Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі


Жоспары

Кіріспе

I.ТАРАУ.Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі
1.1. Кәсіпорынның айналым капиталының мәні, құрамы, құрылымы.
1.2. Кәсіпорынның айналым капиталын және қорларын пайдалану мөлшері және тиімділігінің көрсеткіштері.

II.ТАРАУ.ААҚ «ТҰК Казхром» экономикалык қызметін талдау
2.1. ААҚ «ТҰК Казхром» құрылуы және органдары, қызметі, мақсаты, мүлігі және капиталы.
2.2. Кәсіпорынның капиталын және мүлкін пайдалану тиімділігі, техникалық. экономикалық көрсеткіштерін талдау.

III.ТАРАУ.Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру жолдары.

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер :


1. Р.Ә.Әмірқанов ,А.Қ. Тұрғұлова.Қаржы менеджменті; Алматы, 2002
2. Балабанов И.Т Риск-менеджмент М:Финансы и статистика. 1996
3. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент .-М: Перспектива, 1997
4. Бланк И.А. «Управление активами»,
5. Нурсеитов А.А. «Финансовый менеджмент» Учебное пособие. Алматы. 1996г.
6. Павлова Л.П. «Финансовый менеджмент» М: 1996 г.
7. Ковалев В.В. «Финансовый менеджмент»,
8. Бланк И.А. «Основы финансового менеджмента». Учебный курс. 2-х.-К:Ника-центр: www.temakosan.net 1999ж-5 ПС10 .ДЖ. . ВАН ХОРН .Основы управление финансами . -М.:1996
9.Павлова Л.П. финансовый менеджмент . Учебник.-М.: нфра-М,1996
10. Шим Дж.,Сигел Дж.Г. Финансовый менеджмент. –М.: 1999
11. Лимитовский М.А. Основы оценки инвестиционность и финансовых решений. -М.ДЕКА, 1998
12. Финансы . Учебник. Мельников В.Д.; Ильясов К.К. Алматы: 2001
13. Бланк И.А. Управление активами .- Киев: НИКА центр Эльга ,2000 (Б-ка фин-го менеджмента)*
14. Воловский А.А. Корпоративный финансовый контроль : Учеб.пособие- Новосибирск.2000
15. Жданов С.А. Основы теории эк-го управления предприятием : Учебник.- М:Финпресс, 2000
16. Моляков Д.С., Шохин Е.И. Теория финансов предприятий. Учеб.пособие - М: Финансы и статистика, 2000
17. Сергев И.В. Экономика предприяпия- М: Финансы и статистика, 2000
18. Финансы . Денежное обращение . Кредит. Учебник для вузов/ под.ред. Г.Д. Поляка - М:ЮНИТИ -дана, 2001

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге


Жоспары
Кіріспе
I-ТАРАУ.Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі
1.1. Кәсіпорынның айналым капиталының мәні, құрамы, құрылымы.
1.2. Кәсіпорынның айналым капиталын және қорларын пайдалану мөлшері және
тиімділігінің көрсеткіштері.
II-ТАРАУ.ААҚ «ТҰК Казхром» экономикалык қызметін талдау
2.1. ААҚ «ТҰК Казхром» құрылуы және органдары, қызметі, мақсаты, мүлігі
және капиталы.
2.2. Кәсіпорынның капиталын және мүлкін пайдалану тиімділігі, техникалық-
экономикалық көрсеткіштерін талдау.
III-ТАРАУ.Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру
жолдары.
Қорытынды
кіріспе
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық
экономикадағы негізгі буыны- кәсіпорын. Сондықтан да, бұл деңгейде қоғамға
қажетті өнім өндіріліп, қызмет көрсетілуі тиіс. Мұнда ресурстарды үнемдеп
жұмсау, жоғары өнімді техника мен технологияларды қолдану мәселелері кең
түрде шешіледі.
Кез келген кәсіпорынның қаржылық жағдайы, төлем және несие
қабілеттілігі оның қажетті айналым капиталымен қамтамасыз етілуімен
байланысты.
Айналым капиталы кәсіпорынның өндірістік процесіне тікелей қатысып,
өндірілген өнімнің өзіндік құнын анықтайтын маңызды элемент болып табылады.
Қаржы менеджерлері үшін айналым капиталының құрамы мен құрылымы, олардың
көлемі, активтерді қолданудың тиімділігі негізгі талдау және жоспарлау
объектісі болып табылады. Айналым капиталын тиісінше қажетті қаржы
көздерімен қамтамасыз ете білу де маңызды болып табылады, түптеп келгенде
айналым капиталын қаржыландыруды ұйымдастыру деңгейі олардың тиімді
қолданылуының маңызды факторы болып табылады.
Кәсіпорындардың іс-әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт- қолда
бар айналым капиталының болуы. Айналым капиталының мәні- ұдайы өндірістік
процестердің қажеттілігін қамтамасыз етудегі экономикалық ролімен
анықталады. Айналым капиталын тиімді пайдалану көпшілігінде олардың
қажеттілігін анықтау болып табылады.
Түрлі салаларда айналым капиталының үлес салмағы кәсіпорындардың
өндіріс қорларының құрамында әр түрлі. Мысалы, ауыр өндіріс
кәсіпорындарында жеңіл өндіріс кәсіпорындарына қарағанда ол төмен.
Кәсіпорында айналым капиталын ұйымдастыру мыналардан тұрады: айналым
капиталының қажеттілігін анықтау, олардың құрамы, құрылымын қалыптастыру
көздерін табу және оларды реттеу, айналым капиталын басқару және т.б.
Өндіріс тиімділігін арттырудың елеулі резервтері құрамына шикізат пен
негізгі материалдар, отын, қосалқы материалдар, тез тозатын құралдар және
басқа да еңбек заттары кіретін айналым капиталын орынды пайдалану есебінен
өндіріс шығындарын одан әрі төмендетеді.
Курстық жұмыстың мақсаты- кәсіпорындағы айналым капиталдарының
тиімділігін арттыру, және оларды жетілдіру жолдарын анықтау. Себебі бұл
қазіргі кездегі ең өзекті мәселе болып табылады.Кәсіпорынның өмірі оның
негізгі және айналым капиталдары айналысынан жалғасып отырады. Айналым
капиталын тиімді пайдалану көпшілігіне олардың қажеттілігін дұрыс анықтау
болып табылады. Өйткені өндірістің осы көлемінде жоспарланған пайданы ең
төменгі мөлшердегі шығындармен табуға үлкен ықпалын тигізеді. Айналым
капиталының төмендетілген мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз қаржы жағдайына,
өндіріс процесінің іркілісіне әкеліп соғады.
Курстық жұмыс үш тарауға бөлінген. Бірінші тарауда айналым капиталының
мәні, құрамы, құрылымы және пайдалану тиімділігі көрсеткіштері теориялық
тұрғыда қамтылған.
Екінші тарауда теориялық тұрғыны пратика жүзінде, кәсіпорын мысалында
талдау жұмыстары жүргізілді. Яғни ААҚ «ТҰК Казхромның» қызметі, мақсаты
және оның айналым капиталының тиімділігін көрсететін көрсеткіштері
талданады.
Үшінші тарауда кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін
жетілдіру жолдары көрсетіледі.
I-ТАРАУ.Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі
1.1. Кәсіпорынның айналым капиталының мәні, құрамы, құрылымы.
Кәсіпорынның іс- әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт- қолда
бар айналым қаражаттарының болуы. Айналым капиталы- бұл өндірістік айналым
қорларын құру, айдалану және үздіксіз өндірістік роцестер мен өнімді
өткізуді қамтамасыз ету үшін авансылаудың ақшалай қаражаттарының жиынтығы.
Айналым капиталының мәні- ұдайы өндірістік процестердің қажеттілігін
қамтамасыз етудегі экономикалық рөлімен анықталады. Айналым капиталы
өндірістік процеске бірнеше рет қатысатын негізгі қорларға қарағандағы
айырмашылығы, ол тек бір ғана өндірістік кезеңде қызмет етеді және
өндірістік тұтыну тәсіліне тәуелсіз өзінің құнын тікелей дайын өнімге
апарады.
Айналым капиталы- бұл кәсіпорындардың, бірлестіктердің, ұйымдардың
өндірістік қорларының бір өндірістік айналымда түгел тұтынылып және өзінің
құнын дайындалатын өнімге толық көшіретін бөлігі. Әдетте, өзінің табиғи
нысанын сақтамайды және аяқталғаннан кейін ақшалай нысанда қайтарылады.
Айналым капиталының құрылымы деп барлық жиынтығындағы олардың бөлек
элементтерінің арақатынасын айтады. Кәсіпорындардағы айналым капиталының
құрылымына талдау жасау және оны жетік білу маңызды мәселелерінің бірі
болып саналады. Себебі, белгілі бір шамада қаржы жағдайы кәсіпорын
қызметінің не ол, не бұл мезетін сипаттайды.
Кәсіпорында айналым капиталының құрылымы тұрақсыз және көптеген
себептердің ықпалымен өзгеріп отырады. Әрбір нақты кәсіпорында айналым
қаражатының шамасы, олардың құрамы мен құрылымы, өндірістік сипаты мен
күрделілігіне, өндіріс кезеңінің ұзақтығына, оларды жеткізу жағдайына және
т.б. байланысты болады.
Айналым капиталы 2 бөлімнен тұрады:
• өндірістік айналым қорлары;
• айналыс қорлары;
Айналым капиталы
Кесте-1
|Айналым қорлары |Айналыс қорлары |
|өндіріс|Аяқталмаған |Болашақ |Қоймадағы |Жөнелтілге|Есептеуле|Ақша және |
|тік |өнадіріс |кезең |дайын |н, бірақ |рдегі |т.б. |
|запаста| |шығындары|өнімдер |ақысы |ақша |қаражат |
|р | | | |төленбеген|құралдары|айналымы |
| | | | |тауарлар | | |
|Нормаланған |Нормаланбаған |
Өндірістік айналым қорлары- өндірістік процессте бір рет қолданылады
және өзіндік құнын толығымен өндіріетін өнімге аударады. Өндірістік айналым
қорлары өнеркәсіптегі айналым қорларының ең негізгі бөлігі болып табылады.
Олар барлық айналым қорларының өнеркәсіпте 70%, машина өндіру мен мелалл
өңдеуде 80% аса бөлігін құрайды.
Өндірістік айналым қорларына шикізат, негізгі және қосымша материалдар,
комплекттік бұйымдар, өндірісте аяқталмаған өнім, отын, тара және басқа
еңбек құралдары.
Өндірістік айналым қорлары мынадай топтарға бөлінеді:
• Өндірістік запастар. Оларға- шикізат, негізгі материалдардың,
отынның, қосалқы бөлшектердің қалдығы, бағасы 100 тенгеден кем
құнсызданғыш және тозғыш заттар, арнайы құрал- саймандар жатады.
• Аяқталмаған өндіріс. Оның ішінде өз ішінде шығарылған жартылай
дайын өнімдер.
• Болашақ кезеңдердің шығындары- жаңа өнімдерді әзірлеуге және
игеруге еткен шығындар.
Айналыс қорлары- запастағы дайын өнімдер, әлі бағасы төленбеген, бірақ
жөнелтілген тауарлар, есептеу құралдары және кассадағы ақша қорлары.
Сонымен, айналым қорлары-бұл өндірістік айналым қорлары мен айналыс
қорларын құруға арналған, кәсіпорынның ақша қорлары.
Кәсіпорынның айналым капиталы құрылымын білу өте маңызды, өйткені ол
белгілі бір мөлшерде, сол уақыттағы немесе басқа уақыттағы кәсіпорын
жұмысының қаржылық жағдайын көрсетеді. Мысалы, дебиторлық қарыздың шектен
тыс өсуі, қоймадағы дайын өнімнің, аяқталмаған өндірістің өсуі кәсіпорынның
қаржылық жағдайының төмендеуін көрсетеді. Дебиторлық қарыз айналымнан
құралдарды алып, оны өз айналымында қарыз дебиторлар қолданады. Аяқталмаған
өндіріс көлемінің, қоймадағы дайын өнім көлемінің ұлғаюы айналымнан
құралдардың алынғанын, сату көлемінің төмендегенін көрсетеді.
Кәсіпорынның айналым капиалының құрылымы әр түрлі себептерге
байланысты үнемі өзгеріп отырады.
Мысал: Кен өндіру өнекәсібінің айналым капиталының құрылымы
Кесте-2
|№ |Айналым капиталының элементтері |Олардың үлестері,%|
|1 |Өндірістік запастар |57 |
|2 |Аяқталмаған өндіріс және өзіндік өндірістегі |17 |
| |жартылайфабрикаттар | |
|3 |Болашақ кезеңдер шығындары. |8 |
| |Айналым қорлары (п.1+п.2+п.3). |82 |
|4 |Қоймадағы дайын өнімдер. |5 |
|5 |Жөнелтілген, бірақ ақысы төленбеген тауарлар. |7 |
|6 |Есептеулердегі ақша құралдары. |4 |
|7 |Банк мекемелеріндегі шот есептеріндегі және | |
| |кассалардағы ақша қорлары. |2 |
| |Айналыс қорлары (п.4+п.5+п.6+п.7). |18 |
| |Айналым капиталы |100 |
Әр түрлі саладағы кәсіпорындардың айналым капиталы құрылымы манадай
жәйттерді бірдей қажет етпейді:
• Кәсіпорын спецификасы. Өндірістік циклы ұзақ кәсіпорындарда
аяқталмаған өндірістің көлемі айтарлықтай жоғары болуы мүмкін;
тау-кен өнеркәсібінде болашақ кезең шығындары. Өндіріс процесі
тез кәсіпорындардың қоймадаңы тауарлар запасының үлес салмағы
жоғары болады;
• Дайын өнім сапасы. Егер кәсіпорын сұранысқа ие болмайтын, сапасы
төмен өнім өндірсе, онда бір мезетте қоймадағы тауар запасы
көлемі ұлғаяды;
• Мамандану деңгейі;
• Ғылыми- техникалық прогрессті жеделдету. Бұл фактор айналым
құралдарының құрылымына барлық элементтері бойынша әсер етеді.
Егер, кәсіпорынға отынды аз жұмсайтын қондырғы қондырса,
қалдықсыз жұмыс жасайтын болса, онда айналым құралдары
құрылымында өндірістік запастар көлемі күрт азаяды;
Айналым капиталы құрылымына басқада факторлар әсер етеді. Бірақ
факторлар ұзақ уақытты және қысқа уақытты болатындығын білген маржан.
Айналым қорларының құрамы мен құрылымын 4 белгісі бойынша анықтайды:
1. Айналым сферасы;
2. Элементтері;
3. Норма ауытқуы;
4. Қаржыландыру көздері;
Айналым сферасына байланысты айналым қорлары өндірістік айналым қорлары
(өндіріс сферасы), айналыс қорлары (айналыс сферасы) болып бөлінеді.Айналым
қорлары айналыс сферасында да, өндірістік сферасында да бір мезгілде,
айналымның үш стадиясынан өте, қызмет етеді: жабдықтау, өндіру, өткізу.
Кәсіпорын жұмысында айналым капиталы үш сатыдан өтеді:
1. Ақша сатысы. Мұнда ақша өндірістік запастарға айналады. Яғни,
кәсіпорын өз ақшасына шикізат немесе материалдар сатып алады.
Жабдықтаушылардың счеттарын төлейді және жабады.
2. Өндірістік сатысы. Өндірістік запастар бірінші аяқталмаған
өндіріске айналады, одан кейін дайын өнімге айналады.
3. Тауарлық сатысы. Дайын өнім сатылады, нәтижесінде айналым
қорлары өндіріс саласынан айналыс аясына, қайтадан ақшалай
нысанына келеді. Бұл қаржылар жаңадан еңбек құралдарын алуға
жұмсалып, жаңа ауыспалы айналымға шығады.
Айналым қорларының бір айалымын мынадан көруге болады:
А-ӨЗ...Ө...ДӨ-А*
Ақша құралдарына (А) кәсіпорын өнім өндіру үшін қажетті еңбек
құралдарын сатып алады, олар өндірістік запастарға айналады (ӨЗ), содан
кейін өндірістік (Ө) процесс басталады, осының нәтижесінде дайын өнім пайда
болады (ДӨ), ол өткізіледі де, кәсіпорынға қайтадан ақша қаражаты (А*)
келіп түседі. Осылай айналым құралдары бір айналым жасайды және бәрі
қайталанып отырады.
Айналым қорларының әр бөлігі әр түрлі мағынаға ие және өндірістік
шаруашылық қызметінде әр түрлі қолданысқа ие, сондықтан олар мынадай
элементтерге сыныпталады:
1. Өндірістік запастар (шикізат, негізгі материалдар, сатып алынған
жартылайфабрикаттар, қосымша материалдар, отын, тара, запасты
бөлшектер, арзан және тез тозатын құралдар).
2. Аяқталмаған өндіріс және жеке өндіріс жартылайфабрикаттары.
3. Болашақ кезеңдер шығындары.
Айналым қорлары (п.1+п.2+п.3).
4. Қоймадағы дайын өнімдер.
5. Жөнелтілген, бірақ ақысы төленбеген тауарлар.
6. Есептеулердегі ақша құралдары.
7. Банк мекемелеріндегі шот есептеріндегі және кассалардағы ақша
қорлары.
Айналыс қорлары (п.4+п.5+п.6+п.7).
Айналым капиталы (п.1+п.2+п.3+ п.4+п.5+п.6+п.7).
Аяқталмаған өндірістің құны оны өндіруге кететін шикізаттың (негізгі
және қосымша материалдардың, отын, энергия, су) құнына, амортизация,
жұмысшыларға бқлінген еңбекақы суммасына байланысты анықтайды.
Өнеркәсіп өндірісте сатып алынған жартылайфабрикаттармен қоса өзіндік
өндірістегі жартылайфабрикаттардыда қолданады, олар табиғатына қарай
аяқталмаған өнімге жақын келеді.
Кәсіпорынның айналым капиталының негізгі бөлігін- тауарлы-
материалды қор құрайды:
1. шикі зат
2. материалдар
3. аяқталмаған өндіріс
4. дайын өнім
5. тауарлар;
Тауарлы- материалды қор кәсіпорынның активтерінің негізгі бөлігі болып
саналады. Өйткені олар сатудан түскен ақшаның негізгі көзі болып саналады.
Оларды бағалау және есептеу кәсіпорынның қаржы- шаруашылық нәтижесіне үлкен
әсерін тигізеді. Тауарлы- материалды қорды басқару үшін оларды бағалау
жұмысы жүргізіледі. Ал бағалау үшін 4 үдіс пайдаланылады:
1.Тауарлы- материалды қорды өткізудің таза құны бойынша бағалау. Осы
әдіс тауарлы- материалды қордың өзіндік құны жоғалған кезде қолданыылады.
Себептері:
1. Тауарлы- материалды қор берілгендері жоғалған кезде;
2. Олар ескірген кезде;
3. Тауарлы- материалды қордың бағасы төмендеген кезде.
Бұл әдіс өте аз айдаланылады.
Т.м.қ. өткізу таза құны=болжамды шамамен
құрылған сатубағасы;
2. Орташа өлшемді құнды есептеу әдісі бойынша: тауарлы- материалды құн
нақты мерзімде түскен заттардың орташа құнын есептеу бойынша анықталады.
3. ФиФО әдісі. Бірінші сатып алынған бағалары өткізілген тауарлардың
өзіндік құнына пайда. Басқаша айтқанда бірінші сатып алынатын бағалары
бойынша анықталады.
4. ЛиФО әдісі. Соңғы сатып алынған тауарлар бағалары өткізілген өзіндік
құнында пайдаланылады.
Норма ауытқуына байланысты айналым құралдары мөлшерленген айналым
капиталы (тауарлы- материалды құндылықтар запасындағы) және мөлшерленбеген
айналым капиталы (дебиторлық қарыздар, есептеулердегі құралдар, банк
мекемелеріндегі шот есептеріндегі және кассалардағы ақша қорлары) болып
бөлінеді.
Жоғары тиімділік пен ритмділік көбіне айналым құралдарының (аналым
құралдары, айналыс құралдары) оптимальді көлеміне байланысты болады.
Сондықтан айналым капиталын мөлшерлеу процесі үлкен маңызға ие.
Айналым капиталының мөлшері, әрқашан кәсіпорынның жұмысына қажетті,
олардың минимальді есепті сомасын құрайды. Шикі заттың фактілі запастары,
ақша қаражаттары және т.б. мөлшерден жоғары немесе төмен немесе оған сәйкес
болуы- бұл ағымдағы қаржылық қызметтің ең өзгергіш көрсеткіштерінің бірі
болып табылады.
Айналым капиталының мөлшерінің толмауы өндірістің қысқаруына,
өндірістік программанның және өнімді өткізудің орындалмауына әкеп
соқтырады.
Мөлшерден көп запастар айналымнан ақша қаражаттарын бөледі, материалды-
техникалық жабдықтардың жетіспеушілігін көрсетеді, Өнімді өткізу мен
өндіріс процесінің ритмсіздігін көрсетеді. Бұл ресурстарды тиімсіз немесе
жеткіліксіз пайдалануға әкеледі.
Қаржыландыру көздеріне байланысты айналым капиталы жеке және заемды
айналым капиталы болып бөлінеді.
Кәсіпорын айналымында жеке және заемды айналым капиталының болуы
ұйымның өндірістік процесінің ерекшелігі ретінде қарастыруға болады.
Әрқашанда өндіріс қажеттіліктерін қаржыландырудың минимальді сомасы жеке
айналым қорларымен қамтамасыз етіледі. Кәсіпорынның ішкі және сырқы
факторладың әсерінен болатын қажеттіліктер кредиттермен жабылады.
Айналым капиталын тиімді пайдалану көпшілігінде олардың қажеттілігін
дұрыс анықтау болып табылады. Себебі, өндірістің осы көлемінде жоспарланған
пайданы ең төменгі мөлшердегі шығынмен табуға үлкен ықпалын тигізеді.
Айналым капиталының төмендетілген мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз қаржы
жағдайына, өндіріс процесінің іркілісіне әкеп соқтырады. Осының салдарынан
өндірістің көлемі мен пайдасы төмендейді. Осы кезекте айналым
қаражаттарының көтеріңкі мөлшері кәсіпорынның өндірісті ұлғайту үшін
күрделі қаржы шығынын жұмсау мүмкіндігі төмендейді. Кәсіпорында айналым
қаражатының қажеттілігін анықтау кәсіпорынның өндіріс жоспары және өндіріс
шығынның сметасымен үйлестіру қажет.
Әуелі кәсіпорын құрылғанда айналым қаражаттары жарғылық қордың бір
бөлігі ретінде қалыптасады. Олар тауарлық өнімдерді өндіруге байланысты
өндірістік қосалқы қорларды сатып алу үшін жұмсалады. Дайын өнім қоймаға
түседі, содан соң тұтынушыларға жіберіледі. Оның төлеуге дейінгі мезетінде
өндіруші ақша қаражаты мұқтажынан жоқшылық көреді. Мұқтаждың бұл деңгейі
салынған қаражаттың көлеміне байланысты, ол жыл ішінде түрлі себептермен
тұрақсызданады. Сондықтан да кәсіпорын айналым қаражатын қалыптастыруда
басқа да қиындық көздеріне ұшырайды- орнықты орнықты пассивтер, несиегерлік
берешек, банк несиесі және басқа да несиегерлер. Өндірістік бағдарламаның
өсу мүмкіндігіне байланысты айналым қаржыларына мұқтаждық артады, осыған
орай, қаражатының өсуіне тиісті қаржыландыруды қажет етеді. Бұл жағдайда
оларды толықтыру көзі кәсіпорынның таза пайдасы болып саналады. Айналым
қаражаты ретінде кәсіпорын орнықты пассивтерді пайдаланады. Олар жеке
көздеріне теңестіріледі, себебі кәсіпорынның айналымында түпкілікті болып,
оның іс- әрекетін қаржыландыру үшін қолданылады.
Орнықты пассивтер:
• Жалақы жөнінде ең аз ауыспалы берешек және әлеуметтік
сақтандыруына, жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорына аударым
жарнасы;
• Ақы төлеудің мерзім ішіндегі келіп түспегендегі фактурасы жоқ
жеткізушінің және акцептелген есеп айырысу құжаты бойынша
жеткізушіге берешегі;
• Аванс және өнімге ішінара ақы бойынша тапсырыс берушілерге
берешегі;
• Салықтардың бірсыпыра түрлері бойынша бюджетке берешегі.
Айналым қаражаттарын қалыптастырудың басқа да көздеріне пайда есебінен
құрылған арнаулы қордың уақытша пайдаланбаған қалдығын жатқызуға болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл бойына түпкілікті сақталады. Ол
түрлі факторларға байланысты тұрақсызданады:
• Өндірістің маусымдылығы;
• Тауар- материалдық құндылықтарды жеткізудің кепілділігі;
• Қоймалардағы сатылмаған дайын өнімдердің қорлануы.
1.2. Кәсіпорынның айналым капиталын және қорларын пайдалану мөлшері
және тиімділігінің көрсеткіштері
Өндірістік запастардың негізгі элементтері бойынша, ақша нысанындағы,
айналым құралдарының мөлшері мына формуламен есептеледі:
Н= Р*Д
Р- материалдардың ортакүндік шығыны;
Д- айналым құралының берілген элементі үшін орташа запас
мөлшері.
Айналым капиталының орташа запас мөлшері (Д) біртекті немесе әр түрлі
материалдар үшін ағымдағы уақытты (Т), сақтандыру (С), транспорттық (М),
технологиялық (Ф) запастар, және жеткізу, түсіру, қоймаға апару (П):
Д= Т+С+М+Ф+П.
Ағымдағы запас- запастың негізгі түрі. Оның көлеміне келісімдер
бойынша жөнелту, өндірісте пайдалану көлемі әсер етеді.
Ағымдағы запастағы айналым құралдар мөлшері жабдықтаудың орташа
циклының 50% көлемінде қабылданады.
Аяқталмаған өндірісте айналым капиталы мөлшері (Н) мына формуламен
анықталады:
Н= (В/Д)*Т*К,
В - IV кварталдың шығындар сметасы бойынша жалпы өнім көлемі, руб;
Д – кезеңдегі күндер саны (90);
Т - өндірістік циклдың ұзақтығы, күндер;
К - өндірістегі шығындардың өсу коэффициенті;
Шығындардың әркелекі өсуіне байланысты коэффициент мына формуламен
есептеледі:
K=C/П
Мұндағы, С- аяқталмаған өндірістегі бұйымның орташа құны;
П- бұйымның өндірістік құны.
Болашақ кезең шығындарының айналым құралдары мөлшері (Н) мына
формуламен анықталады.
Н=П+Р-С,
П- болжанған кезеңнін басына өтетін болашақ кезең шығынының сомасы;
Р- келесі жылдың болашақ кезең шығыны;
С- келесі жылда өнімнің өзіндік құнын жоюға кететін болашақ кезеңдер
шығыны.
Дайын өнімнің қалдықтарына айналым құралдары мөлшері мына формуламен
есептеледі:
Н=(B/Д)*Т
В- өндірістік өзіндік құнының келесі жылдың IV кварталына тауарлы өнім
өндірісі;
Д- кезеңдегі күн саны (90);
Т- дайын өнімге айналым құралының мөлшері.
Айналым каиталының айналымдылық коэффициенті және бір айналым ұзақтығы-
кәсіпорынның айналым капиталдарын қолдануының маңызды көрсеткіштері болып
саналады.
Айналым каиталының айналымдылық коэффициенті (Кайн) зерттеліп жатқан
кезеңде (квартал, жартыжылдық, жыл) айналым құралдары қанша рет айналыс
жасағанын көрсетеді. Ол мына формуламен есептеледі
Кайн = Vc/ Qоқ,
Vc- есептеу кезеңіндегі сатылған өнім көлемі;
Qоқ- есептеу кезеңіндегі айналым капиталының орташа құны.
Бір айналымның ұзақтығы (К) кәсіпорынға оның айналым капиталы сатылған
өнімнен түскен түсім болып қайтарылу мезгілін көрсетеді. Оның формуласы
К= Т/ Кайн, немесе К= Т*Qоқ/ Vс,
V- есептеу кезеңіндегі мерзім саны;
Т- мерзім уақыты.
Айналым капиталын тиімді пайдаланудың маңызды көрсеткіші айналымға
құралдар енгізу коэффициенті. Ол сатылған өнімнің 1 теңгеге шаққандағы
табысын аванстайтын, айналым құралдарының сомасын көрсетеді. Басқаша
айтқанда, ол айналымдылық қор сиымдылығын, с.с. айналым капиталының өнімнің
1теңгесіне шаққандағы шығынын көрсетеді. Оны мына формуладан көруге болады
Kе= ( Qоқ / Vс ) * 100,
Kе- енгізу коэффициенті, тиын.
100- теңгені тиынға уыстыру.
Айналымға құралдар енгізу коэффициенті (Kе)- айналым капиталының
айналыс коэффициентіне (Кайн) қарсы бірлік. Енгізу коэффициенті азайған
сайын, кәсіпорынның айналым капиталы тиімді қолданылады және оның қаржылық
жағдайы жақсарады.
Кәсіпорынның айналым қорларын пайдалану көрсеткіштері
Материалды ресурстардың шығынын зерттеу және болжау үшін келесі
көрсеткіштер пайдаланылады: пайдалану коэффициенті, өнім шығару
(жартылайфабрикат), шикізаттан шығарылған өнім коэффициенті.
Пайдалану коэффициенті пайдаланылған шикізат пен материал көлемін
көрсетеді. Ол тиімді шығынның (масса, теориялық шығын) материалдың шығын
нормасына қатынасына тең:
ПК= тиімді шығын/материалдың шығын нормасы.
Өнім шығару коэффициенті пайдалану коэффициентіне кері көрсеткіш. Ол
материалды ресурстардың шығын нормасының тиімді шығындарға қатынасымен
өрнектеледі.
ӨШК= материалдың шығын нормасы/тиімді шығын.
Шикізаттан шығарылған өнім коэффициенті жұмсалған шикізаттың
құрамындағы қолданылған тиімді заттар көлемін көрсетеді. Ол шикізат
құрамындағы тиімді заттар көлемін шикізаттың толық көлеміне қатынасымен
көрсетіледі.
ШШӨК= тиімді заттар көлемі/шикізат көлемі.
Кәсіпорында барлық материалдық ресурстарды пайдалануын көрсететін
маңызды көрсеткіштері- өнімнің материал сиымдылығы (Мс) және, бұған кері,
материал қайтарымдылығы (Мқ) болып табылады.
Мс= МЗ/ТӨ; Мо=ТӨ/МЗ;
Мс= МЗ/Vc; Мо= Vc /МЗ;
МЗ- кәсіпорындағы жұмсалған материалдар көлемі,
ТӨ- кәсіпорындағы тауарлы өнім шығарылымы,
Vс- сатылған өнім көлемі.
Өнімің материал сиымдылығының жеке көрсеткіштері:
Электросиымдылық
Мэл= жұмсалған электроэнергия көлемі/өнім көлемі;
Энергосиымдылық
Мэв= тұтынылған энергия көлемі/ өнім көлемі;
Кәсіпорынның техникалық- экономикалық көрсеткіштері
Жалпы табыс= өткізілген өнімнен түскен түсім- өткізілген өнімнің өзіндік
құны;
Негізгі қызметтен түскен түсім= жалпы табыс- кезең шығындары;
Салық салғанға дейінгі жиынтық табыс= негізгі қызметтен түскен түсім-
негізгі емес қызметтен түскен
түсім;
Корпоративті табыс салығы=30%;
Салық салғаннан кейінгі жиынтық табыс=салық салғанға дейінгі жиынтық табыс
- корпоративті табыс
салығы;
Таза табыс= салық салғаннан кейінгі жиынтық табыс;
Өнім рентабельдігі= (таза табыс/өткізілген өнімнің өзіндік құны+кезең
шығындары)* 100;
Сату рентабельділігі= (таза табыс/өткізілген өнімнен түскен табыс)* 100;
Өндіріс рентабельділігі= (таза табыс/негізгі құралдардың орташа жылдық
құны+айналым құралдарының орташа жылдық құны)*
100;
1 жұмыскердің еңбек өнімділігі= өткізілген өнімнен түскен табыс/жұмыскерлер
саны;
1 жұмысшының еңбек өнімділігі= өткізілген өнімнен түскен табыс/жұмысшылар
саны;
1 жұмыскердің орта айлық еңбек ақысы= (жұмыскерлердің еңбекақы
қоры/жұмыскерлер саны)*12
айға;
1 жұмыскшының орта айлық еңбек ақысы= (жұмысшылардың еңбекақы
қоры/жұмысшылар саны)*12
айға;
Қор қайтарымдылығы= өнім көлемі/негізгі құралдардың орташа жылдық құны;
Қор сиымдылығы= негізгі құралдардың орташа жылдық құны/ өнім өлемі;
Қормен қарулану= негізгі құралдардың орташа жылдық құны/жұмысшылар саны;
Амортизация суммасы = (негізгі құралдардың орташа жылдық құны*амортизация
нормасы)* 100;
II-ТАРАУ.ААҚ «ТҰК Казхром» экономикалык қызметін талдау
2.1. ААҚ «ТҰК Казхром» құрылуы және органдары, қызметі, мақсаты, мүлігі
және капиталы.
ААҚ «ТҰК Казхром» 1995 жылы құрылды. ААҚ «ТҰК Казхром» құрамына: 1968
жылдың 18 қаңтарынан жұмыс жасайтын (феррохром, ферроселиция,
ферросиликохром, ферроселикомарганец, ферромарганец өнеркәсібі), «Ақсу
ферробалқыту заводы», АҚ «Феррохром» (ферросилихром, жоғары-,орта-,төмен-
көміртекті феррохром өндірісі) және ААҚ «Донской ГОК» (алдыңғы екі
өнеркәсіп үшін хром рудаларын игереді және өңдейді) өнеркәсіптері кіреді.
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар бойынша Комиссиясының шешімі
бойынша, 1999 жылдың 20 шілдесінен бастап, ААҚ «ТҰК Казхром» халықтық ашық
акционерлік қоғам статусына ие болды.
Қазқстан Республикасы Үкіметінің 26.07.01 жылғы шешімі бойынша «АҚ «ТҰК
Казхром» туралы сұрақтары және 27.07.01 жылы өткен «ТҰК Казхром»
акционерлері қатысуымен болған жиналысы бойынша, «ТҰК Казхромды», АҚ
«Феррохром» (Ақтөбе; электроферробалқытулар өндірісі), ААҚ «Донской ГОК»
(Хромтау, Ақтөбе облысы; қара металл руда өндірісі) компанияларын біріктіру
арқылы қайта құру туралы» ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару тиімділігіне қаржылық талдау жүргізу («Мөлдір су» ЖШС мысалында)24 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру жолдары3 бет
ААҚ «Тұк казхром» кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау21 бет
ААҚ «Тұк казхром» экономикалык қызметін талдау36 бет
“Өндіріс экономикасы” пәнінен дәрістер44 бет
Инвистицияның тиімділігін бағалау және кәсіпкерлік жобаны негіздеу6 бет
Капитал құрылымның теориясы7 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь