География сабақтарында және сабақтан тыс кезде оқылатын экология мәселелері

Мазмұны

Кіріспе

1 тарау. Оқушыларға экологиялық білім беріп, тәрбиелеу негіздері.
1. Қазіргі ғылыми.техникалық және әлеуметтік прогресс жағдайындағы экологтялық проблемалар.
2. Экологиялық білім беріп тәрбиелеудің мәні.
3. Мектеп оқушыларының табиғатқа деген көзқарасын дамыту.
4. Мектеп оқушыларын табиғатты қорғау жөніндегі нақты іс.әрекеттері.

2 тарау. География сабақтарында және сабақтан тыс кезде оқылатын экология мәселелері.
1. Географияны экологияландыру.
2. География сабақтарында экологиялық тәрбие беру.
3. Экология жөніндегі сабақтан тыс тапсырмалар.

Қорытынды.
Кіріспе
Қазіргі кезде айналадағы ортаны қорғау мен табиғат байлықтарын тиімді пайдалану мәселесіне ерекше назар аударылып отыр.
Табиғат байлықтарын қорғау және тиімді пайдалану жөнінде алға қойылған маңызды міндеттердің бірі ғылыми тұрғыда негізделген ұсыныстарды жасау үшін табиғи экологиялық жүйені қосымша түрде терең оқып, білу болып табылады.
Өндірістің өсуіне қарай табиғаттан алынатын шикізат пен өндіріс қалдықтарының көлемі айтарлықтай артады. Бұған қарап табиғатты қорғау үшін өндірістің көлемі мен қарқынын тежеу керек деген. Бұл жерде әңгіме адамның табиғатпен арақатынасын дұрыс жолға қою мәселесі туралы болмақ.
Ал табиғатпен қарым-қатынасты дұрыс жолға қою дегеніміз – бұл табиғат байлықтарын көздің қарашығындай сақтап, оны үнемі пайдалану , сондай-ақ шаруашылықты ғылыми тұрғыдан жүргізіп, табиғаттан қанша қажет болса, тек сонша ғана ала білу жөнінде біртұтас кешенді шаралар жасау деген сөз. Адам табиғат байлығын шектен тыс рәсуа етсе, онда ол табиғаттың өзін-өзі қалпына келтіру қабілетін жояды.
Адам мен табиғаттың соншалық нәзік байланысына иненің жасауындай болса да зақым түссе, бұл адамзаттың Жер бетінде биологиялық түр ретінде өмір сүруіне қауіпті зардаптар туғызады.
Адамның табиғатқа бағытталған өзімшіл шабуылынана туындайтын кесапат зардаптарды болдырмау үшін ғылыми-техникалық, саяси-әлеуметтік, экологиялық және басқа бірқатар проблемаларды шешу керек. Бұлардың арасында педагогикалық, тәрбиелік мәселелер алғы шептен орын алады.. Неге десеңіз, өсіп келе жатқан ұрпақ мектеп қабырғасында жүріп айналадағы табиғи ортаны көздің қарашығындай сақтауға, онымен ғылыми тұрғыда қарым-қатынас жасауға дайындалуы тиіс.
Міне, сондықтан да оқу құралдарын «экологияландыру» идеясы (былайша айтқанда, оның мазмұны мен сабақ жүргізу методикасында мектеп оқушыларының экологиялық мәдениетін қалыптастыру міндеттері көрініс табуы) бүгінгі таңда соншалық маңыз алып отыр.
«Экология» деген сөз «тіршілік ету мекені», «өмір сүрген орта туралы ғылым» дегенді білдіреді. Оны немістің атақты табиғат зерттеушісі Эрнест Геккель тұңғыш рет 1869 жылы ғылыми сөздік қорға қосты. Ол экологияның зерттейтін заты тіршіліктің айналадағы ортамен байланысы болуға тиіс деп есептеді.
Қазіргі заманғы ғылымда «экология» деген сөздің түсінігі тек биологиялық мағынамен шектелмейді. Қазір экология табиғаттағы адамның мінез-құлқының жалпы стратегиялық бағытын айқындауға жұмылыдырып отыр.
Сондықтан да жастарды айналадағы табиғи ортамен тиімді байланыс жасауға үйрету, оларда экологиялық саналы тәртіп қалыптастыру жалпы білім беретін мектептердің аса маңызды міндеттерінің бірі болып саналады.
Мектеп оқушылары алғашқы экологиялық білімді көптеген пән оқулықтарынан бағдарламалық оқу процесінде алады. Алайда қазіргі оқу құралдарында қоғам мен табиғаттың өзара байланыс проблемалары жан-жақты, терең жазылмаған. Міне, сондықтан да мұндай жағдайда қосымша әдебиеттердің керектігі өз-өзінен түсінікті.
Бұл көмекші құрал 2 тараудан тұрады. Оның алғашқысында айналадағы ортаны қорғаудың маңызы табиғаттың заңдылығы мен шынайы құндылығы және оны қорғай білудің қажеттілігі туралы баяндалады.
Бұл тарауда автор табиғатты қорғау идеясын насихаттауға, оқушылардың теориялық білімді іс жүзінде пайдалана білуіне едәуір назар аударды.
Келтірілген мысалдар экология жөніндегі тәрбиеге қатысты мектепте өткізілген және сабақтан тыс жүргізілген жұмыстардың бірлігі мен бірін-бірі өзара толықтыруы осы екінші тараудың желісіне арқау болды. Негізінен алғанда, мұндағы мысалдар нақты өмірден, күнделікті жұмысбарысынан алынды. Бұған автордың көптеген жылдар бойы астаналық облыс пен Алматы қаласындағы мектеп терде қызмет атқаруы да себепкер болды.
«Мектеп оқушыларына география сабағында және сабақтан тыс уақытта экологиялық тәрбие беру» бөлімінде автор Қыздар педагогика институты студенттерінің практика кезінде өткізген сабақтары мен көш, үйірме, ойын-сауық материалдарын кеңінен пайдаланды.
Мұнымен қатар методикалық газет, журналдар мен педагогикалық әдебиеттердің материалдары да кеңінен қамтылды,
Автор, әрине, мұнда оқушыларға экологиялық тәрбие беру проблемалары жан-жақты, толық қарастырылды дей алмайды. Бұл еңбектің негізгі мақсаты педагогикалық жоғары оқу орындары студенттері мен мектеп мұғалімдеріне оқушыларды айналадағы ортаны көздің қарашығындай күтіп ұстауға т әрбиелеудің, табиғаттағы өзара байланыстарды түсінуге тәрбиелеудің мүмкін болатын жолдарын көрсету болып табылады.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 тарау. Оқушыларға экологиялық білім беріп, тәрбиелеу негіздері.
1. ... ... және ... ... жағдайындағы
экологтялық проблемалар.
2. Экологиялық білім беріп тәрбиелеудің мәні.
3. Мектеп оқушыларының табиғатқа деген көзқарасын дамыту.
4. Мектеп ... ... ... ... ... ... тарау. География сабақтарында және сабақтан тыс кезде оқылатын экология
мәселелері.
1. ... ... ... ... экологиялық тәрбие беру.
3. Экология жөніндегі сабақтан тыс ... ... ... ... қорғау мен табиғат байлықтарын тиімді
пайдалану мәселесіне ерекше назар аударылып отыр.
Табиғат байлықтарын ... және ... ... ... ... маңызды міндеттердің бірі ғылыми тұрғыда негізделген ұсыныстарды
жасау үшін табиғи экологиялық ... ... ... ... ... білу ... ... қарай табиғаттан алынатын шикізат пен ... ... ... ... ... қарап табиғатты қорғау үшін
өндірістің көлемі мен қарқынын тежеу керек деген. Бұл ... ... ... ... ... жолға қою мәселесі туралы болмақ.
Ал табиғатпен қарым-қатынасты дұрыс жолға қою дегеніміз – ... ... ... қарашығындай сақтап, оны үнемі пайдалану ,
сондай-ақ шаруашылықты ғылыми ... ... ... ... ... тек ... ғана ала білу ... біртұтас кешенді шаралар жасау
деген сөз. Адам табиғат байлығын шектен тыс рәсуа ... онда ол ... ... ... қабілетін жояды.
Адам мен табиғаттың соншалық нәзік байланысына иненің жасауындай
болса да ... ... бұл ... Жер ... ... түр ... сүруіне қауіпті зардаптар туғызады.
Адамның табиғатқа бағытталған өзімшіл шабуылынана туындайтын ... ... үшін ... ... ... басқа бірқатар проблемаларды шешу ... ... ... тәрбиелік мәселелер алғы шептен орын алады.. Неге десеңіз,
өсіп келе ... ... ... ... жүріп айналадағы табиғи ортаны
көздің қарашығындай сақтауға, онымен ғылыми тұрғыда қарым-қатынас ... ... ... да оқу ... ... идеясы (былайша
айтқанда, оның мазмұны мен сабақ жүргізу методикасында мектеп оқушыларының
экологиялық мәдениетін қалыптастыру міндеттері көрініс табуы) бүгінгі ... ... алып ... ... сөз ... ету ... ... сүрген орта туралы
ғылым» дегенді білдіреді. Оны немістің атақты табиғат зерттеушісі Эрнест
Геккель тұңғыш рет 1869 жылы ... ... ... ... Ол экологияның
зерттейтін заты тіршіліктің айналадағы ортамен байланысы болуға тиіс ... ... ... ... ... ... түсінігі тек
биологиялық мағынамен шектелмейді. ... ... ... адамның
мінез-құлқының жалпы стратегиялық бағытын айқындауға жұмылыдырып отыр.
Сондықтан да жастарды айналадағы табиғи ортамен ... ... ... оларда экологиялық саналы тәртіп қалыптастыру жалпы білім
беретін мектептердің аса ... ... бірі ... ... ... ... ... білімді көптеген пән
оқулықтарынан бағдарламалық оқу процесінде ... ... ... оқу
құралдарында қоғам мен табиғаттың өзара байланыс проблемалары жан-жақты,
терең жазылмаған. Міне, сондықтан да мұндай жағдайда ... ... ... ... ... құрал 2 тараудан тұрады. Оның алғашқысында ... ... ... ... ... мен ... ... және оны
қорғай білудің қажеттілігі туралы баяндалады.
Бұл ... ... ... қорғау идеясын насихаттауға,
оқушылардың теориялық білімді іс жүзінде пайдалана білуіне ... ... ... ... жөніндегі тәрбиеге қатысты мектепте
өткізілген және сабақтан тыс жүргізілген ... ... мен ... ... осы ... ... желісіне арқау болды. Негізінен
алғанда, мұндағы мысалдар нақты ... ... ... алынды.
Бұған автордың көптеген жылдар бойы астаналық облыс пен Алматы ... ... ... ... да ... ... ... география сабағында және сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... педагогика институты
студенттерінің практика кезінде өткізген сабақтары мен көш, үйірме, ... ... ... ... ... ... ... журналдар мен педагогикалық
әдебиеттердің материалдары да кеңінен қамтылды,
Автор, әрине, мұнда оқушыларға экологиялық ... беру ... ... ... дей ... Бұл ... ... мақсаты
педагогикалық жоғары оқу орындары ... мен ... ... ... ... көздің қарашығындай күтіп ұстауға т
әрбиелеудің, табиғаттағы өзара байланыстарды ... ... ... ... ... ... ... тарау. Оқушыларға экологиялық білім беріп, тәрбиелеу негіздері.
1. Қазіргі ғылыми-техникалық және ... ... ... проблемалар.
Қазіргі әлем табиғатының ғылыми ... ... ... ... болып көрінер еді. Бүгінгі таңдағы ғылым мен
техниканың, ... жаңа ... ... ... адам еңбегінің
айналадағы ортаға ... ... ... ... ... қоғам мен
табиғаттың өзара байланысы ең ... ... ... ... адамның табиғатпен араласуы бұдан былай қомағайлық пен
рәсуәлікті ... ... ... мен ... ... ... ғаламат қуатты қару-
құрал беріп отыр. Ал ... өзі ... ... ... ... ... ... керемет күщейтіп жібереді.
Осы өндіргіш күштердің Жер бейнесін тіпті ... ... ... ... Жер байлығын ысырапсыз ... ұзақ ... ... ... адамзат табиғатзаңдарымен санаспайды. Оның ашкөздігі,
табиғат байлығын тиімді тұтына ... өз ... ... ... ... тигізетінімен санаспайтындығы дүние ... ... ... ... ғасырдың соңғы онжылдықтары дүние жүзі халықтарының алдына қиын да
күрделі проблемаларды көлденең тартты. ... ... ... ... ... ол ол тек ... елдердің ған емес
2. Экологиялық білім беріп тәрбиелеудің мәні.
Экологиялық білім беру мен тәрбиелеу мәселелері ... ... ... дара ... ... ... айналадағы орта мен табиғатқа
жауапкершілік қарым-қатынасты қалыптастырумен және ... пен ... ... ... ... ... ... сабақатс қаралады.
Экологиялық білім беру оқушыларға педагогикалық тұтастық тұрғыда әсер
етеді. Осылайша сабақ беру ... олар ... ... ... ... қабылдайды, табиғат пен ... ... ... ... ету жөніндегі нақты білім мен практикалық тәжірибені, дағдыны
меңгереді.
Экологиялық білім берудің мақсаты ... ... ... ... үшін ... борышын қалыптастыруды қамтамасыз ... ... ... көзқарас пен сенім жүйесін орнықтыру болып
табылады.
Экологиялық білім беру мен тәрбиелеудің міндеттеріне ... ... ... және ... ... хақындағы ғылыми негізделген білімді
меңгеру; оған ықпал етуге байланысты туындайтын практикалық ... ... ... мен адам үшін ... құндылығ шексіз екенін
ұғындыру; табиғи ортада дұрыс жүріп-тұрудың нормаларын сақтау; табиғатпен
сырласа білу қабілетін дамыту; табиғатпен ... ... ... ... ... пәрмендірек ұйымдастыра түсу жатады. Міне, ... шешу ... ... ... арттырып, олардың
табиғатқа ... жаңа ... ... ... бағытталады.
Табиғат пен қоғамның өзара жан-жақты байланысын бірте-бірте аша ... ... ... мен дамуына оқушылардың көзқарасы мен сенімін
тұжырымдап ,бекітеді. Біртұтас ... ... ... ... құрылымдық таңдаудың жүйесі мен түсініктерді қорыту оқушылардың
ақыл-ойын ... ... ... ... ... ... ... мен сенімін дамытып, оларды ... ... ... келудің де маңызы зор. Балалардың
мейірімділік, қайырымдылық, аяушылық, мүсіркеушілік жіне ... ... ... ... ... сырласуы жеткіліксіздеу болса,
олар парасаттылық тәрбие ... ... бір ... ... көру ... душар болады. Табиғат, совет жазушысы С.Залыгиннің сөзімен
айтқанда , адамның «ар-ұят ... ... ... ана ретінде еске
алып отыруына» көмектеседі.
Табиғат – сұлулықтың өмір-бақи тайсылмас қайнар көзі ... да ... ... берудің ең маңызды құралдарының бірінен саналады. Ал бұл
экологиялық тәрбиемен іштей жалғасып, табиғаттың күйзеліп, күйреуіне қарсы
тұратындай ... ... ... ... ... жұмыстың болса да
«экологиялық жағы» еске алынбаса, табиғат пен адам арасындағы зат ... ... ... ... еңбекке үйрету мен тәрбиелеу саласында орны
толмас олқылықтар пайда болады.(К.Маркс)
Олай болса, тәрбие саласындағы ... ... ... ж ... қалыптастыруда табиғат сырын мейлінше толық пйдалануға, ... ... ... ... ... байланысына назар аударуға бағыт-
бағдар сілтейді.
Мектеп, сондай-ақ күллі білім беру жүйесі «табиғатты бағындырудың»
болашақтағы ... ... ... тек ... күндегі пайдасын ойлап,
табиғаттан кесіп алу дәстүрінен қол үзіп, ат ... ... жас ... міндетті.
Экологиялық мәдениет адамда белгілі бір дәрежеде білім қорының
болуын,сенім мен ... ... ... оның табиғатты
көздің қарашығындай сақтау мәселесімен үйлесімді келетін практикалық іс-
әрекет жасауға ... ... ... ... жеке ... ... ... ролі зор
екенін жоғары бағалай келіп, «...адамның бүкіл ... ... ... ... ... ... басы ашық пікірді тұжылымдай түседі.
Табиғатпен етене жақын өскен баланың орны мен маңызы ... ... ... ... ... педагогикада дәлелденіп, одан әрі
дамытылды. Ж.Ж.Руссо, Г.Песталоцци, Ф.Дистерверг сияқты ұлы ... ... ... ... ... ... ... атап өткені белгілі. Ал бұл адамның ... ... ... ... ... ... ... халқының В.Г.Белинский, А.Г.Герцен, Н.А.Добролюбов және басқа
ағартушылары теориядағы томаға-тұйық ... м ен ... ... табиғатты қалай болса солай, жәй оқып-үйрнуге, оған сұрқиялықпен
қарауға қарсы күресті.
Орыс халқының ұлы педагогы К.Д.Ушинский ... ... ... жақын
өсуін кең көлемде жүргізуге жұртты үндейді. Ол «педагогикада табиғаттың
тәрбиелік ықпалы... болар-болмас дәрежеде бағаланғаны ... ... ... ... ... ... ... өсірудің тәрбиелік құндылығы
турасындағы оның пікірін А.Я.Герд, ... және ... өз ... дамыта түсті.
Классикалық педагогиканың идеяларын пайдаланған советтік мектеп пен
ғылыми педагогика адамның ... ... ... ... ... ... мен ... жүйелі түрде іске асырып келеді.
Табиғатты оқып-үйрену мен оқушылардың орнымен тығыз ... ... ... мән ... Н.К.Крупская адамның табиғи ортаға деген
қарым-қатынасының ... ... ... ... ... ... ... Даңқты педагогтың осы тұжырымын біздің еліміздегі жасөспірім
натуралистер қозғалысының ... ... ... ... ... ... және адамгершілік-эстетикалық тәрбие мақсатында
пайдалану жөніндегі В.А.Сухомлинскийдің терең тұжырымы да одан әрі дамытып
зерттеуге тұрарлық. ... ... ... еңбекке»
жігерлендіріп тәрбиелеудегі табиғаттың ролін жан-жақты аша түсу міндетін
қойғанды. «Мұндай өмір үшін ... ... ... мүмкіндігі ұшан-
теңіз», - деп атап көрсетті ол. Оның ... ... ... ... ... а т ... ғана баланың табиғатқа қамқорлықпен
қарауы қалыптасатыны ашық та айқын көрініс тапты.
3. Мектеп оқушыларының абиғатқа деген
қарым-қаынасын ... оқу ... ... жас ... қарай
қалыптасқан мүмкіндіктері, айналадағы ... ... және ... ақиқат жағдайы – міне, осының бәрі ... ... ... ... қалыптасуына, айналадағы ортаны сақтап, жақсартуына
лайықты ықпал етеді.
Енді балалардың жас ерекшеліктеріне ... ... әсер ... ... ... ұландар (9-11 жас). Олар көк-жасыл желекті күтіп-бапту керектігін
«өсімдіктің өсуі бәрімізді де қуанышқа бөлейді», ... ... ... «олар қаламызға сән береді», «біздің айналамызды көріктендіре
түседі»... деп ... Олар ... ... мысалы,
ағаштан қарындаш пен сызғыш жасалады деген сияқтыларды жиі айта ... ... ... ... жүргенде табиғатқа зиян келтіргенін «ойнап
жүргенде бұтағы сынып кеттә» деген тәрізді сөздермен түсіндіргісі келеді.
Олар ... ... ... оны қорғау керектігі жөнінде жақсы ... ... өз ... бір ... ... оны күтіп-баптап
өсіруге, орманғ зиян келтірмес үшін қалдық қағаздарды ... ... ... екендерін білдіреді. «Жеріміз көк жасыл желекке орануы үшін
әрбір адам 5-6 талдан отырғызу керек» деп ұсыныс жасайды.
Ересек балалар (12-15 жас). ... ... ... ... ... тереңірек сезінеді. Табиғатпен қарым-
қатынас жасауда ... кез ... ... ... жек ... ... көздің қарашығындай күтіп сақтауды
бейбітшілік жолындағы күреспен, табиғат пен ... ... көп ... ... болдырмау жолындағы күреспен тығыз байланыстыра қарайды.
Осы жастағы мектеп ... ... қыз ... ... ... ... ... тұрғысында ашық та айқын көрініс
береді. Мысалы, олар: «табиғат - ... ... ... ... ... нәрсенің бәрі де табиғатта ... ... ... ... ... ... өздерінің табиғатқа деген көңіл күйіе
білдіріп.
Бұл жастағы балаларда ... ... ... ... Мұны ... ең ... ... туып-өскен жердің табиғаты», «табиғатты
қорғау жөнінде менің қол ұшын беруім – бұл ... ... ... ... ... де ... олар. Ересек балалардың өзі туып-
өскен өңірдің табиғатына деген ыстық ықыласы күнделікті нақты ісінен де
көрінеді. Олар ... мен ... ... ... көк ... желекке
бөлеу керектігі жөнінде жиі ... ... ... ... ... балалардың бұзақылығын тоқтатқанымды жақсы да, жағымды іс ... - деп ... бір ... қыз. – ... пен ... иненің
жасуындай болса да жөнсіз дақ түсіру дегеніміз, тек табиғатқа ғана емес,
сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... кластың оқушылары «табиғаттан өзіңе керектіні алып қана
қоймай, сонымен қатар оған ... де зиян ... оны еш ... өз тарапыңнан да беріп отырудың» қажеттілігін атап өтеді. Олардың
бір сыпырасы «Жер-ананы жүз ... ... ... дәл қазір көк жасыл
орманға айналдыру керек» екенін армандайды.
4. Мектеп оқушыларының табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... мен ... ортаны
қорғау жөніндегі қоғамдық-өндірістік еңбекке белсене араласады. Олар –
табиғат қорғаудың республикалық қоғамның пәрменді мүшелері. ... ... ... қоғамы қатарына 15 миллион мектеп оқушылары ... көбі ... ... істейтін ориан өсірушілер ... ... ... ... ... ... үйірмелерінің, өлке танушы
туристтер үйірмесінің жұмыстарына қызу ат салысып жүр.
Еліміздегі сан алуан, ... ... ... мен ... бай, ... кең тынысты болса, табиғат қорғау мен айналадағы
ортаны жақсарту саласындағы оқушылар мен жастардың нақты ... ... ... ... Мысалы, Душанбе мен Ақтау қалаларында шөл,
шөлейт аймақтардың ... ... жас ... станциялары мен
үйірмелердің жұмысы қызғылықты ... ... мен ... ... ... арасында әр түрлі тартымды жұмыстар
ұйымдастыруда. Мысалы, олар практикалық ... ... пен ... ... «Ақ ... ... «Құмырсқа» деп аталатын және басқа
еңбектік қам-қарекеттерді ашық ... ... ... өткізіп, оқушылардың
жан-жақты экологиялық білім алуына күш ... ... ... ... ... ... ... соқпақ жолын салып, шағын ... бағы мен ... ... ... біраз жылдан бері қоғамдық жорықтар ұймдастырылып
тұрады. Мұндай сапарлар «Кіші өзендердің ... ... суы мол ... ... ... оны ... ... «Мектеп орманының байқауы
баянды болсын!» деген сияқты ұрандармен өтеді. Ашық ... ... ... конкурстар мен байқау өткізудің алғы шарты бойынша оқушылар табиғат
байлығын ... оны ... ... қорғау жөніндегі білімді
насихаттап, ... ... ... тапсырмаларды орындайды. Осындай
байқаулар мен ... ... ... шаруашылық, жасыл құрылыс
мамандары мен әр түрлі ғылым саласындағы ғалымдармен ... Олар ... ... тиісті айналадағы ортаның аса маңызды проблемаларды
шешуге арналған тәжірибелік, зерттеулік және ... мәні ... ... ... ... ауыл-селоларында оқу-өндірістікбригадаларының
жұмысы кең өріс алды. Оқушылар мұндай бригадалард еңбек ете ... ... мен жел ... ... ... ... ... байланысты орманды алқапты қорғау мен күту жөніндегі жұмыстарға
қол ұшын ... жыра мен ... ... ... ... ... ... ласталмауын бақылайды, өз өлкесіндегі ... күту ... іс ... ... табиғат аясында жүріп, бірлесіп атқарған жұмыс түрлері
соншалық қызықтырады. Олар содан өзіндік бір ... ... ... ... ... класс болып, бригада болып орман тынымбағын ... ... ... және ... тізе ... ... ... нәтижесіне сүйсініп, масаттанады. Сондықтан да олар өз
хаттарында: «Біз ақ ... адал ... ... «Біз 500 ... Ал бұл дегеніңіз, тұтас бір орман!» деп жазады көбінесе.
Теледидарда жарияланған «Табиғат сақшылары» деп аталатын ... ... де ... болды. Ол табиғат қорғау жөнінде мектеп
оқушыларының арасында сан алуан жұмыс ... ... ... өте көп қатыстыруға ... ... ... ... ... ... бұл ... өздерінің білім қорын
кеңейтуге ықыласты екенін айқын дәлелдеп ... су ... ... ... бөлініп қалған балықтарды
қорғау жөнінде бүкілодақтық ұйым ... ... ... конкурс,
жарыс, байқау, көрме, конференцияларға ... олар ... ... ... де біріктіре түседі.
Балалардың мектеп орманында жүргізілетін ... да сан ... олыр ... жас ... ... оны ... өсіреді, орман
ішін тазалайды, тұқым дәнін жинайды, отырғызылатын шыбықтарды дайындайды,
құламалы ... ... ... қол ұшын ... ... ... аң ... азығын әзірлеп, тиісті жеріне бөліп, салып отырады,
орман ағаштарын есепке ... ... ... ... ... ... ... ормандарды өрттен, браконьерлерден, демалушылардың
таптап, ластап тастауынан күзетеді, орман байлығын ... ... тал ... мен ... букет жасап, орманға зиян
келтіретін адамдардың осындай жағымсыз іс-әрекеттеріне қарсы ... ... ... ... ... қызметіне тура әсер етеді.
Оқу қызметін ұймдастырудың ерекшелігі сол, оның ... ... ... ... да ... ... ... тәжірибе жасау, ұзақ уақыт бақылау жүргізу, ... ... ... сияқты көптеген элементтер орын алады.
Мұндай практикалық жұмыстардың педагогикалық ... ... ... деңгейімен, олардың экологиялық білім мен ... ... ... ... География сабағында және сабақтан
тыс кезде оқылатын ... ... ... экологияландыру.
Мектеп географиясының курсы, шындығына келсек, интегралды бағытта
жазылған. Жер, халық, шаруашылық ... ... ... кең ... оқулық өз оқырманында табиғат пен оның ... ... ... ... ... ... ... географиялық
ұғымның негізінде табиғи ортаның өзара байланысы жайында ілім жатыр. Сол
ілім жаңа жетілген ... ... сай ... және ... ... ... ... түйіні ескерілмей жасаған жобалардың орны
толмас қауіп-қатерге соқтыратынын айқындап, көз ... ... ... береді.
Мұны қазір Қарабұғазкөл, Чернобыль, Ладога, Байкал, Балқаш пен Арал
бойының мүшкіл тартқан жай-жапсары ап-айқын ... ... ... ... ... принцип оқу құралдарына
қосымша ... ... ... ... түбегейлі қалыптасқан
ұғымдарда жаңа көзқарастар айқындалып, ... ... ... ... ... Экологиялық принциптің мазмұнын нақтылай түсетін
табиғат пен ... ... ... ... ... ... ... айтуға болар еді: қоғам дамуы ғылымындағы табиғаттың ... ... ... ... ... шаруашылық жұмыс –
табиғи ортаның даму факторы; табиғи ортадағы өзгерістердің ... ... ... пен ... ... ... ... тиімді жолдары; аймақтық ерекшеліктерді ескеріп, табиғат
байлығын ұтымды пайдалану.
Енді табиғат пен ... ... ... ... осы ... жаңа оқу ... ... дәрежеде көрініс тапқанын
қарап көрелік.
Мектептегі география пәнінде табиғаттың қоғам өміріндегі ... да ... ... ... келеді. Бұл жаңа бағдарламада да кеңінен
жазылған.
Онда табиғат байлығының сан алуан түріне шолу ... ... ... ... ... табиғат жүйесінің әлейметтік-
экологиялық функцияларды орындау ... ... ... ... ... пәні жөніндегі жаңа бағдарламаның ерекшелігі сол, онды адам
қызметінің ... ... ... ... баса ... ... әрбір курста, әсіресе «Материктер мен мұхиттардың
географиясы» ... адам ... ... табиғаттың өзгеру
мәселелерін көзделген. «Антропогендік ландшафт» ... ... ... ... ... жай-жапсарына шолу ... ... ... Бұл ... ... ... және әлеуметтік
география» («Аймақтық экологиялық проблемалар») курс бағдарламасының, және
«Дүниежүзінің ... және ... ... ... ... ... және ... орта») курс
бағдарламасының бірсыпыра бөлімдерінде көрініс тапқан.
Бағдарламадағы ережелер табиғаттың өзгеру факторларын білуге, ... ... оның ... ... ... білуге бағытталған.
«Білім алумен оны қолдана білуге арналған талаптар» деген ... ... ... ... жеткізді. Сөйтіп, оқушылар табиғи ортаның
көптеген ... ... ... ... ... ... ... жаңа басылымдарындағы экологиялық материалдардың ауқымы
кең: табиғат ... ... 5, 6, 7, 10 ... ... ... мен ... ... қарым-қатынас мәселелеріне арналған
арнаулы параграфтар бар.
Экологиялық проблемалардың қалыптасуы кезеңінде оқушылардың ... ... ... ... ... ... роль ... Бұл
кезде берілетін тапсырмалар мен есептер табиғат пен қоғамның ... ... ... ... ... ескеріп, оларды шешу турасындағы идеялардың ... ... ... ьағытталған.
Географияда экология тақырыбына көп орын ... ... ... ... ... ... ... оның теориялық деңгейін
көтереді, географияны оқытудағы фактологиядан бас ... ... ... ... бұл өзара тәуелділік пен байланыс механизмінің айқындалуына
көп көңіл бөлуді талап етеді.
Табиғат ... ... ... бөлуді күшейту мектеп
оқушыларының ойлау мәселелерін ... ... ... ... Бұл
жөнінде Ф.Энгельстің анықтауы бойынша, ең негізгі диалектикалық ережелердің
бірі әлемнің дап-дайын ... ... ... ... ұдайы өзгеру процесінің жиынтығы екенін мойындау болып
табылады.
Сонымен, география қай ... де өз ... ... ортаға деген
қарым-қатынасты едәуір анықтап берген пәндердің бірі болды. Экологиялық
тәрбие мен білім берудің ... ... ... білім беруді қайта
құруды, онда табиғат пен қоғамның өзра байланыс мәселелеріне баса ... сол ... әр ... ... ... етеді.
2. География сабақтарында экологиялық тәрбие.
Экологиялық білім беру мен халық ағарту ісі – ... беру ... ... пен ... ... ... дұрыс түсінудегі жалпы
стратегияның құрамдас бөлігі. Жалпы білім беретін мектептердің міндеті
оқушыларға ... пен ... ... ... ... үйреніп қана
қоймай, ең бастысы, оларда табиғатқа деген ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас орнатып,
экологиялық білімділік пен дағдыны қалыптастыру болып табылады.
Мектептерде көп жыл бойы атқарған қызметінің ... ... ... беретін мектепті бітіретіндерде экологиялық ойлаудың
тұтастығы әлі ... ... Ал оның ... үшін ... ... мен ... ең басты міндеттері – оқу жылдарының өн бойында ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
ойлауы мен экологиялық білімінің қалыптасуында мектеп географиясы шын
мәнінде ... де ... орын алу үшін оның ... өзге пәндермен
тығыз байланыста жүргізілуі тиіс. Мысалы, атап айтқанда, төменгі кластың
өзінде-ақ «табиға қорғау» деген ... ... пен ... ... мысал ете отыра түсіндіру қажет.
География пәнінің мұғалімдері ... ... пен ... ... мәнін түсіну негізінде өскелең ... ... ... саналы түрде қарауға тәрбиелеу жөніндегі мектеп реформасының
негізгі ... ... ... да қиын ... ... пәні ... ... өн бойында экологиялық білім
беру ... ... ... ... ... оқушылардың табиғат
қорғаудың мәні туралы хабарын тереңдетіп, кеңейте түсуіне мүмкіндік береді,
азаматтық борышқойлық ... ... ... ... мен ... ... әдістерін үйренеді.
Жаңа бағдраламалық талаптардың енгізілуі оқушылардың ... ... ... ... ... дағдысын бұрынғыдан да гөрі
кеңейте түсті. Міне, сондықтан да география, биология және ... ... ... экологиялық білім жүйесін мейлінше толық аша түсудің
қажеттілігіне, пәнаралық байланыстың ерекшелігіне, ... ... ... ... ... ... ... назар аударуға
мүмкіндік туды.
4-5 кластарға табиғаттану пәнін ... ... 6-1 ... ... өткенде барлық сабақата да оқушыларды табиғатты ... ... ... ... керек. Осы тақырыпқа қатысы бар атақты
адамдар айтқн сөздерді, өлеңдерді оқып, оның мазмұнына мән бере ... ... ... ... ... ... оқып ... қандай жақсы:
«Табиғат дегеніміз – адамның ... ... ... ... Олардың
арасында көзге түспейтін сан мыңдаған байланыс ... бар. ...... аспан тап-таза ауа, қарағанда түбі көрінетін айдын
шалқар көл, ... ... ... ... сыңғырлата салған әні,
көбелектің ұшуы, араның ұшуы, бір сөзбен ... ... ... ... ... қарашығындай сақтап, қадірлемеінше, аймалап
сүйе білмеінше, Отанды сүю мүмкін емес. ... ... ... да, ... сән ... ... да, күмістей жарқыраған өзен,
көлін де, көкмайса шөбін де қадірлеп, қадір ... ... ... Тек ... ... үлкен сенім, үлкен махаббат ... ... ... жөнінде Совет Әлімқұловтың «Байтақ өлке» деген өлеңінде көрініс
тапқан.
Ырғалған терек, тал, қайың
Өлкенің орап ... ... ... ... ... шық ... құстың жылтылдап.
Ән мен жыр бөлеп маңайды,
Кең өлке жатыр күй тыңдап...
География пәнінен 6-класта өтілетін алғашқы сабақта мына ... ... ... «Біз өмір ... ... ... ядролық жарылыс қана
емес, сонымен бірге адамдардың табиғатқа немқұрайлы, салдыр-салақ қарауы
қауіп-қатерге ұшыратады. Ол ... ... қас ... ... болмаса да
шексіз қасіретке душар етуі ... ... өз ... атқарған іс-
әрекеттің қандай күйзеліске душар ететінін терең ойлап жатпайтындықтан,
барлық тіршілік ... өмір ... үшін ... өзі ... жер ... байланыстарын үзіп жіберуі мүмкін. Адам да табиғаттың ... Ол ... нұр ... ... нәр ... су ішіп, шөл
қандырмайынша, бойына қажетті ... ... ... ... сүре ... ... ... жан-жануарсыз да өмір сүре
алмайды. Адам басқа ортаға енгенде (ғарышқа көтерілгенде, ... ... ... Жер ... ... табиғи орта сияқты онда да
өзіне қолайлы жағдай жасап алуға мәжбүр ... ... ол ... ... ... ... ... тәрбие берудің ең қолайлы тақырыптарының бірі
– Қазақстанның ішкі суы - ... ... ... мен ... тақырыпты өтерде әңгімені мынадай сөздерден бастаған жөн
болар еді: «Су, ... тіл ... дәм де жоқ, ... ... хош ... жоқ. Сені ... жазудың өзі қиын. Солай бола тұра, саған ... ... та, ... да, ... да ... ... Сенің өмір,
иіршілік үшін керек екеніңді айтпауға болмайды, ... сен де – ... ... ... ... өмір үшін ... ... адамдардың жерасты
суын, үлкен және кіші өзен ... ... ... көл суын қалай
пайдаланатынын айтып, бірақ соңғы кездегі сол ... ... ... ... ... ... екі ... - Арал теңізі мен
Балқаш көлі суының ластанып, азаюя нәтижесінде, ол ... ... ... ... Арал ... ... кету ... тұрғанын, ол
жөнінде елімізде жүргізіліп жатқан түрлі шараларға, қаулы-қарарларға
тоқталып ... жөн. ... әрі ... жалғастыра келе, оқушылардың
назарын, әлі де болса, тартылып жатқан теңіздердің орнына, қолдан жасанды
тоғандар, көлдер жасау ... тұщы суда ... ... ... ... ... ... сумен қамтамасыз етудің қайнар көзі болып
табылатын және жағасы халықтың демлыс орнына айналған ... ... ... ... міндетті түрде аудару керек.
Мұндай әдіс жергілікті жердегі өлкетану, тұрғын жерінің ... ... ... сабақтың тәрбиелік мәнін ұлғайтады.
Тақырыпты қортындылау үшін оқушыларға мынадай сұрақтар ... ... ... Қазақстанның контур картасына барлық аса маңызды көлдердің аттарын
жазыңдар. Кермек және ... ... ... қызыл қарындашпен
сызыңдар.
2. Егер өздерің тұрған жерде көл болса, оны ... ... ... ... ... ... ... жағалауының пішіні, су
жинауы, суыныңы сапасы, балығы, көлді халық қалай пайдаланады?
3. Өздерің тұрған жерде бөгет және су ... бар ма? ... ... ... ... пайдаланатынын айтыңдар. Олар ластана ма?
4. Өздерің тұрған жердегі құдықтардың тереңдігін, суының сапасын және
шаруашылық маңызын сипаттап ... Егер де ... ... оны да сипаттаңдар.
5. Өздерің тұрған жердің өзен-көлдерін қорғау үшін ... ... ... ... өзен ... ... ... Оның себебі
неде?
7. Қазақстанның өзендері қандай алаптарға бөлінеді?
8. Қазақстан өзендерін су жинауына ... ... ... ... болады?
Қандай өзендердің жазда? Қандай өзендердің ... суы мол ... ... ... ... ... ... таңдар.
10. Қандай өзендер кеме жүзуге, қандай өзендер электр ... ... ... ... ... ... ... территориясында көлдер қалай бөлінген? Оның себебі неде?
Мектеп оқушыларының суды қорғау жөніндегі шараларға қол ұшын ... ... айта келе ... олардың күнделікті тұрмыста да суды
үнемдеп пайдалануы керектігін есіне салады. Бұл ... ... ... ... жөн: ... елімізде орта есеппен әрбір адам күніне 200-300
литр су, ал ... ... 500 литр суды ... Ашық қалған су
құбырының түтігінен минутына 50 тамшы су ағатын болса, онда ... ... ... су ... ... екен. Ал бұл өте үнемдеп пайдаланғанда алты
адамның өмір сүруіне жетіп қалады.
Жаңа ... ... ... оқушылардың экология
саласында білім алуы мен тәлім-тәрбие ... ... ... бұрынғыдан да гөрі кеңейте түсті. Міне, ... да ... және ... пәндерден сабақ бергенде экологиялық ... ... аша ... ... ... байланыстың ерекшелігіне,
оқушылардың айналадағы ортаны қорғау ... ... ... бағыт-
бағдарына назар аударуға мүмкіндік туды.
Сабақ соңында белгілі ақын Тұрсынзада Есімжановтың су туралы:
Су жүргізер ... ... жоқ ... ... тамам бауырым.
Судың біздер біле тұра маңызын,
Көп болған соң ұмытамыз қадірін, -
деген өлеңін оқып ... ... ... ... ... ... жағдайда оқушыларға
«Топырақты эрозиядан сақтау» деп аталатын кестені қарап шығуды ... – Ана, Жер – ... ана» ... ... ... етіп йту ... «Жер
бетінде не нәрсе өссе де, қандай тіршілік өмір сүрсе де, ... ... ... ... көріп, білген адам әлгі сөздердің ұғымына ...... ... құрметін, лүпілдеген жүрек сезімін қалайша әдемілеп
енгізді ... ... ... «Жер - өгей ... «Жер – ... ... ... деген сөздерде қаншама қайғы десеңізші! Мұндай ... ... сөз, ... сөз адамның көз алдында жер ... ... ... тіршілгінен жұрдай болып, сұлық түсіп жатқанда, бетіне түскен
дән өсіп шықпай, бірден солып, өшіп жатқанда айтылғаг ғой».
Оқушылар ... ... ... ... ... су
мен жел эрозиясына көбірек ... ... ... ... ауыл ... үшін ... ... қалатындығын біледі. Бұл
жерде оқушылардың ... су мен жел ... ... ... ... ... бұл ... тыс қалмайтындығы ескертіледі.
Оқушы ларға экологиялық тәрбие берудегі ең қолайлы тақырыптардың бірі
«Еліміздің табиғат зоналары» болып ... Осы ... ... ... зонасын өткенде Қызыл кіиапқа енген, қорғап, сақтауды қажет ететін,
аса сирек кездесетін жануарлар мен ... ... ... тундра жайында әңгіме айтып тұрып, қызыл мойын үйрек, ақтырна,
қызғылт түсті шағала, лашын және ... ... ... ... ... ... айтып тұрып, Орталық Европа ормандарында кездесетін мысық, зубр,
қара көкқұтан, ... тағы ... ... ... еске алу алу ... ... түздегі молаларды мекендейтін бүркіт, дала бүркіті, дуадақ,
лашын сияқты Қазақстанның дала ... өте ... ... ... ... сақтауды қажет етеді.
Орман зонасы жайында сабақ өткенде орман мәселесіне кеңірек тоқталу
керек. Неге ... ... ... сән-салтанатты көркі ғана емес,
өндірістің шикізат көзі ғана ... ... ... ауыл ... де ... ... Орман жердің құрғап кетпей, дымқылдығын
сақтайды, өзендердің суы мол ... ... ... қыс ... жаздың ыстық лебін басып, құм көшкініне тосқауыл болады. Орман
топырақ эрозиясына қарсы күресте де ... роль ... Ол ... ... ... ... ... денсаулығына өте зиянды
қалдықтар мен иіс-қоңыстардың және шаң-тозаңның ауада болмауына да ... ... ... мына сөздеріне ден қойып, оның ішкі ... ... ... ұсыныс жасаңыз: «Орманның жасыл желегі бірнеше жылдар
бойы ... ... ... өсіп-өнуін тоқтатты дегенше, дүниедегі
тіршілік атаулының бәрі, планетадағы барша адмзат та, қыс ... ... ... ұсақ жәндіктер сияқты, құрып бітеді, біткенде де қайтып
өніп-өспейтіндей болып мәңгі өшеді. ... ... – аса ... іс. ... барлық жерде бірдей орман байлығына үнемшілдікпен,
мейірімділікпен қарамайды жұрт. Қажетті есеп ... ... ... отау да із ... ... ... орманда от жаққан кезінде
айналадағы ортаға немқұрайды, салақ қарауының ... ... ... ... ... зардабы өте-мөте үлкен. Соның кесірінен қаншама
аң, құс, ... ағаш ... ... ... – қай ... де ... қай
кезде де сұлулықтың мәңгі-бақи қайнар көзі ғой. Бірақ ол егер қала мен елді-
мекендердің ... ... бұл да оған ... ... әкеледі: ормандағы
көк майсалы алаңңға айқыш-ұйқыш жалғыз аяқ жол түседі, тал ... жас ... пен тал ... ... да түк ... тастап кеткен қоқыр-соқыры көбейеді, адамдардың айқай-шуы,
балапандардың жарық дүниеге келіп, өсіп, көбеюіне ... ... ... ... қорықшалар мен қорықтардың саны 150-ден асады.
Бұларда табиғат қорғалады, оны байқап, көріп ... олқы ... ... ... және ... ... ... жан-жақты ғылыми-зерттеу
жұмыстары жүргізіледі.
Өз республикамыздың табиғатын оқу барысында ... ... ... ... ... ... жөн. Олардың саны
қазір 3-ке жетіп отыр. Атап айтқанда, олар: ... ... ... ... ... ... ... 6 қорық жұмыс істейді. ... ... ... ... ... ... жағдайларын толық көрсету үшін
жеткіліксіз. Сондықтан болашақта ғалымдардың, ... ... ... ұсынуымен тағы 15 қорық ұйымдастырылмақшы.
Оқущылардың бойына табиғатқа ... ... ... ... келмейтін қасиеттерді қалыптастыру керек.
Бұл үшін оларды қабылданған заңдармен, ... ... ... ... ... отырған жөн. Мұндай құжаттар
оқушыларға эколгиялық тәрбие беруде, табиғатпен қарым-қатынас ... ... ... табиғаттағы қорғауға белсене араласуға
деген ықыласын қалыптастыруда елеулі роль атқарады.
Мектеп оқушыларының ... ... ... ... алу ... ... мен ... сынықтарын жинаған кезде халыққа керексіз
болып қалған сол заттардың негізінде ... ... ... ... ... темір рудасын үнемдейтіндігін, 1 миллион тонна қалдық
қағаз тапсыру 3,5 млн ... метр ... 226 млн ... ... ... қалатынын және басқа табиғат қорғау мен үнемдік жетістіктерге қол
жеткізетінін балаларға түсінікті етіп ... беру ... ... жүргізу табиғатты қорғау мен оның байлығын тиімді пайдалануға
оқушылардың ... ... Атап ... олар ... электр энергиясын, су, газ, қағаз үнемдеуге дағдыланады.
Бүкіл ... ... жайы ... ... ... табиғаттың адам мен қоғам өмірінде алатын құдірет-күшін мейлінше
ашық та ... ... ... ... ... қараудың барысында
табиғат байлығының күйзеліске ұшырап, азып-тозып кетуінің мүмкін ... ... ... келіп, экологиялық білімін нақты ... ... ... ... ... тұщы судың жетіспеуі» (Солтүстік
Америкада), «Өзен, көлдердің тартылып, суының ластануы салдарынан ... ауыз ... зәру ... ... деп ... ... бөлімдерін
өткенде де айналадағы ортаның ... ... ... ... ... ... тән ... сөз еткенде мынадай
мысалдарды тілге тиек ете отырып, табиғатта қалыптасқан кейбір ... ... ... жөн. ... ... ... да ... жоқ, ол өзен
жағасының жайқалған шөбін таптап, суды ... ... тек зиян ... қате ... ... оны ... қыра ... Экология жөніндегі сабақтан тыс тапсырамалар.
География сабақтары бойынша экологиялық экскурсияға шығу.
Экологиялық мәселелердің нақты іс-тәжірибесімен ... ... ... ... ... ... ала жан-жақты
ойластырылып, методикалық жағынан дұрыс ... ... ... ... берудегі ең басты міндеттердің бірін шешуге,
қазіргі заманғы өндірістердің ғылыми негізін терең түсінуге, ... ... ... өзара қарым-қатынастардың проблемаларын морлырақ білуге
ықпалын тигізеді. Мұндай экскурсия оқушыларға қазіргі ... ... ... зор роль атқаратынын танытады. Оқушылар экскурсия барысында
жұмысшылардың қалайша аса дәлдікпен, тиімді ... ... ... ... ... уақытты қалайша үнемдеп жатқанын өз
көздерімен көріп, өндірістің жаңашылдарымен кездеседі. Мұндай ... ... ... да өте зор әсер ... ... ... ... жылу электр станциясына (ЖЭС) ... ... ... қарап өтелік.
Оқушыларды ЖЭС-ке экскурсия жасауға дайындау.
Оларға мынадай мәселер жөнінде алдын ала мағлұмат беру ... қай ... ... ... негізінен қандай отынды
пайдаланатыны, отынның ... ... ... ... ... ... отын үнемдеу жөніндегі алда тұрған міндеттері, ЖЭС ... ... ... және ... орта.
Оқушыларға мынадай тапсырмалар беру қажет.
Осы ЖЭС-те электр жабдықтарының сенімді де ... ... ... ... ... онда қандай отынның пайдаланатынын, ЖЭС-тің айналадағы
ортаға қандай дәрежеде әсер етіп ... ... ... ... ... ... үшін ... шаралардың қолданылып жатқанын
анықтау.
Экскурсияның мазмұны.
Оқущылар ЖЭС-тің қандай жерге ... ... ... оның
негізгі жай-жапсарымен танысады (қуатын, бір жылда қанша электр ... ... және ... ... ... ... ... қалай
алынатынын өз көздерімен көреді, оның айналадағы ортаға қандай әсер етіп
отырғанын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
жүргізілетінімен танысады, күніне аудан ... мен ... ... ... электр энергиясын үнемдеудің неге керек
екенін ... ... ... ... сабақта ЖЭС-тің жалпы құрылымын көрсетеді. Оқушылар
соған ... ... ... ... ... ... ... баяндап, отын мен энергияны тиімді пайдаланудың тәсілдері жайында,
ЖЭС-тегі ... ... ... жөнінде, олардың пайда болу
себептері мен оны ... ... ... ... ... ... апталықтар мен кештердің
экологиялық маңызы.
Мектептерде өткізілетін географиялық апталықтар мен ... ... ... ... мен айналадағы ортаны қорғау мәселелерін ашудың
ыңғайлы тәсілі болып табылады. Олардың негізгі ...... ... ... насихаттау, бұл іске деген оқушылардың ынта-
жігерін ояту, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... тарту.
Мұндай «Апталықтардың» нақтылы бағдарламасын мектептің материалдық
мүмкіндіктеріне орайластырып жасау керек: ол ... ... ... ... ... ... ... Көп уақыт пен
күш-жігерді қажет етпейтін шаралар сабақ ... ... де ... ... ... ал викторина, экскурсия, кештер сабақтан
кейін ұйымдастырылады.
Экология тақырыбындағы географиялық кештердің мақсаты – Жер ... ... ... ... ... ... барынша кең мағынада әрі
оқушылардың түсініп, қабылдауына қолайлы келетін ... ашып ... ... ... ... ... ... сөз
еткен проблемалар төңірегінде талас-пікір туғызу, оқушылардың бойында
ғылымға, қазіргі ... ... ... ... ... ... класта да әр түрлі ... ... кеш ... ... ... ауа ... және оны ... « деген кеште мынадай
мағлұматтарды оқушылардың назарына ұсынуға ... ... ... ауа қабаттарының құрылымы.
2. Ауа қабаттарының қорғаныс қызметі және оның Жер бетінде болатын
құбылыстарға әсері.
3. Ауа қабаттарының ... ... және ... ... Алматыда өндіріс қалдықтарымен ауаның ластану зардаптары.
5. Ауа қабаттарын қорғау.
Осы ... ... ... материалдарды мұғалімнің өз қалауы
бойынша кеңейтіп, қысқартуына да болады. Кештердің екінші жартысында КВН,
әр түрлі ... ... ... ... ... өзге оқу ... ... үлгілеріне қарағанда өзіндік
ерекшелігі бар. Мұнда, ең алдымен, оқушылар көркем әдеби шығармалармен өз
бетінше жоғары деңгейде ... ... ... ... Атап ... шығарманы оқып, бірнеше басылымдарда бір мәселенің қалай көрініс
тапқанын салыстыра білуге, ... ... ... ... ... жасай
білуге, хабарлама жасай білуге тиіс.
Семинарлық сабақтар жоғары класс оқушыларын өз ... ... ... ... ... ... ықыласын қалыптастыруда, алған
білімін іс жүзінде творчестволықпен қолдануында маңызды орын алады.
Семинар ... ... ... ... ... оқу ... ... тереңдете түсетіндей етіп және
алған білімді экологияның кез ... ... ... өз ... ... беретіндей етіп таңдай қажет. Семинарлық сабақтарға
мынадай тақырыптарды ұсынуға да болар еді:
«ТМД мен ... ... ... пен ... ... күресінде».
«Айналадағы ортаны ластайтын негізгі көздер».
«Табиғат байлықтарын ұтымды пайдалану».
«Космосты игеру және табиғатты қорғау».
«Биосфера және айналадағы ортаны қорғау».
«Табиғатқа антропогендік ықпал ету».
«Ғылыми-техни ... ... ... және ... шешудің
жолдары».
Семинар басталғанға дейін алдын ала оқушыларға осындай тәсілмен ... ... ... реферат, баяндама, конспекті жазып,
хабарлама жасаудың жай-жапсарын түсіндіріп, ... ... ... библиографиялық көрсеткіштер мен каталогтарды қалай пайдалану
жөнінде ... ... ... зор. ... ... оқушылардың
танымдық белсенділігін қамтамасыз ету үшін ... ... оқып ... ... кітаптарды тізімдеп отыру жөнінде, баяндамашылардың
әңгімесі ... ... ... ұсыныс-пікірлерін жазып
отыру жөнінде оқушыларға ақыл-кеңес беру қажет.
Талқыланған ... ... ... ... ... үшін ... мәселе жайында шолу жасаудың да, баяндамалар мен хабарламаларды
нақпа-нақ, дәл тұжырымдап, оған баға берудің де ... ... ... ... ... ... ... географиялық-
экологиялық қызметін ұйымдастыру.
Мектеп оқушылары табиғатпен - өсімдіктермен, жануарлар дүниесімен, әр
түрлі табиғи материалдармен – ... ... ... және ... оқу
барысында танысады. Мұндай жағдайда табиғи байлықты көздің қарашығындай
сақтап, ұтымды пайдалану ... ... ... ... ... ортаны ластанып, күйзелуден қорғау жөніндегі іс-
әрекетімен тығыз үйлесімін табады.
Қазір көптеген селолық ... оның ... ... ... де ... трактор және басқа шаруашылық машиналарды оқып
үйрену жөнінде практикалық жұмыстар өткізіледі.
Оқушыларды еңбекке баулып, ... ... ... ... колхоз,
совхоздарда өткізілетін өндірістік еңбектің де алатын орны үлкен. Осылайша
еңбекке баулу тәсілінің педагогикалық мүмкіндігі мол. Әсіресе ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттері
ғана нәтижелі қалыптасып қоймай, сонымен бірге зерттеу жұмысына ... ... ... ... бойында практикалық дағдының қалыптасуына
ықпал етеді, Білім қорының даму ... биік ... ... ... саналы қарым-қатынас жасауға баулиды.
Оқушылардың өндірістік бригадалары соңғы жылдары ерекше қарқынмен дами
бастады. Оқушылар арасындағы жұмыстардың ең басты ... ... ... заманғы аса жетілген техниканы оқып ... ... және ... ... ... ... ... Міне,
істің осы жағына экологиялық бағыт-бағдар беруге болады және ол қажет те.
Қорытынды
Бұл күндері экологиялық ... ... ... ... ... география мен басқа да жаратылыстану пәндерінің аса ... ... ... ... негізінде өскелең ұрпақтың ... ... ... ... компоненттерінің тепе-теңдігін
қорғау туралы, оның бұзылып, бүлінуін алдын ала болдыраму ... ... ... ... экологиялық мәдениеті қалыптасады.
Экологиялық білім жағдайындағы географиялық көзқарастарды оқып
меңгеру оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... ықыласын арттырады, олардың бойында табиғатты ... ... ... ... ... ... білімнің
өмірлік маңызына көзін жеткізеді, табиғаттың тұтастығы ... ... ... қалыптастырады, табиғат байлығын молайтып, оны
қорғау мен тиімді пайдалану ... ... және ... ... және мұнда адамның алатын орны мен ролін тереңірек түсінуге
ықпал етеді.
Міне, оқушыларға экологиялық тәрбие берудің ... ... ... ... үшін ... оқу ... «экологияландыру» идеясын
бойлап, оның бүгінгі таңда аса қажетті болып отырғанын ... ... ... ... ... жалпы тіршілік атаулыға қолайлы етіп
сақтауға қатысты болып отыр. Қазір, өзіміздің айқын көріп отырғанымыздай
, тек ядролық ... ғана ... ... ... мен зардабы мол кез
келген зат Жерге апат әкелетіндей соққы болып ... ... ... ... ... күйзеліске душар етуі ықтимал.
Осындай қауіп-қатерді түсіну және оқушыларға ... ... ... олардың «экологиялық санасын» дамыту, мектеп оқушыларын
табиғатты сақтап қалу шараларына қатыстыру, табиғаттың көз тұндырып, ... ... мен ... ... ат ... жұмылдыру ғылыми-
техникалық прогрестің қазіргі шапшаң даму жағдайында география пәні
мұғалімінің тура ... ... ... ... ... ... ... шын мәнісінде толық меңгеру
үшін экологиялық білім беру ісі үздіксіз ... ... ... ... ол бала бақшасында басталып, мектеп пен жоғары оқу ... одан әрі адам ... ... ... керек.
Қазір жас ұрпаққа экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... өмір сүріп, ұжымақ дәурен кешуіміз үшін
жаратылып, сүлесоқ, селқос жатқан әншейін бір зат ... Ол – ... бір ... сақтап, қорғауға ықылас білдіретін әрбір адамдардың келер ұрпағын
көбірек ойлайтыны да осыдан болса керек.
Экологиялық хал-ахуалды ... ... ... ... ... қолға
алынуда. Бұған еңбектеген жастан еңкейген кәріге дейінгілердің бәрі өз шама-
шарқынша үлес қосатыны аян. Бұл салада мектеп ... да ... ... керек. Олардың осынау ұланғайыр бүкілхалықты іске ... ... ... үшін ... жас ... ... экологиялық біліммен
қаруланып өсуі тиіс. Міне, сондықтан да жас ұрпаққа экологиялық ... ... ... мен ... ұстаздардың Жер – Ана, Отан,
Халық алдындағы қасиетті борыштарының ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь