Құқық нормаларын жүзеге асыру және талқылау мәселері

Кіріспе

І. Негізгі бөлім

1.1. Құқық нормасы құрылымының түсінігі және оның элементтері
1.2. Құқық нормаларын қолдану . құқықтық жүзеге асырудың ерекше нысаны
1.3.Құқық нормаларын талқылау түрлері

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Ғылыми жобаның өзектілігі: Құқықтық норма бұл мемлекетпен бекітілген, мақұлданған әрекет тәртібі. Құқықтық норма – әлеуметтік құрылым ретіндегі құқықтың бастапқы элементі, бүкіл құқықтық жүйенің негізгі түсінігі. Құқықтық норманың салыстырмалы толық түсінігін анықтау үшін, оның құрулы процесін, негізделуін, табиғатын, қасиеттерін, әлеуметтік ролін ұғыну керек . Жалпы құқық нормаларын талқылаудың тарихына көз жүгіртетін болсак заңның нормаларын, оның сөздік мәнін түсіндіруге тыйым салынғанын аңғарамыз. Кезінде Юстиниан, Пий IV, Наполеон I, Ш.Л.Монтескье, Ч.Беккарна сияқты ірі кайраткерлер заңға түсінік беріп, оны талкылауға тыйым салуды талап еткен. Олардың ойынша мұндай әрекеттер заңның мазмұнын бұрмалауға әкеп соқтырып, заңсыздыққа тікелей жол ашады.Құқық нормасы туралы мәселе заң ғылымында даулы сұрақтардың бірі.
Аталмыш ғылыми жобаның мақсаты:құқық нормасы жүзеге асыру, құқық нормасының мазмұнын, оның құрылымдық сипаты мен құрылымдық бөліктерін жан – жақты қарастыру.
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы Алматы, “Жеті жарғы” 1995ж.
2.Қазақстан Республикасының “Құқық құқық бұзушылық туралы кодекс” 2007ж.
3.Ашитов “Егеменді Қазақстанның құқығы” Алматы-оқулық.
4.Таранов Административное право Республики Казахстан, Алматы,“Жеті жарғы” 1997г. Общая часть.
5.Таранов Административное право Республики Казахстан, Алматы, 1998г. Особенная часть.
6.“Қазақстан Республикасы Президент туралы” –Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы, Алматы 28.12.95ж.
7.“Қазақстан Республикасы Үкіметі туралы” –Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы Алматы 23.12.95ж.
8.“Қазақстан Республикасы азаматтығы туралы” –Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы Алматы 20.12.91ж.
9. www.kursik.kz қазақша рефераттар
10.Егеменді. Қазақстан, 1999, 23-қаңтар.
11.Парламент Жаршысы, 2004, №14, 81-қ.
12.ҚР Жоғарғы Кеңес жаршысы, 1995, №23
13.Алексеев С.С. Общая теория права. В 2-хт. Т. 2. М., 1982.
14.Басилов Р.Ф. Правовые акты органов управления. М., 1970.
15. Дюрягин И.Я. Право и управление. М., 1981.
16. Баянов Е. Құқық құқық. Оқулық. Алматы 2007 ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ғылыми жоба
Тақырыбы:
Құқық нормаларын жүзеге асыру және талқылау ... ... ... 2015 ... ... бөлім
1.1. Құқық нормасы құрылымының түсінігі және оның элементтері
1.2. Құқық нормаларын қолдану - құқықтық жүзеге ... ... ... ... ... ... түрлері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
АННОТАЦИЯ
Құқық жалпы ұғым болып табылса, құқықтық нормалар құқықты ... дара ... көп ... ... ... ... ... формалық болмысы, өмір сүруінің тыныс - тіршілігі ... түрі және ... ... тек құқықтық нормалар арқылы өмір сүреді. Қоғамдық қатынастарды ... және ... ... ... ... құқықтың клеткалары болып табылады. Норма сөзі латын аударғанда , деген мағынаны білдіреді. Құқықтық нормаларды ... ... әр ... ... ... ... және олардың мазмұнында қоғамдық қатынастарға түскен субъектілердің мінез- құлықтары, ... ... ... ... ... өмірдегі сан алуан ситуацияларға тап болған ... оның сол ... ... құқық нормаларымен реттеледі немесе қорғалады.
Кіріспе
Ғылыми жобаның өзектілігі: Құқықтық норма бұл мемлекетпен бекітілген, ... ... ... ... ... - ... ... ретіндегі құқықтың бастапқы элементі, бүкіл құқықтық жүйенің негізгі түсінігі. Құқықтық норманың салыстырмалы толық түсінігін анықтау ... оның ... ... ... табиғатын, қасиеттерін, әлеуметтік ролін ұғыну керек . Жалпы ... ... ... ... көз ... ... ... нормаларын, оның сөздік мәнін түсіндіруге тыйым салынғанын аңғарамыз. Кезінде Юстиниан, Пий IV, Наполеон I, Ш.Л.Монтескье, Ч.Беккарна сияқты ірі кайраткерлер заңға ... ... оны ... ... ... ... еткен. Олардың ойынша мұндай әрекеттер заңның мазмұнын бұрмалауға әкеп ... ... ... жол ... ... нормасы туралы мәселе заң ғылымында даулы сұрақтардың бірі.
Аталмыш ғылыми жобаның мақсаты: құқық нормасы жүзеге асыру, құқық нормасының ... оның ... ... мен ... ... жан - ... ...
Ғылыми жұмыстың міндеттері:
- құқық нормасының түсінігін анықтау;
- құқық нормасының мәні мен маңызын қарастыру;
- құқық ... ... ... ... ... ... ... талдау;
- құқық нормасының элементтерін зерттеу;
Ғылыми зерттеудің жалпы және жеке әдістері: диалектикалық, тарихи, формальды-логикалық, салыстырмалы-құқықтық, лингвистикалық, конкретті (нақты)-әлеуметтік ... ... ... ... ... тұжырымдамалық мәні бар және дамудың келешегі үшін қолданылуы мүмкін.
Ғылыми жобаның құрылымы: кіріспе, негізі бөлім, қорытынды, пайдаланған ... ... ... ... жазу кезінде көптеген арнаулы ғылыми, ғылыми-көпшілік әдебиеттер, ... пен ... ... мен ... Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқық теориясына, шетелдік мемлекеттердің мемлекеті мен ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының мағлұматтары пайдаланылды.
1.1 Құқық нормасы құрылымының түсінігі және
оның элементтері
Бұған дейін айтылғандай, ҚР-ның ... ... ... ... бар, оның негізгі мақсат-міндеті айырықша сипаты бар қоғамдық қатынастарды реттеу болып табылады. Бұл қатынастардың ... сол, олар ... ... ... ... асыру аясында пайда болуы (тиісінше өзгертілуі және тоқтатылуы) мүмкін. Ал оларға реттеушілік ықпал жасау өзінің жиынтығы бойынша құқықғы құрайтын құқықтық ... ... ... ... аядағы әр түрлі қоғамдық қатынастар ең жалпы түрде ... ... осы ... ... құрайды деп айтуға болады. Құқықтың пәні туралы сұраққа неғұрлым нақты түрдегі жауапты оның ... ... ... болады. [1]
Құқық-құқықтық нормалардың жиынтығы, солардың көмегімен мемлекет атқарушы билікті нақты жүзеге асыруға байланысты және сол туралы пайда болатын қоғамдық ... ... ... ... ... ... керек етеді, олар бірінші кезекте және әсіресе құқықтық ... ... ... қоғамдық қатынастардың мән-мағынасын анықтаумен байланысты.
Бұл ең маңызды жәйт, өйткені тек пән бойынша, яғни реттелінетін ... ... ... бойынша құқықтық салалар ажыратылады. Олай болатын болса, құқықпен реттелінетін қоғамдық қатынастарға нелер тән? Ең алдымен ... айту ... олар ... ... ... ... ... өзгертіледі және тоқтатылады. Бұған қарағанда бәрі түсінікті сияқты көрінеді, өйткені бұл ... ... ... ... ... атқарушы билік жүйесінің (механизмінің) ұйымдастырылуымен және жұмыс істеуімен, ... -- ... ... жүзеге асыру процесімен айқындалатындығы белгілі. Бірақта әзірге мына бір ... ғана ... ... айтуға болады: біз ынта қойып отырған қоғамдық қатынастардың ... -- ... ... ... ... ... ... қатынастар ретінде сипаттауға болатындай мүмкіндік береді. Бұл шындығында да солай. ... ... ... ... ... үшін бұл ... Мәселе мынада, бұған бұрын да көңіл аударылған болатын, басқарушылық сипаты бар қатынастар мемлекеттік - ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру (өзін-өзі ұйымдастыру) мақсаты бар ішкі партиялық немесе ішкі кәсіподақтық қатынастардың шүбәсіз басқарушылық сипаты бар. Мысалы, өздерінің жарғылық нормаларының ... ... ... ... ... ішкі ... ережелерді белгілеу, т.с.с. [2]
Бізге керегі мына сияқты басқарушылық сипаты бар қоғамдық қатынастар, олардың мемлекеттік -- басқарушылық қызметпен тікелей ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарушылық ерік тікелей көрініс табады. Соған сәйкес құқықтың пәнін анықтаған кезде атқарушы ... ... ... ... ... болатын қатынастар басты назарда болуға тиіс. Ал мұндай қызмет атқарушы билікті ... ... ... ... ... ... мен өкілеттіктері бар арнайы субъектінің болуын болжайды. ... ... ... аясының шегі ең алдымен арнайы субъектілердің-тиісті басқарушылық ... ... бар ... ... ... ... мемлекеттік басқару аясы деп қоғамдық маңызы бар кез-келген қызмет түрін, яғни тіпті заң шығару мен сот биліктерін ... ... да ... ... ... Әрине, қаралып отырған проблеманы бұлай шешуге болмайды. Бұған дейін ұсынылған құқықтың анықтамасында, онымен реттелетін басқарушылық қатынастар атқарушы билікті жүзеге асыруға және ... ... ... Бұл да ... айтылған емес.
Құқықпен реттелетін басқарушылық қатынастардың атқарушы билікті жүзеге асыруға байланысты ... ... нені ... Бұл ... тек қана ... қатынастар (және бұл өте маңызды) еске алынып отыр, оларда қандай да болмасын атқарушы орган, яғни ... ... ... ... міндетті түрде қатысады. Олардың қатысуынсыз болатын қоғамдық қатынастар құқық -- құқықтық реттеудің шеңберінен тысқары ... ... ... ... ... ... ... және олардың ішіндегілердің арасындағы, өндірістік кәсіпорындар, шаруашылық шарттарға негізделген коммерциялық құрылымдар ... ... ... бұл ... ... ... жатпайды? Олай болатын себебі, аталған қатынастарда мемлекеттің еркі мен мүддесін заңды түрде білдіретін, ... ... ... ... ... -- өкім ... түрінде нақты іске асыратын қабілетті қатысушы жоқ. Нақ соның қызметі мемлекеттік биліктің атқарушы тармағының жүйесі мен механизмін тікелей ... ... ... олар және де ... ... ... бекітіледі. Сонымен, құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастарға атқарушы-өкім етуші өкілеттіктер берілген субъектінің қатысуы әрқашанда алдын ала көзделеді. Бұлар ... ... ... сондай-ақ солардың атынан іс-әрекет ететін лауазымды адамдар.
Құқықпен реттелінетін басқарушылық қатынастар атқарушы билікті ... ... ... ... ... ... нені білдіреді? Қоғамдық қатынаста тек атқарушы билік органының (атқарушы органның) ғана болуы оны барлық жағдайда да сөзсіз басқарушылық ... ... әрі ... пәніне енгізуге жеткілікті негіз бола бермейді. Олай болатын ... бұл ... ... ... ... ... ... құқықтың өзге салаларымен регламенттелетін іс-әрекеттерді жиі жасайды. Мысалы, олар реттелуі азаматтық құқық пәнін құрайтын мүліктік мәмілелер жасай алады. Олардың бюджет -- ... ... ... бірқатар іс-әрекеттері конституциялық және қаржылық құқық нормаларының реттеушілік ықпалына жатады, т.с.с. Бұл мынаған байланысты, мұндай жағдайларда қандай да болмасын ... ... ... ... сипаты бар функцияларды орындамайды; мысалы, мәміле жасаған кезде ол ... ... ... іске асырады.
Атқарушы орган өзінің басқарушылық құзыретін қай кезде нақты жүзеге асыратын болса, тек ... ғана ол ... ... ... ... ... табылады. Басқаша айтқанда, мына жағдай еске алынып отыр, ол өзінің құзыретінің мазмұнын құрайтын заңдық биліктік өкілеттіктерін іске асырады. Ал ... ... оған нақ сол ... ... ... ... қабілетті болу үшін беріледі.
Сонымен, құқықпен реттелінетін қоғамдық ... ... тек ... да бір ... ... қатысуы ғана емес, сонымен бірге ең алдымен оның мемлекеттің атынан өкілдік ететін мемлекеттік биліктің атқарушы тармағының субъектісі ретінде қызмет атқаруы ... ... ... біз мән ... ... ... ... қатынастар атқарушы-өкім етуші функцияларды жүзеге асыратын және соларға сәйкес келетін заңдық биліктік өкілеттіктерді қолданатын болып ... Не ... не ... емес ... ... ... болмайды. Баяндалған жағдайлар деген ұғымның мазмұнын белгілі бір шамада түсінуге көмектеседі. Дегенменде қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеуге ... ... де ... табатын кейбір өте айырықша белгілер тән. Бұл жерде мына жағдай еске алынып отыр. Мемлекеттік басқару аясы дәл ... ... -- ... ... ... ... ... Бұл даусыз. Бірақта практикада жағдай мынадай, бұл аяға ... ... ... - ... және ... -- ... ... барлық негізгі көріністері кірігеді. Соған сәйкес, құқықтың пәнін құратын басқарушылық қатынастар Қазақстан құқығының басқа салаларының нормалары қолданылатын жерлерден де жиі ... ... ... ... ... ... және ... азаматтық құқық пәндеріне кіретін қоғамдық қатынастар өзінің мәні бойынша басқарушылық болуы мүмкін. Бұлар мемлекеттік қаржылық ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысу құқығын ресімдеумен, құқық бағыныштылық негізінде мүліктік қатынастардың пайда болуымен байланысты қатынастар, ... ... бұл ... ... құқықтың пәнінен шығарылып тасталуы мүмкін емес. Әрине, атқарушы органдар қызметінің кейбір жақтары да сол ... ... өзге ... ... ... ... Мемлекеттік басқару органдарының жасайтын мүліктік мәмілелерді реттеумен байланысты мысал келтірілген болатын. Тағы бір мысал келтірейік: атқарушы органдардың ... ... ... құқық нормаларынан басқа, сонымен қатар еңбек құқығы нормаларының негізінде де қызмет атқарады, ... ... ... тағы бір ... ерекшелігі бар. Оның мәні мынадай: құқықтың өзінің заңдық ... бар, ... ... ... ... салаларымен реттелетін қоғамдық қатынастарды қорғау жүзеге асырылады. Бұл жерде құқық жауапкершілік туралы айтылып отыр.
Құқықтық реттеудің айрықша ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... кезде ескерілуге тиіс. Бірақта оның анықтамасына тікелей қатысты тағы да бірнеше көзқарастар бар. ... - ... ... ... ... ... бойынша ұйымдастырушылық немесе ұйымдастырушы болып табылады. Бұл ... ... деп ... да ... бір жүйенің (тұтастай қоғамның, оның жекелеген элементтерінің, ұжымдардың, т.с.с.) қалыпты жұмыс ... үшін ... ... ... ... Бұдан шығатын қорытынды, ұйымдастырушылық қатынастар тек мемлекеттік басқару аясында ғана ... ... ... ... оның ... ... заң шығарушы және сот биліктері органдарының, проқуратура органдарының қызметінен табылады. Олар, ... ... ... ... сот ... ... өз ... басшылық жасау жөніндегі және проқурорлардың проқурорлық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... жұмысына бақылау жасау туралы қызметімен байланысты, т.с.с. Бұл сияқты қызмет өзінің мәні бойынша заң шығару немесе сот билігінің, проқурорлық ... ... ... табылмайды. Олар осы мемлекеттік органдарға жүктелген конституциялық функцияларды орындауды ұйымдастыру жағынан қамтамасыз ету мақсатына қызмет етеді. Әрине, ол атқарушы биліктің де ... ... ... ... ішкі ... ... ол ... нормаларымен белгіленген тәртіптердің негізінде жүзеге асырылады. Алайда жоғарыда көрсетілген органдардың басшылары атқарушы органдарға сипатты болатын заңдық биліктік өкілеттіктерді жиі пайдаланады ... ... ... ... кезде). Мұндай жағдайларда олардың бұл сияқты қызметін заңға сәйкес жүзеге асырылатын құқықтық регламентациялау екені ... ... ... ... ... ... басқару аясында атқарушы билік субъектісіңің қатысуынсыз да қатынастардың пайда болуы мүмкін. Бұл сияқты жағдайда, бірақта, оны міндетті ... ... ... атқарушы органдарына сипатты болатын заңдық биліктік өкілеттіктер берілетін өзге субъект ... тиіс ... етіп ... ... ... бұл өзге субъект мемлекет атынан өкіл болуға мүмкіндік алады. Атқарушы биліктің органы еместерге заңдық биліктік ... беру ... ... ету ... ... бірге құқық-құқық жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен ... ... ... ... ... ... ... да реттейді.Сонымен, құқықтың пәні өте әр түрлі және бұл нарықтық қатынастардың дамуының қазіргі кезеңдегі жағдайында да өмірдің экономиқалық және ... ... ... ... төте көп ... ... мемлекеттік -- басқарушылық қызметтің қоғамдық -- саяси маңыздылығымен толығынан алдын-ала айқындалған жаңа құбылыстар (экономиқалық реформалар, жеке ... ... ... приватизация, т.с.с.) өзінен-өзі, стихиялы білінбейді. Олар тек мемлекеттік қолдау мен қорғауды ғана емес, сонымен бірге реттеуді де ... ... ... әлеуметтік басқарудың негізгі субъектісі ретінде мемлекет қызметінің маңызы сақталады, ол өзінің көрінісін, мысалы, құқықтық реттеудің белгілі бір шамада кеңейуінен және ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі, бірақ біртектес қатынастарды реттейді. Олардың ішінде:
а) атқарушы ... ... ... мен ... ... ... ... заң шығарушы (өкілді) және сот биліктері субъектілері, сондай-ақ проқуратура органдары қызметінің процесінде ... ... ішкі ... ... бар ... ... ... жүйесіне мемлекеттік-биліктік сипаты бар өкілеттіктер берілген болса, онда олардың ... ... ... пайда болатын қатынастар;
в) қолданылып жүрген заңнамаларда тікелей қаралған жағдайларда қоғамдық бірлестіктердің және өзге мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуді және қызметіне мемлекеттік қадағалауды жүзеге асырған кезде). Сонымен қатар құқықпен реттелетін басқарушылық қатынастарды, олардың арналымы мен реттеудің ... ... екі ... ... ... ... ... Мұндай мағынада ішкі және сыртқы қатынастар ажыратылады.
Оларды бұлай топтастырудың ... мәні бар? Ішкі ... ... ... ішкі ... ... қатынастар тек атқарушы билік органдары қызметінің процесінде ғана емес, сонымен бірге заң шығарушы (өкілді) және сот биліктері ... ... ... ... өздерінің аппараттарына басшылық жасаған кезде пайда болады. Сыртқы қатынастар атқарушы билік ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік емес кәсіпорындардың, мекемелердің және ұйымдардың) мінез-құлқына ... ... ... ... ... ... ... Сыртқы қатынастар, солардың шеңберінде атқарушы билік органдарының міндеттері, функциялары мен өкілеттіктері тікелей жүзеге асырылады, ... ... ... ... ... басқарылатын сыртқы объектілердің еркі мен мінез-құлқына басқарушылық ықпал жасалынады. Сыртқы ... ... ... ... ... әртүрлі органдарының (біріне бірі бағыныштылардың және біріне бірі бағынышты еместердің) арасындағы;
ә) атқарушы билік органдары мен азаматтардың ... ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындардың, мекемелер мен ұйымдардың
арасындағы;
в) атқарушы билік органдары мен сот билігі органдарының арасындағы;
г) атқарушы билік ... мен ... ... ... ... жағдайларда мемлекеттік емес ұйымдардың арасындағы. [4]
Басқарушылық қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің нәтижесі оларды құқықтық сипаты бар ... ... ... ... ... ... ... бір объект болады. Бұл жерде олардың не жөнінде пайда болатыны көзделіп отыр. Бұдан бұрын баяндалған жағдайлардан мынадай қорытыңды ... ... ... ... ... қатынастар тараптарының өзара байланысты міндеттері мен құқықтарын қарайды, олар сол тараптардың іс-әрекеттерінде жүзеге асырылуы мүмкін ... Бұл ... мен ... ... басқару аясындағы тараптардың қажетті мінез-құлықтарымен, яғни олардың белгілі бір іс-әрекеттер жасауымен өте ... ... ... ... қатынастардың өздері де осы іс-әрекеттер арқылы іске асырылады. Осыған сәйкес ... ... ... да, және ... ... ... ... қатынастардың осы түрінің қатысушыларының мінез-құлқы болып табылады. Бұл түсінікті де, өйткені мемлекеттік басқару аясында адамдар мен олардың тиісті ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелер, қоғамдық бірлестіктер). Осы себепті мемлекеттік -- ... ... ... адам ... ... деп ... ... жағдайларда, мұндай формуланы (жеке қорытындыны) сөзбе-сөз ұғынуға болмайды. Адамның өзі емес, оның мінез-құлқы, яғни.қандай да бір іс-әрекеттері реттеуге жатады. ... ... ... ... мен ... мазмұны бойынша әр түрлі. Олар атқарушы билікті жүзеге асыру жөніндегі күнделікті міндеттерді ... ... ... ... ... ... атқарушы органдардың және реттелінетін қоғамдық қатынастардың өзге қатысушыларының қарым-қатынастарымен (мысалы, ... ... ... және оны ... ... ... мүмкін, т.с.с. Барлық жағдайларда тараптардың тиісті өзара байланысты іс-әрекеттерінің бар екендігі көрініп түр. Адамдардың ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Мысалы, полиция қызметкерлері өздерінің құқық қорғау міндеттерін жүзеге асырған кезде қару пайдалануға құқылы; адамдар әр ... ... ... көп ... ... Бұл сияқты жағдайларда да басқарушылық қатынастың объектісі заттың өзі емес, реттеуге жататын ол емес, затты пайдаланатын, оған ... ... ... ... ... ... ... сәйкес құқықтық нормалар заттарды біреуге беруге немесе пайдалануға байланысты тараптардың міндеттері мен ... ... ... ... пәнінің шегінде, қазақстан құқығының өзге де салалары сияқты, реттеушілік функциясын атқарады. Оның мазмұнын атқарушы билік органдарының құрылуы мен ... ... бір ... ... ... констиуциялық мақсат-міндеттеріне сәйкес, сондай-ақ реттелінетін қоғамдық қатынастардың қатысушыларының заңды мінез-құлқын қамтамасыз ету құрайды. Әлбетте, бұл ... ... ... ... ең маңызды мазмұны, өйткені реттеу заң мағынасында қажетті мінез-құлық ережелерін белгілеуден көрініс табады. Мемлекеттік басқару аясындағы осы ... ... ... ... ... қызмет рөлінің негізгі көрінісі болып табылады. Басқарушылық ... ... ... әр ... ... ... және, соған сәйкес, өзінің көрінісінің әр түрлі нысандары болуы мүмкін. Осыны ескере отырып, құқықтың үш аса маңызды көріністері жөнінде айтуға ... ... ... биліктің мемлекеттік -- биліктік механизімдегі рөліне толығынан сәйкес келетін құқықтың құқық атқарушылық функциясы өте айқын ... ... ... Бұл ... ... ең негізгі мазмұны өзінің көрінісін өзіне тәнді құралдармен ... ... ... ... ... іске асыруды (атқаруды) қамтамасыз етуінен көрініс табатынын білдіреді.
2.Құқықтық реттеу сонымен бірге мынадан да ... ... ... ... ... субъектілері дербес, бірақ заңға тәуелді негізде құқықтық нормалар шығаруға өкілетті. Құқық құқықтың құқық ... ... ... ... ... мәні ... Бұл орайда қажетті түрде ескеруге жататын ең маңызды жәйт, құқық шығару құқықтың негізгі, яғни құқық атқарушылық функциясынан туындайды және ... ... ... ... Шын ... бұл дегеніміз атқарушы билік органдарының өздері жасап шығаратын құқықтың нор малары өзінің мәні бойынша да ... ... ... нысаны болып табылады. Мысалы, ҚР-ның Үкіметі -- ... ... ... және ... нормативтік жарғыларының негізінде және соларды орындау үшін нормативтік сипаты бар құқықтық ... ... ... ... сондай-ақ өзінің міндеті белгіленген құқықтық режимді сақтауды және реттелетін қоғамдық ... ... ... ... мен ... ... ... ету мақсатына арналған құқық қорғаушылық функциясы да жүзеге асырылады. Тағы да бір рет атап айту ... ... ... мен олардың лауазымды адамдары бақылау-қадағалау өкілеттіктерінің кең көлемін жүзеге
асыру және құқық мәжбүрлеу шараларын қолдану ... ... ... ... өзге ... ... ... қоғамдық қатынастарды құқықтық қорғау іс жүзінде қамтамасыз етіледі.
Құқықтық реттеуді жүзеге асырғанда қазіргі ... ... ... ... салалық және аймақтық маңызды бағдарламаларды іске асыруға (мысалы, экономиқалық, әлеуметтік-мәдени салаларда: индустриалды -- инновациялық, бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... т.б.); шаруашылықтың ұйымдық-құқықтық негізін қамтамасыз ететін талаптарды өмірге енгізуге (мысалы, монополизмнің жолын кесу, кәсіпкерлікті мемлекеттік ынталандыру, тұтынушылар құқықтарын қорғау); жеке және ... ... ... ... аясындағы құқықтары мен міндеттерін жүзеге асыруды қамтамасыз етуге; атқарушы биліктің республиқалық және аймақтық органдарының, шаруашылық және әлеуметтік-мәдени ... ... және жеке ... ... ... үйлестіруге; реттелінетін қоғамдық қатынастардың аясында мемлекеттік бақылау мен ... ... ... ... ... ... нормаларын қолдану - құқықтық жүзеге асырудың ерекше нысаны
Құқық құқық ... ... ... ... отырып, осы мақсат үшін басқарушылық қоғамдық қатынастарға, яғни солардың қатысушыларының мінез-құлқына реттеушілік ықпал жасаудың құқықтық ... ... ... белгілі бір жиынтығын пайдаланады. Бұл -- қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің әдістері. Олар құқықтың пәнімен бірге ... ... ... саласына, оның ішінде құқық құқыққа да толық сипаттама береді. Мұның сыртында, ... ... тобы ... яғни құқықтық реттеудің пәні бойынша көптеген құқық салалары өте жақын болады, ал кейде тіпті өздерінің негізгі ... тура ... ... мүліктік қатынастар, табиғи ресурстарды қорғау аясындағы қатынастар, ... және ... ... Сондықтан реттеу әдісі кұқықтық салаларды айырған кезде айқындауыш белгі рөлінде жиі ... ... ... ... ... ... ... құқығының кез-келген саласының құқықтық реттеу құралы ретінде төмендегі заңдық мүмкіндіктерді пайдаланатындығы жеткілікті түрде сенімді етіп дәлелденген: нұсқама (міндеттеу), тыйым, ерік ... ... ... ... қатынастардың кез келген түріне құқықтық ықпал жасаудың мазмұнын ... ... ... -- бұл ... ... ... осы ... қаралған жағдайларда зандық маңызы бар қандай да бір іс-әрекет жасауға тікелей заңдық міндет жүктеу. Демек, норма тиісті жағдайларда өзгеше емес, тап ... ... ... деп ... ... ... және жергілікті атқарушы билік органдарына өздерінің нормативтік - құқықтық актілерін ҚР-ның Әділет министрлігінде және оның жергілікті органдарында тіркеу міндеті ... ... -- ... бұл да ... ... ... ... басқа. Оның мағынасы мынада, құқық нормасы өзінің әдіресаттарына (жолданатындарына) осы ... ... ... ... ... бар ... бір іс-әрекеттерді жасаудан бас тартуға тікелей заңдық міндет жүктейді. Құқық тыйымға мысал ретінде ҚР-ның құқық құқық бұзушылық туралы кодексінде ... ... ... ... айтуға болады. [9]
Ерік беру -- бұл осы нормамен қаралған жағдайларда заңдық маңызы бар ... да бір ... ... ... ... ... ... оларды жасаудан бас тартуға заңды түрде рұқсат беру. Әрине, әрбір құқық саласы аталған әдістерді өзінің реттейтін пәнінің, яғни қоғамдық ... ... ... ... пайдаланады. Құқық салаларының арасындағы айырмашылықтарын әдістің қайсысын нақты пайдаланудың ... ... ... қарай айыруға болады. Мысалы, қылмыстық құқыққа тыйым, азаматтық құқыққа ерік беру неғұрлым тән. Бірақта ерік беруді қылмыстық-құқықтық нормалардың ... да ... ... ал сол бір ... ... мен ... сияқтылар азаматтық құқықтың нормаларында болуы мүмкін. Мысалы, Азаматтық кодекс азаматтық құқықтарды, бәсекелестікті шектеу, сондай-ақ тек қана басқа ... зиян ... ... ... ... ... ... пайдалануға жол бермейді. Сонымен бірге азаматтар мен ... ... осы ... және өзге де заң құжаттарында белгіленген құқықтарын шектейтін ... ... ... құжаттары қабылданған кезден бастап жарамсыз болып табылады және қолданылмауға тиіс делінген. Бұл жерде тікелей заңдық нұсқама ... ... ... ... ... ... шындығында құқықтық реттеудің барлық әдістерін пайдаланады. Сонымен ... ... ... ... ықпал жасаудың қандай да бір құралдарын таңдауға осы ... іске ... ... ... ... ... айырықша ерекшеліктерімен шешуші әсер етеді. Бұл орайда ең ... ... ... қатынастардың ерекше түрін заң арқылы байланыстыру процесі ... ... ... ... бір ... басқарушы рөлінде, ал екіншісі -- басқарылушы рөлінде болады. [11]
Соған сәйкес құқық құқықпен реттелетін қатынастарда басқарылатындардың еркінің бірыңғай ... ... ... бір ... бағынуы әрқашанда едәуір немесе шамалы деңгейде көрініс табады, оны білдіруші заңдық биліктік өкілеттіктер берілген атқарушы биліктің қандай да ... ... ... табылады. Бұл объектінің бұлайша іс-әрекет етуінің себебі, ол мемлекет атынан өкілдік етеді және жариялы мүддені білдіреді. Осыдан бұл ... ... ... ... ... де туындайды. Тараптары бір құқықтық дәрежеде болатын, мысалы, ... ... ... ... ... атқарушы билік субъектісінің ерік білдіруі басқарылатын тараптың ерік білдіруімен бірдей болуы мүмкін емес. Міне не себепті құқық құқықпен ... ... ... ... ... деп жиі ... Бұл ... ар жағында жасырын не бар? Ол басқарушылық қатынастар мәжбүрлеу құралдарының көмегімен реттеледі дегенді білдірмей ме? Әрине олай ... ... да ... ... ... мен ... ... әсер ететін ерекше шарттарын бөлу қажет.
Құқықтық реттеуге тұтастай ... ... ... ету) мен ... неғұрлым тән. Бұл түсінікті де, өйткені реттелетін қогамдық қатынастардың міндетті ... ... ... ... ресми өкілі болып табылады. Оған жататын нұсқама нысанындағы өкім етушілік құқықтар көлемін іске асыру мүмкіндігі құқықпен тап соған берілген, олар ... ... ... ... табылады. Мысалы, кәсіпорынның немесе мекеменің басшысының бұйрығы өзі басқаратын қызметкерлер үшін ... ал ... ... ... ... ... мен ұйымдар өздерінің меншік нысанына қарамастан, егер олар осы ... ... ... ... жұмыс істейтін болса, бағынуға міндетті. [11]
Бұл жағдай немен түсіндіріледі? Ең алдымен ... ... да ... ... ... ... лауазымды адамға тиісті заңдық биліктік өкілеттіктерді шындығында іске асыру белгілі болып отыр, ал бұл негізінен алғанда басқарушылар мен ... ... ... ... ... ... ... мысалы, мынадай факт растайды, құқықтық реттеуді жүзеге ... ... ... бір ... ерік білдіруіне жетекші рөл беріледі.
Құқық құқықпен реттелетін нақты басқарушылық қатынастарда тиісінше мынадай көрініс байқалады. Бір ... ... ... қандай да бір атқарушы органның өкілеттіктеріне ... ... ... ... орган және азаматтың арасындағы қатынастарда) өкілеттіктері жалпы болмайды. ... ... бір ... ... ... ... ... мемлекеттік-басқарушылық қызмет субъектісінің рөлінде болатын органдікінен (лауазымды адамдыкінен) аз болады (мысалы, жоғары және ... ... ... органдардың арасындағы қатынастарда). Мысалы, министрлікте оған қарасты мемлекеттік кәсіпорынның басшысынан өкім етушілік өкілеттіктерінің ... ... көп. Ал бұл, өз ... ... білдіреді, мемлекеттік басқару аясында реттеудің мынадай механизмі қалыптасады, ондағы азаматтардың, кәсіпорындардың, мекемелердің, мемлекеттік емес құрылымдардың, т.с.с. мүдделеріне қатысты болатын заңдық акт ... ... ... ... ерік ... (шарттың) нәтижесі болып табылмайды. Оны тек қана өкілетті атқарушы орган немесе лауазымды адам шығарады. Оларға құқық құқықтың нормаларына сәйкес, бұған ... атап ... ... ... ... ... олар біржақты тәртіппен белгілі бір зандық міндетті ... ... ... ... бұл сияқты шешімдер органның (лауазымды адамның) қарауынша емес, құқықтық белгілеулердің (заң, заңға тәуелді кұқықтық норма) негізінде қабылданады. Сондықтан олар кімге ... ... ... ... ... олар осы шешімдерді қабылдайтын атқарушы органның немесе лауазымды адамның өзіне де бірдей ... ... ... ... ... ... ең ... көрініс тапқан заңдық өзара қарым-қатынастары осындай. Шындығында, сипатталған реттеу механизмі мемлекеттік тәртіп пен ... ... ... ... туындайды. Соларға сәйкес мемлекет басқарушылық тәжірибеде пайда болатын ... ... ... ... ... туындауына қарамастан, біржақты тәртіппен, бірақ міндетті түрде заң мен заңдарға тәуелді құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ресмисаты (инстанция) белгілейді. [10]
Бұл сияқты сатылардың қажеттігі түсінікті. Азамат, мысалы, қандай да бір құқық-басқарушылық қызметтердің заңсыз ... ... ... өзі шеше ... ... ол ... заңды түрде міндетті болатын шешім қабылдауға кім ресми өкілетті екенін белгілеу керек; әйтпесе шағымды шешілген деп санауға болмайды. ... ... ... ... пен ... органның арасындағы келісім тәртібімен емес, тек қана өкілетті органның алдын-ала заңмен немесе заңға тәуелді ... ... ... биліктік құзыретін іске асыру ретінде қабылданады. Мысалы, бұл сияқты шағымдар ... ... ... ... ... актілерін қоса) шағым жасалынса, соның жоғары тұрған органы (лауазымды адамы) қабылдайды деп белгіленген.
Басқарушылық қоғамдық қатынастарды реттеудің басқа ... де ... ... байқалады. Мәселен, лицензияларды, белгілі бір қызмет түрімен (мысалы, кәсіпкерлікпен) айналысу үшін өкілетті атқарушы органдар ... ... ... емес ... ... ... Әділет министрлігі органдары жүзеге асырады деп белгіленген, т.с.с.Атқарушы билік органдарының әр түрлі деңгейінің арасындағы қарым-қатынастарында сатылы біріне-бірі ... ... ... ... сәйкес төменгі тұрған органның кейбір мәселелерді, жоғарғы тұрған органның құзыретіне ... өзі ... ... жоқ. Ол осы ... ... саты ... қоюға бастама көтере алады. Бірақ біржақты заңды түрдегі міндетті нұсқамалардың болуы ... ... ... ... екінші тарабын мәжбүрлеуге тіремейді. Мәжбүрлеу реттелетін қоғамдық қатынастарға және оның қатысушыларына заңдық ықпал жасаудың ең ... ... Ол тек қана ... ... ... ... нұсқамаларында тұжырымдалған талаптардан бас тартқан кезде, ал ең жалпы нысанда құқықтық нормаларды ... ... ... Мұндай жағдайларда заңдық жауапкершілік қағида болады. Демек, біржақты нұсқамалардың заңдық міндеттілігі ... мен ... ... Тағы бір ... жағдай, атқарушы билік субъектісінің ерік білдіруінің біржақты және міндетті болуы тек құқық құқықтың ... ... ... нұсқамалар мен тыйымдар үшін ғана тән емес. Құқық әдістің бұл ерекшеліктері ерік беру үшін де тән, ... ... ... тиісті құқықтық нормалармен бұйырылады. Құқықтық реттеудегі ерік беру кұралдарын пайдаланудың механизмі мынадай. [13]
Біріншіден, құқықтық нормалар реттелетін басқарушылық қатынастардың тараптарына ... ... - ... бір ... ... ... ... мүмкін. Көпшілігінде бұл әдіс лауазымды адамдардың мінез-құлқын реттеу үшін пайдаланылады, бұл орайда олардың ... -- ... ... ... ... бас ... құқысы жоқ. Мәселен, ӘҚБТК (7-тарау) былай деп белгілеген, құқық бұзушыларға құқық жауапкершілік шараларын қолдануға өкілеттік берілген лауазымды адам ... ... мына ... шаралардың (мысалы, ескерту немесе құқық айыппұл салу) бірін таңдап ... ... оны ... ... ... ... ... құқылы. [14]
Екіншіден, құқықтық нормалар басқарушылық қатынастардың тараптарына өзінің қалауы бойынша іс-әрекет жасауға (немесе жасамауға) ... ... ... ... бұл ... құқықтарды жүзеге асырғанда болады. Мысалы, азамат қандай да бір ... ... ... ... деп ... ... оған ... беру керек пе, жоқ па, ол мәселені өзі шешеді. Сосын, шағымды қандай жолмен -- ... ... сот ... беру ... мәселені де оның өзі дербес шешеді. Шындығында бұл сияқты ерік беру әдісінің белгілі бір ... ... ... яғни құқық құқық нормасымен қаралған, рұқсат беру сипаты бар. Биліктік қатынастардың ... ... ... сипаттамасына тағы да бір елеулі қосымша жасау керек. Ол ... ... ... ... та ... бір жағдайларда тараптардың заңдық тепе-тендігіне құрылған басқарушылық қатынастардың пайда болу мүмкіншілігін қарайды.
Құқық ... ... деп ... ... ... ... ... құқық құқықпен реттелетін басқарушылық қоғамдық қатынастардың қатысушылары (тараптары) бола алатын адам немесе ұйым түсініледі. Бұл ... ... тобы әр ... Бірақта мұндай субъект болу үшін ерекше заңдық қасиеті болуы ... Бұл ... ... ... құқық субъектілігі дербес құқықтық маңызы бар екі элементтен тұрады: құқық құқық қабілеттіліктен және құқық әрекет қабілеттіліктен.
Құқық құқық ... -- ... ... қабілеттіліктің көрінісі, яғни құқық -- құқықтық нормалармен белгіленген және қорғалатын қандай да бір субъектінің ... ... мен ... ... ... ... басқару аясында оларды жүзеге асыру үшін заңдық жауапкершілікте болатын мүмкіндігі. Бұларға тән белгі нақты құқықтық қатынастарға шынайы түрдегі қатысудың өзі ... ... ... бола ... мүмкіндігі. Құқық қабілеттілік осындай ұғымында жеке немесе заңды тұлғаның құқық құқықпен реттелетін басқарушылық қатынастарға қатысуы үшін алғы шарт ... ... ... ... ... субъектілері мен құқықтық қатынастардың субъектілерін теңдестіруге болмайды, олардың арасында айтарлықтай айырмашылық бар.
Құқық құқықтың субъектілері ... ... ... ... ... яғни ... ... қабілеттілікті иеленген кезде құқықтық қатынастардың субъектілері болып табылады. Бұл адамның немесе ұйымның ... ... ... ... өзіне заңдық міндеттер алуды, сондай-ақ өзінің іс-әрекеттері үшін жауап беретіндігін болжайды. Нақтылап айтқанда сөз адамның ... ... ... ... ... қабілеттілігін нақты құқықтық қатынастар шеңберінде жүзеге асыратын іскерлік қабілеттілігі туралы болып ... ... ... пен ... ... ... ... субъектілігінің статиқалық (тұрақты) және динамикалық (өзгермелі) белгілері ретінде ара қатыста болады. Бірақ практикада олардың арасына айқын шек қою ... ... ... ... құқықтық реттеуге бірқатар жағдайларда олардың бөлінбейтіндігі тән. Мұндай жағдайда құқық субъектілігінің осы екі элементі бір мезгілде жиі ... ... (осы ... ... ... ... ... Бұл ең алдымен атқарушы органдарға қатысты болатын ... ... ... ... ... қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігі бір мезгілде, яғни құрған және құзыретін заңды түрде бекіткен кезден бастап пайда болады. Сонымен бұл органдардың ... ... ... ... нақ сол ... ... ... ал бектілген өкілеттіктерінде олардың әрекет қабілеттілігі, яғни құқықтық қатынастарға қатыса алатын қабілеттілігі көрініс табады. Мысалы, ҚР-сы ... ... ... ... құзыреті және соған сәйкес келетін өкілеттіктері оның құқық құқықтың ... ... ... - және ... ... бір ... ... [8]
Мына жағдайға ерекше көңіл аудару қажет, атқарушы ... ... ... үшін құқықтық қатынастарға қатысу шындығында олардың тікелей заңдық ... ... ... өйткені ол олардың құзыретін, сонымен бірге демек, құқық қабілеттілігін де ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл мәселе мемлекеттік және мемлекеттік емес сектордың кәсіпорындары, мекемелері мен ұйымдары жөнінде де осыған ұқсас шешіледі. ... ... ... ... мұндай жағдайларда кәсіпорынның немесе мекеменің өзі емес, ... ... яғни ... ... ... ... Осы ... ҚР-ының, өзін де, оның жергілікті құқық-аумақтарын да құқық құқықтың субъектілері ретінде қарауға болады. Бірақ олар ... ... ... ... ... Құқық әрекет қабілеттілік олардың өкілі болып табылатын ... ... ... ... болады. Бұл, сонымен бірге, құқықтық қатынастардың субъектісі, мысалы, республика немесе облыс емес, олардың әкімшілігі болып табылатынын білдіреді. Бұл қоғамдық ... де дәл ... ... болады (партияның өзі емес, оның жарғылық басқару органдары).
Азаматтық-құқықтық реттеуге сипатты болатын міндеттер мен құқықтар қолданылып жүрген заңнамаларға ... ... ... ретінде кәсіпорынға беріледі. Соған сәйкес, кәсіпорынның әкімшілігі азаматтық құқық қабілеттіліктің субъектісі болып табылмайды. Бірақ тап сол ... ... ... ... ... ... асырады. Құқық және азаматтық құқық және әрекет қабілеттілігінің мұндай айырықша арақатынасы ең алдымен мынаған байланысты, кәсіпорын ... ... ... -- ... биліктің субъектісі болып табылмайды. Сондықтан да оған, яғни кәсіпорынға, әкмішілік-құқықтық мәртебенің негізін құрайтын, ... ... ... ... байланысты ол, құқық құқықтың субъектісі болғанмен, құқықтық қатынастардың тікелей қатысушысы да бола алмайды. Осы ... ... ... емес ... бар әр ... ... құрылымдарды дәл осылай сипаттауға болады. Жалғыз айырмашылық белгісі -- құқық құқық -- және ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Бұл жағдай құқық құқықтың және құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... үшін де ... Кейде құқық құқық -- және әрекет қабілеттілік тура келмейді, бұл құқық ... ... және ... қатынастардың қатысушылары ретінде азаматтардың құқықтық мәртебесіне тән жағдай: құқық-қабілеттілік туған кезден, ал әрекет қабілеттілік, әдетте, 16 ... ... ... ... ... -- және ... ... жалпы және арнайы (мысалы, әскерге шақырылған азаматта), немесе шектеулі (мысалы, мемлекеттік ... ... ... құқы жоқ) болуы мүмкін.
Құқық деликт қабілеттілік құқық ... ... ... ... үшін дербес заңдық (құқық немесе тәртіптік) жауапты болатын мүмкіндігін білдіреді. Қағида ... ол ... ... ... ... ... ... табылады. Құқық құқықтың субъектілері жеке-дара және ұжымдық болулары мүмкін.
Қазақстанның ... шет ел ... және ... жоқ адамдар жеке-дара субъектілер болып табылады. Олардың қатарына мемлекеттік қызметшілерді де жатқызуға болады. Ұжымдық субъектілерге әр түрлі мемлекеттік және ... емес ... ... ... ... ... билік органдары, мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелер және олардың бірлестіктері (мысалы, корпорациялар, концерндер, т.с.с), дербес ... ... ... билік органдарының құрылымдық бөлімшелері (мысалы, министрліктердің комитеттері) болады.
Құқық құқықтың мемлекеттік емес субъектілері қоғамдық бірлестіктер (партиялар, одақтар, қоғамдық қозғалыстар, т.с.с); жергілікті ... ... ... ... ... коммерциялық құрылымдар, олардың ішінде жеке меншік кәсіпорындар мен мекемелер болып табылады. Құқық құқықтың ұжымдық субъектілерінің құқық құқық ... ... ... олар ... ... ... қатыспайды. Олардың атынан құқық құқық -- және әрекет қабілеттілікті олардың басшылары немесе өзге уәкілеттік берілген адамдары жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері бар.
1. Субъектілері бойынша құқық нормаларын талқылау ... және ... емес ... екі ... болінеді.
1.Ресми талқылау арнайы құзыры бар мемлекеттік органдар мен субъектілермен іс ... ... ... бұл талқылау арнайы кұқықтык кесім аркылы бекітіледі. Екіншіден, ресми талкылаудың нәтижесі түсінік берілген құқық ... ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, құқық қолданатын субъектілерге талқыланған құқық нормасын бір мағынада үғынуға мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... қояды. Ресми талқылау нормативтік, казуальдық болып бөлінеді.
2. Нормативтік талқылауда құқықтық норманы талқылаған түсініктің өзі бәріне міндетті нормаға айналады, көп рет ... ... ... ... ... ... қабылданған кесімдер ресми түрде өзі қабылдаған органмен талқыланады деп атап көрсетілген. Сонымен қатар нормативтік ... ... ... әділсот органдары, атап айтқанда Қазақстан Республикасыиың Жоғарғы Соты бола алады. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының пленумының қаулылары соттардың ... ... ... мен ... сәйкес кабылданған нормативтік-құқықтық кесімдерге түсініктеме береді және оларды тек сот органдары ғана ... ... ... ... ... Қазакстан Республикасының Жоғарғы Соты азаматтық қылмыстық және жалпы сот ісін жүргізудің ... ... өзге де ... ... ... Сот ... болып табылады, заңда көзделген іс жүргізу нысанасында олардың ... ... ... ... сот ... ... бойынша түсініктемелер беріп отырады>>, -- деп атап ... ... ... қаралған іс бойынша қолданылатын құқық нормаға түсінік беру. Мұндай талқылау негізінде құқық колдану барысында ... ... ие ... шешімдері мен соттардың үкімдерінен, шешімдерінен өздерінің көріністерін табады, соттық және әкімшілік ... екі ... ... ... емес ... заң күші жоқ, ... ... іс жүзіне асыруда құқық субъектілеріне міндетті емес түсінік беру. Мұндай талқылау ... ... ғана ... ... емес талқылау мемлекет және құқық теориясында үш түрге бөлінеді: кәдімгі, кәсіби және доктриналдық.
1. Кәдімгі ... кез ... ... өзінің білімі, деңгейі дәрежесінде қандай да болмасын заңға, онын нормала-рына түсінік беруі. Мысалы, референдум ... жеке ... өз ... ... талкылау құқық қорғау органдарының қолданылатын құқық нормалары бойынша азаматтарға, занды тұлғаларға түсінік беруі. ... ... ... ... заң ... ... ... бар субъектілер іс жүзіне асырады.
3. Доктриналдық талқылау заңгер ғалымдар мен ғылыми мекемелер жазылған мақалалар, монографиялар және ... ... ... Бұл ... ... ... олардың тиімділігін арттыруда, құқық нормаларының кемшіліктерін жоюда үлкен рөл атқарады. Көрнекті заңгер ғалым Е.Б.Әбдірасұлов доктриналық ... ... ... ... ... ... ... құқық нормаларын талқылау тарихи-саяси, логикалық, арнайы-зандық, жүйелілік, грамматикалық болып бөлінеді.
1.Тарихи-саяси талқылау нормативтік құқықтық кесімдердің қабылдануының тарихи жағдайларын түсіну ... ... ... ... айқындап, танып білу және зерттеу.
2. Логикалық талқылау логиканың зандарын пайдалана ... заң ... ... ... мен ... бір ... ... арақатынастарына
талдау жасау арқылы түсінік беру.
3. Арнайы-заңдық (терминологиялық) заңнама шығарушы органның заң техникасын қолдану барысында пайдаланылған арнайы терминдерді түсіндіру, мазмұнын ашып ... ... , , , , , , , , , , ... - ... ... институт, құқық салаларымен байланыстарын, алатын орындарын ұғыну арқылы талқылау. Соның нәтижесінде ... ... ... басқа нормалармен салыстырылып, салалармен шектес екені айқындалады.
5. Граматикалық талқылауда құқық нормаларының мәтініне, сөз құрылыстарына талдау жасау арқылы оның ... ... ... бойынша құқық нормаларын талқылау сөзбе-сөз, кеңейтілген және шектелген болып бөлінеді.
1.Сөзбе-сөз талқылауда қүкық норманың мәтіні оның ... ... ... Осыган байланысты онын мазмұнын түсінуде ешқандай қиындықтар болмайды.
Кеңейтілген ... ... ... ... ... онын ... ... кеңірек болып ұғынуды талап етеді. Мысалы, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... , ... ... ... Бұл жерде судьялар іс қарағанда тек ғана Конституция мен зандарға ғана ... ... ... ... да ... ... кесімдерге бағынады. Бұл норма кеңейтілген талқылауды талап етеді. Сонымен қатар кұқық нормаларының ... , , , және т.б. ... ... ... мәтінде пайдаланғаңда кеңейтілген талқылау пайдаланылады.
Шектелген талқылауда кұқық нормасының толық мазмұны оның сөздік ... ... ... ... ... Казақстан Республикасынын Конституциясының 36-бабы:
деген норманы бекіткен. Бірақ, бұл борышты барлык азаматтар орындай алмайды. Атап айтқанда әрекет қабілеттілігі жок ... ... ... ... және ... бола ... ... Конституцияның 27-ба-бының 3-тармағы деп атап көрсетеді. Бұл жерде шектелген талкылаудың корытын-дысы мен балаларына қамқорлык жасамаған және ... ... ... ... ... ... емес ... аңғарамыз.
Қорытынды
Сонымен, құқық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастарға атқарушы-өкім етуші өкілеттіктер берілген субъектінің қатысуы әрқашанда алдын ала ... ... ... ... органдары, сондай-ақ солардың атынан іс-әрекет ететін лауазымды адамдар. Құқық құқық-құқықтық нормалардың жиынтығы, солардың көмегімен ... ... ... нақты жүзеге асыруға байланысты және сол туралы пайда болатын қоғамдық қатынастарды реттейді.Құқық құқықтың пәнін құратын басқарушылық қатынастар Қазақстан құқығының басқа ... ... ... ... де жиі ... ... еңбек, қаржы, экология, кәсіпкерлік және тіпті азаматтық құқық пәндеріне кіретін қоғамдық қатынастар өзінің мәні бойынша басқарушылық болуы мүмкін. Бұлар ... ... ... қамтамасыз етумен, кәсіпкерлік қызметпен айналысу құқығын ресімдеумен, құқық бағыныштылық негізінде мүліктік қатынастардың пайда болуымен байланысты ... ... ... бұл сияқты қатынастар құқық құқықтың пәнінен шығарылып тасталуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... басқару аясында атқарушы билік субъектісіңің қатысуынсыз да қатынастардың пайда болуы ... Бұл ... ... ... оны ... түрде мемлекеттік биліктің атқарушы органдарына сипатты болатын заңдық биліктік өкілеттіктер берілетін өзге субъект ауыстыруға тиіс (өкіл етіп берілген ... ... бұл өзге ... ... атынан өкіл болуға мүмкіндік алады. Атқарушы биліктің органы еместерге заңдық биліктік өкілеттіктер беру оларды өкілдік ету ... ... ... ... ... пәнінің шегінде, қазақстан құқығының өзге де салалары ... ... ... атқарады. Оның мазмұнын атқарушы билік органдарының құрылуы мен қызметінің белгілі бір құқықтық режимін жасау констиуциялық мақсат-міндеттеріне сәйкес, сондай-ақ ... ... ... ... ... мінез-құлқын қамтамасыз ету құрайды. Құқық құқықтың субъектісі деп ҚР-ның қолданылып жүрген заңнамаларына сәйкес құқық құқықпен ... ... ... ... ... (тараптары) бола алатын адам немесе ұйым түсініледі. Бұл сияқты субъектілер тобы әр ... ... ... ... болу үшін ерекше заңдық қасиеті болуы қажет. Бұл қасиет-құқық құқық-субъектілігі. Құқық құқық субъектілігі дербес құқықтық маңызы бар екі ... ... ... ... ... және ... ... қабілеттіліктен. Құқық құқық қабілеттілік -- жалпы құқық қабілеттіліктің көрінісі, яғни құқық -- ... ... ... және ... ... да бір ... ... міндеттер мен құқықтарды иеленетін, сондай-ақ мемлекеттік басқару аясында оларды жүзеге асыру үшін заңдық жауапкершілікте болатын мүмкіндігі. ... тән ... ... құқықтық қатынастарға шынайы түрдегі қатысудың өзі емес, соларға қатысушы бола алатын мүмкіндігі.
Құқықтық реттеуге тұтастай алғанда нұсқама мен тыйым неғұрлым тән. Бұл ... де, ... ... қогамдық қатынастардың міндетті түрдегі қатысушысы мемлекеттік өкілеттіктің ресми өкілі болып табылады. Оған жататын нұсқама нысанындағы өкім етушілік құқықтар көлемін іске ... ... ... тап ... берілген, олар екінші тарапқа міндетті болып табылады. Мысалы, кәсіпорынның немесе мекеменің басшысының ... өзі ... ... үшін ... ал ... ... ... барлық адамдар мен ұйымдар өздерінің меншік нысанына қарамастан, егер олар осы ... ... ... ... жұмыс істейтін болса, бағынуға міндетті.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық туралы кодекс" 2007ж.
3.Ашитов "Егеменді Қазақстанның құқығы" Алматы-оқулық.
4.Таранов Административное право Республики Казахстан, Алматы,"Жеті жарғы" 1997г. Общая часть.
5.Таранов Административное право Республики ... ... 1998г. ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы, Алматы 28.12.95ж.
7."Қазақстан Республикасы ... ... - ... ... Президентінің Жарлығы Алматы 23.12.95ж.
8."Қазақстан Республикасы азаматтығы туралы" - Қазақстан Республикасының Президентінің ... ... ... www.kursik.kz қазақша рефераттар
10.Егеменді. Қазақстан, 1999, 23-қаңтар.
11.Парламент Жаршысы, 2004, №14, ... ... ... ... 1995, №23
13.Алексеев С.С. Общая теория права. В 2-хт. Т. 2. М., 1982.
14.Басилов Р.Ф. Правовые акты ... ... М., ... ... И.Я. Право и управление. М., 1981.
16. Баянов Е. Құқық құқық. Оқулық. Алматы 2007 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекетаралық қатынас - дипломатия10 бет
Қазақстан Республикасының экономикасының аграрлық саласын реттеу104 бет
Конституциялық бақылау нысандары15 бет
Мемлекеттік қаржылық бақылау15 бет
Құқық нормаларын талқылау6 бет
Құқық нормасын талқылау38 бет
Құқықты түсіндіру мазмұны28 бет
Құқықты қолдану. Құқық нормаларын талқылау11 бет
Азаматтық істі сот мәжілісінде талқылау – іс жүргізудің негізгі сатысы ретінде57 бет
Алматы қаласының сейсмо-белсенділігін зерттеу әдістері, нәтижелері және оларды талқылау42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь