Отырар қаласы

1. Отырар қаласының пайда болуы, шығу тарихы.
2. Отырар қаласының мәдениеті.
3. Отырар апаты
4. «Мәдени мұра» және «Ежелгі Отырарды жаңғырту» мемлекеттік бағдарламалары.
5. Моңғол шақыншылығы
6. Отырар
Мақсаты: Отырар қаласының тарихына шолу жасап, жалпы қала туралы мағлұмат алу. Отырар қаласының мәдениеті, тарихы, құрылысы, қамалдарымен танысу, жаңа ақпаратты игеру
Отырар (Тұрарбанд, Тұрар, Тарбанд, Фараб) – ортағасырлық қала орны. Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының Темір темір жол стансасынан солтүстік-батысқа қарай 7 км жерде орналасқан. Отырар 8 ғасырдың басынан Тарбанд (Трабан) деген атаумен белгілі. Бұл атау Күлтегін және Білге қаған құрметіне арналған көне түркі жазбаларда кездеседі. 8 ғ-дағы араб географы Якут “Тарбанд, Тұрар, Тұрарбанд пен Отырар – бір қала” деп жазады. Араб тарихшысы Табаридің Отырар патшасын әл-Мамун халифтың жауларының бірі деп атағанына қарағанда, Отырар 9 ғ-дың өзінде-ақ ірі қала болған. 10 ғ. жазбаларында Кедер деген орталық қаласы бар Фараб аймағы аталады. Ал Фараб Кедерден көне қала екені әл-Мақдисидің (10 ғ-дың аяғы) еңбегінде жазылған. Оның айтуынша, бас қала аймақ есімімен Фараб аталған. 10 ғ-дан кейін Кедер тарихи және географиялық жазбаларда аталмайды, оның орнына астана да, аймақ та Фараб делінген. Отырар 5 – 15 ғ-ларда Арал бойындағы көшпелі тайпалармен сауда жасайтын Иран мен Орта Азиядан Сібірге, Моңғолияға және Қытайға қатынайтын сауда жолындағы маңызды қала болды. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, қалада сол кезде әлемдегі аса ірі кітапхана және көптеген мешіт-медреселер болған.
1. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Древний Отрар (топография, стратиграфия, перспективы). Алма-Ата, 1972.
2. Беленицкий А.М., Бентович И.Б., Большаков О.Г. Средневековый город Средней Азии. Ленинград, 1973.
3. Абусеитова М. Х. Джувайни об "Отрарской катастрофе" // Казахский государственный университет. Вопросы истории, Вып. 7. 1975.
4. Байпаков К.М., Кулик Т.И. Отчет о работах на раскопе V городища Отрар в 1976 г. Отчет, машинопись. Алма-Ата, 1976. Архив ИА МОН РК.
5. Кулик Т.И. Исследование оборонительных сооружении Отрара // Археологические открытия 1976 года. Москва, 1977.
6. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Позднесредневековый Отрар (XVI-XVIII вв.). Алма-Ата, 1981.
7. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Отрар в XIII-XV веках. Алма-Ата, 1987.
8. Акишев К.А., Ерзакович Л.Б. Охранные работы на Отраре в районе мечети и крепостной стены. Отчет. Машинопись. Алма-Ата, 1990.
9. Ерзакович Л.Б. О периодизации развития средневекового Отрара // Маргулановские чтения. 1990 (сборник материалов конференции). Часть I. М., 1992.
        
        Жоспар:
* Отырар қаласының пайда болуы, шығу тарихы.
* Отырар қаласының мәдениеті.
* Отырар апаты
* және ... ... ... ... ... Отырар қаласының тарихына шолу жасап, жалпы қала туралы мағлұмат алу. ... ... ... ... ... ... танысу, жаңа ақпаратты игеру.
Отырар (Тұрарбанд, Тұрар, Тарбанд, Фараб) - ортағасырлық қала орны. Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ... ... ... жол ... ... қарай 7 км жерде орналасқан. Отырар 8 ғасырдың басынан Тарбанд (Трабан) деген атаумен ... Бұл атау ... және ... қаған құрметіне арналған көне түркі жазбаларда кездеседі. 8 ғ-дағы араб ... Якут ... ... ... пен Отырар - бір қала" деп ... Араб ... ... ... ... әл-Мамун халифтың жауларының бірі деп атағанына қарағанда, Отырар 9 ғ-дың өзінде-ақ ірі қала ... 10 ғ. ... ... ... ... ... бар ... аймағы аталады. Ал Фараб Кедерден көне қала екені ... (10 ... ... ... жазылған. Оның айтуынша, бас қала аймақ есімімен Фараб аталған. 10 ғ-дан кейін Кедер тарихи және географиялық жазбаларда аталмайды, оның ... ... да, ... та ... ... ... 5 - 15 ... Арал бойындағы көшпелі тайпалармен сауда жасайтын Иран мен Орта Азиядан ... ... және ... ... ... ... маңызды қала болды. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, қалада сол кезде әлемдегі аса ірі ... және ... ... ... жылы ... ... ... билеушісі Қайырханның әмірімен Шыңғыс хан керуенінің саудагерлері өлтіріледі. Бұл Шыңғыс ханның Орталық Азияға шапқыншылық жасауына сылтау болды. Тарихи әдебиеттерде бұл ... ... ... ... ... белгілі. 1219 жылы күзде моңғол әскерлері Отырарға жетті. ... ... ... ... ... қала ... қырғынға ұшырады. Бірақ 1219 жылғы апаттан кейін Отырар қайта жанданды.
1255 жылы армян саяхатшысы Отырарды Сырдария бойындағы ірі ... ... ... ... дүниежүзілік саудада бұрынғысынша делдалдық рөл атқарды.
Қала туралы 1320 жылы Флоренция көпесі Пеголоттидің Азов ... Қиыр ... ... ... жолы ... ... да баса ... ғасырда Ақ Орда хандары мұнда медреселер, ханакалар, ... ... ... ғасырдың аяғында Отырар Әмір Темір мемлекетінің құрамына кірді. Әмір ... ... ... рет ... ... ... ... қызған кезде (1405) осында қайтыс болды. Әмір Темір мирасқорлары мен Мұхаммед Шайбани әулетінің қазақ хандарымен күресі ... ... ... тағы да ... ... ... ... бастап қала қазақтардың билігіне біржолата көшіп, шамамен 18 ғасырдың басына дейін болған.
Отырарда археологиялық қазба жұмыстары кең ... 1969 жылы ... ... ... ... Отырар археологиялық экспедиция ұйымдастырылғаннан кейін басталды.
158686517399000
Қазіргі уақытта Отырар - ... ... ... Өлшемдері: оңт. жағы - 380 м, оңт.-батысы - 145 м, ... - 400 м, ... - 380 м және ... - 350 м. Төбенің ең биік жері іргесінен 18 м. Жалпы аумағы 200 га. Қала дуалмен қоршалған. Оның ... және ... ... ... жақсы сақталған. Негізгі төбені айналдыра қазған орлардың орны бар. Қаланың үш қақпасы болған. Орт. қақпа оңт. ... ... ... қазба жұмыстары қала орнындағы мәдени қабаттарды анықтап, олардың қай уақытта болғанын, құрылыс орындарын кезеңге бөліп, талдау жасауға мүмкіндік берді. Қаланың ... ... 16 м. Ол 7 ... ... ... (б.з. 1-6 ... зат ... жасалған құмыра сынықтары) аз табылды;
2-қабаттың (7-8 ғасырлар) қалыңдығы 3 м-ге жуық;
3-қабаттан (қалыңдығы 1 м-дей, 9-10 ... ... шикі ... ... см) қаланған тұрғын үйлердің орны, қола білезіктер мен алқалардың жұрнақтары, темір бұйымдардың сынықтары, шарап құятын ыдыстар табылды;
4-қабатқа (қалыңдығы 1,5 м, 11-13 ... ... ... ... ... ... тән, сонымен бірге бұл қабаттан семсердің сынығы, қола сақина, шыны ыдыстардың ... әр ... ... ... ... т.б. ... алынды;
5-қабаттан (қалыңдығы 1,5 м, 13-14 ғасырлар) қабырғасы күйдірілген кірпішпен (24244 см) қаланған ... ... ... ... ... ... ... зат қоймасының (одан темір пышақ, ер-тұман әбзелінің қалдықтары, темір ине, қола алқалар, т.б. заттар табылды) қалдықтары ашылды;
6-қабаттан ... 1,5 м, 15-16 ... ... ... ... ... ... жасалған балғасы, ат мүсіні, т.б. заттар іріктеп алынды;
7-қабатының ... 0,7-0,8 м (17-18 ... Бұл ... қаланың құлдырап, төмендей бастаған кезеңіне жатады.
862330000
1971-74 жылы аралығында Отырар аумағының бестен бір бөлігі (4 га) аршылды. Бойлық және ендік бағытымен ... ... ... анықталды. Көшелердің ені 2-3,5 м. Көшелер аралығында салынып бітпеген алаңдар немесе аулалар бар. Мұндағы тұрғын ... ... ... өте ... ... бір, екі немесе үш бөлмелі, ал көп бөлмелі үйлер сирек кездеседі. Жалғыз немесе ... ... ... 20-35 м2. ... шикі кірпіштен жалпағынан және еңістеу етіліп қырынан қаланған. Қысы қатаң жерлерде кірпішті ... ... ... ... ... ... жабылған үйлерге тән тәсіл. Мұндай тәсіл Қазақстанның оңтүстігіндегі тұрғын үйлер құрылысында ... де ... Үй ... еден ... ... 20-30 см үй ... ... салынған. Тандырдың от жағатын бөлігі күйдірілген кірпішпен жабылған және түтін шығатын мойны қабырғаға жапсырыла салынған. От жағатын ... асты ... Оның ... мен қабырғалары күйдірілген кірпішпен немесе оның сынықтарымен қапталған. Осы жерден тас диірмен және оның сынықтары, әр түрлі тас ... ... ... ... ... ... жасалған астық сақтайтын хұмдар мен құмыралар, ұралар, шаруашылыққа арналған шұңқырлар кездеседі. Көп бөлмелі үйлерге қос тандыр ... Олар ... әр ... ... ... ... ортақ мұржасы бар. Аршылған құрылыс кешендері 16-18 ... ... ... осы кезеңге жататындығын нумизмат материалдар (120-ға жуық тиындар) дәлелдеп береді. Осы кезеңде өрт болғандығы байқалады, кейбір ... өрт ... ... Ыдыстардың түбінде тамғалы белгілер салынған. Ыдыстарды күйдіргенге дейін салынған мұндай белгілер оның тек түбінде ғана емес, төменгі ... де ... ... ... керей және қыпшақ руларының таңбаларына сәйкес келеді. ... ... ... ... әлі де ... ... мәдениеті - Оңтүстік Қазақстан өлкелерін мекендеген қаңлы тайпаларының көне мәдениеті (б.з.б. ... ... ... ... ... ... Сырдарияның орта ағысын қамтиды. Қалалар мен қоныстар, зираттар жақсы зерттелген. Олардың аса ірі ... орт. ... ... Арыс ... ... жағасында Мардан, Мардан-Күйік, Қостөбе, Шаштөбе, Сейтмантөбе, Ақайтөбе, Шөлтөбе, т.б. ірі қалалары болған.
1940 ж. А.Н. Бернштам ... ... ... ... ... ... ... алынып, ол кангюй-қаратау мәдениеті болып аталды. Кейінірек бұл өңірді Е.И. Аргеева, Г.И. Пацевич, К.Ақышев, К.Байпақов, Л.Б. ... Л.М. ... А.Н. ... ... Аса ірі ... бірі - ... О.-Қ. м. ... үйлері ерте кезеңнен-ақ кварталдық жүйемен тұрғызылған. Әдетте 4 - 6 үй бір кварталды құрайды. Құнды ерекшеліктерге қыш ыдыстарға ... 100-ге ... ... ... ... негізгі тобы ру-тайпалық таңбалар. Зерттеуші ғалымдардың пайымдауынша ... ... орта ... таңбаларға өте жақын. Бір ерекшелігі, мұнда қазақтың үш жүзіне де ... ... ... бар. О.-Қ. м. ... мал ... бірге жоғары дамыған егіншілік бағытты ұстанған, ұсталық және зергерлік қолөнер жақсы дамыған. Тұрғындар ата-баба рухына, ... ... ... Сыр бойына көршілес Жетіасар және Қауыншы мәдениеттерінің тайпаларымен бірге тарихи Қаңлы мемлекетінің құрамына кірген. Б.з. 3 - 4 ... ... ... ... мен антропол. деректер О.-Қ. м-н қалдырған тайпаларға ғұндар келіп араласқандығын көрсетеді. Осы кезеңде түркі мәдениеті мен тілі қалыптасқан, түркі-соғды синтезі ... Ғұн ... ... ... ... бастап О.-Қ. м. тайпаларының үлкен бөлігі жетіасарлықтармен бірге Сырдың жоғ. ағысына, Орта Азияға ... ... 6 - 7 ... О.-Қ. ... ... ... ... тайпалармен бірге Сыр мен Әмударияның төм. ағысына топтасты да, Кедер мәдениетін құрады. Қалған тұрғындар Отырар шұратында ... ... ... ... - ... қаласында болған ортағасырлық діни оқу орны. 8 ғ-дың аяғында құрылып, моңғол шапқыншылығына дейін жұмыс істеген. Медреседе жан-жақтан білім ... ... ... 10 жыл бойы ... ... ... дейін сабақ берілсе, бесіннен кейін медресе жұмысына салынды ... ... ас ... ... ... т.б.). Ал екіндіден кейін шәкірттер өз жұмыстарымен айналысты. О. ... ... 5 ... сол ... ... үш тіл: ... парсы, араб тілдері оқытылды. 5 жылдан кейін шәкірттерге діни сабақтармен қатар ... ... ... т.б. ... ... ... білім берілді. Тіпті бұрнағы заманда жойылып кеткен әліппелер (мыс., Финикия әліппесі) үйретілді. О. ... ... ... Әбу Наср әл-Фараби оқыған.
Отырар мемлекеттік археологиялық қорық музейі, 1967 ж. Оңт. Қазақстан облысы Отырар ауданы Темір станциясында ашылған. Алғашқыда мектеп ... 1973 ... ... ... музей қызметін атқарса, 1979 ж. О. м. а. қ. м. болып құрылды. Музейдің негізгі мақсаты Отырар өңіріндегі археол., ... ... ... ... ... жұмыстармен айналысу. О. м. а. қ. м. құрамына Отырар қ., Арыстан баб кесенесі және осы өңірдегі барлық ежелгі қала ... ... ... ... ... ... және ... көрермендерге экспозиц. қызмет атқарады. Музейде бірнеше бөлімдер және кітапхана жұмыс істейді. 1993 ж. ... ... 110 ... ... ... ... қорғау аймағы 11547 га болып ұлғайды. Қазіргі кезде Отырар өңірінде 160-тан астам тарихи-мәдени ескерткіш бар.
Отырар - Қазақстанның орта ... ... ... ... ... қалдығы Отырар төбе деген атпен белгілі, қазіргі Оңтүстік Қазақстан ... ... ... Шәуілдір елді мекенінің жанында орналасқан. Отырар қаласы туралы көптеген саяхатшылардың ... ... ... ... шұраты Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданында орналасқан. Оның жері ... орта ... ... ... ... Орта Сырдарияның алқабы, Тұран ойпатының бір бөлігі, Қызылқұм-Ортасырдария жазығына кіреді.
Шұраттың негізгі су көздері Арыс пен ... ... ... ... қалалар мен мекендерді сумен қамтамасыз етті, егістікті суарды. Тек, судың молдығынан ғана, бұл жерде егіншілік мәдениеті дами алды.
Отырар шұратының ... ... оның ... ... әсерін тигізіп отырды. А.Н. Бернштам Отырар, Арыстың Сырдарияға құяр тұсында, ... ... ... ... позицияда тұр және жер суару үшін суы жеткілікті деп дәл айтқан. Бөген мен Арыс бойымен Таласқа, үйсін, ... ... ... ... дейін жеткен. Сырдария бойымен жолдар Шаш, Ферғана және Соғдыға, солтүстікке қарай Арал маңындағы аландар арқылы Еділ бойындағы далаға, Таулы Оралға және Қара ... ... ... дейін барған.
Шұраттың солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзындығы 53 километрдей, батыстан шығысқа қарай 54 ... ... ... 130 ... ... ... ... ұлы ойшыл Әбу Насыр әл-Фараби туған аймақ астанасы ретінде кеңінен танымал. Отырар орнында елді мекеннің пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... рет және атаулары жазба деректерде б.д. IX ғ. кездеседі. X-XII ғғ. ... ... ... тамырын шапқан қалалық өмірдің гүлдену кезеңі болды. 1219 жылы ... ... ... ... ... ... Отырар қайта түлеп, XIII ғасырдың ортасында Батыс пен шығыс арасындағы ... ірі ... ... ... 1405 жылы ... сарайларының бірінде Темірлан қайтыс болады. Отырардағы өмір XVIII ғасырға дейін жалғасты. Қала жұрттың жалпы сипаты Қазақстан мен Орта Азиядағы ортағасырлық ... ... ... ... ... қоса ғажайып үлкен қыш ыдыстар хумдар көптеп кездеседі. Олардың ... ... адам ... зор ... ... Ол ... ыдыстарда, құмыраларды астық, жем сақталатын болған. Қазір ... ... аса бір ... ... ... - оның ... ыдыстары, күміс, қола құмғандары және түрлі қыш қақпақ дастархандары. Әсіресе Отырар керамикалары ... ... ... жағынан, ою-өрнектерінің күрделігі, ерекшелігі жағынан назар аударады. Қаншама ғасыр өтсе де, табақтардағы бояулар өз ... ... Бояу ... ... жымдасуы, әдемі нақышты өрнегі, жасалу сапасы берік. Кейінгі ... ... ... ... ... сарай, мешіттердің болғанын дәлелдейтін олардың қалдықтары аршылып алынады.
Отырардағы алғашқы қазбаны археология әуесқойларының ... ... ... ... мен А.А. Черкасов 1904 жылы жүргізді. Олар бірқатар траншеялар салып, материал жинақтады. Кейінгі зерттеулер, тек, ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... 1969 жылы ... археологиялық экспедициясы (1971 ж. бастап ҚазКСР ҒА Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы болып ... ... оны ... К.А. ... ал 1991 ... ... К.М. басқарып келеді. 2001 жылы ЮНЕСКО-Қазақстан-Жапония бастауымен Қорының халықаралық жобасы жұмысын бастады. Жобаның негізгі мақсаттары: құжаттық база ... мен ... ... болды.
Отырар - ертеден шығыс әлеміне танымал болған қала. Кейбір деректерге қарағанда осыдан екі ... мың жыл ... оның ... алғашқы қоныстар болған. ҮІ - ҮІІІ ғасырларда ОтырарСырдария өзенінің орта ағысындағы саяси орталық болды. ... ІХ - ХІІ ғғ. сол ... ... ... біріне айналады. Отырар Қазақ хандығы заманында мәдениеті мен ... ... ... ... бірі ... ... ... гүлденіп, орта ғасырдағы ірі қала орталығына айналуына оның орналасқан орны үлкен әсер ... Бұл ... тез ... ... ... жасаған Ұлы Жібек жолы болды. Ү - ХҮ ғғ Отырар қаласы Арал бойындағы көшпелі тайпалармен сауда жасайтын орталыққа ... Иран мен Орта ... ... Монғолияға және Қытайға қатынайтын сауда жолындағы маңызды қала болды. Отырарға жан - жақтан көпестер келіп-кетіп жатты. ... ... ... ұстаханалар, тіпті қонақүйлер мен мешіттер, монша, сауда дүкендері ... ... жылы ... ... ... қалың қолы Қазақстанның Жетісу өңіріне аттанды. Бірнеше қала, мыңдаған халық, мал-мүлік Монғолдардың олжасына айналды. ... ... ... ішіндегі Отырар сол кездегі ең мықты қалалардың бірі саналды. Оның билеушісі Қайырхан ... ... еді. ... қаласын басып алуға Моңғолдар 1219 жылы 200 ... жуық ... ... ... өз ... қасық қандары қалғанша қорғап, беріспеді. Қатты қарсылыққа ұшыраймыз деп ойламаған Шыңғысхан ашуланып, қаланың бекініс орнын жермен - ... ... ... ... ... Бес ай бойы ... ... шайқасады. Қалада азық-түліктің қоры да таусылады. Аштыққа шыдамай, ... ... ... атты сатқын өзі басқаратын Отырар әскерінің 10 мың адамнан тұратын бір бөлігін бастап ... ... өтіп ... Ол қаланың дарбазасын жауға ашып береді. Соның опасыздығынан қаланы 1220 жылы ақпанда монғолдар басып алды. Аңыздарға ... ... ... ... ... ... өлтіреді. Қаланы бірнеше күн бойы тонап, қиратады.
Отырар қаласы жөнінде тарих ғылымдарының кандидаты Әуезхан Шашаев былай ... "Ол ... ... Сол ... ... ... ... су әкелінген. Құбырлар. Су кірген. Лай суды сыртқа шығарған. Сонан кейін мусор төгетін арнайы ұңғымалар болған. Олардың ... ... ... ... үшін. Жұқпалы аурулар таралып кетпеуі үшін жасалынған болатын. Сырдария мен Арыс өзендерінің сағасындағы оазисте ... ... ... ... жағдай өте қолайлы еді. Отырардың маңында жер суаратын мелиорациялық жүйе болған. Айнала шексіз дала. Малшыға да, диқанға да ... Өзен ... ... ... итмұрын өсінділеріне бай." Тарих кітаптарында Қайырхан Шыңғысханның керуендегі көпестерін өлтіртті. Бұл шыңғысханның орта азияға шапқыншылық жасауына сылтау болды деп ... Бұл ... ... ... ... ... былай жалғады:

2004-2007 жылдары және мемлекеттік бағдарламалары аясында Отырар қалашығының бірқатар ескерткіштерін (XIV ғ. жұма ... XVI ғ. ... үй ... XI-XII ғғ. тұрғын жайлары, қабырғалар, орталық қақпа және (), стратиграфиялық шурф, XIV ғ. моншасы) зерттеу, консервациялау және музейлендіру бойынша ... ... ... ... ... Көк-Мардан, Құйрыктөбе, Жалпақтөбе, Уәсиж қалашықтары, Талтақай және Қоңыр мазараттарына кешенді зерттеу жүргізілді.
Отырар шұратын аэрофотоқұжаттау іске ... ең жаңа ... ... пайдалана отырып шұраттың ежелгі ирригациясы зерттелді. 8 мыңнан астам аэросуреттер түсірілді. Шұраттың геоақпараттың ... ... Бұл - ... ... ... ... ең ... және ауқымды жүйе.
ХІІ ғ. аяғы мен ХІІІ ғ. басында Монғолия жерінде қият-бөржігін тайпасының билеушісі Есугей баһадурдің баласы Темучин (1155-1227) ... ... ірі ... ... ... Ол 20 ... ... қиян-кескі күрес барысында Монғолияның бүкіл тайпаларын өз қол ... ... Егер ... ... мекендеген тайпалардың көпшілігі татар деген атпен (ең қуатты тайпалардың бірінің аты бойынша) белгілі болса, енді мемлекеттің нығаюына байланысты ... ... ... ... деп атай ... да, бұл ... ... этникалық-саяси мәнге ие болады. Қытай деректерінде бүкіл Монғолияның халқы деп аталған, осы атау ... ... орыс және ... европалық деректерге ауысқан. Жалпы атауының шығыс-монғолдық тайпалардың бір ... ғана ... бар. және ... кейін пайда болған.
ХІІ-ХІІІ ғғ. межесінде монғол қоғамында феодалдық қатынастардың қалыптасу процесі жүріп ... Бұл ... екі ... - ... ... және еңбекші халық - араттарға бөлінді.
1206 жылы көктемде Темучинді жақтаушы ... ... ... ... ... онда ол ... хан ... атпен монғолдардың әміршісі болып салтанатты түрде жарияланды. Шыңғыс хан ... ... ... ... ... болды. Монғол мемлекеті әскери-әкімшілік ұйым негізінде құрылды. Мемлекет аумағы үш әскери әкімшілік аймаққа бөлінді. Әр ... ... ... ... 10 , әр ... - 10 ... ... темірдей тәртібі және жоғары әскери дайындығымен ерекшеленді. Монғолдардың әскери басымдыққа жетуіне ... ... ... ... этникалық және әлеуметтік шығу тегіне қарамастан батыл да ... ... қоюы көп ... ... жж. ... ханның үлкен баласы Жошы Енисей қырғыздарын және Сібірдің оңтүстігіндегі бағындырды. Қазіргі Шығыс Түркістан аумағында ... ... ... ... 1211 ж. ... ханның қолы Солтүстік Қытайға енді, 1215 ж. олар Цзинь мемлекетінің астанасы Чжунду (Пекин) ... ... ... 1217 жылы ... ... ... ... солтүстігінде орналасқан барлық иеліктерінен айырылды.
Шыңғыс ханның негізгі мақсаты батыс елдерін - Орта Азия мен ... Таяу ... пен ... ... Европаны басып алу болды. Батыста монғолдар 1211 жылы алғаш рет Жетісу жеріне келгенімен ұзақ тұрақтай алмады. Бұл жылы монғол әскерін ... ... ... ... бірі ... ... ... болатын. 1216 жылы Шыңғыс хан өзінің үлкен ұлы Жошыны қыпшақ даласында көшіп-қонып жүрген меркіттерді біржолата талқандауға аттандырды. Жошы ... ... ... ... 60 мың ... жорыққа шыққан хорезмшах Мұхаммедтің қолымен кездесіп қалды. Екі жақ күні бойы ... ал ... ... ... ... ... күйі кері ... кетті.
Монғолдардың батысқа қарай жылжуы 1218 жылы қайта басталды. Осы жылы ... ... және ... тайпалары жайлаған Жетісу жеріне алғашқы соққы берілді. Бұл кезде Жетісуды наймандардың Күшлік ханы ... ... еді. Оған ... ... хан ... ... қолбасшыларының бірі Жебені жіберді. Монғолдар жергілікті халыққа ислам дінін жария түрде ұстануға рұқсат етіп, Күшліктің ... ... ... халықтың наразылығын тиімді пайдаланды. Сонымен қатар Жетісу халқын өз ... ... үшін ... хан бұл өлкеде тонаушылық пен қырғынға тиым салды. Көптеген елді мекендер, соның ішінде Баласағұн ... ... ... ал ... ... Бадахшанда ұстап, өлтірді.
Шығыс Түркістан мен Жетісуды басып алғаннан кейін монғолдарға Оңтүстік Қазақстан мен Орта ... жол ... Бұл ... ... ... деп ... оқиға сылтау болды. 1218 жылы жазда Шыңғысханның тапсырмасымен құрамында көпестері мен монғол барлаушылары бар, ... 450 ... ... 500 ... ... жүгі бар ... ... аттанады. Отырар билеушісі Қайыр хан көпестерді жансыздар деп күдіктеніп, оларды өлтіруге бұйырады, керуен ... ... ... ... оның ... ... хорезмшах Мұхаммедтен Қайыр ханды ұстап беруді талап етіп, елшілерін жібереді, ал хорезмшахтың келген елшілерді өлтіруі соғысқа сылтау болады.
Шыңғысхан Орта ... ... өз ... жасақтарымен қоса жалпы саны 150 мың адамы бар қалың қол жіберді. Әскери жорық 1219 жылы қыркүйекте Ертіс ... ... ... қаласы қоршауға алынды. Өзінің әскерін үш топқа ... ... бір ... ... алу үшін ... Шағатай мен Үгедейге қалдырды, үлкен ұлы Жошы бастаған екінші бөлігін Сырдарияның төменгі ағысына аттандырды. Өзі Бұқараға бет алды. Отырар билеушісі ... хан ... ... ол ... ... мен қала ... ... қарсы табан тіресе қарсылық көрсетті, қаланы 5 ай бойы ұстап тұрды. Бесінші айдың аяғында хорезмдік әскербасы Қараджа хаджиб ... ... ... қақпасын ашып, 10 мың әскерімен монғолдар жағына шығып кетіп, оларды қалаға жіберіп қойды, кейін оның өзі осы ... үшін ... ... ... ... хан өз ... ... тағы бір ай қорғанды. Бірақ күш тең болмады, қамал қиратылды, 1220 жылы ақпанда ... ... ... ... хан ... ... ... жазаланып өлтірілді.
Отырар сияқты Сыр бойындағы Сығанақ, Ашнас және т.б. қалалар тұрғындары да монғолдарға қатты ... ... Араб және ... ... тарихи деректерде монғолдар халқын түгелдей қырып, күл-талқан қиратқан отыз шақты қалалар аталады. Олардың ... ... ... ... Ашнас қалалары бар.
Монғолдар Сырдария өңіріндегі қалаларды бағындырып, Орта Азияға ... ... ... ... алу ... айға ... ... Бұқарды, Самарқанды алды, Хорезм жаулап алынды. 1221 жылы көктемінде монғолдар Орта Азияны жаулап алуды аяқтады.
Енді ... ... ... және ... ... ... ауысты. Қолбасшылар Жебе мен Сүбедей нояндар басқарған 30 ... ... ... ... ... 1220 жылы ... басып кірді. Бұл әскер армян, грузин, алан, қыпшақ және орыс әскерлерін Қалқа өзенінің бойында талқандап, 1224 жылы ... ... ... ... арқылы Шыңғысханның Ертіс бойындағы ордасына оралды. Сөйтіп, 1219-1224 жж. монғол шапқыншылығы нәтижесінде Қазақстан Шыңғысхан империясының құрамына ... ... ... ... ... алып ... жаулап алған жерлерін бәйбішесі Бөртеден туған ұлдарының санына қарай төрт ұлысқа бөлді. Кіші ұлы Төле ... ... ... - ... өзін, сондай-ақ монғолдың тұрақты 129 мың адамдық армиясының 101 мыңын иеленді. Үшінші ұлы Үгедейге Монғолияның батыс бөлігі, ... мен ... ... ... ... Оның ... ... жоғарғы Ертіс пен Тарбағатай аймағында орналасты. Шыңғысханның екінші ұлы ... ... ... ... ... Әмударияға дейінгі, яғни Жетісу мен Мәуераннахрды қамтыды. Шыңғысханның ... ұлы ... ... ... ... ... төменгі Еділге дейінгі жерді қоса бүкіл Шығыс Дешті Қыпшақты қамтыды. Сонымен Қазақстанның аумағы монғолдың үш ұлысының ... ... ... - Жошы ұлысының құрамына, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан - Шағатай ұлысына, Жетісудың ... ... - ... ... ... ... ... К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Древний Отрар (топография, стратиграфия, перспективы). ... ... ... А.М., ... И.Б., ... О.Г. ... ... Средней Азии. Ленинград, 1973.
* Абусеитова М. Х. Джувайни об "Отрарской катастрофе" // Казахский государственный университет. Вопросы истории, Вып. 7. 1975.
* ... К.М., ... Т.И. ... о ... на ... V ... ... в 1976 г. Отчет, машинопись. Алма-Ата, 1976. ... ИА МОН ... ... Т.И. ... ... ... Отрара // Археологические открытия 1976 года. Москва, 1977.
* Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Позднесредневековый Отрар (XVI-XVIII вв.). Алма-Ата, ... ... К.А., ... К.М., ... Л.Б. ... в XIII-XV ... Алма-Ата, 1987.
* Акишев К.А., Ерзакович Л.Б. Охранные работы на Отраре в районе мечети и крепостной ... ... ... ... ... ... Л.Б. О ... развития средневекового Отрара // Маргулановские чтения. 1990 (сборник материалов конференции). Часть I. М., 1992.
* Ахинжанов С.М. Кыпчаки в средневековой истории ... ... ... ... М. К ... Отрар монголо-тимуридского времени//Известия НАН РК. Серия общественных ... ... ... К.М. ... города Казахстана на Великом Шелковом пути. Алматы, 1998.
* Байпаков К.М., Ходжаев М.Б. Раскопки архитектурного ансамбля конца XIV - ... XV вв. на ... ... ... ... ... К.М., ... А.Н., Кожа М.Б., Нурпеисов М.М. Работы ЮККАЭ в долинах рек Сырдарьи и ... НАН РК, ... ... ... 2000, №1 ... Хмельницкий С. Между кушанами и арабами. Архитектура Средней Азии V-VIII вв. Берлин-Рига, 2000.
* Джувейни Ала-ад-Дин Ата-Мелик. Чингисхан. История завоевателя мира. ... ... ... С.Ш. О ... на центральном бугре Отрара (2004 г.). Отчет, ... ... 2004. ... ИА МОН ... ... И.А. Древности Киргизской степи и Оренбургского края. 2-е изд. Алматы, 2007.
* Оңтүстік ... ... ... және ... ... ... Отырар ауданы. Алматы, 2007.
* Байпақов К.М., Воякин Д.А. Отырар қалажұрты // Оңтүстік Қазақстан облысы тарих және мәдениет ... ... ... ауданы. Алматы, 2007. №88
* Кожа М.Б. Н.И.Веселовский о древностях Южного Казахстана // Вестник МИЦАИ. 2008. Вып.8.
* Қожа М.Б. Ортағасырлық ... ... ... негізінде // Тарих ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. Алматы, 2009.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отырар қаласының пайда болуы19 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Мемлекеттік басқарудың даму эволюциясы3 бет
Мұхтар Шаханов9 бет
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
Қазақстанды моңғолдар жаулап алуы3 бет
Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары5 бет
Ұлы Жібек жолы4 бет
Ұлы Жібек жолындағы ортағасырлық қалалар64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь