға қойылатын талаптар……………...............….……....18
2. Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын трансформациялар........25
1. ... ... ... ... ... ... мәтіндерді аударуда қолданылатын грамматикалық
трансформациялар....................................................………………
………………….31
3. Техникалық ... ... ... ... ... тізімі....……………………...………….......……...........38
Кіріспе
Аударма — бір тілде бейнеленген мазмұнды екінші бір тілге әрі дәл ... ... ... ... қимыл. Тіл ғалымдарының деректерін
негізге ала отырып,қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл бар ... ... ... қаншалықты маңызды екенін білеміз. Аударма әрқашанда
адамдар, қауымдар, халықтар арасындағы тәжірибе алмасудың дәнекері. ... ... ... бір ... ... ... ... үрдістің
бірі.
Адамзат аударма арқылы араласып -құраласады. Біз өмір сүріп ... ... ... бір ... ... адам ... кез келген
қимыл-әректі өзінше шағын жүйе екендігі, ... ... ... жүйесі
жасалмайтындығы белгілі. Әлем халықтары тілдерінің арасында да қарым-
қатынастың өз ... яғни ... ... ... ... байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі – аударма. Бұл ... ... ... ... ... ... бірі деуге де
болады.
Аударма теориясының обьектісі ... ал ...... өмір ... отырған әртүрлі құбылыстарды реттеп, ... ... ... ... ... ете ... теория деңгейіне
көтеру. Ал,аудармашылар болса, осы теория негізінде,практика барысында
кездесетін әр түрлі ... ... ... дұрыс шешуі қажет.Аударма
теориясы үздіксіз кемелденіп отырады.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының ... ... ... 40 ... ... ... саласы құрап отыр. Мұнай-газ саласы
еліміздің экономикасын дамытуда, оның тұрақты ... өз зор ... ... ... орай бүгінгі таңда қоғамда болып жатқан саяси
әлеуметтік және экономикалық өзгерістер мұнай-газ саласына ... ... ... қол ... жаңа ... сын ... ... отырып
бағалауды, білім беру жүйесінде ғылым мен ... ... ... әдістемелік мұраны зерттеп, талдауды және ... ... ... кеңінен енгізуді талап етеді.
Сол себепті курстық ... ... ... ... ғылыми-
техниканың дамыған шағында, тәуелсіз мемлекетімізде дамушы салалардың бірі
техникалық сала. Сол саланың тілдік ... ... де ... және де осы ... қатысты арнайы ақпараттарды түсіну, техника
саласының ... ... ... әсер етеді. Осыған байланысты ... ... тек ... ... бар ғана ... осы салада
тәжірибесі бар ... ... Оның ... ... тіл ретінде қазақ
тілін зерттеу, және ... ... ... шеберлікке, білімге ие болу
және оларды қолдана білу өте ... ... ... ... өндірістік саладағы техникалық
мәтіндерді аудару барысындағы ерекшеліктерін анықтау.
Міндеті: Техникалық мәтіндерді аудару ... ... ... ... ... ... талдау жасау; техникалық
мәтіндерді ағылшын тілінен қазақ тіліне аудару ... ... ... ... ... техникалық мәтіндерді аудару кезінде
кездесетін қиыншылықтарды көрсету және болашақ ... ... ... көмектесетін жұмысты ұсыну.
Зерттеу нысаны: Зерттеу барысында жалпы мәтін түсінігінің сипаттамасы
мен түрлері, одан келе техникалық ... ... ... ... ... ... талаптары мен ... ... ... Өкініштісі қазіргі отандық баспада нақты
зерттеліп бекітілген техникалық терминдердің қазақ тіліндегі сөздіктер ... ... ... ... ... орай біз зерттеу жұмыс барысында
техникалық мәтіндердің ... ... ... бөлігі болып табылатын
термин мәселесін назардан тыс ... ... ... ... және ... ... тілге адекватты түрде берілу мәселесін
курстық жұмыста сөз ... жөн ... ... ... ерекшеліктері
1.1 Техникалық мәтіндерге сипаттама және ... ... ... функционалды стильдер әдеби тілдің тарихи даму процесінде пайда
болады; олар ... ... ... ... мен ... ... құрал жүйесімен ажыратылады. Әдеби тіл мен функционалды
стильдің арасында ... және ... ... бар; ... ... ... тіл ... дамуының жалпы бағыттарын көруге болады; әдеби тілдің
функционалды стилі әдеби тілдің ... ... ... ... ететін өзара әрекеттестік процесінде болады.
20 ғ. бағытталған ғылыми техникалық прогресс өмірде қарқынды ақпараттың
алмасуы мен ... ... ... ... болып табылатын ғылыми
техникалық стильдің қалыптасуына түрткі ... ... ... ... ... ... әдебиет тілінен өзгеше, 20 ғ. Лингвистердің
назарларын аударатын ғылыми техникалық басылымдардың ... ... ... стилистика — сөздің қолданылу
заңдылықтары мен тілдің стильдік тармақтарын тіл ... ... ... ... — көп ... ... ... Лингвостилистиканың өз ішіндегі
бөліктері хақында әлемдік тіл ... әр ... ... ... ... ... ... оны лингвостилистика
мен әдебиеттану стилистикасының арасындағы сала деушілер де болды (В. В.
Виноградов). Сонымен, бүгінгі ... ... ... табан
тіреген теориялық пікірлеріне сүйенсек, оның басты екі ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының стилистикасынемесе тіл
стилистикасы. Ол өз ішінде тілдің деңгейлеріне байланысты: а) ... ... ... ... ... ... деп ... та бар). Лингвостилистиканың бұл
түрі лексикикалық бірліктер мен тұрақты тіркестердің стилистикалық қызметін
зерттейді; ә) фонетикалық стилистика. Ол ... ... ... ... ... дәл және ... сай ... ... бөлінеді; в) синтаксистікстилистикада сөз ... ... да ... ... ... ... б.) стилистикалық мақсатта жұмсалуындағы
дұрыс ... ... ... негізгі нысанаға алынады.
2) Функциональдық стилистика немесе қолданыс тілі ... Бұл да өз ... ... ... ... Бұл ... ... жүйесі бойынша жүзеге асады, ... ... ... ... ... ... ә) ресми стиль;
б) ғылыми стиль; в) публицистикалық ... және г) ... ... ... тілі). Бұл стильдердің ... да ... тән ... ... ... ... Бір функциональдық стильдің тілдік
элементтері екіншісінде немесе бірнешеуінде бола беруі мүмкін, бірақ әр
стильдің ... ... ... және ... бар. ... ... енетін стильдердің тағы бір түрі
— эмоциялық-экспрессивтік стильдер. Көп ретте стильдің бұл ... ... ... ... ... әдебиет тілін лингвистика жағынан зерттеулер, ... ... ... ... ... ... ретінде маңызды
дәрежеге ие екенін, өзіне қатысты ... мен ... ... стилі бар екенін көрсетеді.
Техникалық әдебиеттің өзіне тән ерекшеліктері оның ... және ... ... де ... Бұл ... ... мәселе, техникалық әдебиет барлық тілдерге тән болғанымен де, ... ... ... сол ... ... әр ... ... Бұл өзіндік сандық және сапалық сипатқа ие. Сапалық өзіндік әр
тілдегі белгілі ... ... ... ... ... ... ... лексикалық құрал грамматикалыққа ауыстырылып берілуіне, ал сандық
ерекшелік лексикалық, грамматикалық ... ... ... ... ... ... қатар, техникалық әдебиет аудармасымен жұмыс істей отырып,
жүйелі-адекватты аударма алу үшін ... ... ... ... ... және арнайы ерекшеліктеріне көңіл бөлу керек. Жалпы әр
функционалды стильде аударма барысы мен ... ... әсер ... ... ерекшеліктерді бөліп көрсетуге болады. Мысалыға ... [8,56 б] ... ... ... стильде ғылыми техникалық
материалдардың лексико-грамматикалық ... ... ... және ... ... болып табылады. Техникалық стильге қатысты
ерекшелік – оның ақпараттылығы (мазмұндылығы), қисындылығы (қатаң жүйелік,
басқы ой мен ... ... ... ... және дұрыстық және
осы ерекшеліктерден шығатын айқындық пен түсініктілік.
Осы стильге қатысты мәтіндер аз ... көп ... ... ... ие болуы мүмкін. Бірақ та осы ... ... осы ... ... болатын, басымырақ қолданысқа ие құралдар бар.
Лексика саласында ... ... ... терминология және арнайы
лексиканың қолданылу аясы бірінші орында тұратыны анық.
Қандай да болсын ғылым саласымен байланысты ұғымдар ...... ... ... ... ... ... өсуі үшін оның емлесі
мен термин мәселесі дұрыс шешімді болмайды. Болмайтын себебі: өркендеп ... ... ... бәрі де сол ... ... сабақтаса да
отырады» - дейді қазақ тіл білімінің ғылыми-теориялық негізін қалаушылардың
бірі, профессор Қ.Жұбанов. Оның ... ... ... ... ... ... қарақшылы сөздер болады, ол ... ...... жолы ... ... ... міне ... теліп отырады,
сонымен қатар термин ... ... ... мен ... ... жай ... мағынасы басқа болуы мүмкін».
Жалпы «термин» сөзін латыннан аударғанда «шек», «шекара» деген мағынаны
білдіреді. «Термин» ... өзі ... ... былай дейді: «Соңғы
кезде қазақ тілінде термин сөзін «атау», «аталым», «атауыш» деген ... ... ... қолдану кездеседі» [9,357 б].
«Терминді тұрақтандыру, жаңа терминдерді қабылдау ісіндегі кемшіліктің
басы – термин деген ... ... ... ... оған жалаң,
схоластикалық тұрғыдан келуде жатыр. Сол үшін ең ... ... ... ... ұғынуымыз қажет. Онсыз жерде, қазыргі аудармада кездесіп
жүрген ... ... ... ... - деп 1956 жылы ... ... ... ... ... ... филология ғылымдарының кандидаты
Ғ. Мұсабаев жазған пікірі болатын [10,178 б]. Содан бері жарты ғасыр ... ... ... ... ... ... терминологиясы әлі де
ақсап келеді.
Мәтіннің ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі түсініктемесі И.Р.Гальпериннің
«Текст как объект лингвистического исследования» атты кітабында және басқа
да авторлардың еңбектерінде ... [11,139 ... ... ...... ... техникалық белгілі саласында
мамандар пайдаланатын ... ... мен ... білдіретін сөздер мен сөз
тіркестерін айтады. Термин ретінде тек осы стильде ... ... ... ... ие ... ... ... де қолданылуы мүмкін
[12,143б]. Мысалыға: smelter, recycling, ... ... ... секілді металлургия саласына қатысты лексикалық ... ... тыс ... өте ... Сонымен қатар, осы
мәтіндерде термин ретінде барлығына ... ... ... болатын
industry, market, metal, design engineers, production сөздері ... ... ... ... мен ... ... және ... көрсетуді қамтамасыз ету, мамандардың берген ақпаратына бір ... ... ... ... да осы ... ... сөздерге ерекше
талап қойылады. Барлығынан бұрын термин дәл болуы керек, яғни ... және ... ... ... ... табатын, қисынды анықтау
арқылы мағынасын ... ... ... бір ... ие ... тиіс.
Ағылшын тіліндегі ғылыми техникалық материалдарда грамматикалық
ерекшеліктер кездеседі. ... ... ... жоқ. Басқа
функционалды стильдерге қолданылатын ... ... ... формалар техникалық мәтіндерде де қолданылады. Дегенмен бұл
стильде басқаларға қарағанда грамматикалық өзгерістер көп қолданысқа ие.
Мағына мәселесін зерттейтін тіл ... ... ... орыс ... ... ... ... есімдерімен
байланысты.Тіл білімінде семантика теориясының жүйелілік ... ... ... ... ... ... мынадай
жіктемесін ұсынады:
1) Сигнификативтік мағына (сигнификативтік мағына таңбаның сигнификатқа
(ұғымға, ... ... ... ... Ол ... толық
семантикалық мүмкіндігін, сөздің ... ... ... ... – аударманы лингвистикалық құбылыс ретінде зерттейтін
тіл ... ... ...... ... ... болатын немесе
айтылымда сипатталатын ... сай ... ... бөліктерінің
жиынтығы; түпнұсқа – аудармадағы ... ... ... осы ... ... ... ... (лексикалық мағынаның құрылымдық аспектісі). Бұл
мағына семиотика теориясына ... ... бір ... жүйе ... ... ... арқылы анықталады. Осы негізде ол өз ... ... ... және ... құрылымдық мағына
түрлеріне бөлінеді:
а) синтагматикалық құрылымдық мағына (лексикалық мағынаның құрылымдық-
синтагматикалық аспектісі). Құрылымдық ... бұл ... ... ... ... ... аударма тілі, аударма теориясы, аударма процесі, аударма
бірлігі, аударма лингвистикасы, ... ... ... ... және ... ... ... мағына (лексикалық мағынаның құрылымдық-
парадигматикалық аспектісі). Ол белгілі бір топ құрайтын ... ... ... және ... ... ... ... аударма
3) Прагматикалық мағына (лексикалық мағынаның прагматикалық аспектісі).
Мағынаның бұл түрі, негізінен, сөздің ... және ... ... ... ... бағалаудың спецификалық тілдік
көрінісін белгілейтін лексикалық ... бір түрі ... ... ... ... ... ғана орын ... Сигматикалық (заттық, денотативтік, жағдаяттық) мағына (лексикалық
мағынаның ... ... ... ... ... ... негізгі қызметі тілдік бірліктердің нақты жұмсалуы мен
белгілі коммуникативтік міндетті атқаруымен байланысты.
Сонымен, тіл білімінде «термин-мағына-ұғым» ... ... үш ... ... ... ... бар, ... ол сол ұғыммен толық
сәйкес келе бермейді (Л.С.Ковтун, Д.Н.Горский, К.Н.Левковская);
2.Терминдердің лексикалық мағынасы бар және ол сол ... ... (Е.М. ... ... ... – ұғыммен сәйкес келетін лексикалық мағынаға ешбір қатысы
жоқ тілдік бірліктер (В.А.Звегинцев, А.А.Реформатский, Л.Н.Капанадзе).
Сонымен бірге, «Терминнің ерекшелігі оның тұрпат ... ... ... ... оның ... ... Ғылыми термин – бұл ғылыми ұғыммен
байланысты мағынасы бар тілдік бірлік. Бірақ бұл ... ... ... ... және ... белгілерін ғана көрсетеді» деген пікірлер бар екені
белгілі.
Терминдерді терминологиялық ... ... ... ... өріс ... моносемантикалық термин жасалуы тиіс.
Терминдерді талдау барысында ұғымдық өріс ... ... ... ... Бұл ... тыс ... терминологиялық өріс қалыптасуы мүмкін
емес. Себебі жай лексикалық өрістен терминологиялық өрістің ... ... ... жай сөздер емес, арнайы ұғымдарға ... ... ... жатады.
Терминологиялық өріс теориясында сөздердің басым көпшілігі
жасанды жолмен туындайтын болған соң, сөзжасамға ... мән ... ... ... ... өрісте жалпы лексикаға және өрістің басқа
түрлеріне тән емес ... сөз ... және сөз ... парадигмалары
қалыптасады. Мысалы, аударматану өрісіндегі балама терминіне зат ... сын ... ... ... ... ... ірі терминологиялық өрістер одан кіші, микроөрістерге жіктеледі.
Мысалы, аударматану өрісінің мынадай микроөрістерін атап ... ... ... ... микроөрісі төмендегідей терминдерден құралады:
авторланған аударма, ... ... ... ... ... ... ... аударма барабарлығы, барабар аударма,
антонимдік аударма және т.б.;
2) Машиналық аударма ... ... ... ... АЖО (автоматтандырылған жұмыс орны), кіріс сөздік, кіріс тіл,
шығыс сөйлем, шығыс сөздік, шығыс тіл, ... ... ... машиналық интерпретация, машиналық құрылым және т.б.
3) Мәтін аудармасының микроөрісі: газет мәтіндерінің ... ... ... ... ... техникалық әдебиет
аудармасы, ғылыми әдебиет ... ... ... ... ... ... құжаттар аудармасы, мәтін тақырыптарының
аудармасы, кино-бейне материалдар аудармасы және т.б.;
4) Аударма процесінің микроөрісі: аудармашының ... ... ... ... ... жүзеге асырылу үрдісі,
аудармашылық шешімдерді іздестіру және қабылдау ... ... ... немесе таңдау үрдісі, оңтайлы шешімді ... ... ... ... ... екі ... ... акті,
аудармалық іс-әрекет, аудармалық амалдар және т.б.;
5) Аударма әдістемесінің микроөрісі: аударма ... ... ... ... ... ... ... аударма, жазба
әдісі, мәтінді құрақтау ... ... ... ... ... оппозициялар өрісі, транформация әдісі, бастапқы мәтінді
трансформациялау әдісі, сүзгілер әдісі және ... ... ... ... интенциясы мен
экстенциясы ұғымдарымен байланысты болып келеді. Термин ... – бұл ... ... ... бір ... өріс ... алу ниеті мен мақсаты. Сондай-ақ, оның ерекше белгісін ... және ... ... таңбалануын білдіреді.
Қазіргі таңда қазақ тіл білімінде уәж, уәжділік мәселелеріне ... ... жүр. ... бес-он жыл көлемінде лексикалық, терминдік
бірліктерді, тілдік құбылыстар мен үрдістерді уәж, ... ... ... ... ... ... саласы – уәжтану
ғылымы қарқындап дами бастады.
Лексикологияның ерекше саласы ... ... ... ... ... зерттеу жұмысын жүргізбегенмен, қазақ тіл
білімінде уәж, ... ... ... Ә.Қайдаровтың,
К.Хұсайыновтың, Б.Қалиевтің, Н.Уәлиевтің, Ж.Манкееваның, Р.Шойбековтің ... ... атап ... ... орыс тіл ... ... М.М.Копыленко, З.В.Беркетова,
О.И.Блинова, ... ... ... ... ... және т.б. ... еңбектерінде әбден
қалыптасқан, күрделі жүйесі мен өзіндік терминдері бар сала ... ... ... бірі – атаудың уәжді болуы.
Ендеше атау қатаң шарттылықтан ... болу ... кез ... ұғымның атауы
уәжді болу керек, сонда өзге ... ... ... немесе жаңадан пайда
болып жасалып ... ... ... оның ... көрініп тұрады.
Яғни, атаудың ар жағында тұрған ұғым аударма немесе түсіндірме сөздіксіз-ақ
түсінікті ... тұру ... ... ... мысал ретінде А.Байтұрсынұлы дәстүрін
үлгі етіп алуға болады: бастауыш – сөйлемнің басында тұрып, басты ... ... ... – сөйлемнің аяғында тұрып, баяндау әрекетті
аяқтайтын ұғым. Екі ұғымның да орны мен қызметі ... ... ... Осы ... ... жалғау, жұрнақ, зат есім, сан есім, өткен шақ т.б.
атаулардың сыры ұғым мен ... ... ... ... ... ... болғандығында екені даусыз.
Тілдегі уәжділік ұғымы сөз мағынасы, лексикадағы жүйелілік қатынастар,
мән, форма, мазмұн, ... ... ... ... ... ... бірліктердің идиомалылығы және т.б. ... ... ... ... ... атқарады.
Уәжділіктің осы ерекшеліктеріне орай тіл білімінде оны әр ... ... ішкі ... ... ... ... уәждеме, уәжденім, сөздің этимологиялық құрылымы т.с.с.
В.В.Левицкий уәжділік құбылысын зерттей ... оның үш ... ... және ... ... атап ... ... уәжділігі тек сөздің ... мен ... ... арасында байланыс болған жағдайда ғана сөз болады.
Ал семантикалық уәжділік – сөзде ... мен ... ... ... ... ... ... уәжділігі, сөз мағынасы
мен оның дыбысталу арасындағы байланысты білдіреді де, дыбыс символизмімен
тығыз ... ... ... ... зат ... ... – өзек сема ... белгі), бастапқы зат пен кейінгі заттың бір ... ... ... ... – жалпылауыш сема, бастапқы және кейінгі заттардың өздеріне
тән өзіндік белгілері – даралауыш сема. ... ... ...... ... ... ... лексикалық бірліктердің
арасындағы бастапқы, байланыстырушы және даралаушы белгілер. Кейінгі зат
атаулары ... ... ... не ... ... не ... ... не
кездейсоқ жалпылауыш семалар арқылы байланысады. Бұл байланысты аталым
теориясының уәжтану ... ... ... ... ... ... ең ... сол тілдің өз
сөздік құрамы, ұлттық лексикасы негізінде жүзеге ... ... ... ... бар ... мен ... жасалады. Осыған орай,
терминдер қатарында сол тілге тән әр түрлі құрылымдық түрлер кездеседі:
түбір сөз, ... сөз, ... сөз, сөз ... және т.б.
Туынды терминдердің терминжасам ... ... ... ... түрлерде болуы мүмкін:
1) таза транспозиция (сөздің бір сөз табынан басқа сөз табына ... ... ... ... аударылған мәтін ( аударма мәтін;
2) транспозиция (туынды сөздің синтаксистік сипаты мен мағынасының
бірдей өзгеруі): кеңесші ( ... ... ( ... ... (бір сөз табына жататын сөз тудыруға негіз ... ... ... ... ... ... ( аудармашы.
Осы орайда, біздің ойымызша, семантикалық өзгерістердің біріншісі
синтаксистік деривация, екінші және ... ... ... ... ... ұғымдарына сәйкес келеді.
Басқа авторларға қарағанда Комиссаров В.Н. ғылыми техникалық стильдің
грамматикалық ерекшеліктерін ... ... «... бұл ... ... объектінің қасиетін көрсете отырып суреттеу ... ... ... ие» [13,38 б]. Бұл ... ... «А ... Б» ... кең ... яғни байланыстырушы
етістік пен предикативтен құралатын бағыныңқылы етістігі бар ... ... is by a foot switch – ... аяқ ... іске асырылады.
The refrigerants are nontoxic and nonirritating – Тоңазытқыштардың еш
зияны жоқ.
2) жасырынулы анықтауыштар ... ... ... атрибутивті топтар
зат пен құбылыстың әртүрлі белгілерін көрсетуге мүмкіндік ... ... ... pressure type specific gravity ... ...
Қысым төмендету тәсілін қолданатын салмақ өлшейтін құрал.
3) техникалық ... ... және зат ... ... басым
болуы нақты заттарға негізделуден туады.
Зерттеулер көрсеткендей бұндай мәтіндерде ... ... да ... те ... dean after the welding» деудің орнына маман «to do post ... деп ... жөн ...... ... тазарту жүргізу.
4) техникалық мәтіндерде оператор етістіктердің кең ... ... іс ... ... бейнелеуінің функциясы заттық ұғымға берілумен
байланысты. Ал ... ... тек іс ... ... ... болып табылады. Төмендегі етістіктер оператор қызметін атқарады:
to effect, to assure, to perform, to obtain, to provide, to give, ... to entail, to imply, to result in, to lead to, etc., ... мен ... ... ... ... мағынаға ие зат есімге
тәуелді.
5) үстеуді сөйлемнің заттық сөз тіркестерімен алмастыру дәйектілеу
салдары болып табылады.
Мысалыға:
accurately ... with accuracy very easy – with greatest ease ... way ... ... ... ... ... күшейткіш үстеулерге қатысы
жоқ, олар техникалық мәтіндерде негізгі модальды экспрессивті ... ... Атап ... ... мына үстеулер: clearly, completely,
perfectly, positively, markedly, essentially, ... energy loss is markedly reduced – ... ... ... орнына демеулігі бар етістіктен туған сын есімдердің
кең ... ... ... ... қарсы үрдісінің бірден бір
көрінісі болып табылады.
Мысалы:
to attendant on – қызмет көрсетуші, to be ... to – бір ... ... to be ... of – бір нәрседен жойылу, to be incidental
to – әсер етуші, to be responsive to – бір ... ... ... system is ... to high ... ... – Бұл ... нәтиже береді.
7) етістікті қолданудың ерекшелігі техникалық мәтіндердегі етістіктен
туатын баяндауыш саны ... ... ... ... екі есе аз.
Ырықсыз форма мен нақ осы шақ ... ... ... ... ... ... ... мағыналы ауыспалы емес формасында
ауыспалы етістіктің қолдануына ерекше көңіл бөлуі керек.
Мысалы:
The steel forges well – ... ... ... ... ... ... ... маңызды белгісі мазмұнды қысқа
түрде берілуі болып табылады, ал эллиптикалық құрылымның ... ... ... ... remote crane ... a liquid rocket сөз ... ... барысында
аудармашы сөз тіркестердің эллиптикалық формасын тани білуі тиіс.
A remote operated crane – ... ... ... liquid fuelled rocket – ... ... ... ... қысқа түрде беру үрдісі айқындауышты бағыныңқылы сөйлемді
жанама сын есіммен ауыстыруға (әсіресе –able, -ive және т.б. ... сол ... ... ... ... функциясында қолануына
себеп болады.
Мысалы:
The materials available – қол жетерлік матермалдар, problems ... ordinary ...... ... ... қажет ететін күрделі
жағдай, the properties to be expected – ... ... the product ... cooled – ... ... ... өнім.
9) техникалық мәтіндерде артикльді, әсіресе белгілі артикльді, түсіру
жағдайының жиі кездесуін атап көрсетуге болады, ... ... ... ... реттік сан есім және нақты бөлшек атауының алдында: First uranium
mine in the region was - ... Осы ... ... уран ... ... ... ғылыми мәтіннің жиі кездесетін грамматикалық
ерекшеліктеріне өлшенбейтін зат есімдердің көпше түрінің кең ... (fat – май, oil - ... greases - май, steel - ... rare earth –
сирек кездесетін жер үсті элементтері, sand - құм, wool - жүн, gasoline ... бұл ... ... ... түрі ... - тістеуіш,
jointers - жақша, dwiders - циркуль, өлшеуіш); атрибутивті сөз тіркестерін
type, design, pattern, grade сөздерімен ... chemical type fire ...... от ... ... беру үшін of ... ... the fuel of kerosene
– жанармайлы керосин.
11) техникалық мазмұнның жүйелілігі мен дәлелденуіне байланысты
қарқынды ... ... ...... ... ... - сондықтан, thus - осылайша, it
involves – бұған ... it results in – бұл әкеп ... ... техникалық мәтін басқаларын көмекші белгілік жүйенің
көптігімен өзгешеленеді (мәтіндердегі схема мен сызбаларды қоса ... төл ... ... бұл ... ... себебі мәтін, осы
білім саласындағы мамандарға арналған. Құлмұхаммед М. өз ... емес ... ... мамандардың өкілі ретінде шығады» [14,76 б].
Техникалық мәтін когнитивті ақпарат тарату үшін қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... бастауыштың дәйекті семантикасы. Бастауыш ретінде осы білім
саласының тақырыбы аясында зат ... ... ... шақтағы жіктеу
есімдігі сирек қолданылады;
2) бастауыш формасына қатысты ырықсыздықты білдіру тәсілі, жақсыз және
атаулы сөйлемдер;
3) осы шақтың жиі ... ... нақ осы ... ... ... ... ақпаратты нағыз дәйекті уақытқа тәуелді ретінде көрсетуге
мүмкіндік береді;
4) күрделі ... мен ... ... ... Бұл тілдегі
мағлұматтардың жалпылылығының, олардың дәйектілігінің жоғары деңгейін
көрсетеді;
5) мәтіннің нақты ... зат ... ... іс-әрекеттің
етістік арқылы емес, етістіктен туған зат есім арқылы ... ... ... және абстрактілік деңгейін жоғарылатады.
Аталып кеткен ерекшеліктерден басқа техникалық мәтінге тән белгілерді
атап ... ... ... ... және ... ... ... сандар, формулалар. Сызба нұсқалардың көптігі, логикалық
құрылымның графикалық әдісі» [15,87 ... ... ... ... – осы ... саласындағы жаңа
мағлұматты хабарлау. Ол тек түпнұсқа мен аудармаға жалпы болып ... ... ... деңгейінде ғана жүзеге асырылады. Сол себепті
техникалық мәтін бұл саладан хабарсыз адамдарға түсініксіз.
1.2 ... ... ... талаптар
Аударма қызметі – аса қиын, жауапты қызмет. Ол аудармашыдан ең ... ... ... ... бойсынуды талап етеді.
1) Аудармашы болған адам ең алдымен аударатын өзге тілді жетік ... ... ... ... ана ... ... ... лексикалық қорының бай,
бейнелеу қуаты күшті болуы керек. Түпнұсқаны толық ... оны дәл ... ... ... ... ... шарт болып табылады. Аударатын
өзге тілді толық білмеген жағдайда бұл мақсатқа жетуі мүмкін емес. Ал ... ана ... ... ... ... ... дәл бейнелеп,
түсінікті, жатық етіп ... алу да ... Бұл 2 ... ... кем ... аударма сапасы ақсап қалады.
2) Аудармашы әр ғылымнан ... бар, ... да ... де ... мол білімді адам болуы керек. Тар ... таяз ... ... ... бой ... ... қалып жатады.
3) Аудармашы үшін өзге тілді жақсы меңгеру өзінің ана ... ... ... ... ... ... оның ... аудармашы болған адам екі
тілдің бейнелеу ... ... де ... ... тыс, ... мен оның ... тәсілдеріне де атүсті қарауына әсте болмайды.
4) Аудармашы идеялық және саяси жағынан саналы,теориялық ... ... болу ... ... ... ... тарихтағы және қазіргі кездегі
алуан түрлі саясатпен қатысты ... ... ... ... теориялық
шығармаларды аударғанда аудармашының бұл жақтағы білімі таяз болса, қателік
көп кездеседі. Сондықтан аудармашы әрбір тарихи ... ... ... ... ... Сол ... қоғамдық тәртіпті, саясат пен экономиканы,
алуан түрлі ағымдар мен діндерді толық ... ... ... ... ... ... қажет. Өйтпегенде екінің біріне душар болады.
Техникалық прогресс бұрынғыдай ... бір ... әрі жат ... ... ... кез келген үйде дерлік электронды тұрмыс
техникасы, бейнеаппаратура, компьютерлер мен керек-жарақтар ... ... ... ... жеткізушілер техникалық
құжаттаманы, пайдалану бойынша нұсқаулықтарды жоғары сапада аудару ... тап ... ... ... ... ... алдағы
уақыттағы дамуы аударылған құжаттаманың сапалығына тәуелді.
Техникалық аударма, яғни ... ... ... ... ірі
ауқымды және ұзақ жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... көлемдерін аудару. Берілген мәтіндерді сапасылы ... ... үшін ... ... ... жобаларды жүзеге асыру кезінде
келесі технологияларды қолдану керек:
1. ... ... және ... ... ... ... Жоба менеджері, аудармашылар, ғылыми ... ... ... мамандары және т.б. кіретін жоба бойынша жоба
тобын құру.
3. Жобалық глоссарийлерді құру және қолдау, бұл ... нақ ... ... жобалар үшін маңызды.
4. Аудармалардың жады базасын басқару, мұрағаттарды жүргізу.
Мұнай-газ бағыты компанияның негізгі құзыретіне ... Бұл ... ... кез ... сұраулар басым мәртебеге ие болатындығы
есебінен қол жеткізіледі. 
Осы тақырыппен жұмыс ... ... ... құру аударма тақырыбына
толығымен бағдарланған жұмыс процестерін құрудың тұңғыш ... ... ... топ ... ... кезеңінде тапсырыс
берушілерді қолдау үшін барлық мүмкіндіктерге және қуатты ... ие, ... ... ... шешуге және кез келген сұрауларға шұғыл жауап
беруге ... болу ... деп ... орай ... мәтінге қойылатын басты талап адекваттылық, яғни
түпнұсқа мәтінге аударма тура келуі. Адекватты ... деп ... ... ... ... ақпаратты-коммуникативті қызметін атқара
алатын аударманы айтамыз.
Ақпаратты ... ... ... ... ... адекватты
мәселесінің де өзіндік ерекшеліктері бар. Көркемәдеби аудармада образдық
ұқсастық болу керек ... яғни ... ... ... ... ... техникалық ақпаратты дәлме-дәл берілуін
қамтамасыз етуі керек. Стильдік ... ... ... мағынаға ие.
Аудармада стандартты немесе нормалық қолданбалы терминология болуы тиіс, ал
оның стилі аударылып жатқан ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне сай болуы керек. Техникалық аударманың
адекваттылығы негізгі 3 ... ... ... 1) ... 2)
грамматика, 3) баяндау тәсілі.
И.П. Смирнов [16,102 б] ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұқсастығы көп мөлшерде аутентивті
аудармада кездеседі. Аутентивті ... ... ... ... ... ... ... ресми және потентті документтерде
көрінеді. Аутентивті (өмірден алынған) дегеніміз тек қана тлық ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болатын дұрыс
аударма. Техникалық жоба ... ... ... ... ... ... байланысты қол жеткіліксіз. Техникалық аударманы дұрыс ... ... ... лингвистикалық негіз болуы, TM мен AM ... ... ... ... алдын ала аударылған мәтін жайлы хабардар болуы, сондай-
ақ аударма ... ... ... білуі қажет.
Жазбаша аударма процесіне дайындалу кезеңі, ... өзі ... ... ... шығу ... ... ... қосымша
материалдармен бірге аударатын мәтінді басынан аяғына дейін ... ... Осы ... ... ... ... ... белгіленеді.
Бұл аудармашыға маманмен консультация өткізуге және анықтама ... ... ... ... ... ... жатқан бірліктің (сөйлем) және аударылып жатқан
тілдік құрал арқылы ондағы ақпаратты қайта қарап шығу және ... ... ... ... ... ... ... болжамы мен
интуициясы (сезімі) техникалық аударманың мағынасын айқындаудың негізі бола
алмайды, өйткені аударма барысында ... ... ... ... ... сақталып берілуі тиіс.
Қандай да болмасын жазбаша не ... ... ... айналысатын
аудармашының өз жұмысына деген көзқарасы, жауапкершілігі қызметін дұрыс
жүргізуде өте ... рөл ... ... ... өз ісін
қаншалықты білуі, аударма саласында қолданатын әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... аударма ісі шетел
тілін білетін әрбір адамның ... келе ... ... Ал, ... ... аудармашылар үшін барлығын бірдей дамыту оңайға
соқпауы мүмкін. Сол ... ... ... ... ... ... Және біз, ... осы аударма жолында болашақ аудармашыларға кажетті
қабілеттер, ... мен ... ... ... ... және техникалық аударманың талаптарына сәйкес аударма үлгілерін
беруді жөн көрдік.
Лингвистикалық интеллект – тыңдап, ... өз ... ... құру және оны ... білу ... ... ... құрастырушылар, шешендер, шеберлі оқытушылар интеллекті), шет
тілдерді меңгеру қабілеті, тыңдап, топтастырып, бір ... ... ... ... құру ... олармен қозғалыс қатынастар жасау қабілеті.
Техникалық аудармашыларға ... және ... ... деңгейлі болуы керек. Фильмді дубляждау және ... ... және жеке ... ... ... ... Өлең ... аудару үшін музыкалық интеллект қажет. 
Соңғы кездегі педагогикадағы жаңалықтар арқылы әр түрлі көптеген ... ... ... ... ... әр уақытта қалыптасу кезеңінде
болады, яғни аударуды ... ... шет ... ... ... ... оқиды. Бұрын істеп ... және жаңа ... ... осыны әр уақытта білуі керек.  Бұл білімнің
практикалық қолданылуы әр түрлі ... ... ... ... ... ... ортасын қайта құрып, білімді ... ... ... ... іс-әрекеті мен белгілі жартылай түсінген іс -
 әрекеттердің арасындағы дәлелді байланысты аңғару қиын, ... ... дәл ... музыканы таңдауды жатқызуға болады. Бізге кәдімгі
жағдайда өзімізге тәжірибе жүргізуге энтузиазм де, уақыт та ... ... ... ... ... ... ... мысалы, сіз
жаңа жағдайда тәуекелге, байқап көруге және қателіктер әдістерінен әрекет
етуге бейімсіз, кәсіби тұрғыдан ... ... ... әдістерді
еске алып, жаңаға осылай жауап беруге болатынын ... Сіз ... ... бейім екеніңізді білген соң, сіз ... және ... ... алуды жетілдіресіз.
Мұнай және газ саласының техникалық терминдерін аудару барсында
аударудың ... ... ... ... бірі жазбаша аударма деп аударманың тіларалық ... ... және ... ... ... ... ... мәтіндерге
аудармашы бірнеше мәрте қарап, тексеріп, түзете алатын аударма түрі
аталады. Бұл ... ... ... ... ... қайталап
қарауына, оларды аударманың сәйкес үзінділерімен салыстыруына, аударманы
Рецепторға бергенге дейін, яғни аудару үрдісінің аяқталуына ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Жазбаша аударманың
классикалық мысалы болып аудармашы түпнұсқаны жазба мәтін түрінде қабылдап,
аударма мәтінін жазба мәтін ретінде ... ... ... (Осы ... аударма деген атау шыққан).
Аударма түрлерінің екі негізгі ... ... бар: ... ... байланысты және аударма барысында аудармашының тілдік
әрекеттерінің сипатына байланысты. Аударманың ... ... ... ... ... екі
функционалды аударманың ... ... ... деп ... ... әсер ету
емес, негізгі функциясы қандай да бір мәліметтерді  ... ... ... ... ... Мұндай мәтіндерге  ғылыми, іскерлік,
қоғамдық-саяси, тұрмыстық және ... ... ... ... жатады.
Бұған көптеген детективтік әңгімелерді аударуды да, саяхаттарды суреттеуді
де, очерктерді және таза ақпараттық хабарлауы  көбірек ... ... ... ... ... ... ... және ақпараттық деп бөлу
аудармада көрсетілуге тиіс түпнұсқаның ... ... ... әсер етуі ... жай ... ... ... жалпы
алғанда, көркемдік аударманы талап ететін түпнұсқада тек ... ... ... ... ал ... ақпараттық
мәтінді аударуда көркемдік аударманың кей элементтері (бөлшектері) болуы
мүмкін.
Көркем және ақпаратты аудармалар көбінесе ... ... ... ... мен ... бірге ол ғылыми-техникалық материалдарды аудару,
ресми-іскерлік материалдарды ... ... ... газет-ақпараттық материалдарды аудару, патенттік материалдарды және
т.б. ... ... ... ... ... аударғанда тіларалық өзгертулер немесе түпнұсқаны
еркін түрде аудару тәсілдерін қолданады. Сондықтан да ... ... ... аудармаға қойылатын талаптар өзгеше: грамматика,
стилистика және орфография жағынан мөлшері ойдағыдай болу ... ... ... ... ... ... ... аударма келесі
факторларға назар аудару керек:
1. Сөздіктегі сөздердің мағыналарына
2. ... ... сол ... ... ... ... Түпнұсқаның контекстін білу. Егер ол шығарма болса, оны
ең алдымен толық оқып шығу керек.
4. Керекті сөзі бар ... ғана оқып шығу және ... ... ... Сөздің бір-бірімен байланысуына
Жазбаша аудармада мәтіннің барлығы аудармашының ... ... ол ... рет ... автордың идеясын толық түсінеді. Ал ауызша ... ... ... ... ... ол ақпаратты толық білмейді.
Жазбаша аудармада аудармашы оратормен тіл қатысып, ештеңе сұрай алмайды
(мысалы: түсінбеген сөз, ... не ... ... ... мәтіннің жазбаша түрдегі аудармасы жатады.
Аударушы мәтінге және оның үзінділеріне бірнеше рет қайта оралып, ... ... ... нұсқамен салыстырып, рецепторға автордың идеясын
жеткізуге тырысады.
2. ... ... ... қолданылатын трансформациялар
2.1 Техникалық мәтіндерді аударуда қолданылатын ... ... ... ... ... ... тура ... деген сұраққа әр түрлі себептер бар. Олар екі
тілдің семантикалық ... ... ... ... ... ... ... бір – бірімен сәйкес болу шарттары ,
әрбір тілдің сөздік ... осы ... ... қиындықтар
туғызуы мүмкін. Бұл мәселелердің бірден шешу жолдарын табу да мүмкін емес.
Сондықтан жас аудармашыларға осы ... ... ... , ... ... ... барысында және теория жүзінде бөлек
танысуға тура келеді. Лексикалық трансформация ... ... ... ... тек ... ғана ... В.Н. ... трансформациялар 3 топқа бөлінеді [20,77 б]:
I. лексикалық (lexical);
II. ... ... ... ... ... ... ТМ және АМ көмегімен ... ... ... мынадай аудармалық тәсілдер жатады:
1. транскрибтеу (translational transcription);
2. транслитерациялау ... ;
3. ... ... ... ... модуляция (modulation);
Кең таралған грамматикалық трансформацияларға мына тәсілдер жатады:
1. сөзбе-сөз аудару (word-for-word translation);
2. сөйлемдерді бөлу (partitioning of ... ... ... ... of ... ... ... (grammatical substitution), (сөз құрылымы, сөз
таптары, сөйлем мүшесі).
Лексико-грамматикалық ... ... ... ... ... ... (antonymous translation);
2. экспликация (суреттік аударма);
3. компенсация (compensation).
Тiл аралық коммуникацияның кең таралған тәжiрибесi, жеке алғанда, ... ... ... ... ... ... тиісті. Барлық
сәйкес бірліктердің мағынасы мен қолдану саласы ... ... ... салыстырмалы анықтамаларын беретін екі тілді ... және ... ... ... ... ... ... аса қажеттіліктерінің қаншалықты маңызды екенін асыра мадақтау
қиынға соғады.
Ауызша аударманың ... ... ... аудармашы сөзінің басқа да
ерекшеліктері атап ... ... ... ... себепті
жіберілетін үзілістерімен байланысты ... ... ... таңдауы себепті туындайтын  артта қалушылық ... ... ... ... ... ... дыбыстың таза шығуына
қатысты жіберілетін үзілістің жалпы ұзақтығы жатады.
Аудармашының мәтіні ... ... ... ... ... ... тырысып, көбіне жоғары екпінмен сөйлейді, ал ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқа
мәтіннің мазмұнын есіне түсіре отырып, өзінің жазбасын тексереді. Ауызша
аударманың теориясында ... және ... ... ... ... ... ... жігерді талап ететін аудармашы сөзінің нормативтік
талаптарына ерекше назар ... анық ... ... ... ... ... дұрыс қойылуы, тыңдаушыларға ... ... ... ... ... және ... ... да
бөліктерінің міндетті мағыналық және құрылымдық аяқталуы.
Ауызша аударма теориясының маңызды бөлімдері аударманың әр ... ... ... ... сипатының зерттеулері болып табылады.
Көрсетілгендей, жазбаша аудармада орнатылған ... ... ... ... ... ... жоғалуы мүмкін. Бұл
ауытқулар алып тастауларға, қосылуларға немесе қате ... ... ... түйістіреді. Ауытқулардың әрбір түрі жеткізілмеген
немесе қосылған ақпараттардың маңыздылық ... ... ... ... ... ... ... принциптерінің стратегиясын
толықтыратын түпнұсқа аударманың формальды ұқсастықтарын бұзатын, бірақ
баламаны ең жоғарғы деңгейіне ... ... ... ... тәсілдер
бар. Жалпы және кең таралған мұндай тәсілдер қатарына мыналар жатады:
1. Лексикалық бірліктердің орнын ауыстыру (Transposition);
2. Қосу ... Алып ... ... ... ... жеке ... көбіне теңеулердің алып тастаулары;
2)      аудармашы мәтіннің кейбір бөліктерін түсінбеуіне байланысты маңызды
және көлемді бірліктерінің алып ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты
мәтіннің бір бөлігін алып тастау;
4)      аударманың оратор ... ... ... ... ... бір ... алып ... болып бөлінеді.
Қосылулар қосылған мол элементтердің сипаты бойынша топтастырылады: ... ... ... ... сөздердің арасындағы байланыс,
және т.б. Ал, жіберілетін қателіктер маңыздылық ... ... жеке сөз ... ... ... жеке ... мағыналық қате аудармасы, сөз құрылымының өзгеруімен
байланысты кішігірім ... сөз ... ... ... ... қате ... ... сапасын бағалау кезінде өзара байланыстың ауызша формасы
есепке алынады: байланысушылардың тікелей қатынасында баламалықты ... ... ... ... ... кедергі келтірмейді,
керісінше ауызша аударма процесіндегі жоғалған ақпаратты ... ... ... ... ... ... ерекшелігі-фунционалды-
жанрлық мінездемесімен байланысты
аударылатын мәтін көлемі мен күрделілік дәрежесіне белгілі бір ... (Lexical ... ... (транскриптеу (translational transcription);
Транскрипция – АТ әріптерінің көмегімен дыбыстық формасын қалпына
келтіру жолымен тупнұсқаның лексикалық ... ... ... ... ... (loan ... ... бөліктерін-морфемалар мен сөздерді (тұрақты
сөз тіркесі ... АТ ... ... ... ... ... лексикалық бірлігін аудару амалы.
Жалпы және жалқы есімдер.
Аударма тәжірибесінде осы күнге дейін жалпы және далқы есімдерді ... ... ... ... ... жоқ. Әр ... жалпы және жалқы
есімдерді аудару кезінде жалпы және жалқы есімдер ... ... Бұл ... ... ... кейін енгізілді, партия, профсоюз
және т.б. ... ... ... ... ... Edwards – ... – Мэрилэнд, Downing Street – Даунинг Стрит, Morning Star – ... ...... ... ... профсоюз және тағы да басқа біріккен ұйымдардың атаулары
міндетті түрде аудармаға түседі. ... ... ... Union –
Біріккен машина салушылар профсоюзы. Federal Bureau of Investigation – ФБР.
Civil Rights Congress – Азаматтық құқық үшін ... ... ... ... ... екі ... ... Жалпы есім элементін аударғанда, мұнда төрт
әртүрлі жеткізу амал-тәсілдерін қарастыруға болады:
1. Жалпы есім тек қана ... ... Бұл ... ... жатқан сөз – оқырманға жеткілікті білікті болса
ғана қолданылады. Мысалы: Fleet Street – Флит Стрит, Kansas City – ... ... есім бір ... ... да, ... да. ... ... мақсатпен оқырманға бұл сөздің формасы таныс емес ... аша ... ... ... Black Hills – Горы Блэк ... Loch – бухта Холли Лох.
3. Жалпы есім элементінің аудармасы: The Atlantic Ocean – ... Richard the Lion Heart – ... ... ... ... есім элементі қосылады. Ағылшын мәтіндерінде жалпы және ...... ... ... жиі қолданылады. Өйткені ағылшын
оқырманына мұнда не жайында айтылып жазылғаны ... ... ... ... ...... ... енгізуге тура келеді.
Мысалы: Park Lane – улица Парк Лейн.
3.Мағыналық өзгерту (нақтылау ... ... ... мәні кең ТП ... мәні тар АТ ... лексикалық-
семантикалық алмастыру.
Ағылшын тілінде көп сөз жалпы үлкен мағынамен, Аударма кезінде осы ... сөз ... Орыс ... ... ... жалпы сөздердің мағынасы өте аз
кездеседі: Сондықтан аудариада (сөз) ... ... сөз ... ... go, ... әр түрлі контексте әр түрлі аударылады:
бару, келу, жүзу, ұшу, өту т.б. Етістік ... әр ... ... ... ұшу т.б. ... come әр ... сөзде : келу, тақалу, ұшып келу т.б.
Мысалы: Thing — бұл әр түрлі контекста мағнасы жағынан өзгереді:
1. « You poor old thing » the said ...  How are things? ... даму ... даму – сөз ... сөз ... ... ... бастарту.
Негізінде мағналық даму тым қарапайым жеңіл қабылдаудың лексикалық
өзгеруден, дәлелдеуден, ... ... ... жоқ. Айырмашылығы тек
қана мынада, міңезді және  ғайыпты ... ... ... даму ... бір ғана ... ... ғана ... ең кем дегенде
сөз тіркесіне немесе мағыналық топқа қарайды. Көп дегенде сөз және ... ... және ... ... ... ... Онда өзгеру себебі оның салдары дәл аударманы ... ... ең ... бір ғана ... мазмұны беріледі.
Мысалы: And he noticed with Sour disfavor that June had left her wine ... of wine – Ол ... ... ... ... байқады.
Аударма кезінде сөз тіркесі, ... ... ... ... ... ... ... немесе сөйлем
құрамындағы бөлек сөздің ... бас ... тек қана ... ... ... ... аударманы толық орыс тілде мәнерлеу
керек, кейде өте алшақ сөз ұзақтығы болған ... біз ... ... Бұл ең бір ауыр ... ... ... Ең ... іске асуы
қабылдау аударма кезінде фразеологияны ... Яғни ол ... ... ... өзгешілікті қайтып көрсетеді. Мысалы: Help yourself,
please – деп англичанға ... ал біз ... ... ... дәм ... ... Mutual ... society, біреу
тууралы айтқысы келгенде, біреу-біреуді мақтайды. Сол үшін бұл ... ... ... ... ... ... ... ағылышынша Good Riddence! Яғни, эмоциялық леп белгімен, ... ... ... ... ... ... аударуда қолданылатын грамматикалық
трансформациялар
Грамматикалық (Grammatical ... ... ... ... ... аударма – тупнұсқаның коммуникативті релевантты емес элементерін
жаңғыртатын аударма, соның салдарынан не ... ... мен ... не ... ... мазмұны бұзылады 
• Сөйлемдерді біріктіру (Integrating of sentences);
Тупнұсқа мәтінінің минимальды білігі , оған ... ... ... сол бірліктің құрамдас бөліктерінің мәнін ... ... ... ... ... ... ... ретінде
аударылады. Орыс тілі мен ағылшын тілдерінде формалары ұқсас, мағыналары
бірдей сөздер көп. Бұл ... ... бір ... ... ... кірме сөз
болып ауысудың немесе әлдебір ... ... ... нәтижесінде пайда
болған. Мысалы: contrast, control, diagram, dialect – ... ... ... ... ... ... егер ... мағынасы бірдей болса, аса көп қиындық ... ... ... ... ... ... оның орыс ... таралғандығына және аударылып жатқан мәтіннің стиліне сәйкес
келуіне назар аударған жөн. Аудармашыға формалары ... ... ... ... ... және орыс ... жиі кездесіп қалуға тура келеді.
Жалпыға мәлім ... ... ... ... ... ... ... ал “conductor” сөзі тек қана «кондуктор» мағынасында ғана
емес, «дирижер» мағыынасында да ... ... ... айырмашылығының ең маңызды және көп кездесетін
жағдайы болып ... ... ... ... ... ... осындай айырмашылықтардың 4 түрін бөліп көрсетуге болады:
1. Орыс сөзі ағылшын сөзімен барлық мағыналарда емес, тек 1-2 мағынада
ғана ... ... ... орыс ... ... тілінен енген
“meeting”, яғни «митинг» сөзі ағылшын тілінде анағұрылм кең ... Ол : ... ... ... ... ... сияқты маыналарды бере алады. “Nation” сөзі «ұлт» ... ... ... ... «мемлекет» деген мағыналарда жиі
қолданылады.
2. Орыс сөзінде ағылшын сөзінде жоқ мағыналар болаыд. Бұл ... сөз ... де ... ... ... кірме сөз боып ауысқан кезде ... ... екі ... бар: а. Оқуға арналған бөлме, в. Сөз
тыңдап ... ... ... орын ... (Grammatical substitutions).
Грамматикалық ауысу – бұл аудару тәсілі, ... ... ... ... ... түпнұсқасында берілуі. Грамматикалық бірлік кез-
келген деңгейде беріледі. Ол ... сөз ... ... ... ... белгілі аудармада әрқашан тұлғаның орын ауысуы болады, ол ТА дан ... ... ... ерекше тәсілі арқылы жай ғана ... ... ... АТ ... ... ... оның АТ-да
қолдану формасын қолданбау, аналогиялық шығу, осындай қалыптың ... ... ... ... ... ... және орыс ... жекеше және
көпше түр және ережеге сай, келісімді зат есімдер түпнұсқа ретінде және
аудармада сол ... ... ... ... жекеше түрдегі сөз орыс
тілінің көпше түріне сай келеді. Мысалы: money  — ... ink – ... ... ... ... көпше түрі орыс тілінің жекеше түріне
сай келуі ... ... ...... ...... ... белгілі бір ауысу түрі аудармада екказионального келісуі арқылы
беріледі: We are ... for talent ... – Біз ... The invaders resorted to violence and atrocity to cruch ... of the native ... ... ... қолданылатын лексико-грамматикалық
трансформациялар
Лексико-грамматикалық (Lexica-grammatical transformations)
• Антонимдік аударма (antonymous transformation); Antonyms:
constancy, continuance, firmness, fixedness, fixity, identity, invariab
ility,permanence, persistence, steadiness, unchangeableness, uniformity
.
Антонимдік аударма – лексикалық – грамматикалық трансформация, мұнда ... ... ... ... ... АМ ... ... болымдылық аудармада болымсыздыққа, немесе керісінше алмасады.
• Экспликация-сипаттау әдісі (explicatory translation);
Экспликация ... ... ... онда ... ... ... оның мәнін танытатын, яғни
ПЯ-да сол ... ... ... ... ... сөз ... ... (compensational technique).
Компенсация – тупнұсқадағы ИЯ бірлігі ... ... ... орнын мағынасын әлдебір амалмен міндетті ... ... ... ... да, ... ... ... амалы.
Екі тілдің семантикалық ерекшеліктерімен тығыз байланысты. Себебі аударма
кезінде аудармашылардың неліктен лексикалық трансформацияларға жүгінулеріне
тура ... ... ... әр ... ... бар. ... ... олардың қолданыстары, бір – бірімен ... болу ... ... тілдің сөздік қорлары-міне осы факторлар аудармашыға қиындықтар
туғызуы мүмкін. Бұл мәселелердің бірден шешу ... табу да ... ... жас ... осы мәселелермен жеке-жеке танысып , олардың
әрқайсысының ерекшеліктерін аударма барысында және ... ... ... тура ... ... ... бөліміне лексикалық –
стилистикалық құбылыстардың тек кейбіреулері ғана енгізілген.
Ағылшын тілінен аударма барысында өз ана тілімізден ... ... ... ... ... болатын сөзді тауып алуымыз керек. ... ... сөз ... немесе сөздік сәйкестік деп аталады.
Қорытынды
Елімізде тәуелсіздігін алғалы бері, ... ... ... әрбір салаға қатысты аударманың адекватты жүргізілуін
тырысып бағуда. Алайда, қазіргі таңда елімізде бұл ... ... ... аз уақыттың еншісіндегі процесс емес ... ... ... ... ... алға ... келе
жатқан өндірістік саласының дамуы, ондағы көрсетілетін қызметтер мен
атқарылатын жұмыстардың, ... не ... ... ... ... ... ... көшуі тиіс. Қазірде, экономика, техника, автоматтандыру
салалары ... ... ісі де ... ... ... ... аударма
араласпайтын, аударма қатыспайтын мәдени ... ... ... ... ... ... ... кең. Аударма осы заманның өз мұқтаждығына сай
туған өнер болып табылады. Сол себепті мен осы тақырыпты таңдадым.
Қазіргі таңда, ... шет ... ... мен ... ... ... ... адамдарда талпыныс пен құлшыныс артып келеді. Аударма жасау
алдында осындай, екі тіл арасындағы ... ... мен ... кездесетін қиыншылықтардан алдын-ала шыға білетін жол іздеу ... кем ... екі ... ... ... ... етеді. Сондықтанда қай
тілді болмасын өз ана тілінің ... ... және тағы ... тіл ... ... ... ... керек.
Курстық жұмысымда қарастырылып отырыған ағылшын тіліндегі техникалық
терминдер құрылымдарының аударма саласында алатын орыны ... ... ... мысалдар алынып, оны жекелей талдау жасалынып, түпнұсқа
мәтін мен аударма арасында болған өзгерістерді атап көрсеттім.
Зерттеу жұмысымызда, біз алдымен техникалық ... ... не, ... ... оның ... ... алып отырғанымыз техникалық
мәтін жайында және ... ... ... ... ... ... ... тілге аудару ерекшеліктері жайында
толық және сатыланған мағлұмат бердік. Оның ішінде, техникалық ... ... ... ... ... аударма алу үшін,
алдымен жалпы жазбаша аударманың құрамдас бөлігі болып ... ...... ... ... ... ... және
коммуникативтік мағынасында байланыстылық, біртұтастық қызметке ие жазба
түрінде берілген шығарма деп алдық. Берілген тілдің ... ... және ... ... кез ... техникалық мәтін басқаларын
көмекші белгілік жүйенің көптігімен ... ... ... ... оның ... ... арнайы лексикаға, берілген мәліметтің ақпараттылығы (мазмұндылығы),
қисындылығы (қатаң жүйелілік, басқы ой мен ... ... ... және ... және осы ... шығатын айқындық
пен түсініктілігіне көңіл бөлдік. Оның ішінде терминді – ғылым немесе
техникалық ... ... ... ... ... ... мен
мағынаны білдіретін сөздер мен сөз тіркестерін ... ... ... ... сараптай келе, біз техникалық мәтіннің
комуникативті мақсаты – осы білім саласындағы жаңа ... ... ... тек түпнұсқа мен аудармаға жалпы болып табылатын базалық биіктіліктің
жоғары ... ғана ... ... анықтадық. Сол себепті
техникалық мәтін бұл саладан хабарсыз ... ... ... ... ... ... аудармада басқа тілдегі техникалық
ақпаратты дәлме-дәл берілуін ... ету ... ... ... ... ... ... иелендіретіні айқын көрінді. Және
аударма процесіне сәйкес, техникалық аудармада стандартты немесе нормалық
қолданбалы терминология ... ... ал оның ... ... ... ... әдебиеттің нормасы және түпнұсқаның стильдік ерекшеліктеріне сай
болуы керектігі берілді. Аударманың дұрыс процесін ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... мен аудармасын зерттеу оның алғашқы нысаны. Техникалық ... ... ... оған тек ... ... ғана ... ... ресми-іскерлік және аралас стильді мәтіндер сияқты ... ... ... ... ... техникалық мәтіндер –
техникалық және ақпаратты болып ... ... ... ... ... ... құралдардың, өндіріс және технологияның тәсілдері,
өндірісті ұйымдастыру мен эксплуатация ... ... ... ... Ал ... ... келетін болсақ,
аударма барысында аудармалық трансформация ТМ ... мен ... ... ... ... құралы ретіндегі статикалық жоспарда
емес, аударма тәсілі ретіндегі ... ... ... ... ... ... сөздік сәйкестілік жоқ болғанда немесе
контекст ... ... тура ... ... ... ... мен техникалық мәтіндердің аудару ерекшеліктерін
зерттей келе, оны ... ... ... ... жасадым.
Сондай-ақ мәдениетаралық қарым-қатынаста технологияның дамуы, тілдегі
лексикалық қордың өзгеруіне себеп болуы, жаңа терминдердің пайда болуы ... ... ... тілдерінен мемлекеттік тілімізге аудару ... мен ... ... ... ... ... ... мен өзім секілді болашақ аудармашыларға маңызды болған арнайы
мәтіндер тек ... беру көзі ғана ... ... ... ... жаңа
сөздермен кеңейту, аударма жұмыстарында біліктілігімізді жоғарылату, ары
қарай бұл салада ... ... ... ... ... асыруға
көмектеседі деп нық сенемін.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Гальперин И.Р. «Текст как объект ... ... ... ... З.Я. ... ... ... пособие для пед.инс., М.,
«Просвещение», 1986.-453 бет.
3. Гак.В.Г./Проблемы ... ... – М., ... ... ... О.С. «Словарь лингвистических терминов», М., ... 1966.-8 ... ... З.К. ... средства выражения смысловой структуры текста»,
дис.на соиск.учеб.степ. д.ф.н., М., 1979.-13 ... ... О.В./ ... в ... и ... ... бет.
7. И.С.Алексеева/Профессиональный тренинг переводчика/Уч.пособие – Санкт-
Петербург, Союз, 2003.-56 бет.
8.В.Н.Комиссаров/Тр. перевода/Москва:Высшая школа,1990.-357 бет.
9.Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және ... (оқу ... ... ... бет.
10.Сулейменова Э.Д. «Тіл білімі сөздігі», А. «Ғылым», 1998.-139 бет.
11. Мұсабаев Ғ. Тағы да термин ... ... ... ... ... ... И.Р. «Текст как объект лингвистического исследования»,
М.,1981.-38 бет.
13.Қалиұлы Б. Қазақтың төл ... ... ... Ана ... бет.
14. Құлмұхаммед М. Термин жайында // Егемен Қазақстан. 2006.-87 бет.
15. Комиссаров В.Н., Коралова А.Л./ Практикум по переводу с ... ... М., ... ... Ю.В.Ванников, Кудряшов М.М, Марчук Ю.Н/Научно-технический перевод/М.,
Всесоюзный Центр Переводов,1987.-97 бет.
17. И.П.Смирнов/Основы научно-технического перевода/ - ... ВЦП, ... ... о ... 1973.-67 бет.
19. Р.К.Миньяр-Белоручев/Как стать переводчиком/ - Москва, «Готика», 1999.-
77 бет.
21. Н.Комиссаров/Теория перевода/Москва: Высшая школа,1990.-247 ... ... ... ... ... п
информативному переводу/Алматы, 2003.-246-248 бет.
22. Абенова Л./«Аударма және көркемдік ізденіс»/ 2003.-251 бет.
23. Ахметжанова Ф.Р., ... ... және ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері47 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
Ресми іс қағаздарды аударудағы лексикалық және грамматикалық трансформация19 бет
Түпнұсқа тілі мен аударма тілінің грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдағы рөлі18 бет
"Мәтіндік редакторде кесте құру."18 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
Macromedia direсtor – да дыбысты, мәтінді, бейнекөріністі, графиктік көріністі және анимацияны (мультипликацияны) біріктіру22 бет
Microsoft Office Word мәтіндік редакторы24 бет
Microsoft Word мәтіндік процессорының көмегімен мәтіндік құжаттарды даярлау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь