Жасөспірімдерге эстетикалық тәрбие берудің мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І тарау. Эстетикалық тәрбиенің педагогика ғылымындағы теориялық негіздері.
1.1.Сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие берудің міндеті мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Оқушылардың эстетикалық мәдениеті мн білімін қалыптастырудағы музыканың рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3. Қоршаған орта мен табиғаттың эстетикалық тәрбие
берудегі маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІ тарау. Білім беретін жалпы мектептерде эстетикалық білім мен тәрбиенің маңызы
2.1.Эстетикалық тәрбие арқылы талғам мен адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Ұлттық мәдениетімізді бала тәрбиесіне эстетикалық тәрбие беру арқылы сіңіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3. Оқушылардың эстетикалық қатнас талғамын тәрбиелеу ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында. Мектепте білім берудің мақсаты - ... жеке тұлғаның сапалы терең білім алуға деген мүдделерін қанағаттандыру, әрбір адамға оқытудың мазмұнын таңдауға кеңінен мүмкіндік беру деп көрсетілген.
Педагог ғалымдардың еңбектерінің негізі идеяларына сүйене отырып, қазақ қолданбаны өнердегі кеңістік пен уақыт ұғымдарының эстетикалық тәрбиедегі көрінісіне, соның негізінде эстетикалық тәрбие беру, мүмкіндіктеріне мазмұнды сипаттама беруге болады.
Эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктері адамның эстетикалық көзқарас, сезім, таным, қабылдау, баға беру, белсенділік қасиеттерінің жиынтығын құрайды.
Алдымен қазақ қолданбалы өнері эстетикалық көзқарасты тәрбиелейді. Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық сапасынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам, еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті танып, оны сүйе, қастерлей білетін болады. Ол туралы В.Белинский былай деп жазған: "Әдемілікті сезіну - адамгершілік қасиеттің шарты. Тек осы сезім төңірегінде ғана ақыл-парасат болуы мүмкін".
1.Қазақстан Республикасының "Білім туралы заңы" 27.VII – 2007ж. Алматы.2007.
2.Қазақстан Республикасының Орта білімді дамытутұжырымдамасы. «Ана тілі». 19 маусым. 1987ж
3.Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білімберуді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. НазарбаевН.Ә. 2007 жылғы «Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы», Алматы, 2007ж. Білім баспасы.
5.Оқу-тәрбие үрдісінде инновациялық әдіс-тәсілдердіпайдалану-заман талабы. Республикалық ғылымиконференция материалдарыҚаз Ұ.У.2004
6.Инновациялық оқытудың педагогикалық шарттары. Алматы, 2006Қ.А.Иассауи атындағы ХҚТУ Шымкент ғылыми-әдістемелікконференцияның материалдар жинағы, Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыружолдары. Алматы «Мектеп». 1978ж.
8.Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезім мен ұлттық қадір-қасиет.Алматы,1990ж.
9.СавинН.В.Педагогика., Москва, 1990.
10.М.Жұмабаев.Педагогика."Рауан" баспасы 1993ж.
11.Мектептегі тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі.Алматы.1999ж.
12.Қазақстан Республикасының мелекеттік жалпығаміндетті білім беру стандарты.Астана 2002ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ ОТЫРАР ИНСТИТУТЫ
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі:
п.ғ.д., профессор Қ.Ж. Қарақұлов
Шымкент 2009 жыл
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ...........................................................................................................
І тарау. ... ... ... ғылымындағы теориялық негіздері.
1.1.Сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие ... ... мен ... эстетикалық мәдениеті мн білімін қалыптастырудағы музыканың рөлі.....................................................
1.3. Қоршаған орта мен ... ... ... ... маңызы .....................................................................................
ІІ тарау. Білім беретін жалпы мектептерде эстетикалық білім мен тәрбиенің маңызы
2.1.Эстетикалық тәрбие арқылы талғам мен ... ... ... ... бала ... ... тәрбие беру арқылы сіңіру.........................................................................
2.3. Оқушылардың эстетикалық қатнас талғамын тәрбиелеу........
Қорытынды................................................................................................
Пайдаланылған әдебиеттер....................................................................
Кіріспе
Тақырыптың ... ... 2015 ... ... ... беруді дамыту тұжырымдамасында. Мектепте білім берудің мақсаты - ... жеке ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру, әрбір адамға оқытудың мазмұнын таңдауға кеңінен мүмкіндік беру деп көрсетілген.
Педагог ғалымдардың еңбектерінің ... ... ... ... қазақ қолданбаны өнердегі кеңістік пен ... ... ... тәрбиедегі көрінісіне, соның негізінде эстетикалық ... ... ... ... ... беруге болады.
Эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктері адамның эстетикалық көзқарас, сезім, таным, қабылдау, баға беру, белсенділік қасиеттерінің жиынтығын ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық сапасынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам, еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы ... ... ... ... оны ... ... білетін болады. Ол туралы В.Белинский былай деп жазған: "Әдемілікті сезіну - ... ... ... Тек осы ... ... ғана ... ... мүмкін". Эстетикалық сезім - жақсылықтың негізі. Яғни эстетикалық көзқарасты тәрбиелеу - ұлттық ... ... ... ... ... ... ... балалардың ақыл-ойын, дүниетанымын дамытады.
Эстетикалық тәрбие беруде ... пен ... ... ... адамгершілікке, шыншылдыққа, патриоттыққа, мейірімділікке, тәрбиелейді.
Бүгшде мектептерде бастауыш және жоғары сынып оқушыларының ақыл-ойы сана-сезімін ... ... ... берудің мүмкіндігін ерекшелей келе, ұстаздардың кәсіби даярлығына ... ... ... оның ... және ... жолдарын зерттеуді алға қоя отырып диплом жұмысының тақырыбына арқау болатын актуалды, көкейкестілігін анықтауды жөнкөрдік.
Эстетикалық тәрбие тек қана ... ... ... оқыған кітіп, көрген кинолар мен музыкалық шығармалар санын көбейту ғана емес. Ең ... ... ... сезімді, жеке бастың рухани деңгейін кеңейту, мінез - құлқын түзету, әсемдікті түсіне ... Егер ... өзін ... ... ... ... өз әрекеттерінің әдемілігін, қажеттігін түсініп, еңбек ... ... ... ... бұл оның ... ... ... қатар адамгершілік қасиеттерінің жоғарв жетіле бастағанын көрсетеді.
Мектепте ... мен ... ... ... кіші және ... ... арасындагы таза адамгершілік қатынастардан өзіндік эстетиканы байқауға болады. ... ... олар ... ... дағдыланады, ортақ тіл табысады, өмірге өздерінің көзқарастарын қалыптастырады, Сократ дана айтқандай "әдемілікті бірлесіп ... ... ... ... ... - ол тек қана ... ғана адмасу емес, сезім және әсерленушілікпен де алмасу. ... ... ... ... ... айтқанда, қатынастың әдістері қандай? Олар: - көзқарас, сөз, ... ... ым, ... дене ... Бұл ... жеке түрде болсын, біріккен түрде болсын көп мағынаны ... ... ... ... ... мектепке баруы, онан алған әсері, оның көркемдік әрекеттері дұрыс түсініп ... ... ... ... бұл ... ... ... тұрақсыз болада, ұзақ мерзім өнер шығармаларымен танысу, тіпті ... ... оны тез ... Көркем творчвствоның нәтижесінен кері сурет салы, желімдеу, музыка процесі ... ал ... ... ... белгілі бір жағдайларда ғана байқалады.
Баланың өзін - өзі тәрбилеуінің алғашқы сатысы жеткіншек сатысы болып табылады. Бұл ... ол ... ... ... ... ... ... тырысады, білім деңгейін кеңейтеді, қоршаған ортадан эстетикалық тәжірибе жинайды, өмір ... мен өнер ... ... ... ... ... кластарда баланың өмірдегі эстетикалық саланы талғммен қабылдауы ... ... ... болады, дүниетанымдылығы мен пікірі жүйелене түсед. Өнерге, көркем творчествоға, өзінің тәртібіне ерекше мән береді. ... ... жас ... ... ... білу, олардың эстетикалық талғамын мақсатты түрде ... және ... ... ... көмегін тигізеді.
Эстетика эстетикалық сананың міндетті ісі мен құрылымын ашады. Ал ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу процесін зерттейді. Бұған нақты дәлелдің бірі > - (2006ж) құжатта орынды нұсқау бар: , - деп ... ... ... ұрпаққа эстетикалық тәрбие беруде мектеп орасан зор роль атқаратыны белгілі. Нақосы мектепте адамының эстетикалық мәдениетінің негіздері қаланады, сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің жалпы проблемаларымен байланыстыра қарастырылып келеді.
Қоғамның материалдық - экономикалық ... жаңа ... ... ... ... алып ... болмайды. Сондықтан стетикалық тәрбиенің принциптерін жүзеге асыру мен қатар тәрбиенің бүкіл жүйесін одан әрі жетілдіре ... ... ... отыру қажет.
Әрбір адамның творчестволық қабілетінің қанат жаюы оның еңбек саласының артуына әсер ... ... ... ... ... ... мәдениетінің маңызды бөлігі - өміріміздің барлық саласына ықпал тигізетін эстетикалық мәдениет болып ... ... ... - ... ... ... ... табиғи бір бөлігі.
Эстетикалық тәрбие - болмыстағы және өнердегі сұлулық пен ... ... ... және эстетикалық түсінікті сезім мен талғамы тәрбиелейді. Өнерде және өмірде сұлулықты жасау, оған қатысу қабілетін, қажетсінуін қалыптастырады. ... ... ... ... аса ... ... Бала өнер арқылы өзінің көіл сезімін тереңірек түсіне білуі қажет. Сондай - ақ айқын ойлап, терең ... ... ... ... тарапынан оқушыларға сапалы көмек қажет. Көркемдікке тәрбиелегенде баланың өлең, ырғақ, ... ... өз ... жеткізуіне, оның табиғи түрде ілгері дамуына кедергі жасамауы керек. Осы тұрғыдан ... ... ... ... беру іс - ... атқарылып жатқан жұмыстар мен әліде болса, шешімін таппай келе жатқан ... ... әсер ... ... ... арқылы беріледі. Әдебиет, суркт, музыка сабақтары талапқа сай оқытылмайды. Мектепте ... мен ... ... ... ... - ... үйлесім және эстетикалық сезім мәдениетінің төмендігін білдіреді. Жоғарыда көкейкесті ... ... біз ... жұмысының тақырыбын, - деп таңдадық.
Диплом жұмысының мақсаты:
Жалпы білім беретін мектептерде ... ... ... ... ... жұмысының тақырыбы мен ... ... ... ... ... оқушыларының ақыл-ойы, танымдық қабілетін, ... ... ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептерде, оқушыларға көркемдік білім беру және эстетикалық талғам мен эстетикалық тәлім - ... ... ... ... беру стандартына және типтік оқу жоспарына байланысты сурет, музыка, биология экология пәндерінің оқыту ... ...
- ... ... ... ... бастауыш пен жоғары сынып оқытушыларыныа әдістемелік нұсқау ұсыну.
Диплом жұмысының теориялық маңыздылығы:
Зерттеу жұмысының нәтижелері педагогика ғылымының саласы эстетикалық ... беру ісін ... оның ... ... және ... сипаттамаларын дамытуға үлес қосады.
Диплом жұмысының тәжірибелік құндылығы:
Өнер арқылы қоршаған орта табиғат сұлулығынан ләззат алу, оны сезінуге, ... шын ... ... ... ... білуге, яғни сұлулықты қабылдауға, түсінуге талпындырады. Жеке ... ... ... және мұғалімдердің эстетикалық тәрбие беру ісіе көмегін тигізеді. ... ... ... эстетикалық тәрбие берудің мазмұнын педагогикалық тұрғыдан талдау.
Зеттеуіміздің кезеңдері:
Бірінші ... - ... ... пен әдебиеттерді талдай отырып, диплом жұмысының ғылыми аппаратын айқындау, зерттеу жұмысының бағдарламасын жасау.
Екінші кезең - ... ... ... ... ... оның ғылыми нәтижесін (талдау) қортындылау.
Үшінші кезең - эстетикалық тәрбие беруде ... ... ... пен ... тұрғысынан танымдық-тәрбиелік маңызын және болашақ мұғалімдерді осы істерге баулу.
Зерттеу обьектісі:
Жалпы білім беретін мектептердегі эстетикалық білім беру мен ... ... ... ... ... ... ... Түлкібас ауданыындағы №......... атындағы мектептер.................................................
Диплом жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысымыз кіріспе, екі тарау, ... ... ... ... мен ... ... ... тәрбиенің педагогика ғылымындағы теориялық негіздері
+ Сынып оқушыларына эстетикалық ... ... ... ... ... алып ... болсақ, "эстетика" деген сөздің өзінде былайша түсініктер берген. "Эстетика" - ... ... ... ... ... ... шығарманың жалпы заңдары туралы, адамның болмысқа эстетикалық қатынасы туралы ... ... ... ... ... қабылдау, сезіну, түйсіну, түсіну.
Ал "эстетикалық" дегеніміз не, бұл сөз нені білдіреді?
Бұл гректің ... оның ... ... ... ... ... Мұнда көру, есту, түйсіну, талғам арқылы -бұл адамдардың сезінуі. Оқытушы мен оқушылардың өзара қарым-қатынасынан эстетикалық тәрбие туындайды. Қарым-қатынас қоғамда, ... ... ... ... яғни қай сала ... ... ... позициясын бірте -бірте өзгеруіне алып келеді.
Адамзат баласының жеке бір тұлға болып ... мен ... өте ... ... Осы ... барысындағы оңай емес бір жағы - оған эстетикалық тәрбие беру. Эстетикалық тәрбие айналаны қоршаған табиғат әдемілігі мен ... ... ... көре, сезе білуге, соншалықты оны терең сезінуге үйретеді. Шын мәніне келетін болсақ, қөркем шығарманы қадірлеп, түсіну арқылы қабылдайды.
Оқушының жан-жақты жеке ... ... ... ... сезінуіне ықпал ететін пәндердің бірі - бейнелеу өнері. Бейнелеу өнерінің кереметтігі - өмірдегі барша бояу ... ... ... ... ... ... ... Бейнелеу өнеріндегі көркемдегіш күштің жоғары деңгейде болуы, көрушіге өте зор ықпал етеді. Сонымен оның эстетикалық тәрбие берудегі әсер ... ... ... ... айта ... болады.
Сондықтан адам баласының өмірдегі табиғат көрінісіндегі әсемдік пен сұлулықты тануға, сезе ... ... ... ... ... ... ... пәні аса үлкен орын алады.
Бейнелеу өнері туындыларының ... әсер ... ... ... ... ретінде, оған ұмтылыс пен көтеріңкі көңіл туғызады. Эстетикалық тәрбиеге жүктелетін осындай күрделі міндеттердің бір бұтағы ... ... мен ... ... ... ... ... оны қалыптастыру болып табылады.
Бейнелеу өнері мен эстетикалық тәрбие арасындағы байланысты түсіну ... ... ... ... ... реттеуге көмектеседі. Осы орайда оқытушы өз бойындағы білімін, оқушыға эстетикалық тәрбие мен бейнелеу өнерінің өзара байланыстарын жан-жақты, салыстырмалы түрде кеңінен ... ... ... ... сай ... мен ... ... қарым-қатынасы педагогикалық жаңа мәніне ие болады. Оқушылар мектеп ... ... ... ... ... ... түсініктерін қалыптасыруға ұмтылады және үйренуге бейімделеді. Бұл бір жағынан, оқушының эстетикалық тәрбие туралы түсінігін қалыптастыру арқылы, бейнелеу өнеріне ... ... ... ... ой-өрісі кеңіп, сөйлеу мәдениетінің бірте-бірте қалыптасып дамуына ықпал жасайды. Демек, ... ... ... ... ... барысы жайында, бейнелеу өнері заңдылықтары туралы айтып шектеліп қана қоймай, эстетикалық тәрбиемен байланыстыра түсіндіруі қажет.
Суретші Б.М.Неменскийдің ... ... ... ... ... ... "Эстетикалық тәрбие кең мағанада - бұл үлкендерді тәрбиелеу және терең сезіну, бұл адамның ... және ... ... ең ... ... ... Бұл ... кезекте адам жүрегіндегі тамаша тәрбиені, тамаша ақылмен жетекшілік еткен және адамның жүріс-тұрысы, оның адамдарға қарым-қатынасы. Мен ... ... және біз ... сеніммен эстетикалық тәрбиені кең мағынада, адамның жалғыз және аса қажетті тәрбие құралы деп атадық".
Сонымен осы айтылғандардың негізінде адамдарда ... ... ... ... ... Адамның табиғат сұлулығын тануы, оны сұрыптап бағалай білуі, әлі де болса жеткіліксіз. Өмірді ... адам ... оның осы ... өзі ... ... ... Олай ... адамның эстетикалық белсенділігі өмірдің сұлулығын жасай, оны құра алатындығында. Эстетикалық белсенділіктің іске асуы айналадағы қоршаған ортаның әдемілігін көркемдеп қабылдаулың ... ... ... ... өз ойын ... білдіреді: "Адамды эстетикалық тұрғыда тәрбиелеу - сонымен оның ойлау және сезіну эстетикасын қалыптастыру, оның ... ... ... ... ... ... достыққа, жалпы күресте. Бұл өмірлік ұсыныс әсемдікті заң бойынша қалыптастыру. Ұсыныс және әрекет," - деп адам ... ... ... ... ... түсіндіреді.
Демек, мұғалімнің өзі эстетикалық тұрғыда тәрбиеленген болуы керек. Себебі ол өзінің дүниетанымы, өнерге деген көзқарасы, сезінуі, түйсінуі, ... ... ... түсінігі арқылы, өзінің бойындағы білімін оқушыға кең түрде жеткізіп түсіндіре алады. Оқушыларға бейнелеу өнері пәнін ... ... ... - өмір ... ... көре, дұрыс тани білуге, талғамын дамытуға және білімі мен көркемдік түйсінуін үйлесімді ұштастыра білуге үйрету. Бейнелеу өнеріне ... ... ... ... ... ... ықпал етумен қатар, оқушыларды еңбек сүйгіштікке баулып тәрбиелеу, күнделікті кездесетін қарапайым және өндірістік заттарға жоғары талғам ... ... ... пен адам ... ... ... білуге тәрбиелеп үйрету.
Оқытушы бейнелеу өнері сабағында оқушыға қоршаған ортадағы шындық туралы көптеген мәлеметтер береді.
Мысалы, ... ... ... салу ... ... сол ... пішінімен құрылысына қарап танысу арқылы оның салмағы, алатын орны, мәні, түр- түсі жағынан қандай дегенде де қарап, байқап білуге үйренеді. ... ... көз, ой ... ... ... ... оқушының білім жүйесінің кеңеюіне әсерін тигізеді. Бейнеленуші заттар жөнінде жаңа бір түсінік, ұғым пайда болып, олардың шындығы мен ... ... ... пайда болады.
Бұл айтылып отырған бейнелеу өнері пәні бойынша жүргізілетін әрбір жеке сабақтың өзінде тәрбиелік мүмкіндіктің мол ... ... ... ... ... тәрбие туралы түсінігінің жоғары деңгейде қалыптасуының негізінде, табиғат сұлулығын терең сезіну ... ... ... етіп ... педагог М.Жұмабаев айтқандай, сұлулық сезімдері адамның табиғат сыйлаған қабілетімен мүмкіндіктерін жан-жақты дамытуға жол ... ... ... ... тарауларын жан-жақты талдау жасай отырып, бала жаратылыс, табиғат сұлулықтары мен ... ... ... мол ... алып өсуі ... ... ... өнері пәні бойынша оқу материалдарын жүйелі, бірізді және толық меңгеру Мұғалімнің дұрыс іріктелген, ғылыми ... ... ... байланысты. Бейнелеу өнері пәні бойынша мұғалімдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... қана ... сонымен қатар оқу жылына толық сабақ жоспары жасалғаны жөн. Бастауыш сыныптардағы тақырыптық ... салу ... ... ... ... көз алдына елестету арқылы сурет салудан тұрады. Тақырыптық сурет салу ... ... ... көлем, затты кеңістікте дұрыс орналастыру, сәуле түсіру, түстерді таба алу дағдыларымен бекітіледі. Ең маңыздысы, оқушылардың сурет салудағы алғашқы біліктілігі қалыптасады. ... ... ... ... ... ... тақырыпты дұрыс таңдағанына көңіл қойып, олардың сурет арқылы өздерінің ойларының құрылымдық, эмоциялық, көркемдік жағынан дұрыс немесе бұрыс ... ... ... ... ... оқушылар заттар мен құбылыстардың жалпы заңдылық байланыстарын байқайды, ой абстрактілі үрдіс болғандықтан, тікелей сезіммен қабылдауға аталған ... ... ... ... көз алдына елестету сурет салуға дейінгі үрдіс.
Сурет салу барысында салыстыру, жалпылау, абстракциялау, т.б. үрдістер қатар жүріп отрады.
Сонымен бірге, бейнелеу өнері ... ... ... ... дамытып қалыптастырады. Аталған қабілеттерді көз алдына елестете білу мен біріктіру көркем ойлаудың негізін құрайды.
В.В.Алексеева "Баланың бойында ... ... ... тек қана өкіну керек. Егер адамда дер кезінде ойлау дамытылмаған, қалыптастырылмаған болса, онда дабыл қағу керек. Өйткені ол бала ... ... ... қүр ... - ... ... әр ... де эмоциялық өңделуі жоғары болады. Оның осындай болуына тек болмыс туралы әсерлер ғана емес, сонымен бірге эмоциялық ... әсер ... ... ... ... ... ... қажет талғампаздықты, қиялдауды көз алдына елестетуді, армандай білуді, ... ... ... ... Бүдан басқа "Көркемөнерсіз өскен баланың мүмкіншілігі шектеледі, ал мүмкіншілік шектелуі қиялдау үрдісінің тоқтауына әкеледі," - ... ... Оның ... көз алдына елестету сөйлеу дамуына тәуелді, яғни баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасының ... ... ... ... ... ... байқағыштықты, зеректілікті қалыптастыру көркемөнерлік материалдарды жылдам қабылдауға үйретеді. Бала сурет салуда бейнелеу ... ... жас ... сай, қоршаған ортаны өзінің бейнелеу тәсілдерімен суреттеуге талпынатыны мәлім. Бала қоршаған ортаға деген саналы қарым-қатынасын адамдар арасындағы ... ... ... ... ... өз ... сөзбен не болмаса сурет түрімен бейнелеуге тырысады. Мұғалім өз сабақтарын құрғанда, оқушыларды қоршаған ортаның әсемділігінің, пішіні мен ... ... ... ... бағалау қабілеттерін арттыруға бағыштайтын тәсілдерді қолданғаны жөн.
Туған жердің әсемдігін көру, түстердің ғажап әлемін ашу, суретші құралдарымен (графикалық, кескіндемелік) беру, әрбір ... ... ... ... ... есту - бейнелеу өнерінен сабақ берудің негізгі мақсаты шығармашылықты қалыптастыру. Тек қана қоршаған табиғатты қабылдау ... ... ... ... ... ... ... да астарласып жүріп жатуы керек.
Сондай-ақ, мұғалім әуездік-қолданбалы өнермен таныстырса әдемілік, әсемдік туралы әңгімелеп, оқыту, тәрбие жұмыстарында ойын тәсілдерін қолдануы ... ... ... ... ... ... олардың суретке түсіретін бүйымдары эстетикалық қабылдаумен, есінде қалғанын елестете ... ... ... ... ... ... байланысты.
Оқушылардың көркемдік-шығармашылық іс- әрекеттері әдеби шығармаларымен көркемделеді. Ол республика ... ... ... ... ... ... ... анық байқалады.
Олар туған жердің халық өнері, тарихи ескерткіштері, сәулет өнері ... ... ... ... ... ... ... пәндер мазмұндық ерекшеліктері оның елестеу, қиялдау, көру, ... ... ... ... ... ... дамытыуға бағытталуында. ... ... ... пән ... ... ... қандай байланысы бар екенін және эстетикалық талғамдарын қалыптастырып, олардың өнерге деген көзқарасы, түсінігі, түсінуі ... ... ... заңдылықтарын тиянақтап түсшдіру барысында эстетикаға деген ынтасын қалыптастыруға ... ... ... дамыған оқушы бейнелеу шығармашылығында сабақтан-сабаққа өткен сайын нақты, айқын, мәнерлі жұмыстар жасаса, керісінше, дамымаған ... ... ... ... Ұлдар "машина", қыздар ертегі мазмұнында баяндалатын "ханшаларды" ... ... ... ... ... ... қалып отырады.
Балалар салған суреттерден сызықтар мен штрихтарды, ... мен ... ... ... бай ... ... ... Сонымен қатар ондағы таңдаған мазмұнның тікелей қатысы мен ... ... ... өзгешелігі және оны қағаз бетіне бейнелеу тәсілі де адамдарды қуантпай, таң қалдырмай ... ... - жас ... көңіл-күйі мен сезімін беру үшін үлкен қызмет етеді. Бала ... ... ... ... мен бояу алған кезде ол өзін және өзгелерді толғандыратын оқиға мен көріністерді қағаз бетіне түсіруге тырысады. Бейнелеу ... ... ... сабақтың негізгі мазмұнын қабылдауда кең ... ... оның ... кезеңдегі ойы үлкен бір тұтастыққа ие болуына ықпал етеді.
Бірінші ... ... ... бейнелеу әрекетіндегі біліктілік пен дағдылар деңгейінің арасында алшақтық өскені ... ... ... ... сурет салумен жүйелі түрде айналасатын оқушының биік деңгейі мен енді сурет салуды бастаған оқушы арасындағы әлсіз дамыған ... ... ... ... Сол ... ... ... даму деңгейлерін бірден үстау, яғни білім алу деңгейі төмен оқушының қарапайым көркемдік қабілеттерін дамыту мен көркемдік ... ... биік ... ... әрі қарай жетілдіруге жағдай жасайтын сабақ ұйымдастырушы ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін, сынып оқушыларын бірнеше топтарға бөлу арқылы, яғни жақсы оқитын қабілеті бар ... мен ... ... нашар дамыған оқушылармен біріктіре отырып өткізу тиімді болмақ. Себебі, сабақты жақсы оқитын оқушы дайындығы нашар ... оның ... ... алдында отырып, сабақ орындауын қарапайым орындаушылық амалдарын еріксіз көрсетеді.
Іс жүзіндегі жұмыстар кезінде сыныптағы оқу процесі барысында төменгі сынып оқушыларының ойын ... жолы ... ... ... ... ой ... қарым-қатынас жасау да пайдалы. Ойын сынып оқушыларының назарын ... ... ... салуға деген эмоциялық көңіл-күйін келтіріп, көркемдік шығармашылығын дамытуға өз кезегінде жақсы нәтижелешереді. Кескіндеме түрін зерделеуде, оқушыны ... ... ... ... таныстыруда ойын түрлерін пайдалануға болады. Бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... тұрпаттары мен әдіс-тәсілдер түрін пайдалану, оқушының шығармашылығын белсендіріп, әртүрлі тұрпатта орындау ... ... жаңа ... ... ... өнері оқушының алуан түрлі шығармашылық әрекетінің тууына және эмоциялық, эстетикалық ... ... жол ... ... ... деген қызығушылығы мен ықыласы тым жоғары. Осындай сәттегі балалардың эстетика өнеріне деген ыстық ықыласы мен сенімін, күш-қайраты мен ... ... ... әрі ... ... ... түсу мұғалімнің ізденушілігі мен ұйымдастырушылық қабілетіне байланысты.
Мұғалімнің мақсаты баланың іскерлік қабілетін арттырып, әсемдікті өз ... ... ... ұлттық өнердің асыл дүниелермен таныстырып, әсемдікті тани білуге баулу, эстетикалық тәлім-тәрбие беру ... ... жас ... ... тәрбие беруде, оның ішінде өз халқының тұңғыш қылқалам шебері, 1000-нан астам туынды авторы Әбілхан Қастеевті бейнелеу өнерінің атасы ... ... оқу ... ... ... ... ... олардың бойындағы қабілет-дарынды үштау қазіргі жаңарған, бетбұрыс заманымызда ерекше жолға қойылып отыр. Ал, бейнелеу өнері -оқушыларға ... ... ... ... ... Ендеше, баланың эстетикалық талғамын арттыру мақсатында қазақ халқының қолданбалы ... ... ... мен ... ... ... кеңінен қолдансақ. ... ... 2015 ... ... ... ... ... тұжырымдамасында "жоғары білім берудің мақсаты - жеке тұлғаның сапасы жоғары білім алуға деген мүдеделерін ... ... ... ... ... ... кеңінен мүмкіндік беру" делінген. Осыған орай болашақ маманға кәсіби білім беру арқылы рухани-эстетикалық дамуындағы ролін терең зерттеуді ... ... ... ... бірі - ... ... ... кеңістік пен уақыт ұғымдары негізінде эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктерін болашақ ... ... ... ... ... ... ... тек шеберлік пен іскерлікті игеру ғана емес, адамзаттық әлемді рухани-эстетикалық тануының "заттанған" көрінісі. Халықтың рухани бәйтерегі - ... ... ... кеңістік пен уақыт ұғымдарында эстетикалық тәлім-тәрбие жатқанына көз жеткіземіз.
Біріншіден, қазақ қолданбалы өнерінің ішкі тылсым сыры ұғылады (қабылданады).
Екіншіден, ... ... ... ... бүгінгіні анықтап, болашақты бағдарлайды.
Үшіншіден, кеңістік көріністері бүгінгі ұрпаққа "ата жүрт", "атамекен", "елім-жерім", "туған өлке"жеке ... ... ... жеке ... дүние, өмір, қоғам, тіл мәдениеті жөніндегі түсініктері ұлғаяды, ақылойы, танымдық ... ... ... ... ... қасиеттері, туған еліне, жеріне, табиғатқа, халық өнеріне, аялы, көзқарастары қалыптасады.
Халқымыздың кемеңгер ойшылдары (Қорқыт ата, Әл-Фараби, Ахмет Иассауи, ... т.б.), ... ... ... қайраткерлері (М.Жұмабаев, М.Дулатов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев,т.б), шетел психолг-педагогтері (Н.Крупская, А.Луначарский, ... ... ... ... ... А.Бакушинский,т.б) еңбектерінде табиғат, қоршаған орта, өмірдегі және өнердегі сұлулықты түсініп, ... ... ... ... дамуының басты құралы екендігі қарастырылған.
Бүгінгі таңда педагог ғалымдардың қазақ қолданбалы өнері және эстетикалық тәрбие теориясы мен ... ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері ғалымдар: А.Жүнісбаева, Б.Әлмұхамбетов, Ә.Қамақов, Ж.Балкенов, Е.Асылханов, Қ.Ералин, Қ.Ижанов, Ү.Ибрагимов, З.Ахметова, С.Ұзақбаева еңбектерінде ... ... ... еңбектерінің негізгі идеяларына сүйене отырып, қазақ қолданбалы өнеріндегі кеңістік пен уақыт ұғымдарының эстетикалық тәрбиедегі көрінісіне, соның негізінде эстетикалық ... беру ... ... сипаттама беруге болады. Эстетикалық тәрбие беру мүмкіндіктері адамның эстетикалық көзқарас, сезім, таным, қабылдау, баға ... ... ... ... ... ... қолданбалы өнерге эстетикалық көзқарасты тәрбиелейді. Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық сапасынан (әсіресе өнерге көзқарасынан) көрінеді.
Эстетикалық ... биік ... адам ... ... негізі, адамгершіліктің негізі". Яғни, эстетикалық көзқарсты тәрбиелеу - үлттық өнерге мүқият зейін салуды талап ету ... ... ... ... ... ... - ... еңбек үстінде тарихи қалыптасып дамыған рухани қасиеті. Ұлы ақын М.Сүмабаев "Жаратылыстың, һәм ... сұлу ... адам ... ... сезімдерін оятады. үлбіреген гүл, сұлу ай, жұлдызды түн, міне ... ... ... сұлу ... ... адам ... бір ләззәт, бір сұлулық толқынын оятып туғызбай қоймайды.... Сұлулық сезім адамның дұрыс, сау ... ... сұлу ... ... ... нәрседен жиренуіне, жақсылыққа ұмтылып, жамандықтан тиылуына көп ... ... ... ... жақсы тәрбие беруіне тиісті деп, адамдардың өмірдегі, өнердегі сұлулық пен ... ... ... түсінуі мен сезінуі эстетикалық тәрбиенің басты міндеті екендігін ескертеді. Демек, қазақ қолданбалы өнердегі кеңістік пен уақыт ұғымдары негізінде эстетикалық ... беру ... ... еңбектегі ең жақсыны қабылдау, одан ләззат алу, дүниедегі әдемілік атаулыны бағалауға және өнер шығармаларын тануға, қастерлеуге ... оған ... ... ... ... ... тәрбие беруде көзқарас пен таным ынтымақтық бірлікке, еркіндікке, адалдыққа, шыншылдыққа, кішіпейілдікке тәрбиелейді. Эстетикалық сезім мен қабылдауда қазақ қолданбалы өнеріндегі кеңістік пен ... ... ... ерекшеліктері туған ел, туған жер, атамекен, атақоныс, мәңгілік пен ... ... т.б ... ... ұғып түсінеді. Эстетикалық баға беру мен пайымдау қолданбалы өнерді тарихи даму ... ... ... жас ... ақыл-ойын, рухани дүниетанымын, бабалар мұрасына деген қызығушылығын арттырады. Эстетикалық белсенділік өздігінен ізденуге жол ашады, қолданбалы ... ... ... білуге, олар қоршаған орта табиғат құбылыстарын абстрактілі бейнелей білуге, бабалар мұрасын ұрпақ ... ... өз ... ... ... ... тәрбие үрдісінде қазақ қолданбалы өнерін кеңістік пен уақыт ұғымдарын пайдалану ақыл-парасаттылық (рационалды) және сезім ... ... ... ... ... Педагогикада бұл мәселені шешуде адам ақыл-ойының, адамгершілігінің әсемдікке бой ұруы және эстетикалық сезімдерінің өзара байланыста ... ... ... ... адамның дұрыс, сау ләззат іздеуіне, сұлу нәрсені сүюіне, көріксіз нәрседен жиренуіне, жақсылыққа ұмтылып, жауыздықтан тыйылуына көп ... ... ... ... сезімдері әр түрлі нәрседен оянымпаз болады. Біреудікі музыкадан, біреудікі сұлу суреттен, біреудікі поэзиядан. Өнердің әйтеуір бір ... ... ... біреуіне құмар болмайтын оқушы болмайды.
Тәрбиенің міндеті- балада өнердің қандай түріне ынта бар екенін тауып, сол ынтасын, сол түр ... ... ... ... ... жолдарынан төмендегі жолдарды көрсетуге болады:
1) Оқушыға жаратылыс ... ... ... ... неше ... ... бәрі бар. ... ... ... ... сылдырын, жапырақтың сыбдырын, ... ... ... ... ... жымыңдаған жұлдыздар себілген көк шатыр көкті, түрлі-түсті кемпірқосақты, буыны жоқ бүұаңдаған қайыңды көрсін. Жаратылыс ... ... сұлу ... ... ... ... ... еріксіз оянады. Мұғалім жаратылыстағы түрлі сұлулыққа оқушының зейінін аудара білу керек.
2) ... ... ... бәрі жинақты, ретті, таза болуы керек. Оқушының үсті басы, денесі, киімі-бәрі таза ұсталуға тиісті. ... ... ... ... - ... мәдениеттікке ретті, тәртіпті, таза блуға шақыруы тиіс. Ұяда не ... ... соны ... ... ... оқушы сұлулықты тез сезінгіш келеді. Баланың маңайында сөйленетін сөздер де әдепті, сұлу ... ... ... ... ... ... және ... жүріс-тұрысы да әдепті, сұлу болуға тиісті. Сұлу дене, сұлу қозғалысты ... ... ... ... де, қозғалысы да сұлу болады.
3) Оқушыны эстетикалық тәрбие өнрмен таныстыру керек. Бала неше ... ... ... сұлу ... ... ... ... сөздер, сезімтал өлеңдер жаттасын. Түрлі музыка құралдарының үндерін тыңдасыын сурет салып үйренсін, ән салып, музыка құралдарына ойнауға үйрету керек.
Міне ... ... ... ... ... ... өркендейді.
+ Оқушылардың эстетикалық мәдениеті тәрбие мен білімін қалыптастырудағы музыканың ролі.
"Өнер-білім бұлағы" ... ... ... қай ... ... да ... өскелең ұрпаққа рухани күш-жігер берш ерекше қуаныш, сүйініш, толқу сезімдерін оятады.
Өнер саласының бірі - ән мен күйдің қоғамдық әрі ... мәні өте зор. ... ... ... беру ... ... ... бір жүйелі бағытпен музыка сабағы жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... музыка сабағы қорған ортаның әсемділін көріп, жырлап оларды оқушылыр естіп, ажыратып, бағалай білуге арналған. Оқушыға музыка ... ... ... ... ... ... алғашқы негіздерімен тарихымен таныстыра отырып, таным түсінігін дамытып ... ... ... ... ... ... қажет. Музыка туралы мағлұматты жүйелі меңгеру іскерлік пен дағдының қалыптасуы, ең алдымен қайырымдылық, ... ... ... ... деген қызығушылығының, эстетикалық талғамның дамуына бағыттау керек.
Эстетика дегеніміздің өзі ... бір ... ... өмірдің өзі балаға музыка тілімен жетеді. Осы өнер арқылы бала тәрбиелік және білімділік қасиеттерді бойына сіңіреді, музыка баланың ... ... әсер ете ... оның ... ... ... ... жеке басының адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру үшін қажетті жағдайлар туғызады.
Мектептегі өнер сабағы тек қана ... ... ... қана ... ... ... оқушыларға жоғары адамгершілік, имандылық, азаматтық қасиеттерге баулиды.
Көркемдік эстетикалық және ... ... ... жас ... ... ... алынған шығармалар ғана тәрбие жұмысына мол дүние бола ... Олар ... ... әсер қалдырып толғандыратын шығармаларды қабылдаған жағдайда ғана адамгершілік сезімдерін оята ... ... ... ... бір бөлігі бола отырып, жеке тұлғаның ақыл-ойы мен дене бітімін жетілдіріп, жан-жақты өмір тәжірибесін ... ... ... және ... ... ... ... іскерлікке тәрбиелеуге мүмкіндік туғызады, оқушыларды халықтық музыкаға баулиды.
Эстетикалық тәрбиелеу көркемдік әсер етуге тірелмейді, оның құралдары алуан ... ол ... оның ... ... сол ... бірі ... Бірақ мұнда өнердің, оның ішінде музыканың атқарар рөлі ... өнер ғана ... ... ... ... ... ... тәжірибесін ашады, қорытындалайды, жүйелейді. Кез келген мәселені шеше отырып, өнер шындықтың эстетикалық деректерін бейнелейді және ойластырады, ал ... ... ... ... ... ... оларды эстетикалық бағалауға түсіреді. Сонымен бірге ол эстетикалық эмоция туғызады және эстетикалық ләззатқа бөлейді. Мұның бәрі өнерді, демек музыканы эстетикалық ... ... ... ... және ешнәрсемен алмастыруға болмайтын қүралына айналдырады. Өнердің эстетикалық тәрбие беруге қатысуы оның міндетті қызметтерінің бірі болып ... Бұл ... ... ... ... және дербес қызмет емес. Ол өнер атқаратын және оның табиғатымен, қоғамдық өмірдегі ерекше ... ... ... ... ... ... жымдаса байланысқан.
Өнердің, демек, музыканың да мынадай қызметтері бар: ... ... ... ... тану), аксеологиялық (оны өзіндік тәсілмен бағалау), насихаттаушылық (саяси, философиялық, этикалық және басқа қоғамдық идеяларды тарату), геоденистік (рухани ... ... ... ... мен ойдың белгілі бір тәртібіне иландыру), сауаттандыру ("өмірдің оқулығы" қызметін атқару), ... ... ... мүмкіндіктерін белсендірлендіру), ... ... ... ... - қатынастың ерекше қызметі, өзіндік құралы ретінде әрекет етуі) және т. ... - ... ... ... ... музыка арқылы эстетикалық тәрбие берудің тікелей міндеті музыканың идеялық мазмұнымен анықталады. Тұлғаның ... ... даму ... ... ... ... эстетикалық тәрбие беру музыкасыз оның адамға көп түрлі әсерін, оның қабылдануы мен тәрбиелік ... ... ... ... күші оның жан жақты әсер ететіндігінде (ерік -жігерге, ақыл ойға, ойлауға, "логикалық сезім" деп аталатынға; ... сана ... ... ... қабілетін, оның жетілуін талап ететін арнаны сезіну ретінде әрекет етеді). Осы мағынада алғанда музыкамен қалыптасқан эстетикалық сезім ... ... ... ... ... ... мазмұнға жақын келеді.
Сонымен бірге жаппай музыкалық педагогикалық практиканы талдау бастауыш және жоғары ... ... ... ... ... ... қабылдау, эстетикалық талғам сияқты маңызды категорияларды тәрбиелеуге бүгінгі күні ... ... ... ... ... Бұған қолайлы жағдай туғызатын мектеп сыныптардағы музыка сабақтары мен сыныптан және ... тыс ... кең ... ... ... көлемде пайдаланылмай отыр. Мұғалімдер арасында сынып оқушылары өтетін музыка сабақтарының өзі ақ ... ... ... ... өздігінен ықпал етеді деген сенім қалыптасқан.
Музыкалық шығарманы оқып, орындай отырып оқушы ... ... ... - өзі" ... және ол үшін ... ... ... күш - жігер жұмсаудың қажеті жоқ деген пікір ... ... да, ... жағынан да қате. Тәжірибенің көрсетуіне қарағанда, жан жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру үшін эстетикалық тәрбие беру мәселелеріне, мысалы, ... мен, ... ... және ... байланысты мәселелерге мұғалімдер тарапынан арнаулы көңіл бөлуді қажет етеді.
Мектепте сынып оқушылары қабылдаудың өткірлігімен және тазалығымен өзіндік "сезімдік ... ... ... аса ... ... ... іс - ... дұрыс ұйымдастыру бір жағынан, кіші жастағы балалардың эстетикалық сезімдерінің дамуына әсер етеді, ал екінші ... ... ... ... ... ... ажырату, музыкалық есту, үнді есту ретінде қоя білу ... және т. б.) ... ... ... Барлық сынып оқушыларының интонациялық және эстетикалық қабылдауына қабылдау кезіндегі талдау тереңдігінің, ұйымдасқандықтың және мақсатқа бағытталғандықтың әлсіздігі тән екендігін ... Бұл ...
1 және 7 ... ... тән ... ... қабылдаудың эмоциялығы тән. Олар ең әуелі тікелей эмоциялық реакция туғызатын қасиеттерді, белгілерді, ерекшеліктерді қабылдайды. Сондықтан ... ... ... ... ... туғызатын белгілі бір акустикалық немесе оптикалық орта ретінде ... ... ... тәрбие беру мүмкіндігінің толық пайдаланылмай отырған себебі оқу жұмысының ... ... ... болмауында. Мұндай ғылыми әдістеме мынадай үш ілікке негізделген болуы тиіс деп есептейдә-ғалымдар психофизиологиялық (дыбыстың материалдық жекелеген жақтарының тыңдаушыда тікелей ... әсер ... ... ... ... үлгіленген эмоция симптомдарын игеруге негізделген), нәрселік - жағдайлық ... ... ... ... нәрселері мен жағдайлары жөнінде түсіністің тууына негізделген.
Музыка арқылы эстетикалық тәрбие беру жұмысының ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... ... материалды игеру үрдісінде оқушыларды гармония жөніндегі түсінікті, кідірістік және эстетикалық қабылдауды қалыптастыратын нақты педагогикалық тәсілдер, оқушылардың гармония жөніндегі ... ... және ... қабылдауын қалыптастыру өзгерісі; эстетикалық талғамдарды тәрбиелеуге ықпал ететін педагогикалық жағдайлар.
Эстетикалық тәрбиенің негізгі құрамының бірі -музыкалық білім және ... беру ... ... жан дүниесін қалыптастыруда ерекше маңызы бар.
"Құлақтан кіріп бойды алар,
Жақсы ән мен ... ... деп ... ақын Абай ... ... ән - күй өзінің сиқырлы әуені арқылы адамның жан дүниесін ... ... ... ... ... ... ... адамның жақсы, ізгі сезімдерін уландырып, дөрекілікке, топастыққа, арзан күлкіге жалған шаттықа немесе қаталдыққа жол ашады.
Музыканың тәрбие саласындағы күшті құдіретін біле ... та, ... ... ... ... ... ... басқаны білмейтін оқушылар музыка тілінен мақұрым қалып, көңілі соқыр, рухани мүгедек болып өседі.
Әр дәуір күн тәртібіне өз талабын қояды. ... ... ... ана ... ... дәстүрімізге ерекше мән берілуі нәтижесінде мектептегі музыка пәнінің бұрынғы міндеттерінің үстіне қоса, бүгінде ұлттық сана сезімі оянған, ана тілін, елінің ... ... ... ... және ... ... жастарды тәрбиелеу кажеттігі туып отыр. Оқу мазмұнын ізгілендіру ... ... ... ... жеке ... жан ... ... дамуына аса көңіл қоюда музыка бағдарламасы лайықты болуы тиіс.
Біріншіден, баланың психо физиоглогиялық жеке басының ерекшелігін есепке алу. ... ... ... ... құштарлығын, талпынуын арттыру үшін сабақтың "оңайдан бірте бірте қиынға көшу" принципін сақтап, 10 12 ... ... ... ... жүмбақ, тапсырмамен түрлендіру. Оқушыларды жалықтырмайтындай музыкалық ырғақты қимыл - қозғалыс сияқты әдіс - ... ... ... ... ... ... негізінде оқыту керек. Оқушыға өз басын және айналасындағы адамдарды сыйлауды үйретіп, селқостықтан аулақ ... ... ... дәстүрін, өнерін қадірлей білетін өз елінің азаматы болуға тәрбиелеу, мәдени дағдыларды игеру ... ... ... мақсаттар.
Үшіншіден, баланың оқуға қызығушылығын арттыру. Ол үшін оқушылардың көңіл қойып тыңдауына, жасына, түсінігіне лайық шығармалар іріктеп ұсыну, халық аспаптарының біреуін ... ... 1-7 ші ... оқушыларының музыка пәніне қызығушылығын арттыру мақсатымен сабақ ... ... ... ... ... ... керек.
Төртіншіден, бастауыш пен орта мектептің арасындағы сабақтастықты ... ... ... ... үшін ... сабағын жандандыратын төмендегідей элементтер ескерілуі тиіс.
Бағдарламада қазақ халқының төл шығармаларынан іріктеліп алынған материалдар басым болуы керек. Оның ішінде балаларға арналған ... ... ... ... ... таныстырылғаны абзал. (Мысалы, халық әндері "әлди - әлди", "әй-әй бөпем").
Қазақ композиторларының балаларға арналып ... жаңа ... де ... ... ... орын алуы ... ... "Кім қалай шырқайды?" әні (сөзі -А. Асылбековтікі, әні-ж. Тұрсыновтікі) оқушылардың есту қабілетінің ... ... ... ... дүние тануына, тілі дамуына да әсер ететін әндердің бірі. Сондай-ақ "Биші болам өскенде"(Қ- Бұғыбаева, Т.Тайбекова, "Тәрбиеші" (Ф.Оңғарсынова, Т.Әбдіқадірова), "Дәрігер"(С.Асанов, Ә.Бейсеуов), ... ... үні ... Ә. ... ... де осы орайда мәні зор.
Жалпы білім беретін мектептің бірінші сатыларында дидактикалық, музыкалық ертегі, қимыл-қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттыруға, жалықтырмауға пайдаланатын ұтымды әдістердің бірі. Мысалы, ұлттық ойындардың ішінде, "Жаңылысқан үұылады", "Құрсау-құрсау", "Әжемнің үш қазы бар" ... ... ... ... ... ... кеңейтіп, музыканы сезінуіне, дене қимыл-қозғалысына көп әсерін тигізеді. "Балаға ойынның бәрі елеулі, ... ол ... ... өмір ... Ол ... ... жаттығады, жан мен тәнін өсіреді ", - деген педагог А.В.Луначарский.
Әсіресе, төменгі сыныпта музыкалы-дидактикалық ойындарды пайдаланып қана қоймай, оларды бір ... ... ... біріктірген жөн. Музыка сабағын жаңа ойын формалармен (мысалы, спектакль сабақ, ертегі-сабақ, кездесу-сабақ, орманға, хайуанаттар паркіне, филармонияға) жүргізген оңай нәтиже береді.
Зерттеліп, ... ... ... ... енгізу музыка сабағында пайдаланатын тиімді әдіс-тәсілдердің бірі. ... ... ... қандай дауыс ырғағымен сөйлейтінін, қандай қимыл жасайтынын балаларға үйретсе, олардың ой-қиялының дамуына, ... ... ... ... ... сезімталдығын тәрбиелеуіне әсер ететіні сөзсіз. Сонымен қатар баланы импровизациялауға бейімдеу мақсаты орындалуына бұл әдіс мүмкіншілік ... ... ... ... өнерге баулу өзекті мәселе болып отыр. Осыған орай, адам мен жаратылысты жарыстырып, сұлулық ... ... өнер ... жете тану - ... ... ... да мәдениетті қауымның алдында күн тәртібінде түрған басты ғылыми тақырыптардың бірі.
Оқушының ... ... өсуі үшін де ... ... ... зор. Өнер ... дүниетанылымында сеніміне, адамгершілік - моральдық қасиеттердің қалыптасуына, эстетикалық сезімдердің тұрақтай, алдына қойған мақсаттың айқындала түсуіне игілікті әсер ... Сол ... де ... өз ... ... сан ... ... толық мағлұматы болуын аңсап, бұған қатты көңіл бөлген. Осыған орай, ... ... ... өнер де аз", ... ... азық, жұтамас байлық", Өнердің ырысы жарқылдап жатыр жолыңда"-деп өнерді құдіретті күш, ол адамның жан серігі, рухани байлық деп ... ... деп ... ... де ... өте кішкентай кезінен-ақ, яғни бастауыш сынып оқушыларының өнерге деген құмарлығын сол ... ... ... ... Дәл осы 6-10 ... ... балаларда қызығу мен құмарлық пайда болады. Соны сол жастайынан дамытып үйрету қажет. Әрине, кереметтей өнердің шыңы тек ... ... ... Сол ... ... үйренуге де шыдамдылық керек", "Өнер ұялтпайтын кісіні өзі біледі", "Ерінбеген емер, қажымаған жеңер"деген ... ... өзі ... ... бала ... ең бір ... ... Осы жағдайды жүзеге асырудағы әдіс - тәсілдері мен амал - жолдары, халықтың ... ... елге ... ... ... ... ... мектеп тәрбиесінде, музыка, бейнелеу өнері, ана тілі, хореография сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... кең көлемде қабылдау керек.
Оқушыларды айналадағы табиғатты, қоғамдағы болмысты, әдемі әуенді құлақпен естіп, сүулықты ... ... ... эстетикалық негізде қабылдай білуге баулу қажет. Сонымен қатар, өнер ... ... ... ... жарасымды әдет - ғұрыптарымен, мерекелерімен, халық өнерінің туындыларымен танысу. Әрбір сабақта әртүрлі терминдер мен түсініктемелерді туған ... ... ... атын, суретшілердің, әншілердің, күйшілердің, аты-жөнін, кейбір шығармалардың шығу ... ... ... ой-өрісін дамытады.
Оқушылардың ой-өрісін, рухани байлығын дамыту кез келген ұстаздардың міндеті. Мектепте өтетін өнер ... ... ... ... келешек ұрпақтардың сапасын интеллект, эстетикалық көзқарасын үлкен жолға салу деген сөз.
Өнермен ... ... ... бола ... Өмір қызығын қызықтай алмайтын, рухани дүниесі аздығынан, оқушылардың психикасы нашар дамитыны сондықтан да ... ... ... ... ... ... "Отыра берсең, жалқаулық басынар", ... ... ... ... деген қанатты сөздер, өнерді жастайынан оқушыларға үйрету, ерінбей жұмыс жасау келешек жастарды үлкен рухта ... ... ... мен ... ... бір ... екі ... Осы істің екеуінің қай жағын ақсатып алсақ та адамды жан-жақты жетілдіру ісін жолға қоя алмайтынымыз белгілі. Ал тәрбиенің қай ... ... та ... ... беру ... ... ... жатады. Демек, адамгершілікке, инабаттылыққа, елін сүюге, ерлікке, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеудің арқауы эстетикалық ... ... ... ... ... ... - ... соқыр" деген ғой дана хақымыз. Өзін қоршаған табиғат аясынан сұлулықты көріп, оған ... ... ... ... ... үнге елжіремеген, зар мен мұңнан көзіне жас келмеген халқына түскен ауыртпалықты өз басына түскендей сезініп қатуланбаған, бояма жалған сұлулықтан шын ... ... ... адам оны жоюға, қиратуға жақын түрады.
Ал эстетикалық талғамы дамыған, көз ... ... адам ... ... зұлымдық, дөрекілік, өтірік, ұрлық, өсек тәрізді жексұрын қылықтардан аулақ болады. Өйткені, ондай адамдар шынайы ... түр мен ... ... ... арқылы болатынын сезе біледі. Адамдардың сыртқы түрі, іс-әрекеті, қимылы, сөзі - ... тек ... ... қабысуы арқылы көрінетінін, сондай-ақ сұлулық қана шынайы сұлулық болатынын түсінеді.
Тәрбиенің қай ... ... ... ... оны ... ... ... қарауға болмайды дейтін себебіміз де осыдан.
Халық шығармашылығы, соның ішінде қазақ халқының ән өнері ... ... ... бөлігі.
Халқымыздың ән мұраларының тәрбиелік мүмкіндіктері мен ... үшан ... ... ... ... өмір ... ... бағалы қазына. Қазақ әндерінің халық өмірімен, тарихымен тығыз байланыстылығы, жас жеткеншектердің әсемдікті ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай жасайды.
Қазақтың халық әндерін жинап, зерделі еңбек еткен ... ... ... ... - халық өмірінің барлық жағын көрсететін шындыққа толы, көзі тірі ... ... Ол ... ... ... ... ... мінез-құлқын, сезімін, жүрек толқуының сырын шертеді" деп таңданады.
Жалпы білім беретін қазақ мектептерінде халқымыздың педагогикалық ой-пікірін оқу-тәрбие ісінің тірегіне ... яғни ... ... тәрбиенің жаңарған жүйесін жасау - бүгінгі күннің өзекті мәселесі.
Жеткіншекті дүниежүзілік деңгейге сай тәрбиелеуде негіз бола алатын әрі солардың ... ең асыл ... ... парасатты іс-әрекеттерге баулитын аса пәрменді ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол жүйелі түрде тәрбие қүралы ретінде пайдалануы қажет.
Жасыратыны жоқ кейінгі кезде біздің жастарымыз ... ... қол ... ... ... ... даңғаза музыкаға көп әуестенеді. Ендігі жерде ұл - қыздарымыздың ... ... ... ... қаситеттерінің өршіуіне жол бермей, тосқауыл бола алатын халық педагогикасына негізделген ұлттық ... ... ... ... да ... ... ... халқының ән шығармашылығының да жанрлары сан алуан. Түркі жанрдағы әндер халықтың ... ... және ... ... жөніндегі түсінігін білдіре отырып, балаларға музыкалық-эстетикалық тәрбие берудің тиімді жолдарының бірі болды.
Шетсіз-шексіз қазақ ... ... ... күміс көмей әншілер өткен және әр аймақтың ... ... ... ... ... ... ... тән дара қасиеттері, өзіндік әуен сазы, нақышы, мақамы, домбыра тартудағы қағыс ерекшеліктері тайға таңба ... анық ... ... ... сүйікті әншілеріне "жез таңдай", "қаз дауыс", "күміс көмей", "қоңыр дауыс", "бұлбұл дауыс" деп, әнші әуезінің бірде кең, бірде уайым-қайғысыз, бірде ... да ... ... ... ... да әзілқой, енді бірде кекесінді де ашулы әндерді дүниеге келтірді. Ән, әуен, саз адамның ішкі жан ... дөп ... ... ... мен ... ... ... қасіреті мен қуанышын паш етеді.
Қазақ халқы өзінің сан алуан қам-қаракет тіршілігі ішінде балалардың тәрбиелеудің өзіне тән ... ... ... ... ... тәрбие беруге, оның ішінде музыкалық эстетикалық тәрбие беруге өзіндік талаптар қойды.
Қазақ мектептерінің бастауыш сыныптарына арналған музыка пәнінің бағдарламасы оқушыларға музыкалық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... қояды:
- музыкалық таңдау арқылы халық өнерін білу;
- ән ... би ... ... - ... ойын ... ... салу, саз аспаптарында ойнау;
- жыр, терме, айтыс өнерінің көркемдік құралдарымен танысу;
- оқушылардың нақыл ... мен ... ... ... ... тереңдете түсу;
Бұл бағдарламаның ән репертуары жөнінде айтар болсақ, ол - өте бай. Орындалатын әндер ... ... ... ... ... болумен қатар балалардың эстетикалық талғамдарын қалыптастыруға және олардың әсемдік ... ... ... ... ... музыка сабағының бағдарламасын алсақ, оның мақсаты - қазақ халқының байырғы ұлттық өнерін, соның ... ... ... ... ... ... тұрғыдан сезініп, ажырата білетін азамат тәрбиелеу.
Өйткені, қазақ халқының ән мұраларында халық дәстүрі, елдің ... ... ... ... үндескен философиялық ой-толғаныстары жүрек тебірентер ғажайып сырлары жатыр.
Әл-Фараби: "Музыканың үш түрі бар...Біріншісі жай ғана ... ... ... ... ... ... ... үшіншісі біздің қиялымызға бағытталады. Жағымды сезім оятатын музыка демалыс үшін қолданылады, ол бізді жақсы ... ... ... ... ... ... ... қызба адамды ылғи да бір қалыпты ұстауға қүдіреті әбден ... ... ... салдарынан пайда болған шаршағандықты ұмыттырып, өзіне баурап әкететін қасиетті болады. Ол бізге жұмыстың зардабына ... ... ... ... жас ... ішкі ... байытып, әр дәуірдегі қоғамдық өмірдің түрлі құбылыстарын дұрыс түсінуге көмектеседі," - деген еді.
1.3. Қоршаған орта мен табиғаттың ... ... ... ... маңызы.
Мектепте оқушыларға эстетикалық тәрбие берудегі бірден - бір ... ... жыл ... ауысуына байланысты қардың жаууы, күннің күркіреуі, ағаштардың бүршік жарып, гүлдердің түрлі түске еніп гүлдеуі, қүұтардың жылы жаққа үшып ... ... үшып ... т.б. - ... бәрі оқушының эстетикалық сезіміне әсер етіп, қоршаған ортаға қызығушылығын арттырады. Балалардың сезімін ... ... рөлі ... ... ... өзі теңдесі жоқ әсем дүние, сондықтан оған зер салып, үңіле қараңыз. Алдымен гүлді немесе жапырақтарды, өрмекші торын ... ... ... аяз ... ... Мұның бәрі - ұлы суретші," -дейді.
Мұғалім оқушыларды табиғи құбылыстармен таныстыра отырып, ... ... ... ... шығуы мен сәулесінің жер бетіне шашқан нұрын көре білуге, сылдырлап аққан су ... ... ... ... ... ... жапырақтар мен шөптің сыбдырын естіп, түсіне білуге баулиды. Оқушыларды табиғатта жұмыс істейтін адамдар еңбегімен таныстыра отырып, олардың қимылы мен ... ... ... көңіл аудартады. Соның нәтижесінде оқушылардың еңбекке, табиғат сұлулығына деген эстетикалық ... ... сол ... ... білу ... қалыптасады.
Міне, осы мүмкіндіктерді ескере отырып, оқушылармен тиімді ұйымдастырылған ... ... мен ... ... ... ... ... қалыптастырып, фольклор жанрларымен таныстыруда өз нәтижесін береді. Мысалы, оқушыларды өзенге саяхатқа апарған кезде мынандай мақсатарды басты ... ... ... ... ... өзен жалғауындағы өзгерістермен таныстыру, өзен жағағалауындағы құстар және өзендегі балықтар жайындағы түсініктерін кеңейту, қоршаған ... ... ... өз ... ... ... ... айтайын деген ойын толық сөйлем мен жеткізе білдіруге дағдыландыру, ... ... ... жер ... әсем ... мен ... ... танытып, оқушы бойына эстетикалық сезім мен рухани қуат беруде табиғат көріністеріне жазылған пейзаждық шығармалардың маңызы ерекше. "Ақсақ киік" (С.Сейфуллин) ... ... ... ... ... ... ... шығарма.
Оқулықтағы қысқартыла отырып іріктеліп алынған өлең шумағы киіктің шөп дала сәні, тұла бойын тұнып тұрған ... оқ ... ... ... ... ақын лағынеті осы үш нәрсеге назар аударылады. Ақынның мақсат етіп қойған осы ойларын, оның тәрбиелік ... ... ... ... ... ... көз алдына ақын суреттеуіндегі Арқаның бетпақдаласын елестетеміз. "Бетпақ ... ... ... ... отырып, мұғалім: "Бетпақдала. Ел жоқ, жұрт жоқ, не өзен, не көл жоқ, көлденеңі ... ... ... Бұл ... ... жігіті, түйенің атаны, аттың тұлпарының да шыдас беруі қиын. Осы шөл далаға көндіккен жалғыз ғана ... ... дала ... - ак ... - ... ... ... сөзінен кейін, кіиіктің Бетпақ тіршілігінің сәні екендігін айқындай түсетін өлең шумағын оқып береді.
Бұл жерде оқушылардың ойы ақын ... дала ... ... ... аударылады. Бөкеіңнен сұлу аңды мен көрмедім. Өзге аңға ... тең ... ... ... ақбөкенді, Адамның баласынан кем көрмедім.
Нәзік әрі әсем ... ... ... ... ... ақын ... ... оқушыны, сөз жоқ, терең сезімге жетелейді. Әдептілікті бағалау қабілетін дамытады.
Эстетикалық сезімнің пәрменділігі сол: ол тек сұлулықты ... қана ... оның ... ... ... ... әрекетіне жұмылдыруында.
Одан әрі ақынның киікке деген жанашырлық ... ... ... өлең ... оқи ... оқушы бойындағы эстетикалық сезімді адамгершілік сезіміне ұштастыру мүмкіндігі бар. ... көз ... ... киік ... ... ... неге ... - деп ... ... ... бола ... ... т.б. ... өтіп ... Сол мыңдап қырылып жатқан киіктің бірін ақын суреттеп отырған жаралы киік дей ... ... келе ... ... ... Бір тоқтап, анда-санда әлін жиып, Ақбөкен сахараның ботагөзі, атты екен ... адам көзі ... ... ... оқып, үн ... ... ... әнін тыңдаттыруға болады.
Осы кездегі оқушылардың үнсіз қалуы, жаралы киіктің ... ... ... күйзеліс табының жүздерінен байқалуы сабақтың тәрбиелік күш қуатының оқушыларға әсер ететіндігін байқауға болады.
Өлеңді оқу арқылы бөкеннің сұлулығын таныту, мергендер құлқын-құмарлығын ... ... ... жан азабын тартуына аяныш сезімін тудыру эстетикалык, адамгершілік сезімдерін қалыптастыра отырып, жануарларға ... ... ... ... білуге бағыттайды.
Мұғалімнің міндеті өз шәкірттерін табиғатымыздың сұлулығына тамсандырып, еліктіріп, сезіндіре отырып тәрбиелеу.
Бастауыш сынып бағдарламасында ... ... - ... ... ... тақырыптар. Мұның өзі оқушының айнала қоршаған бай, көркем табиғатқа деген сүйіспеншілік ... ... және ... ... сан алуан сұлулық пен көкемдікті көре, түсіне және бағалай білуге жәрдемдесетін шығармалар.
Табиғат - дүниедегі тіршілік ... ... ... ... әр ... ... Халқымыз ұрпақтарына табиғатты аялауды әрқашанда әдеппен аңғартып отырған.
Халқымыздың ұзақ жылдар бойы жинақтаған тәжірибесі, асыл ... бірі - ... ... түрлі құбылыстарын болжау. Ежелден ашық аспан астында көшпелі өмір сүрген ата-бабаларымыз, оның бір ... деп, ... - ... тіршіліктің нәрі, өзек тірегі деп білген.
Мынау жарық дүниедегі әсерлі әсемдіктер мен қыруар қызықтар, ... ... ... ... ... жүзінде өтіп жатады.
Қазақта "ер туған жеріне" деген мақал бар. Әрбір адамның туған жері - бәрінен де ... ... ол сол ... ... ... суын ішіп, ауасымен тыныстайды, табиғатымен біте қайнасып, адам болып қалыптасады. Сондыктан да әрбір адам ... ... ... ... күтеді, қастерлейді.
Аяулы туған жеріміздегі жайнаған гүлдер, жайқалған шалғындар, ормандар, бұлақтар, керіліп жатқан кең дала, аспанмен тірескен ақ таулар, жарық ай, ... ... көк ... ... ... ... ... тірегі, қызығы, рахаты. Туған жердің әрбір тасына ... ... ... ... аш", "Жол ... тас ... алып таста", "Гүлді жүлма", [и]Ағашты жастай қырықпа", "Құмырсқаның илеуін бұзба", "Судың да сұрауы бар, "От шығарып ойна,ма", "Аққуды ... "Құс ... ... "Жеті күн жауған жаңбырдан желіп өткен су артық" т.б. ... мен ... ... ... әдет-ғұрыптармен салт дәстүрлердің ертеден келе жатқандығын көрсетеді.
Табиғатты аялап, оның қызығын көре білген халқымыз табиғат заңдылықтары мен оның ... ... да ... ... ... ... ... күн құбылса, күрегіңді сайла". деп, көктемнің ... ... ауа ... құбылыстарын айыра біліп, күн райының құбылуын ай бетіне, күн жүзіне, жұлдыздарға қарап ... ... ... ... ... жаз ... несі ... деп, көктемнің келуіне байланысты ауа райының құбылыстарын айыра білген, күн райын күні ... ... жыл ... ... кемеңгерлікпен айқындап, жақсылыққа жадырап, әсем табиғатты әдеппен қорғаған. Халық арасындағы туған жер туралы әндер мен күйлер өнер адамдарының, өнерпаз ... ... ... ... ... ардақтай сүйетінін дәлелдейді. Құрманғазы атамыздың "Сарыарқа", "Алатау", Тәтімбет атамыздың "Саржайлау" күйлері туған жеріміздің ... ... көз ... ... ... ... ... жадыратады.
Сыныпта гүл өсіру, табиғат мүйісін ұйымдастыру, мал, құс өсіріп, еңбектеніп, ... ... ... жастың ықыласты іс-әрекеті болып қалыптасуға тиіс. Мектептегі табиғатты қорғаушылар клубтары мен үйірмелері Жер-ана жүзіндегі жеткілікті қызықтардың ... ... ... ... ... білетіндей болуы қажет. Ата-бабамыздың аялап келген, кереметтерге толы туған жердің топырағын тыңайтып, суын тұнықтап, өсімдігін өркендету, жалпы табиғатын ... - ... ... ... борышы.
II тарау
Білім беретін жалпы мектептерде эстетикалық білім мен тәрбиенің ... ... ... арқылы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу.
Адамгершіліктің алғашқы қасиеттеріне біз мыналарды жатқызамыз: әртүрлі халықтардың дәстүрлері психологиялық сенім ілімдерде баяндалған қағидалар мен ... ... және ... ... өнердің түрлері, сондай-ақ, олардың негізінде туған жалпы адамзаттық адамгершілік ұғымдар мен құндылықтарды қалыптастыратын және кәсіби адамның өз жұмысында ... пен ... ... бастапқы түрлерін пайдаланатын туынды көздеріде бар.
Мектептерде сынып оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде, оларға эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі болып табылады.
Мектептің сынып оқушыларына адамгершілік туралы түсінік беру оқу мен тіл дамыту сабақтарында ... ... ... баланың адамгершілік жағынан қалыптасуы үшін оқу мен тіл дамытудың қаншалықты маңызды екендігін атап көрсетті. Ол былай деп жазды: ... ... ... ... өзі ... әсер етуі ... Онда бұл шығармада білдірілген адамгершілік қылықты, адамгершілік сезімді, адамгершілік ойды сүюге мәжбүр ететін ... ... ... ... болғаны".
Өскелең ұрпақтың Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... бейнелерді ойластырудың арқасында жүзеге асады. Осыған байланысты баланы әдебиет дүниесіне ... оның ... ... және ... ... ... ... қағидаларды қандай жағдайларда ... ... ... ... маңызды.
Бұл әрекетте әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы маңызды роль атқарады. Кейіпкердің немесе қандай да бір ... ... ... - ... бейнені оң, бағалаудың непзп шарттарының бірі. Мұның әсері ... ... ... үшін ... ... шығармада келтірілген оқиғалар, құбылыстар, кейіпкерлер оқырманнан тиісті баға беруді талап етеді. Осы көзқарас тұрғысынан кітаппен жасалатын қарым-қатынасты оқырман мен ... ... ішкі ... ... ... болады. Егер оқырман көркемдігі жоғары шығарманы оқыса, онда оның ... ... ... Бұл оның ... ... ... ... Әдеби бейненің есте сақталғыштығы кіші жастағы оқушының моральдық әрекетін туғызатын ... ... ... ... есте ... ... ... оқушылары арасында жасына қарай бөліну мынандай болды: 1-8 жас (1-2 сынып) - 1,8 пайыз; 8 - 9 жас (2 - 3 ... - 4,5 ... 9 - 10 жас (3 - 4 ... - 5,4 ... 11 - 17 жас (5 - 11 ... - 61,8 пайыз. Бұл мәліметке қарағанда әдебиеттен алғашқы әсердің ерте жастан-ақ пайда болуы мүмкін екендігін көрсетеді. Бұл жастағы балалық эстетикалық ... ... ... алғашқы моральдық бағалаудан ажырату қиын. Бұл жаста баланың моральдық бағдарлануларында айқын жіктелу байқалмайды. Ол әдеби образды терістеуі де, ... өзін ... де ... сынып оқушыларының көркем шығармалар арқылы адамгершілікке тәрбиелеуге қатысты қағидаларды былайша нақтылауға болады:
1) оқыған көркем шығарма бойынша өтілетін әңгімелесу ... ... ... ... жасындағы оқушыға ұғынықты болуы ... ... ... ... ... ... ... бейнелерін талдаудан бастау керек;
3) жазушы шығармасындағы адамгершілік мәселесінің қойылуы мен ... ... ... ... ... ашу;
4) көркем шығармадағы кейіпкердің жан ... ... ... ... ... қайырымдылық, әділдік, шыншылдық сияқты қажет сапаларының ара ... ... ... рухына, ұлттық мінезге сай көркем бейнелеп көрсету.
6) әдеби шығарманың эмоциялы, ашық және әсер ... ... ... ... қарым-қатынасының адамгершілік жағын бейнелейтін деректерді жинақтау және қорытындылау жөніндегі жұмыс нәтижесінде мектептерде оқушыларының түсініктері сапалы, мазмұнды бола бастайды, құбылыстардың ... ... ... және ... ... ... да саналы ұрпақ тәрбиесі келешек қоғам қамын ойлау болса, сол қоғам иелерін жан-жақты, ақыл парасаты мол, ізетті, кішіпейіл, ... ... етіп ... - ... ... ата ... қоғам алдындағы борышы.
Өзге халықтар сияқты, қазақ елінің де бала ... ... ... бері ... мол ... бар. Аға буын өз бойындағы ізеттілік, елін-жерін, Отанын сүюшілік секілді ең асыл қасиеттерін жас ... ... ... ... ... қаны мен ... сіңіріп келеді.
Ұрпақ тәрбиесіндегі ежелден қалыптасқан халқымыздың жақсы дәстүрлері мен тағылымдарын оқып, үйреніп, өнеге тұтпай, ... ... пен ... ... ... ... ... Л.Толстой айтқандай, өткенді жақсы білмейінше, келешекке сапар шегу айсыз қараңғыда сүру соқпақ ... ... ... - деген.
Жас ұрпаққа адамгершілік, имандылық, ізгілік, еңбек, дене, эстетикалық, экономикаық, құқықтық тәрбие беру бір-бірімен тығыз байланыста және өзара ... ... ... ... ... берудің бұл түрлерінің әрқайсысының өзіндік мазмұны, өзіндік бағдары, өзіне тән ерекшелгі бар.
М.Калинин: "Тәрбие дегеніміз - тәрбиеші қалаған ... ... ... ... егу үшін оның ... ... да жүйелі түрде ықпал жасау деп көрсеткен болатын.
Болашақ тәрбиесі бүгінгі күнде ұлттық мұраттар мен дүниежүзілік рухани бай ... нәр ... ... ... ... етеді. Біздің қоғамның тәлім - тәрбиесі көп жылдар бойы бір жақтылықпен жүргізіліп ... ... ... қүнды игіліктерден оқшауланып, ұлттық сана сезімнің дамуына, рухани, мәдени байлықты, ұлттық тәрбиенің бай мұрасын игеруге көңіл бөлінбеді. Мұның өзі жас ... ... ... өз ... ... ... әдет-ғұрпын, салт-санасын, ұлттық дәстүрлерін жете білмеуіне әкеп соқты. Сондықтан ғасырлар бойы өмір сынынан өтіп келе ... ... ... мен ... ... ақ ... адал тілегін бүгінгі әрбір ел баласына үйрету, санасын ояту - сынып жетекшілерінің, тәрбиеші мұғалімдердің, ата - аналардың ең үлкен ... ... ... ... қоршаған дүниені ақылмен, жүрекпен тану - адамгершіліктің ең басты негізі болып есептелініп, баланың бойында елжандылық, Отансүйгіштік қасиеттердің қалыптасуының ұзақ ... ... Бұл ... ... ... тарапынан мақсаттылық пен педагогикалық - психологиялық тұрғыдан басқаруды қажет етеді. Мұнда әлемдік педагогика, психолгия ғылымында айқындалған бала тәрбиесінде жинақталған ... ... ... бір ... баланың рухани дүниесіне кіре білуі және баланың рухани дүниесі деңгейіне көтеріле білу қажеттілігін түсінуді, баламен ... ... ... алуы ... Мұны ... ... мән бермеген жағдайда нағыз Мұғалім бола алмайтынын өмір көрсетіп келеді.
Баланың рухани ... ... ... ... ... келген күнінен бастап, оның дүниетанымын ақыл-оймен, жүрекпен тану, ең нәзік, ең ... ... ... ... деп ... қажет.
Мектеп жас ұрпақтың адамгершілік тәрбиесіне едәуір ықпал етіп, ол белгілі жүйеде жүзеге асырылады. Мектепті бітіргенне кейін адам мінездің жаңа ... ... ... ... ... түседі немесе түзетеді. Сол себепті балалардың мектептегі адамгершілік тәрбиесі өте шеберлі болуы, адамгершіліктің барлық салаларын қамтуы ... ... ... ... ... ... тек осы ... талаптарын ғана емес, болашаққа да бағытталуы тиіс.
Адамгершілік тәрбиенің тәрбиеленушінің дамуына қандай игі әсер ететіндігін, тәрбие әсерімен оқушы ... ... ... ... кемелдің жаңа сатысына қалай көтерілетіндігін педагог жақсы білуі тиіс. Ол үшін адамгершілік тәрбиесінің көптеген ... жеке ... ... әрқайсысын жекелей қарастыру керек. Бұл үрдістің аса маңызды буыны - адамгершілік сананы қалыптастыру.
Баланың сезіміне әсер ету ... ... және ... ... күрделі саласы болып табылады. Сондықтан көптеген мұғалімдер баланың санасына әсер ... жөн ... ал ... ... оның сезіміне қалай әсер етуі керектігін кейде біле бермейді.
Оқушының сезіміне әсер етудің тәсілдерін анықтағанда, сезімді тәрбиелеу негізіне баланың бұрынғы өз ... ... және одан әрі ... ... ... ... жөн. ... мектеп қабырғасында туған табиғат туралы қанша айтқанмен, оның сұлулығы мен ... ... әсер ... ... Ал енді ... ... ... суретке түсіру, әңгіме құрастыру жайлы тапсырма берілсе, бұл балалардың табиғатқа ең нәзік сүйіспеншілік сезімін ... еді. Бұл ... ... ізгі ... ... қана ... оның ... де жағдай жасайды.
Баладағы жаңа сезімдер қатты әсерленудің ықпалымен жетілуі, өзгеруі мүмкін. Әсерлену, әсіресе өзгелердің ... ... және ... ... ... пайда болады. Мәселен, тарихымыздағы ұлы бабаларымыздың, ... мен ... ... үшін ... ... жоқ ... туралы әсерлеп, көркемдеп әңгімелеу бала сезіміне өте қатты әсер етіп, оның адамгершілік, елжандылық, Отансүйгіштік сияқты ізгі сезімдерін оятады. ... ұжым ... ... да ... бай етіп ... ... ... өзі Отан сүю, ұжым алдындағы борышын өтеу сияқты жоғары адамгершілік сезімдерін қалыптастыруға негіз болмақ.
Адамгершілікке тәрбиелеу баланың жеке ... ... мен ... аса ... бір ... ... ... Ол оның ата-анаға, айналадағыларға, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне, өз басына қатынасын қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік тәрбиенің негізгі міндеті - ... ... ... талаптарын әрбір баланың борыш, намыс, ождан, қадір-қасиеті сияқты биік адамшылық ішкі стимулдарына айналдыру болып ... ... ... мінез бен қарым-қатынастардың адамгершілік жағын ұғындыруды қамтамасыз етуі тиіс. Балалардың өз әрекеттері мен ... ... ... ... және ... ... үйренуге мүмкіндік береді. Тәрбие жүйесінің тиімділігін аса маңызды көрсеткіш баланың адамгершілік жағынан ... оның ... ... қасиеттерінің елеулі өзгеруі болып табылады. Жетілгендік балалардың дағдылы және күрделі жағдайлардағы адамгершілік тұрғыдан ... ... ... ала ... ... өзінің адамгершілік қасиет иесі екенін түсіне білушіліктен ... ... ... ... жұмысының жемісі. Бұл жүйенің өлшемі тәрбие жұмысының пәрменділігі.
Баланың эстетикалық көқарасын тәрбиелеу әсемдік қасиеттері бар әр ... өмір мен ... және ... ... ... эстетикалық көзқарасы үздіксіз дамиды. Оған себеп болатын нәрсе - оқу, ... және ... ... жаңа ... ... ... тәрбиелеудің неғізі құралы - өнер. Ол шындықты көркем, ... ... ... арқылы бере отырып және осылар арқылы адам сезімі мен санасына әсер етіп, оның көзқарасын қалыптастыруға ... ... ... ... ... тәрбиенің басқа салаларымен тығыз байланыста қаралады. Балалардың ақыл-ой тәрбиесін зерттелген құбылыстар әсемдігін ашпай жүзеге асыру, көзқарасты тәрбиелеуді өмірден, ... және ... жету ... күрестен оқшау қарауға болмайды. Мектеп оқушыны әсемдікті өмірден, адамдар қылықтарынан, еңбек іс-әрекетінен, еңбек нәтижесінен көруді және ләззат алуды ... қана ... ... ... осы ... ... ... мен іскерлігін тәрбиелейді.
Сонымен, эстетикалық тәрбие табиғаттағы, өнердегі, еңбектегі, өмірдегі ең жақсыны қабылдау, одан ләззат алу. Эстетикалық ... ... ... Өнер шығармаларын тануға, қастерлеуге көзқарасты баулиды, оған керісінше ұсқынсыздыққа жағымсыз көзқарасты қалыптастырады.
Эстетикалық ... ... тән ... бар. ... бірі - ... ... және эстетикалык қабылдауды тәрбиелеу. Өмірдегі, өнердегі әдемілікті сезу және көру адамдарда әр түрлі ... ... ... ... ... оның сырын білуге тырысады, біреулер қалай болса солай қарап, жанынан өте шығады. Әдемілікті сезу үшін,оған ... үшін ең ... ... ... ... және ән ... ... оқушыда білім болуы қажет. Білім оқушыны әдеміліктің обьективтік критерилерімен қаруландырады. Білімді адам ... ... ... ... ... ... ... қабылдау қырағылығы, ықыластылық, қамқорлық баланың эстетикалық дамуының негізгі болады.
Эстетикалық ... ... баға ... қалыптастыру - эстетикалық тәрбиенің тағы да бір міндеті. Әдемілікті сүю оған түсіну үшін оқушыға негізінен ... ... ... бала ... ... саласындағы ырғақ, үндестік, музыка мен әндегі дыбыстарды және өнер әдістері туралы білімді игеруі қажет. ... ... ол ... ... ... ... байымдай және бағалай біледі.
Көркемдікке және сұлулыққа баға беру үшін эстетикалық танымның маңызы өте зор. Эстетикалық таным - бұл ... ... және ... ... ... пен ... сұлулықтың арасын ажырата білу, өнер шығармаларына жоғарғы талап қою.
Эстетикалық танымның дамуына көбінесе өнер үлгілерін қабылдаумен, не ... ... ... ... ... береді.
Қазіргі жағдайда біздің қоғамдық өміріміздегі қажетті мәселелердің бірі - ... ... ... ... Ол ... ... және оның заңдарын түсініп қана қоймай, осы заңдар бойынша өзін коршаған айналаға өзгеріс жасауы қажет. Адам белсенді түрде өмірдегі ... ... өз ... ... оны ... ұсқынсыздықтан қорғауы қажет.
2.2. Ұлттық мәдениетімізді бала тәрбиесіне эстетикалық
тәрбие беру арқылы ... ... ... ... ... мінезіне қатысты мәселе. Айталық, көркем сөз бен картиналарды адам іштей бағалап, жан дүниесімен ... ... ойға ... ... ... ... ... білдіріп отырады. Егер адам осындай көңіл күйіне түспесе, эстетикалық тәрбиеміздің пәрменсіз болатындығы түсінікті. Эстетикалық талғам - адамның түрлі өнер салаларынан ... ... ... ... ұғым оның іргетасы, ол шәкірттердің жас өзгешеліктеріне байланысты өзгеріп отырады.
Эстетикалық тәрбие беру балалардың өскен ... ... және ... ... ... ... ... біздер төменгі сынып оқушыларын шығарма кейіпкерлерінің іс-әрекетіне ... ... ... ... ... ... баға беріп, өздеріне үлгі ететін кісінің жан - жүйесінің нәзік жақтарына көңіл коя ... ал олар ... ... ... ғана ... ... ... ішкі астарына зейін қоймайтындығы, шығармаларда құйқылжытып жылдам орындалатын әндерді ... ... ... ... ересек шәкірттердің музыкалық шығармалардың орындалу шеберлігімен дауыс ырғақтары гармониясына көңіл бөле ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлгені олардың жыр-толғауларынан жақсы байқалады.
Аса ... ... ... ... ұлы Абай мен ... аз ... Олар әннің, жырдың көркемдігін көкірегі ояу, жаны сезгіш, ойы қырағы адам шарықтаған ... ... ... ... деп түсіндірген. Бұл жерде біз табиғатпен үнемі етене араласып жүрген қазақ халқының ойлау мен қиялдау жүйесінің сыр-сипатын ... ... ... ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров: "халықтың әні ... ... ... ... сәні ... - деп тегіннен- тегін айтпаған.
Эстетикалық тәрбиенің психологиялық астарлары жайлы айтқандары оның мына тұжырымдарынан да жақсы байқалып тұр: "Халықтың ... ... ... ... мұң ... ... кем ... көрсетіп, әдемі дауысымен құйқылжытып тұрғанда, қандай тас көңілді болса да жібімеген еркіне қоймайды. Халықтың қайдағы жайсыз жағдайы ойына ... ... ... қайнап, тіпті арқалары қозып кетеді. Әркімнің көңіл көздерінен жастар моншақтап ... ... шарт шұрт қол ... ... үстіне мың қайтара ... ... ... ... ... - ән ... халық. Біреу қолына домбыра ұстап ән сала бастаса, ойдағы-қырдағысы жиналып, сегіздегі бала, сексендегі шалына ... ... ... ... айтшылап жанын жағасына келтіреді. Бара-бара не болса сол әндегі рух сүйегіне сіңеді, құлағында қалады," - деп ... ақын ... ... аса мәнді тұжырым жасайды. Міне, қазақ ақын-жырауларының ... ... ... да ... арғы ... ... ... тағылымдарын жалғастыра түседі.
Есімі соңғы кездері жүртшылыққа мәлім бола бастаған Ө.Тілеуқабылұлы "Шипагерлік баянда" жан ... мен тән ... ... ... пікірлер айтқан. Адамның жайдары мінезі, сөйлеу шеберлігі, әдемі киінуі, денесін жинақы ұстауы оны көркемдікке баулитындығын айта ... ... ... "Әр пенденің тұлғалық бітімі, бет әлпеті, өз түсі, киім ... ... ... ... бір - бірімен айқындық парықталыс белгілеп танымал кісілер көргеннен жазбай танитын бітіске ие болуы жарақтық"
Ғұлама адамның киген киімі қонымды әрі ... ... таза ... оның ... көтеріп, жанының жайдарлы болуына себеп болады дейді: ... ... - деп ... ол, - ... ... яғни жапырақтық жарасақтылық дей келіп ұлпа әрі толық, әрі орамды, әрі жылы жарасымды әрлі болмағы мен ... ... ... ... шипагердің бұл арадағы негізгі түйіні - адам денесі таза, кір-қожалақтан аулақ болса, одан түрлі жаралар аулақ жүреді. Сондықтан да ... жас ... ... сақтау әдетіне дағдыландыру қажет. Дене тік және сұңғақ болып қалыптасуы бала үшін ат үстінде мығым отыруы, жүріс - тұрысын үнемі ... ... ... - ... ... болып қалыптасуы үшін мынадай кеңес береді. Тамақты аз және жиі жеу, майлы тамақты жемеу, өйткені ол дененің терлеп, әрі ... иіс ... ... ... Адам көбінесе жеміс-жидектерді көбірек жеуді әдетке айналдыру қажет. Дала ойшылы тамақты көп ... адам ... ... ... тән сымбаттылығынан айырылады дей келіп, "Жөнсіз ас кекіртеді, одан қалса ... ... ... ... ғасырлардағы келесі бір қазақ ғұламасы шежіреші-тарихшы Қадырғали Жалайыри "ұлың батыр ... ал ... ... сұлу ... ... Оның осы түйіні Құран Кәрімдегі ер адамның күші мен көркі, зеректігі мен батырлығы үйлесіп жатуы тиіс дейтін қағидалармен ... Ал, қыз ... ... ... болуы өмірдің сәні және ұрпақтың көркем болып жалғасуының негізі. Ғұламаның - "Үйдегі нәрселер үй ... сай" ... ... де ... мән ... жоқ па? ... кейбір сылбыр-салақ тұратын отбасына бара қалсаң, дүниелері шашылып, шаң болып, қолаңсып жатады. Үй ішіндегілердің ұқыптылығы мен тазалығы жан мен тән ... ... ... белгілі.
Жас ұрпақты әсемдік пен сұлулыққа тәрбиелеу жайлы ... ... ... ... ... да аз ... Мәселен, ол "Күпшек санды күреңді" деп басталатын толғауында сол кездегі қазақ жұртының әсемдік пен әдемілік жайлы ... ... биік ақ ... орнатқан.
Болаттан шеге соқтырып,
Шаңырағын торлатқан.
Қазығын қалайыдан қақтырып,
Тоқпағын сом алтыннан соқтырып.
Нақыра күміс тақтырып,
Былғары сына піштіріп.
Шыны аяқпен іштірген,
Орындығын оймыштап.
Ою-нақыш ... сары ... ... - деп ... ... қазақ елінің сұлулық пен сымбаттылыққа қатысты ұнам-талғамдары жақсы көрсетілген.
Дала халқының салтанатты салиқалы өмір кешіп, әсемдікті ... ... ... ... ... пен әсемдікті жан рахатына пайдаланғаны көрініп тұр. Қазақ жанының сұлулыққа аса ... ... ... үй ... ... ... хак. ... жырау сол жастарды зергерлік, бейнелеу, сәулет өнеріне тәрбиелеуде олардың көркемдікке шаттанып рахаттана білу сезімдерін дамыту қажеттілігін көре ... ... әсем ... ... ... адам ... ... әшекей бұйымдарды қалайша жасау туралы жастарды зергерлік, ұсталық, шеберлік өнеріне баулуды ән мен ... жыр мен ... ... азық ... жас ... ... ... дамыту үшін оларды жастайынан белгілі бір өнердің майталманы етіп шығаруға болатындығын да айтып кетеді.
Мәселен, Өтейбойдақ бабамыз: ісмерлік - өнер, осы ... ие ... ... ... - дейді.
Орта ғасырлық қазақ ғұламалары ер бала мен қыз баланың эстетикалық талғамдары өзіндік ерекшеліктерге бөлінеді. Мәселен, олар ұлды ... ... мал ... отын ... тас ... ... жасауға, аң аулауға, қолөнер шеберлігінің сан алуан қырларына баулу қажет дей келіп, қыз балаға үй жинау, ас пісіру, ... ... ... ... тон ... музыкалық аспаптарда ойнау мен ән-күй, өлең айтуға аналары, әжелері айналысуы қажеттігін еске салады.
Күнбе-күнгі күйбең тіршілікпен айналысып жүрген ер жігіттер аяқ ... шыға ... ... тойтарыс беру үшін қару-жарағын асынып, торлама сауытын киіп жауынгер боп шыға келсе, кешке қарай сәнді киініп қолына үкілі домбырасын алып, ән ... ... ... ... да осы жәйт ... ... сегіз қырлы бір сырлы ұлттық ұғымдардың туындауына себеп ... қыз бала ... пен ... ... деп ... Сондықтан да, "қыз қылығымен" деген нақыл тегін айтылмаған. Бұл жөнінде ... ... ... ... ... құр ... не пайда - деп қыздың қуыршақтай жансыз сұлу болмай, жүректі шымырлатардай нәзік сезімді, ... ... ... ... ... ... ол адам жан дүниесінің байлығын байқатады. Сонымен қатар адамның сезім түйсіктерінің жан-жақты дамығандығымен қоса, қабылдау үрдісінің ойдағыдай дамып ... ... пен ... ... мән бере ... нәрселерге ерекше зейін қоюшылықпен тоқайласып жатыр.
Табиғаттағы әсем құбылыстарды, адам ... және ... ... ... тек ... касиеті бар адамдар тез аңғарады.
Бұл жөнінде Өтейбойдақ Тілеуқабылүлы былай дейді: "адам пендесі ақыл-ой парасаттылығы арқылы ... пен ... ... тез ... шарт", - дейді.
Дала ойшылдары туған жердің әсем ... ... жаз ... қыс ... ... тауы мен ... ... мөлдір бұлағьі жайлы мәселеге жиі оралып отырған. Ақтамберді жырау
"Көкорай ... көк ... ... ... ... ... ... тойладық" - деп жырласа,
Бұқар жырау:
Боз мойынды бұл үйрек,
Көлге қонар жаз күні.
Бүралған назды сұлулар,
Көл жағалар жаз күні, - ... ән мен ... ... ... жаны ... әуес. Ол туралы ұлы жазушы Мұхтар Әуезов:
Әнге әуес, күйге құмар бала жаны сұлу ... ... ... келеді" - деген еді. Табиғат төсінде сән-салтанат құра білген халықтың ұл-қыздары оның ... ... ... ... хақ. Көл ... суға ... ару ... сыр-сымбатына ғашық болған бозбала жігіттердің арманшыл, сыршыл қасиеттерге мол болатынын да қазақ жыраулары тамаша суреттеген.
Қазақ жағдайында қыз баланың бой ... сұлу ... ... ... қам жеп ... сырын, мұңдасса мұңын бөлісетін асыл жеңгелері қайын сіңілілеріне бар жақсы өнегені үйретіп, бойжеткеннің жүріс-тұрысының әсем болуын ... бар ... ... еді.
Асан қайғы жыраудың : "Қадірін жеңге білмесе, бойжеткен қыз ғаріп" осындайдан калған тамаша тағылым.
Орта ғасырлық ... ... ... жан ... ... ... қалыптасуында табиғат пен қоғам өміріндегі сұлу көріністерге зор мән берумен қатар, қыз бен ... сұлу ... ... ... неше ... үй-ішіндік жасаулар мен зергерлік әшекей заттарға ерекше мән берген. Мәселен, бойжеткендерге арнап жүзік, білезік, белдік, алқалар мен бойтұмар, ... ... мен ... ... түрлерін жасатып, оларға өздерінің тілектерін білдіретін. Мәселен, қыз белдіктеріне "Белің ... ... ... ұзақ ... "Сымбатыңа нұр жаусын" деген оң баталы ақ тілектер жазылып, сұлулық сымбатына көрік беру үшін зерлі сәукеле, кәмшат бөрік, үкілі тақиялар ... ... де ... осынау тамаша ғибраты мен дәстүрін өмірге енгізсек, мұның қыз тәрбиесіне себі тиер еді. Халқымыз жігіттерге арнап оюлы ... ... ... ... ... ... ... ыңғайлы шапан мен шалбар, басына қалпақ не бөрік тіктіріп, олардың да сымбатты болуына ерекше мән берген. ... ... ... ... ... де бір ... қазақтың әсемдік бұйымдары, оның ішінде бойжеткен мен бозбалаға арналған киімдер мен зергерлік заттар жәйлі аз айтылмағандығын естен ... ... ... пен ... ... мақсатында осы заман талабына сай үндесіп жатқан орта ғасырларда өмір сүрген ойшылдарымыздың өміршең тағылымдарын пайдалану тәлім-тәрбие сапасында қажетті ... ... бұл ... ... ... ... сай келе ... жақтары да болуы мүмкін.
Біздің ойымызша, Орта ғасырлық қазақ зиялыларының саф алтындай тәлім-тәрбиелік ақыл кеңестерін бүгінгі күннің жағдайларына орайластыра пайдалану аса ... ... ... салт-дәстүрін, өмір сүру көрінісін, тіршілік мәнін, талап-талғамын сипаттайтын дәстүрлі мәдениеттің бір элементі ұлттық киім-кешектер болып табылады. Қазақ дәстүрлі қоғамында ... ... ... пен ... ... ... киім ... мұраттар ұлттық көркемдік стилдің негізгі даму заңдылықтарына бағына отырып дамыды.
Киімнің жоғары сапада, биік ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар дәстүрлі қазақ қоғамында эстетикалық мұраттың басымдылығын танытады. Қазақтың ежелгі сән үлгілерінің ... ... ... киім ... екі түрін: ұлттық психология мен мәдениеттің өзіндік қалпын баяндайтын дәстүрлі мәдениетті және ұлттық киімді жасауда әдемілікті талап ... ... ... ... - Ұлттық киімнің көптеген элементтерінің сақталуы мен сабақтастығы және қазақтардың қазіргі киімдерінде олардың шеберлікпен өңделіп пайдаланылуы халықтың өзі қалыптастырған эстетикалық ... мен ... ... әдістер мен қағидалардың жүйе ретінде ұлттық көркемдік дәстүрдің тұрақты екенін дәлелдейді.
Ұлттық мәдениеттің құрамдас ... ... ... ... мерекелер, ойындар мен киімдерде кездесетін эстетикалық өлшемдер қазақ халқының көркем туындыларының жемісі. Ұлттық мәдениетіміздің осындай көркемдік ... бала ... ... ... ... ... ... сіңіру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Бүгінгі жаңа технологияны халықтық тәрбиемен ұштастыра іске ... ... ... көзделеді.
Өйткені, ұлттық тәрбие ұлттық ... ... ... көзі ... табылады.
Қортынды
Бүгінгі таңда жас ұрпаққа отандық және әлемдік көркем ... пен ... озық ... ... ... ... беру ... жүзеге асыруда мектеп пен мұғалімге үлкен жауапкершілік жүктеледі.
Талапқа сәйкес қазіргі уақытта ... ... ... ... оларға эстетикалық тәрбие беру мен методикасынан терең білім беруге айрықша назар аударылып отыр.
Бастауыш және жоғары ... ... ... ... ... ... ... меңгерген болуы лазым. Олар мектеп табалдырған бірінші рет ... ... ... ... ... ... өнер ... туған табиғатымыздың сұлулығы мен байлығын қадірлей білуге үйретуге тиісті. ... ... ... ... ... ... ... беріп, жас жеткіншіктердің әсемдік сезімдерін тәрбиелеу әдіс-тәсілдерімен қаруландыру педагогика ғылымының саласы тәрбие ... мен ... ... ... бірі ... ... келе ... бүгінгі таңдағы жалпы білім беретін мектептің мақсаты ... ... мен ... жиынтығын ғана меңгерген азаматтар ғана емес, ұлттық ... ... өз ... ... ... ... ... да тең дәрежеде қатар тұратын тұлғаларды тәрбиелеп ... ... ... ... ... мен ... ... және оны жалпы азаматтық деңгейдегі рухани құндылықтарға ұштастыра білетін ел жанды тұлға тәрбиелеу.
Оқушылардың эстетиканы меңгеруі тек өнер ... ... ... ол ... ... ... әрекеттерінде кездеседі. Басқа сөзбен айтқанда, адам тікелей өнер туындылармен: суретпен, ... ... ... ғана ... ... ... Эстетиканың бастамасы оқу мәдениет еңбегінде, оқушының өзін және өзін қоршаған ортаны ... ... ... ... тиіс.
Адамның болмысқа деген эстетккалық қатынасы өзінің пайда болуында еңбек әрекеттеріне міндетті еңбекті дене ... мен ... күш ... ... ... құбылыстары тұрғысында түсініп, әсерлену, эстетикалық тәрбиеиің негізі мен адамның ... ... ... ... ... ... ләззат әкелуі үшін, ол қоғамның қажетінен шығуы керек, қимылдың нақтылығымен, уақыт үнемділігімен, берілгендігімен байқалып, ... және ... ... ... ... Ден қимылының ептілікте, дәлдікте, ырғақтылықта, қуанышта байқалатын үйлесімділігі ішкі рухани әсемділікті ... Оны ... ... ... ... ретінде бағалап қабылдайды.
Эстетикалық әсер көбіне оқыту әрекеттері арқылы беріледі. Мәселен, математикада: ... ... ... ... ... екен деген сөздер жиі айтылады. Бұл жай айтыла ... сөз ... шын ... оның ... ең жоғары үйлесімділік пен мақсатқа сәйкестілік жатыр. Егер бүгінгі бірінші кластың математикасын алатын болсақ, ол ... өте ... ... ... ... Шығармашылық ізденіс кезінде оқушы тақырып, шешімінің айқындылығын, ... мен ... ... ... ... ... мен әсемділігін сезінеді.
Демек, эстетика тек заттардың өзіне және шындық құбылыстарына тән, ол ... ... де, ... ... ... қатынасымызға да байланысты емес. Тек адамның тарихи даму ... ... ... ... ... ... субъективті жағы болып эстетикалық сезім, талғам, баға, әсерленушілік, ой - сана, армандар, яғни адамның эстетикалық санасы алға шығады. ... ... ... ... ... заңы" 27.VII - 2007ж. Алматы.2007.
2.Қазақстан ... Орта ... ... ... . 19 ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. Назарбаев Н.Ә. 2007 жылғы , ... 2007ж. ... ... ... ... ... пайдалану-заман талабы. Республикалық ғылыми конференция материалдары Қаз Ұ.У.2004
6.Инновациялық оқытудың педагогикалық шарттары. Алматы, 2006 ... ... ХҚТУ ... ... ... материалдар жинағы, Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы . 1978ж.
8.Сәрсенбаев Т. ... ... мен ... ... ... ... ... Москва, 1990.
10. М.Жұмабаев.Педагогика. "Рауан" баспасы 1993ж.
11. Мектептегі тәрбие ... ... мен ... ... ... ... ... міндетті білім беру стандарты. Астана 2002ж.
13. Эстетикалық мәдениет журналы 10, 2002ж.
14.Ұзақбаева С. Тамыры терең тәрбие. Алматы. Білім. 1995ж.
15.Сухомилинский В.А. . ... ... Жаңа ... ... - ... ... №2, ... Бейнелеу өнері сабағында шығармашылықты қалыптастыру. ... 2001. ... ... ... оқу - тәрбие үрдісінде, Алматы, 2005.
19.Ө.Танабаев. Эстетикалық тәрбиемен ұштастыру, Алматы 1999.
20.Н.Нұрмұхаметова. Эстетикалық тәрбие берудегі табиғаттың маңызы журналы №11 2004ж. ... ... ... қалыптастыру. журналы, 1997ж. 7.
22.Ү.Мелдебекова, Т.Әлсатов. Оқушыларға эстетикалық тәрбие берудегі музыканың рөлі. Шымкент 2001ж.
23.Қ.Жарықбаев. Эстетикалық тәрбие туралы. Алматы 2002ж.
24.Роза ... ... сыры мол. ... ... Бейнелеу өнері белестері. Алматы 1999 ж.
26.Педагогикалық ізденіс. Алматы, "Рауан"баспасы. 199О.
27.Ш.А.Амонашвили. Оқушыларға көзқарас және білім берудің сипаты. М., 1991.
28.В.Ф.Шаталов. Жаппай орта ... беру ... М., 1992. ... ... ... ... беру. М., 2001.
30.Ә.Нынанбаев, Т.Әбжанов. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы."Білім" 1994ж.
31.Л.И.Рувинскиий, С.И.Хохлов. ... пен ... ... ... ... 1989ж. ... ... тәрбие беруде көркем шығарманы пайдалану."Бастауыш мектеп"журналы. 2000ж. №7.
33.К.Бейсенбаева Р.Жумабаева. Музыкалық эстетикалық тәрбие. "Қазақстан мектебі" журналы.1994. №12.
34.М. Ералиева. Жаңа буын ... ... ... ... ... ... Ұлттық тәрбие - ұлағатты іс. "Бастауыш мектеп" журналы 2003ж. ... ... ... ... ... ... ... Алматы 1998 ж.
37.А.Байділдаева. Адамгершілікке баулу бағыттары.
38.М.Бұлақбаева. Жаңашыл әдіс-тәсілдерді кең ... ... ... журналы 2004ж.
39.3.Сатқаева. Оқыту мен тәрбиелеу - үлкен өнер. ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 1997ж.
41.Р.Төлеубекова. Бала тәрбиесі - әлеуметтік-педагогикалық мәселе. ... ... ... Астана1998ж.
43.Ж.Қалимова. Жаңа білім мазмұнының негізі - дамыта оқыту. журналы, 8 саны 2003ж.
44.3.Әсемжанова. Білім негізі - ... ... 2000ж. ... Әдеп және ... ... ... баспасы. 1996ж.
46.Г.Тоққұлиева. Балаға эстетикалық тәрбие беру. "Қазақстан мектебі" журналы 2000ж.
47.Т.Самұратова. Эстетикалық тәрбие берудің мәні үлкен. "Қазақстан мектебі>> журн. 2001ж.
48. Қ.Ж. ... ... ... ... №3. 1978.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Бағдарламаларды жас ерекшеліктеріне байланысты қабылдау психологиясы33 бет
Жасөспірімдерге психологиялық көмек көрсету жайлы3 бет
Жасөспірімдерге психологиялық көмек көрсету туралы5 бет
Жасөспірімдерге психологиялық қызмет көрсету5 бет
Жасөспірімдердің ой еңбегімен физикалық жүктемеге бейімделу ерекшеліктері70 бет
Жасөспірімдердің психологиялық ерекшеліктері14 бет
Жасөспірімдердің қылмыстық әрекеті мен мотивациясы3 бет
Психологиялық қызметті ұйымдастыру мәселесінің теориялық зерттелуі және оны тәжірибеде қолданудың тиімді жолдарының айқындалуы84 бет
Т.Молдағалиевтің балаларға арналған өлеңдерінің көркемдік ерекшелігі және оны орта мектепте оқыту59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь