ХХ. ғ. Басындағы қазақ этнопедагогикасының негізін салушылар

1. ХХ. ғ. Басындағы қазақ этнопедагогикасының негізін салушылардың идеялары
2. Жүсiпбек Аймауытов этнопедагогикалық ой.пікірлері.
3. Т. Тәжібаев еңбектері
Қазақстанда отызыншы жылдары кызмет еткен, аты бүкіл әлемге әйгілі, Ресейдегі педагогикалық психологияның негізін салушылардың бірі — А. П. Нечаев (1870-1948) елу жылдан астам психология саласында белсенді қызмет еткен, аты айдай әлемге белгілі ғалым еді. Ол араласпаған психология саласы кемде-кем. Ғалым көп жылдар бойына адамның еске сақтау ерекшеліктерін тәжірибе (эксперимент) жүзінде тексеріп, оны мекетп практикасына ендіруді көздеді, яғни психологияның қолданбалы салаларын (жас, педагогикалық медициналық т. б.) дамытуға зор енбек сіңірді. Ол елуден астам кітаптың, жүздеген ғылыми мақалалардың авторы. Олардың кейбірі: «Қазіргі эксперименттік психология және оның мектеп ісіне қатысы» (1908), «Кітапхана ісінің психологиялық мәселелері» (1922), «Дене тәрбиесінің психологиясы» (1927), «Шахмат ойынынын психологиясы» (1928), «Техникалық өнертапқыштардың психологиясы» (1928), «Ес және оны тәрбиелеу» (1930), т. б. Ол өмірінің соңғы жылдарында Семейдің Н. К. Крупская атындағы педагогикалық институтында психология пәнінен сабақ берді, сырттан оқитын студенттерге арнап, «Психология» оқулығынын қолжазбасын даярлады. Оның 1940 жылы жазып бітірген «Психофизиологнялық синдромдар жүйесі» атты еңбегін (бұл автордың психология саласындағы қырық жылдық енбегінін қорытындысы) еліміздің
көрнекті психолог ғалымдары, академиктер Д.И Уэнадзе мен К. Н. Корнилов өте жоғары бағалады. Оған осы еңбегі үшін диссертация қорғатпай-ақ педагогика ғылымдарының докторы ғылымн дәрежесі берілді. Қазақстанда психология ғылымының өркен жаюына осынау ғалымның да біраз шапағаты тигені даусыз.
1. Акажанова А.Т. Становление и развитие возрастной и педагогической
Ағатаев А. Қазіргі қазақ психологиясының түбегейлі мәселелері. Ұлағат
Ә.Алдамұратов “Қызықты психология”Алматы.,
2. АлтыбаевМ. Қазақ ежелден психолог халық емес немесе Мұқановтың
Ағатов А. “Қазіргі қазақ педагогикасының түбегейлі мәселелері ”
3. Байбосынова А.Т. Психолгиялық библиографиялық зерттеулер мен әдебиеттер көрсеткіші.
4. Дубровина М.В., Донилова Е.Е., Прихожан А.М. Психология /Под.
5. Есанов Б. “Ұлттық психология” Алматы., КазМУ 1992ж.
6. Этнопедагогика және этнопсихология. Ұлттық тәлім-тәрбие. Алматы., 1997ж.
7. Этнопедагогика және этнопсихология. 1-жинақ Алматы., 1995-1996ж.
8. Этнопедагогика және этнопсихология. Ұлттық тәлім-тәрбие ассоциациясы жинағы. Алматы.,
9. Этнопедагогика және этнопсихология. Қазақстан Республикасы Білім министрлігі.
        
        Жоспар:
* ХХ. ғ. Басындағы қазақ этнопедагогикасының негізін салушылардың идеялары
* Жүсiпбек Аймауытов этнопедагогикалық ой-пікірлері.
* Т. Тәжібаев еңбектері
Кіріспе
Қазақстанда отызыншы ... ... ... аты ... ... ... Ресейдегі педагогикалық психологияның негізін салушылардың бірі -- А. П. Нечаев (1870-1948) елу жылдан астам психология саласында ... ... ... аты ... ... ... ғалым еді. Ол араласпаған психология саласы кемде-кем. Ғалым көп жылдар бойына ... еске ... ... тәжірибе (эксперимент) жүзінде тексеріп, оны мекетп практикасына ендіруді көздеді, яғни психологияның қолданбалы салаларын (жас, педагогикалық медициналық т. б.) дамытуға зор ... ... Ол ... ... ... жүздеген ғылыми мақалалардың авторы. Олардың кейбірі: (1908), (1922), (1927), (1928), (1928), (1930), т. б. Ол ... ... ... ... Н. К. ... атындағы педагогикалық институтында психология пәнінен сабақ берді, сырттан оқитын студенттерге арнап, ... ... ... Оның 1940 жылы жазып бітірген атты ... (бұл ... ... ... ... ... енбегінін қорытындысы) еліміздіңкөрнекті психолог ғалымдары, академиктер Д.И Уэнадзе мен К. Н. Корнилов өте жоғары ... Оған осы ... үшін ... ... ... ғылымдарының докторы ғылымн дәрежесі берілді. Қазақстанда психология ғылымының өркен жаюына осынау ғалымның да біраз ... ... ... жылдары психологияға қатысты зерттеулерді қазақ ғалымдары да Ш. Әлжанов, М. Әуезов, С.Балаубаев, Ә. Сыдықов, Т. Тәжібаев, А. ... ... т. б. ... ... болғандай, барша ғылым салаларының пайда болуындағы алғы шарт -- өмір қажеттігі. Кейін тəрбие идеялары адамдар өмірінде аса ... рөл ... ... ... əр ... ... өсіп келе ... əулиетке берген тəрбиесіне орай өмір қажеттігі де жылдам немесе шабан дамитыны белгілі. Осыдан тəрбие тəжірибесін ... жəне ... ... оқу- ... ... ... ... өмірге дайындаудың қажеттігі туындады.
Жүсiпбек Аймауытов (1889-1931)
Жазықсыз жапа шеккен, қазақ әдебиетi мен мәдениетiнiң көрнектi қайраткерлерiнiң бiрi Ж.Аймауытов қазақ топырағында ... ... ... ... Ол ... оқулықтар мен оқу құралдарының авторы.
Ж.Аймауытов Павлодардағы орыс-қазақ мектебiн, онан кейiн ... ... ... (1918) ... 1924 ж. ... бала оқытады. 1920 жылы РК(б)К қатарына кiредi. Қазақстан Советтерiнiң сьезiне делегат болып сайланады. ҚАССР Халық ағарту комиссариатының ... ... ... тiлi", "Ақ жол" ... ... мектеп мұғалiмi, 1926-29 жылдары Шымкенттегi педтехникумның директоры болып iстейдi. 1931 жылы ұлтшыл деп айыпталып, ... өлiм ... ... ж. ... ... бас ... бола ... тәрбиемен байланысты бiрнеше ғылыми мақалалар жариялады. Солардың iшiнде 1922 ж. жеке кiтап болып шыққан "Тәрбие жетекшiсi" атты ... ... атап ... тура ... Ол ... Ж ... "Адам мiнезiнiң, ақыл-қайратының әр түрлi болуы - тәрбиенiң түрлi-түрлi болуынан... Адам баласының ұрлық iстеуi, өтiрiк ... кiсi ... ... сияқты бұзақылықтарды жасауы, тәрбиенiң жетiспегендiгiнен" - дейдi.
Автор бала тәрбиесiндегi отбасының ... зор мән бере ... ... ... яки ... ... ... бiр шарт - жас күнiнде көрген ... ... ... ... ... "ұяда не көрсе, ұшқанда соны iледi" деп бала мiнезiн қалыптастырудағы отбасы мүшелерiнiң ықпалына ... ... ... де бұзақы мiнездi баланың шығуы немесе тәрбиесi нашар отбасынан да тәрбиелi, өнегелi баланың өсуi мүмкiн дей келедi де, бұл айтылғандар ... ... ... ... ... ықпалынан, соларға елiктеуден болатынын дәлелдейдi.
Тәлiмгер-ғалым бала тәрбиесiнде туған елдiң әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрiнiң белгiлi мөлшерде әсер ... ... ... дәлелдей түскен.
Ол "ойын-сауық, өлең-жырды естiп өскен елдiң баласы өнерге бейiм болады, дiндар елдiң баласы дiншiл келедi. Жастайынан ... ... ... ... өскен ауылдың баласы жасқаншақ, бұйығы болады" - деп қоғамдық салт-сана, әдет-ғұрыптың ... ... ... ... жазбаларынан Л.Н.Толстойдың "Тәрбие дегенiмiз бiр адамның екiншi бiр адамға жасайтын ықпалы" немесе А.С.Макаренконың "Адамдарды қоршаған орта ... ... ... ... ... ... т.б. бәрi ... белгiлi әсерiн тигiзедi. Соның iшiндегi ең әсерлiсi - адамдардың қарым-қатынасы, әсiресе ата-аналар мен ұстаздардың ықпалы ... ... ... ... ... жиi ... пiкiрiнше мұғалiмнiң айналысатыны - үнемi қозғалып, өзгерiп, өсетiн, өркендейтiн тiрi адам болғандықтан, бiркелкi әдiстен табан аумай ... ... ... ... ... жай ... емес, ол үнемi жаңаны табатын өнер... Дидактика мұғалiмге жиi жөн-жоба ... ... ... Сыннан өткен тиiмдi деген жолдарды ғана нұсқайды" - деп, оқыту, бiлiм берудiң әдiстердiң догма емес, iзденуден ... ... ... ... атап ... бiлiм ... ана тiлi арқылы меңгерiлетiнiн айта келiп, "Ана тiлiн жақсы меңгере алмай тұрып, өзге пәндердi түсiну мүмкiн емес. Ана тiлi - ... ... ... ... жан дүниесiнiң айнасы, өсiп-өнiп, түрлене беретiн, мәңгi құламайтын бәйтерегi" - деп, оның ... ... оны ... және терең меңгеру қажеттiлiгiн баса көрсетедi.
Автор, адамның жан қуатын ... ... ... ... алар ... айта келiп "Тарихты оқыту арқылы шәкiрттерге қазiргi өмiр мен өткен заманның байланыс ... ... ... сана ... - ... мектепте "қандай тарихтың түрiн оқытуды алғаш қолға алу керек?" дегендi де сөз ... ... ... ... ... ... ... өз жұртының тұрмыс-салты, тыныс-тiршiлiгiне байланысты тарихты оқытудан ... ... ... ... тарихқа керек жерлерiн ғана алу керек" - деп тұжырымдайды.
Ж.Аймауытов осы еңбегiнде туған өлкенiң жағрафиясын оның ... ... ... ... ... ерте ... ... "кеченет" тәрiздi көшпелi жұрттың шаруашылығын қазақ халқының ертедегi тарихымен байланыстыра жүргiзудi ... ... ... ... ... ... ... және мәдени өмiрiнен хабардар ету үшiн 4-сыныпта әдебиеттi, тарихты және жағрафияны бiрiктiрiп, яғни ... ... ... ... ... ... қажет деген пiкiр ұсынды.
Ж.Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердiң көрнектi орын алып келгенiне, өнерсiз қоғамның ... ... ... молаюы мүмкiн еместiгiне тоқталып, ұлт мектептерiнде әуелi кескiн (сурет) пен әуез (ән-күй) пәнiн үйретудiң керектiгiн, әрбiр баланың өнерге деген ... ... ... ... тәрбиелеуде бұл пәндердiң маңызын баса айтты.
Ж.Аймауытов 1929 ж. "Комплекстi оқыту жолдары" деген ... ... ... ... ынта-ықыласын, зейiн-зердесiн арттыру үшiн мұғалiмдерден төмендегi шарттарды орындауды талап еттi. Олар: жаңа ... ... ... бұрын меңгерген бiлiмiне негiздеу, оқушылардың жаңа бiлiмдi меңгеруiне бағыттайтын проблемалық сұрақтар қоя отырып, олардың назарын меңгерiлетiн жаңа бiлiмге бағыттау, басы ... ... ... ... ... ... теңеу, ұқсату, сияқты тәсiлдердi қолдану арқылы балалардың бiлiмге деген қызығушылығын артыру. Тәсiлдердi үнемi жаңартып жандандырып отыру, көрнекiлiктi пайдалану т.б. ... ... сөз ... ол ... (1926), "Жан ... және өнер ... деген оқулықтарын жазып, психология, педагогика, әдәстеме ғылымдарын ұщтастыра оқытуға терең мән бередi.
Төлеген Тәжібаев ... ... ... ... психология ғылымынның дамуына Ж. Аймауытовтан кейінгі елеулі үлес қосқан ғұлама ... ... ... ... және ... ... Төлеген Тәжібаев (1910 -- 1964) Шымкент педтехникумын үздік бітіргеннен кейіи (Т. Тәжібаевтың осы ... сол ... ... Ж. ... ... мен ... дәріс алғаны АРХИВ құжаттары арқылы белгілі болып отыр. -- Қ. Ж.), көп ... ... Н. К. ... ... , ... ... ... алып, оны 1935 жылы бітіріп шығады. Сол жылы психология кафедрасына аспирантураға қалдырылады. Осы жылдары ол әлемдік ... ... ... ... Солардың бірі -- Л. С. Выготскийдің (1896 -- 1934) психологиялық мұрасына арналған көлемі 80 беттік ... Ол 1938 жылы ... ... ... ... ... соң, ... Алматыға келіп, Абай атындағы Қазақ педагогика институтында, Қазақ университетінде психологиядан қазақ тілінде дәріс береді, ... ... ... Ол бірнеше монография мен жүзден аса ғылыми мақалалардың авторы. Бұл еңбектерінде психология мен педагогиканың теориясы мен тарихы, ұлттық ... бен ... ... ... ... ... ... сан қырынан сөз болды.
Т. Тәжібаевтың ғылыми ізденістері негізінен екі бағыттың ... атап ... ұлт ... ... оқу ... құрастыру мен халкымыздың Педагогикалық және психологиялық ой-пікірлерінің даму, қалыптасу ... ... ... ... Төл ... ... ... Ұлы Отан соғысынан бұрынғы жылдардың өзінде-ақ өркен жая ... ған еді, деп ... ... ... 1938 ... ... журналының беттерінде Тәжбаевтың осы ғылым төңірегенде жазған 6ipаз мақалалары ... ... ... ... ... ... ... дәрістер мен мақалалар студенттер мен мұғалімдердің психология саласында тиянақты да жүйелі білім алуына ... ... ... ... Осы ... Т. Тәжібаев бұрын әр жерде шашырап, белгілі жүйеге түспей ... ... ... ... саралап, бұл ғылымның төл тізімзде тамыр жая түсуіне ... ... Т. ... ... ... ... ... көрген еңбегіне (1992) психология ғылымының теориялық негіздері баяндалады. Бұл 1940, 1946 жылдары жарық керген проф. С. Л. ... (1990 жылы орыс ... 2 том ... ... ... -- К. Ж.) атты ... ғылыми прнциптерімен астарлас дүниежүзілік классикалық психологиянын іргелі теориялық қағидаларынан мол мағлұмат беретін, Ж. Аймауытов кітаптарынан кейінгі кесек психологиялық еңбек. ... осы ... eкi ... мың ... ... ... біраз мәселелер бар, оның негізгі бағыттары мен ағымдары жайлы келелі сөз қозғалады. Мәселен, осы айтылған жәйт атты ... ... ... қалған тарауларында (кici, тұлғы), оның іс-әрекетінің түрлері, бұлардың өзіндік психологиялық астарлары, сондай-ақ адамның басты-басты жан қуаттары: түйсіну мен ... ... мен ес, ... мен ... ойлау мен сөйлеу, қиял мен ceзім, ерік-жігер, т. б. ғылыми талдауға алынады. Мұнда сондай-ақ адамның ... ... ... ... ... қызығу, т. б. мәселелер баяндалады. Бұлардың бәр-бәpi өмірден алынған нақтылы мысал, фактілермен тәптештеліп ... ... осы ... ... желісі бұдан 50 жыл бұрын түзілген. Сондықтан мұнда психология ғылымының соңғы жетістіктерін баяндайтын кейбір тақырыптардың орын алма - ғаны ... Осы ... орай ... ... ... соңғы кездері енгізіліп жүрген жаңа тақырыптар (, , т. б.) оқу құралында кездеспейді. Бipaқ, бұлар жөнінде басқа тарауларда аз да ... ... ... ... ... ... тарауында, ал туралы арналған тарау ішінде баяндалған. психологиялық астарлары ... ... ... ... атты тарауда берілмей, өз алдына жеке тақырып ... ... ... өзіндік ғылыми позициясынын сонылырын байқатады. Бірақ осы айтылғандар психологиялық категорияларды ұғынып ... онша ... ... ... ... ... мәселелері кітаптан толық орын алғаны белгілі. Бip есте боларлык жәйт, психологиядан түрлі ұлт тілдерінде жарық көрген оқу құралдары мен ... ... ... ... елу жыл ... онша ... түсе қойған жоқ. Психология дәрісі де көп уақыт бойына өзгеріске түсе ... ... ... ... ... ... клас - ... пәндермен үндес екендігі есте болғаны абзал. Әрине, штапта психологияның 40-шы жылдардағы казакша баламаларының ... ... ... ... оқырман ескеретін жәйт екені белгілі. Т. ... ... ... ... ... перзенттері Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаевтардын психологиялық және педагогикалық көзкарастарын зерттеуге арналған. Әcipece, Абайдың психологиялық көзқарастарын көп ... ... ... ... ... ... ... Абайдың саяси-әлеуметтік, пәлсапалық көзқарасына жан-жақты талдау жасай келіп, оның психологиялық ойлары мен пайымдауларына кең тоқталады. ... ... Абай тек ... ... ойшыл ақын ғана емес, ол сонымен бipre ... ... ipi ... ... - лык, ... ... ... айналысқан ғұлама. Байырғы қазақ тілінің сарқылмас буларынан сусындай отырып, Абай ұлттық психологиялық ұғымдардың негізін қалады. Ол қазақтын жазба ... ... ... ... шектелмей, сонымен қатар ұлтық психологиялық білімдер саласына қатысы бар ұғым, түсініктерді саралап түсіндірген еді. Бар өмірін туған халқының ... сарп ... ... ... ... жас буынға ғылыми-тәлімдік тағылымы аз болмаса керек.
Қорытынды:
Қазақстанда іргелі ғылыми зерттеулердің дені соңғы жетпіс жыл көлемінде ғана өркен ... дами ... ... Бұл ... ... ... ғылымына да ортақ. Әрине, осы ғылымының алдағы жерде гүлдеп шешек атуына біртіндеп қанатының қатаюына бір сыпыра ... ... ерте ... ... ... ... психологиялық ілімдері) Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңдерге сондай-ақ 20 жылдарда (М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов еңбектері) біршама ... ... ... ... ... шыққан журналында (1919) Ғ.Қаратаевтің бірнеше тәлімдік-пәлсапалық, психологиялық сипаттары туындылары Н.Құлжанованың (1923), (1927) ... ... да ... жан - дүниесі жөнінде біраз сөз қозхғалған еді. 20 жылдары өлкедегі тәлім-тәрбие ғылымының ірге тасының қалануына орыс ғалымдары да ... ... үлес ... Мәселен, сол кездері Орынбордағы Қазақ ағарту институтында ұстаздық етіп, сол оқу орнын біраз жыл бюасқарған, сөйтіп жаңа ... ... ... ... ... еткендердің бірі - профессор В.Л. Сруминский (1880-1967) еді. 1923 жылы оның қаламынан атты ... ... ... ... баяндалған ғылыми психологияның негізгі мәселелері) жарық көрді.
Қорыта келе ... ... орыс ... ... ... ... жан ... терең зерттейтiн психология ғылымы мен байланыстыра қарастырады. Сөйтiп, ол қазақтың халық педагогикасын ғылыми тұрғыда қарастырып, ... ... ... ... ... ... ... ол "Психология" (1926), "Жан жүйесi және өнер таңдау"(1926) ... ... ... ... ... ... ғылымдарын ұщтастыра оқытуға терең мән бередi.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Акажанова А.Т. Становление и развитие возрастной и педагогическойАғатаев А. Қазіргі қазақ психологиясының ... ... ... ... психология"Алматы., 2. АлтыбаевМ. Қазақ ежелден психолог халық емес немесе МұқановтыңАғатов А. "Қазіргі қазақ педагогикасының түбегейлі мәселелері "3. Байбосынова А.Т. ... ... ... мен ... ... ... М.В., Донилова Е.Е., Прихожан А.М. Психология /Под.5. Есанов Б. "Ұлттық психология" ... ... 1992ж. 6. ... және ... Ұлттық тәлім-тәрбие. Алматы., 1997ж. 7. Этнопедагогика және этнопсихология. 1-жинақ Алматы., 1995-1996ж. 8. Этнопедагогика және ... ... ... ... ... Алматы.,9. Этнопедагогика және этнопсихология. Қазақстан Республикасы Білім министрлігі.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогиканың негізін салуға және дамытуға үлес қосқан педагогтар27 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері.Белсенді оқыту әдістемелеріне мысал арқылы талдау14 бет
Жылқыға байланысты әдет-ғұрыптар мен наным-сенімдер27 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Уәлиханов шоқан шыңғысұлы3 бет
Шибан ұлысы76 бет
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңшылдық21 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь