Психологиялық ғылым мен практиканың пәні мен міндеттері

1. Психологиялық ғылым мен практиканың пәні мен міндеттері
2. Психологияның ғылым ретінде қалыптасуы
3. Психологияның ғылымның негізгі принциптері,түсініктері мен принциптері
4.Адам мен жануар психикасының айырмашылықтары
Адам болмысының табиғатына, оның саналы қоғам шеңберiнде өркендеуi мен қалыптасуына, тәң iрегiндегi басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшелктерiне деген психология дамуының негiзiнде жатқан қызықшылығы уақыт озуымен бiрге өрiстей түскен. Қазiргi кезеде өндiрiс, ғылым, медицина, өнер, оқу, ойын жəне спорт салаларындағы бipi iс-əрекет психологиялық заңдылықтарды түсiнiп, танып бiлмей тиiмдi орындалуы мүмкін емес.
Адамның даму заңдары мен оның болмысы жасампаздық мүмкiндктерi жөнiндегi бiлiмдер жүйесi бүкiл қоғамның кемелденуi үшiн те қажет. Адам əр түрлi ғылым тұрғысынан жан-жақты зерттелетiн объектi, ал ғылымдардың əрбiрi өзi не тəн ерекше көкейкестi мəселелермен айналысады. Солардың iшiнде қоғамдық ғылымдар əлеуметтiк процестердi зерттеуде психологиялық факторларды айналып өтуi мүмкiн емес. Л. С. Рубинштейн «Жалпы психология негiздерi» (1940) атты еңбегiнде »Психология зерттеуiндегi ерекше құбылыстар ауқымы анык; Keiлiп тұр: олар бiздiң қабылдауымыз, сезiмiмiз, ойларымыз, ықлас-ниеттерiмiз бен тектерiмiз, т.б., яғни бiздiң өмiрiмiздiң iшкi мазмұнын құрап, бiздiң жан толғаныстарымыз ушып денiмiзге ажырамастай болып сінген құбылыстар жиыны», — деген. Психологиялық дүниенiң бiрiншi ерекшелiгi əр тұлғаның (индивид) өз меншк толғанысының болуы, ол түйск сезiмiнен ғана көрiнедi де, оның басқаша пайда болу жолы жоқ.
        
        Психологиялық ғылым мен практиканың пәні мен міндеттері
Адам болмысының табиғатына, оның саналы ... ... ... мен қалыптасуына, тәң iрегiндегi басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшелктерiне деген психология ... ... ... ... ... озуымен бiрге өрiстей түскен. Қазiргi кезеде өндiрiс, ғылым, медицина, өнер, оқу, ойын жəне спорт салаларындағы бipi iс-əрекет ... ... ... ... бiлмей тиiмдi орындалуы мүмкін емес.
Адамның даму заңдары мен оның ... ... ... ... ... ... бүкiл қоғамның кемелденуi үшiн те қажет. Адам əр түрлi ғылым тұрғысынан жан-жақты зерттелетiн объектi, ал ғылымдардың əрбiрi өзi не тəн ... ... ... ... ... iшiнде қоғамдық ғылымдар əлеуметтiк процестердi зерттеуде психологиялық факторларды айналып өтуi мүмкiн емес. Л. С. ... (1940) атты ... ... ... ... ... ауқымы анык; Keiлiп тұр: олар бiздiң қабылдауымыз, сезiмiмiз, ойларымыз, ықлас-ниеттерiмiз бен тектерiмiз, т.б., яғни ... ... iшкi ... ... ... жан ... ушып денiмiзге ажырамастай болып сінген құбылыстар жиыны>>, -- ... ... ... ... ... əр тұлғаның (индивид) өз меншк толғанысының болуы, ол түйск сезiмiнен ғана көрiнедi де, оның басқаша пайда болу жолы жоқ. ... ... ... ... суреттеп берсең де, соқыр дүние сұлулығын сезiнуi қиын; керең ткелей қабылдамаған соң, əн-күй əуенiн танымайды; махаббат ... өзi ... ... ол ... ... да ... де ... ерекшелiктерiн танудың қиындығы олардың адам ақылына сиып болмайтын, қалыптан тыс, тылсым кұбылыс болуында. Себебi, əрқандай нақты заттың өзi мен онық ... ... ... ... ... даусызАдам психика жөнiндегi кейбiр түсiнiктердi өз өмip ... ... ... ... ... мен ... ... түсiнiсуге, бiрлктi тұрмыс құруға, iс-əрекет арқылы адамды тануға қажет болудан жинақталған жай психологиялық пайымдаулар ғылыми психологияға дейiнгi бiлiмдер ауқымын құрады. ... ... ... əр ... қоршаған ортада жол тауып, өзге тұлғалармен қылық-əрекетiне орай ... ... ... ... ... ... eқі ... жүйеленбеген, тереңнен танылмаған, дəлелсiз. Оларды бiз күнделктi тұрмысты тəжiрибемiзден ғана ... ... ... ... ауыз əдебиетi үлгiлерi нен (мақал-мəтел, ертек, əпсана) ұғып, ... ... ... ... ... ... мен ... салаларының бастауларынақ осы тəжiрибесi мен атадан ұрпаққа жеткен асыл ... ... ... өте ... де, өте ... ... Мың жылдық тарихының барына қарамастан, оның бар болашағы əлi алда. Психологияны дербес ғылыми сала болып танылғанына ендi ғана жүз ... асып ... ал ол ... ... ой, ... тарих тұңғиығында бастау алған пəлсапамен бiрге келе жатыр.
ХIХ ғ. соңы -- ХХ ғ. ... ... ... Г. ... ... ... ... да дəл былай деген: Психология тарих алдында ұланғайыр, ал ... өте ... ... ... ... деп ... психологияның фəлсападан бөлiнiп, жаратылыстану ғылымдарымен ұштасып, өзiнiң эксперименттiк зерттеулерiн ұйымдастыра бастаған дəуiрi. Бұл ХIХ ғ. ... ... ... ... ... көз ... ... тереңiнде өрiс алды.
Пəн атының өзiде грек тiлiнен ... ... -- жан ... ғылым (психо -- , логос -- ) ... ... Кең ... ... жүгiнсек, алғашқы психологиялық көзқарастар дiни ұғымдарға байланысты дниеге келген. Шынында да, ғылым тарихы көрсеткенiндей, ежелгi грек философтарының ... ... ... ... тану негiзiнде бастау бiлiмдерiн жинақтаған, жаңадан қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... жан жөнiндегi дiни-мифологиялық көзқарастарға қарсы күрес iнде дамуын тапты. ... жан жөн ... ... мен ... ... пəндк аймағының кемелденуiнде бiрiншi кезең болды да психология əуел бастан >>жан>> ... ... деп ... ... бұл ... не зат ... жауап табу оңайға соқпады. Əр тарихи дəуiрлерде ғалымдар бұл сөз мағынасын сан қилы түандайды.
Психика мəнiне байланысты көзқарастардың қалыптасуы мен дамуы ... ... ... -- материя мен сана, заттық жəне рухани болмыстардың ара қатынасын шешуге тəуелдi болып келдi.
Дəл осы мəселенiң шешiмi тәңiрегiнде ... ... ... ... ... -- ... мен материализм пайда болды. Идеалистер психиканы болмыс бастауы, өз бетiнше жасайтын, материяға ... ... бiр зат деп ... Ал материалистк танымда психика -- туынды, материяға тəуелдi құбылыс.
Идеалистк бағыт өкiлдерi материяға қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... ... тəнсiз, мəңгi жойылмас жанның көрiнiсi деп бiледi. Ал барша заттасқан дүние мен ... ... ... ... ... нəтижесi.
Идеализм бастауы адамдардың өз дене құрылымы мен қызметi жөнiнде дұрыс танымы болмаған, психикалық құбылыстарды адам дүниеге келуiмен ... ен iп, оның ... ұшып ... жан жəне рух əрекетi деп ойлайтын заманда пайда болған. ... ... ... əр ... ... жасайтын ерекше бiр жұқа зат не тiршiлiк иесi деп бiлген. Ойдын пайда болуымен жан ... ... әpi ... ... тəны өзгеше бiр екiншi баламасы -- ... зат деп ... Бар əлем ... ... рух, ... ал ... ... туындайды деп есептеген əртүрлi идеалистiк бағыттар қанат жайды.
Адам психикасы -- ... ... ... сондықтан ол материалдық дүние заңдылықтарына бағынбайды деп санаған идеализм мен дiни ... адам жан ... ... ... ... ... ғылыми ой-пiкiрлердi көп ғасыр кейiнге ысырып тастады.
Психикалық құбылыстың органикалық материя қасиетi ретiндесапалықерекшелiгi
Барша материя бейнелеу қасиетiне ие. Психика -- ... ... ... ... ... ... ... алғы шарты бейнелеудiң ерекше формасы. Психика материяның даму желiсiнде, оның бiр ... ... ... өзгерiп барады. Биологиялық эволоция барысында заңдылықты пайда болып, ... сол ... ... ... ... ... Бейнелеу қасиетi негiзiнде организмнiң қоршаған ортамен кең салалы жəне сан алуан байланыстары түзiледi.
Сыртқы, заттасқан дүние болмайынша, тiршiлiк ие-сiнiң iшкi психикалық өмiрi ... ... ... яғни ... психика өзiнен тыс жəне тəуелсiз жасайтын танымды болмыстың бейнесi. Егер де осы қоршаған объектив шындық болмаса, санадағы оның бейнесi ... ... ... ... ... психикалық акт нақты болмыстың бiр бөлшегi əрi оның бейнесi болып табылады.
Сонымен, психиканың қызметi, бiрiншi ден ... ... ... мен құбылыстарының қасиеттерiн, байланыстарын бейнелеу, екiншiден осының негiзiнде адам ... мен ... ... ... Психиканы диалектика-материалистк тұрғыдан қарастыру əрқандай iшкi Жан күйлiк ... ... өзi ... ... ... онымен түбегейлi əрi тығыз байланыста екенiн танытады.
Диалектикалық материализм бағдарынан психологиялық ғылыми ... ... ... ... яғни пəнiне? Бұл -- ең алдымен психикалық өмiр деректерi. Мысалы, психикалық дүние дерегi ретiнде адамның тəжiрибе топтау қабiлетi -- жад, естi ... Есте ... ... ... ... ... тек суреттеп баяндаумен шектеле алмайды, оның мiндетi түсiндiру, яғни осы ... мен ... ... ... ашып, олардың мəнiн айқындап беру. Əрқандай ғылым мақсаты зерттелетiн процестер мен ... ... ... ... белгiлеу. Теориялық жəне эксперименталды зерттеулердiң бəрi нақ осы ... ... ... ... өзi құбылыстар арасындағы міндi, қажеттi, тұрақты, қайталанып ... ... ... ... ... ... Мысалы, ес өзiнiң қызметтiк заңдылықтарына бағынады. Естiң түрлерi болатыны белгiлi. Жақсы есте қалдыру қайталуға тəуелдi екенiн бiлемiз, ... ... ... ... жеңiл əрi тез еске түсетiнi мəлiм./5/
Ғылымдағы күрделi мiндеттердiң бiрi -- ... ... ие ... мен қатынастарды көре бiлу. Ғылымдық қатал талап объективтк заңдарды ашып қана қоймастан, олардың əрекетт iк ... мен ... ... ... алу. ... да ... ... объектiсi психологиялық деректер мен қатар психологиялық заң, заңдылықтар.
Сонымен бipre ескеретiн жəйт, заңдылық байланыстарды бiлу өздiгiнен заңдылықтарды iске асыратын нақты тетктердi ашып бере ... ... ... ... -- психологиялық деректер мен заңдылықтарды аша отырып, психологиялық iс-əрекеттi қозғаушы механизмдердi де анықтап бiлу. Ал ендi сол ... ... да ... ... ... нақты анатомия-физиологиялық аппаратты iске қосуына байланыстылығынан, ол механизмнiң табиғаты мен əрекетiн психология басқа ... ... ... ... ... психология -- психика деректерiн, заңдылықтарын жəне механизмдерiн зерттейтiн бiлiмдер саласы.
Психологиялық ғылым мен практиканың пәні мен ... ... бойы адам ... ... ... ... объектiсі болып келдi. Адам болмысыньщ табиғатыньң, оньщ саналы қоғам шеңберiнде еркендеуiмен қалыптасуына, ... ... ... ... ерекшеліктеріне деген психология дамуының негізінде
жатқ,ан қызьқсыну уақыт озуымен ... ... ... Адам ... ... ... жанжақтты зетрттелетiн объект, ал ғылымдардьң әрбiрi өзiне тән ерекше меселелермен айналысады. Психология ерекшелiктерiн танудьң қиындығы олардьң адам ... сиып ... ... тыс, ... ... ... ... әр қандай нақты заттың өзi мен қабылданған кейiпi бiр бiрiнен ажыралып туратыны ... ... өзi де грек ... ... ... туралы ғылым дегендi аңғартады. Дәл осы меселенiң шешiмi төңiрегiнде бiр-бiрiне тiкелей қарсы философия ... мен ... ... болды. Жан женiнде танымдар Кқандай құбылыс-өзгерiстерге eнгенімен өмiрлiк ic-әpeкeттік, қозғаушы кушi жан деген тұжырымға ешбiр шубе ... ... Тек 18ғ ... ... ... Рене ... жаца ... ecігін ашты. Ал адамньң iшкi мушелерi ғанa емес, тiптi де не әрекетінің, де жанға ешқандей әрекетінің, қаатысы ... ... пiкiр ... ... ... екі ... енгiзген - рефлекс және сана -бiрдей енгiздi. Декарт тағылымы ... ... ... ... ... ... ми қызметiнiң өнімі емес,мидан тыс, оған тәуелсiз, өз бетiнше жасайтын құбылыс екені тусiндiрiлдi.
Интероспектiк психология аймағындағы ... ... ... ... ... ... жене белсендiлiк дережесiне қарай әрқилы сипаттаудан болды, яғни бiр сипаттама жетекшi деп ... Осы ... ... сана ... өз ... 5 бағытта алып барды:
1.санальқ элементтер теориясы.
2.санальқ әрекеттер психологиясы.
З.санальқ aғым теориясы.
4.дербес құрылым психологиясы.
5.Дильтей суреттеме психологиясы.
Бул теориялардың бәрiне ... ... ... дуниемен белсендi қатынастағы адам орнына сана қойылып, оньң бар ic әpeкeтi сана ... деп ... ... ... он ... психологияньң және бiр бағыты пайда болып,оньң өкiлдерi психологияньң жаңа пәнiн жариалады:ол психика да емес, сана да ... ал ... ... ... адам ... ... әрекет қыльқ едi. Бул бағыт аталып, ... пәнi ... ... ... ... кезецiн қалады.
Ғылымдағы күрделі міндеттердің бірі - заңдылықты сипатқа ие байланыстар мен қатынастарды көре білу. Ғылымдық қатал ... - ... ... ашып қана қоймастан, олардың әрекеттік аймағы мен қолдану жағдайларын көрсете алу. Сондықтан да ... ... ... - ... деректермен қатар психологиялық заң, заңдылықтар.
Сонымен бірге ескеретін жәйт, ... ... білу ... ... іске асыратын нақты тетіктерді ашып бере алмайды. Осыдан психологияның міндеті - психологиялық деректер мен заңдылықтардыа аша отырып, психологиялық іс - ... ... ... ... білу. Қорытындыласақ, жантану ғылымы - психология психика деректерін, заңдылықтарын және механизмдерін зерттейтін білімдер ...
2. ... ... ... ғылымы алдында тұрған теориялық және практикалық міндеттердің сан қилығында орай үлкен қарқынмен дамуда. Психологияның негізгі міндеті - психикалық ... оның даму ... ... ... ... ғылымы үшін ең маңыздысы - зерттелуші құбылыстардың мән-мағынасын ашып беру. ... ... ... мәселелер туындайды.
Психикалық құбылыстардың мәнін тануда диалектикалық материализм үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... тірек категорияларын, олардың жүйелі өзара байланысын, жалпылығын, сонымен бірге бұл категориялардың өзіндік дербестікте екенін айқындап берген. Ғалым психологияның ... ... ... ... ... ... ... категориясы, жеке адам категориясы, тіл қатынас категориясы, сондай-ақ ... ... орай ... ... жататын түсініктер және .
Алғашқы оң жылдықта психологияның теориялық тарапы басым болды. Ал қазіргі кезеңде оның ... ролі көп ... ... Ол енді ... жүйесіндегі, өзгерістегі, мемлекеттік басқару, медицина, спорт және т.б ... ... ... ... ... айналып барады. Психолгия ғылымының практикалық міндеттерді шешуне араласуынан оның теорисының даму жағдайлары да біршама ... ... ... біліктілікті қажет еткен міндеттер адамдық фактор маңызының жоғарылауынан қоғам өмірінен барша тарапында әр қилы формада ... ... ... ... ... тән болып, олардың нақты іс-әрекетінде көрініс беретін әлеуметтік-психологиялық, психологиялық және ... ... кең ... ... қолданбалық мәнін қоғам түсініп, қабылдануынан халыққа білім беру мекемелерінде кең психологиялық қызмет тармақтарынг іске қосу ... өз ... ... ... ... бұл ... қалыптасып даиуда, ол келешекте ғылыммен оның нәтижелерін практикаға ендіруде дәнекер жүйе болуы кәміл.
3.Психологиялық басқа ... ... ... тануға орай психологиялық деректерді басқа ғылымдарда пайдалану мүмкіндіктерін және керісінше, ... ... ... өзіне қалай қолданатынын жете түсінуге болады.Психологияны жалпы ғылыми білімдер жүйесіндегі
қызметі - зерттеу объекті адам ... ... ... ... ... ... ... аталған ғылымдық үш бұрышпен байланысының мазмұндық сипаты қандай? Психологиның негізгі міндеті - психикалық іс-әрекет заңдарын даму ... ... ... Осы ... ... ... дүниенің адам миында қалай бейнеленетіні, осыған орай оның әрекеттері қалай реттелетіні, психикалық қызметтің дамуымен жеке ... ... ... ... қалыптасқаны айқындалады.
Психологияны педагогикамен байланыса аса назар аударған жөн.Әлбетте, бұл сабақтастық бұрыннан да белгілі,кезінде К.Д.Ушинский , - деген еді. Бұл ... ... ... ... ... көрініп тұр.Педагогиканың барша салаларының даму барысында психологиялық зерттеулерді қажет ететін проблемалар туындап отырады. Психикалық ... жүру ... ... ... және ... ... адам қабілеттері мен мотивтерін, оның психикалық дамуын тұтастай білу оқудың әр сатысындағы білім мазмұнын ... оқу мен ... ең ... әдістерін нақтылау және т.б сияқты өзекті педагогикалық проблемаларды шешуде келелі мағынаға ие.
Психологиялық білімдердің даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ғана емес, көп жағдайда қоғамдық практиканың өрістеп жатқан қажеттерден белгіленеді. Осы заман психологиясы білімдер жүйесі ретінде көп тармаққа бөлініп, ... ... ... ... ... психология салаларын жіктеудің негізгі принципі - іс-әрекеттер даму принципі.
Еңбек психологиясы адамның қоғамдық өнімге бағытталған психологиялық ерекшеліктері. ... ... ... ... ... ... ... психология ғылымының дербес салаларына айналған білімдерге жіктеледі. ... ... ... - ... оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық заңдылықтарын ашу. Оның бөлімдері: оқу психологиясы, тәрбие психологиясы, сондай-ақ мұғалім психологиясы, ... ... ... ... ... психологиясы.
Заң психологиясы құқық жүйесін іске асыруға байланысты психикалық мәселелерді қарастырады.Ол да бірнеше сатыларға жіктеледі: қылмыскер пчихологиясы, үкім шығарушы мен ... ... ... ... ... ғылымының теориялық принципі мен маңызды әдістері жөнінде таным беріліп, оның негізгі пәндік түсініктері ... ... ... бұл ... үш негізгі категориялар төңірегінде: психикалық процесстер, психикалық қалыптар мен психикалық қасиеттер немесе жеке адамның дара ... ... ... ретінде қалыптасуы
Психология -- адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, ... ... да туа ... ... ... ... ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. ... ... ... және ... бағыттарды қарастырады, қолданбалы бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық, кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және теологиялық. Психологияның негізгі мақсаты -- ... ... ... ... ортаны байымдаумен, елестетумен жұптасқан айырықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу.
Психология тарихының даму ... ... өз ... ... ... ХІХ ... 60 ж. ... шықты. Оған себеп болған ғылыми-зерттеу мекемелері-психологиялық лабораториялар және институттар, жоғары оқу орындарындағы кафедралар ... ... ... ... ... ... ... насихаттау жұмыстары.
1879ж Лейпцигте Вундт алғаш рет дүние жүзінде экспериментальды психологиядан лаборатория ашты. ... ғ ." ... ... ... ... Христиан Вольф кіргізді.
Психологияның ғылым ретінде даму жолдары нақты ... ... ... (б.з.дейінгі 5ғ.). Психология жан туралы ғылым ретінде. Жан ... ... ... ... ... ... ... Аристотель (б.з.д. 384-322) есімімен байланысты.
Екі жарым мың жылға созылған осынау ... ... ... ғылымдармен (философия, медицина, әдебиет, жаратылыстану, т.б.) аралас, астарласа дамып келді. XIX- ғасырдың ... ... ... ... ... жан ... (түйсік, ес, ойлау, қиял т.б.) эксперимент жүзінде әртүрлі құрал-жабдық аспаптардың көмегімен зерттей бастады.
Осы кезден бастап, психология өз алдына дербес отау ... ... ... ... ... Психология ғылымының тарихы да біріне-бірі қарама-қарсы (материализм, идеализм) жоғарыда аталған екі бағыттың үздіксіз ой-пікір тартысына толы. ... ... грек ... бірі ... ... 460-370) сол ... өзінде-ақ жанды (психика) оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп ... Ол ... ... еместігін, оның өсіп, өшіп отыратындығын айтып, материалистік тұжырым жасады.
Сол заманның екінші бір ойшылы, идеалист Платон (б.э.д. 427-347) ... "жан- ... ... ... деп ... ... ... осылайша екі түрлі көзқарас тұрғысынан түсіну, қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, ... орта ... ... ... ... кең өріс ала бастады.
Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фараби (870-950) дүние- ... ... ол ... бір ... ... ... көшіп, өзгере береді, жан денеден бұрын өмір сүрмейді, бір денеден екінші бір денеге барып орналаса да алмайды деп материалистік ... ... ... батыс ойшылы Фома Аквинский (1225-1274ж.ж.) жанның мәңгі өлмейтіндігі, оның денеден бөлек өмір сүретіндігі жайлы пікірлерді ары қарай ... осы ... кең өріс ... мүмкіндік берді.
2-ші кезең. Психология сана туралы ғылым ... ... ... ... психиканы түсінудің методологиялллық алғы шарттарының негізін қалады,оның психологияның өз алдына ... жеке ... ... қалыптасуына ықпалы тиімді. Р.Декарт (1596-16650 ) жануарлар мен адам психикасына әр ... ... ... ... ... ,жануарлардың жаны жоқ олардың мінез-құлқы,сыртқы әсерге рефлекс болып табылады.
Д.Локк(1632-1704) сенсуализмнің - ақыл-ой жүйесінде сезім мүшелері ... ... еш ... жоқ ... ... ... бағыттың аса көрнекті өкілдерінің бірі.Ғалым психикалық іс-әрекет механизмін ассоциациялардан ,яғни жеке түсініктер мен ... ... ... ... ... ... ... туралы ілімде іс жұзінде декарттық тұрғыда қалып қойды.
3-ші кезең. Психология іс-әрекет туралы ғылым ретінде. 1913жылы американ психологы ... ... ... ... ғылым деп қарастырған кітабы жарық көрді. Зерттеуші интроспекция әдісін субъективті деп ... ... ... ... ... ... Уотсон тек бақылаушының өзі үшін ғана нақтылы нәрсе деп ... ... сана ... ... - ... ... ... екенін атап көрсетті.
Бихевиористердің пікірі бойынша психология сананы, оның ... мен ... ... бас ... ... Ғылым тек объективті түрде байқауға болатын және әр кім үшін ... ... - ... ... ... ... пәні ... /сананың орнына мінез-құлық алынды/сөйтіп жаңа ғылыми тіл пайда болды. ... ... ... ", "ерік "деген және басқа терминдер ғылыми мазмұны жоқ сөздер ретінде жоққа шығарылды. "Стимул" ... орта ... ) ... " ... ... ... ... стимул мен реакция арасындағы "байланыс"( ассоциация, коннексия )негізгі психологиялық ұғымдарға айналды.
Сондықтан да бихевиоризмді ... ... ... ... С-Р ассоциационизмі деп атайды. Психологиялық зерттеулердің мақсаты - ортаға бейімделуге бағытталған мінез-құлықтың принциптерін зерттеу.
4-ші кезең. Психология ... ... ... ... заңдылықтарын және механизмдерін зерттейді. Сыртқы әсердің адамның ішкі ерекшеліктері арқылы өңін өзгертуі көптеген жағдайларға оның жас мөлшеріне, ... ... ... бір ... ... ... ... қарым-қатынасына, белсенділік деңгейіне және,ең бастысы,қалыптасқан дүниетанымына тәуелді. Сонымен психиканың мазмүны реалды,бізге тәуелсіз және өмір ... ... ... ,оқиғалардың ақиқат бейнесі (яғни ,объективті дүниенің бейнесі ) болып табылады.
Бірақ бұл ... әр ... оның ... өмір ... мүддесіне,сезіміне, дүниетанымына тағы басқаларға байланысты өзіндік өзгешелікпен ... ... да ... ... бәрі ... дегеніміз-объективті дүниені субъективті бейнел ендіру деуге әбден болады.
Психикалық бейнелеудің дұрыстығын мойындаудың принциптік ... зор. ... ... осы ... ... ... объективті заңдылықтарын анықтауды және одан кейінгі жерде оларды адамның теориялық және практикалық қызметінде қолдауды мүмкін ... - ... ... ... дүниенің шынайы да дұрыс бейнеленуі.
Негізгі психологиялық теорияларға бихевиоризм,гештальтпсихология, психоанализ,іс-әрекет теориясы,гуманистік психология.
Психологияның ғылым ретінде қалыптасуы
Психологиялық ғылыми білімдердің тарихы екі кезеңге ... Оның ... -- ... 2500 жылға созылған, көшбасы Аристотельден басталатын жан дүниесі жайлы тұрлі ... ілкі ... Осы ... ... ... басқа ғылымдармен, әсіресе, философиямен қосақтаса дамып келеді. "Психология" терминінің бірінші қолдануы 1590 жылы Неміс схоластик пәлсапасышы ... ... ... ... одан алты ғасыр бұрын Хорват гуманисті - Марко Маурулиц бұл терминді өзінің кейіннен жоғалған еңбегінің есімі ретінде ... Бұл ... ... ең ... ... болмауы мүмкін, бірақ бұл бүгінгі күндегі терминнің ең ... ... ... ... ... ... ... кең қолданылуына Неміс идеалист пәлсапасышысы Кристиан Вольфтің ... ... empirica және ... ... ... ... ... көргеннен бұрын енбеген. Эмпирикалық және рационалды психологиялардың ... бұл ... ... ... алынып, Францияда Мэң дө Биғаңның көмегімен кең тараған.
Өзінің "жан" мен "тану" деп көне грек тілінен аударылған ... ... ... ... ... діни ... адам ... зерттеуі болып тек одан көп уақыт өткеннен кейін, христиандық заманда танылды. Психология медицинаның тарауы ... ... ... ... ми ... мәніндегі "Жан Доктринасы" мен анатомиялық трактаты "Хайуан ... ... Екі ... ("De Anima ... атты ... ... ... дейін психология пәлсапаның бір тармағы ретінде қарастырылды.
1879 жылы "психологияның атасы" болып танылған Вильхельм Вундт (1832-1920) Германияның Лейпциг Университетінде ... ... ... ... ... ... пәлсапасышысы өзінің "Психология Принциптері" (1890) атты жемісті кітабын жариялап, келесі жылдарда психологтардың назарын ... ... ... іргетасын қалады.
Бұл өріске өздерінің үлестерін қосқан, тәжірибелік түрде еске салу, есте сақтау, еске түсіру ... ... ... ... ... ... ... қазір классикалық шарттастық болып танылған тәлім тану процесін зерттеген орыс физиологы Иван Павловты атап айту ... ... 1890 ... ... ... невролог, тәжірибелік психологияда бейресми білімі бар Зигмунд Фрейд психотерапияның жаңа ... -- ... ... ақыл-ой жөніндегі түсініктері интрепретативттік және интроспективттік әдістемелерге кең шамада негізделген, ақыл-ой дерттілігін шешу мен психопатология үстінде жинақталған. Фрейдтың ... кең ... оның ... ... бірі -- теориялардың сексуалдылық және жаншу психологиялық дамудың негізгі аспектілері ретінде қарастыру ... ... ... Бұл сол ... ... ... ... саналған, ал Фрейд болса олардың оқымысты қоғам ішінде кеңінен қарастырылуына жол ашқан. Фрейд теориялары ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды ашса да, адам іс-әрекетін зерттеуіндегі жолбасшысы болуы үшін жеткіліксіздігі анық ... Ноам ... ... "Ауызша Іс Әрекет" (сөйлеуді бихейвористтік теория моделіндегі мүліктену жайлы) атты кітабі жайлы шолуы бихейворизм патшалығының біту себебінің ең басты факторларының бірі ... ... ... ... теориясында Хомский тіл үйрену тек шарттастық арқылы орын алынбайтығын ... Адам ... мен ... ... бірегей сөйлемдерді тек табиғи тіл тәжірибесі арқылы өндіруі мүмкін емес. Бұл бихейворизм алдамшы деп ... ... ішкі ... бар ... білдіреді. Альберт Бандура балалар тек қоғамдық бақылау арқылы, яғни ... ... ... үйренуінің мүмкін еместігін көрсетті.
Гуманисттік психология өзінің қайратты дамуын 1950 жылдары көріп, ақыл-ой ... ... және ... ... кертартпа ретінде жалғасты. Ол адам тәжірибесіне қараған феноменологиялық көзқарасты айырықшалап, адам мен оның іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... тамырлары экзистенциалісттік және феноменологиялық пәлсапада табылады, және де ... ... ... әдістемені мүлдем қабылдамай, адам тәжірибесін өлшемдерге көшіру оны ... мәні мен ... ... деп ... мектептің негізін қалаған кей теоретиктер -- адам мұқтаждылығының иерархиясын шығарған ... ... ... ... ... ... Карл Роджерс және Гештальт терапиясын тудыру мен дамуына ат салысқан Фриц ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға әкеп соқтырды. Бұл ақыл-ойды ғылыми түрде зерттеумен, ішкі ақыл-ой ақуалдырының бар болуы туралы сеніммен серіктесіп, ... ... мен оның ... ... ... болуына әкелді.
Ми мен жүйке жүйесінің әрекеті арасындағы қатынас кең тарады, бұл бір жағынан Чарльз Шеррингтон және Дональд Хебб ... ... ... екінші жағынан ми зақымдалуы туралы зерттуелерге байланысты. Ми ... ... ... ... ... ... ... мен когнитивттік невроғылым бүгінгі күннің ең іскер өрісі болып танылды. Басқа ғылымдармен (пәлсапа, информациялық ... ... ... келе жатқан қарым қатынаспен бірге ақыл-ойды түсіну және шығындарды өнімді түрде пайдалану үшін әртүрлі салаларды бір шатыр астына ... ... -- ... ... жаратылды.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында психологияның дербес ғылым ретінде бөлініп шығуы үшін объективті жағдайлар жасалады.
Шет елдік және орыс ... ... мен ... ... ... ... ойлар шеңберіндегі дербес ғылымының қажеттілігі жайл ы ойлар жиі кезедесе бастайды.
Бірінші бүкіл ресейлік ... ... Г.И. ... ... ... басты шарты оның философиядан бөлініп шығуы болатынын атап көрсетті. Психологияның дербес ғылым ... ... ХІХ ... 60-шы ... ... ... Ол арнайы ғылыми зерттеу мекемелерінің - психологиялық лабораториялар және ... ... оқу ... ... психолог ғылыми кадрлады даярлаудың басталуы, арнайы психологиялық журналдардың ... ... ... және ... ... ... ... халықаралық конгресстердің өтуімен байланысты құрылды.
Тамаша ағылшын анотомы, физиологі, патофизиологі және дәрігері Шарльз Белл (1774-1842) жұлынның алдыңғы және артқы ... ... ... функциялары бойынша эксперименталды түрде орнатты. Алдыңғы түбір қозғалыс функциясымен байланысты моторлы жүйке талшықтарын құрайды ал артқы сезімталдық жүйке ... ... (1807). Бұл ... ... ... ... негізін белгіледі. Жаңалық негізінде жұлын миы рефлекторлық доға принципі бойынша құрылғандығы анықталды. ... ... ... ... ... психология ғылымының кең көлемді дамуын ғылыми психологияның негізін салушылардың бірі, ... ... ... Вунд ұсынды.
Оның жоспары зерттеудің екі бағытын қамтыды:
* Индивидуалды сана талдауы (зерттелушінің эксперименталды бақыланатын өзіндік бақылауы);
* Мәдениет, миф, әр халықтың ... ... ... ... ... бағыты: , екінші бағыты ... ие ... ... қатарына 1879 жылы Лейпциг қаласында Әлемдегі алғашқы психологиялық лабораторияны ашуы жатады. Ол соңынан ғылыми ... ... ... Онда ... ... ... соның ішінде атақты Ресей психологы және психиатры Владимир Михайлович Бехтерев білім алды. ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ғылыми мектептер пайда бола бастады.
Психологияның ғылымның ... ... ... мен ... ерте замандардан келе жатқан білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұңғыш келген жері ежелгі Греция. Психология термині гректің екі сөзінен ... ... ... (сөз, ... ... бұл сөз ... ұғымды білдіреді. Жалпы психология - психика дамуының жалпы заңдылықтарын, оны зерттеу ... ... ... және оның ... ... ... жүйесін зерттейді. Басқаша айтқанда, бұл ғылым теориялық және ... деп ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерін, тоүйсіну мен қабылдауын, ес пен қиялын, ойлау мен ... ... мен ... ... ... меңгеруінің жалпы заңдылықтарын қарастырады.
Жалпы психология ғылымын зерттеу нәтижелері бұл пәннің барлық салалары мен тармақтарын дамытып отырудың іргетасы болып ... ... бұл ... ... ... үш мәселені бөліп қарастырамыз: а) психикалық процестер, ә) психикалық кейіп, б) психикалық қасиеттер немесе ... ара ... ... Психика, сана - материяның ең жоғарғы түрде дамыған жемісі және ... ... ... ... ... ... ... сезімнен тікелей абстрактілі ойға қарай дамиды. Ал, ойлаудың нәтижелері өмір тәжірибесі мен қоғамдық іс-әрекет арқылы ... ... ... ... ... ... пен оқиғаның бейнелері біздің ақыл-ойымыз бен санамызға әсер етіп, білім қорымыз бен ... ... ... мен ... ... бәрі - адамның осы дүниетанымының санада із қалдырып, белгілі фактіге айналуы. ... және оның өте ... ... ... ... - сананы, адамның дара еркшеліктерін зерттеу мәселелері - психология ғылымының басты міндеттерінің бірі.
1. ... ... ... әр ... ... ... өмір ... орта әсерлеріне орай пайда болады,тіршілік жағдайының ауысуымен ... да ... ... ... ... ... табиғи механизмдері қоғамдық-тарихи факторлардың ықпалымен өзгеретіні,,яғни адамның психикалық дамуына оның адамзат ... ... ... ... ... ... ықпал жасайтыны жөніндегі коцепцияға негіз болады. психологиядағы детерминистік бағыттың іске асуының және бір жолы психиканың ми қызметіне қатынасты ... ... ... ... ... - психикалық құбылыстарды түсіндіруде физиологиялық заңдылықтарды қолданудың негізі болды.
Алғашқы кеңес психологиясында детерминистік бағыт арнайы принцип ... ... еді. ... ... бұл принцип рөліне баса мән беріп оның әдіснамалық маңызы барын тұжырымдап, алға тартты. ... ... ... ... ... ... мен ... талдау үшін қолданып,психикалық құбылыстарды материалдық дүниемен өзар байланыстықарастырады.
2. Даму принципі. Даму ... ... ... ... ... еніп, алғашқыда бала,кеін ересектер психологиясының қалыптасу негізіне айналады.Психика дамуы психика ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Барша заңдылықтар ,соның ішінде психикалық та,даму барысында қозғалыс пен өзгеруден туындап және жойылуына орай танылады ... ... үшін даму ... ... ... ие,себебі оның зерттейтін объектісі психика-өзінің аса үлкен динамизмімен сипатталады.Барша ... ... ... даму ... ... болады,жасайды және өзгереді/Б.Ф.Ломов/.
3. Сана мен іс-әрекет бірлігі принципі. Бұл принцип психология ... ... ... принциптің жүйелі зерттелуі 30 жылдары басталды. Алғашқы рет сана мен іс-әрекеттің бірлігі жөніндегі идеяны алға ... ... ... ... және сана назар аударылған объектінің екі, әртүрлі тарапы емес.Олар табиғи біртұтас;теңдік емес,бірлік"-деп жазған.
Ғылымға бұл принциптің енуі іс-әрекет теориясын дұрыс түсінуге ... ... ... ... ... қай бағыты болмасын ,психиканы-ішкі құбылыс ,ал әрекетті - сыртқы деп түсіндіретін.Ал сана мен әрекет ... ... ... ... ... сана тек ішкі құбылыс болып қалмайды.
Осылайша, әрекет те тек тысқы көріністермен танылып қалмай, өзіне тән ішкі ... да ... бұл ... оның бір ... ... ... бере ... Сана мен әрекет бірлігінің мәні:тұлғаның санасы мен барша психикалық қасиеттері әрекетте көрініп қана шектелмей,сол әрекет процесінде ... ішкі де, ... да ... ... мен ... ... осы іс-әрекетте. Осындай пайымдаудан, сана мен психика әрекеттің ішкі сипатын құрап,ал әрекеттің сырттан бақылауға келетін әртүрлі қылық ... ... ... сол ... ... ... ретінде қарастырылуы әбден ықтимал/Л.С.Рубинштейн/.
Демек, психика ішкі де,сыртқы да ... ие ... жүе, ал ... ... ... ... өзіне қамтып,оның қызмет атқаруына мүмкіндік береді.
Психологияның ғылымның негізгі принциптері, түсініктері мен ... ... ... ... -- ... ... мен тармақтарға бөлініп, ілгері дамып отырған өрісі кең ғылыми тән. Бұл ... мен ... ... мен ... ... адамның түрлі тәжірибелік іс-әрекеттерін қамтитын әр килы сатыда тұр. ... ... ... ... ... ... деп ... Енді осы ... ... ... ... Біз психиканың дамуын жіктегенде, ең бірінші, осы пәннін, ... ... ... ... ... ... ... етіп аламыз. Үшінші, адамның өзін даму мен іс-әрекет несі деп ... оның ... ... қатынасын алып қарастырамыз.Адамның нақты іс-әрекеттеріне сүйене отырьш, оның психикасының дамуын ... ... ... псяхологиясы, Бұл пәннің зерттейтіні -- ... ... мен ... ... ... зандылықтар. Ол оқушылардың акыл-ойы мен ойлау жүйесін, дағдыларын қалыптастырудың, олардың тиісті оқу материалдарын меңгеруі мен ... ... ... қарым-катынастарды зереттеудің түйінді мәселелерін қарастырады. Сөйтіп, оқушылар ұжымындағы өзара қатынастармен, олардың психологиялық даралык ерекшеліктерімен санасып отырудың мүмкіндіктерін іздестіреді. Оқу-тәрбие жұмыстарын және ... ... ... ... ... даму ... ... балалармен тәлім-тәрбие жұмысын жүргізу әдіс-тәсілдерінің психологиясын зерттейді. Сондай-ақ, ересек адамдармен жұмыс істеудің ерекшеліктерімен және оларды ... ... ... де ... Тәлім-тәрбие психологиясының мынадай тармақтары бар:
а) Оқыту психологиясы -- ... ... ... ... мен білім берудің жекелеген әдістеме мәселелерін, бағдарлап оқыту мен балалардың ақыл-ойын қалыптастыру сияқты өзге де мәселелермен ...
ә) ... ... -- ... және ... ... ... психологиясын зерттеп, оқушылар ұжымының, еңбекпен түзету педагогикасының психологиялық негіздеріне қатысты мәселелерді іздестіреді. Бұлардан басқа мұгалімдер психологиясы кемтар балаларды ... де) ... ... ... қамтиды.
II. Жас кезеңдерінің психологиясы -- әр қилы психикалық процестердің табиғи негізі мен үнемі дамып отыратын азаматтық қасиеттерін, психологиялық ... ... бұл сала ... ... ... балалар психологиясы, жеткіншектер психологиясы, жастар психологиясы, ересектер психологиясы, қарт адамдар психологнясы. Бұл сала оқыту мен ... ... және ... өзара байланысы мен іргелі мәселелерін.зерттеп, оқыту ісіндегі адамның ақыл-ойын, сана-сезімін жетілдірудің тиімді жолдарын нендей әдістер ... ... ... ... ... ... Арнаулы психология. Бұл адам дамуының бірқалыпты даму жолынан ауытқуын, ми ауруына ұшырағандардың ... ... мен осы ... ер қилы ... себептерін қарастырады.Арнаулы психологияның мына тармақтары, атап айтқанда: ... -- ми ... ... ... адам психологиясының дамуын, сурдопсихология -- саңырау не керең болып туған балалар психикасын, тифлопсихология -- нашар көретіндер мен ... ... ... ...
IV. ... ... -- ... іс-әрекет түрлерінің психологиясын, еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастыру мәселелерін қарастырады.
V. Медициналык ... ... ... мен ... мінез-құлқын зерттейді. Бұл сала бірнеше тармақка бәлінеді, арбір тармақтық адам психикасын зерттеуге қатысты мақсат-міндеттері бар.
а) Нейропсихолоеш психикалық құбылыстар мен ... ... ... ... және олардың өзара қатынасын зерттейді;
ә) Психофармакология дәрі-дәрмек-тердің адам психикасына ... мен ... ... б) ... -- ауру ... ... әдіс-айла және емдік тәсілдер қолдану мәселелерін қарастырады;
в) Психопрофилактика және гигиена адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған шараларды жүзеге ... ... оның ... ... ... Әскери психологияның ең басты міндеті -- азаматты ел-жұрты мен Отанын қорғайтын қалқан болуға психологиялық тұрғыдан даярлау. Мұнда жауынгердін. ... мен ... ... ... ... жағдайлары, бастықтар мен бағынушылар арасындаш қарым-қатынастар, үгіт-насихат жұмыста-рын жүргізу, дұшпанға дейген өшпенділік сезімдерінік ... оған ... ... ... ұйымдастыру және соғыс техникасын меңгеру мен басқару әдістері зерттеледі,
VIІ. ӘлеуметтІк-психология адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады. Бұл сала ... ... бір ... ұйымдасқан топтары мен кездейсоқ топтары арасындағы өзара ... ... ... ... зерттейді. Қазіргі кезде әлеуметтік психология шеңберінде мынадай үш түрлі мәселе қамтылады:
а) Үлкен, ірі топтардағы психологиялық-әлеуметтік ... Бұл ... ... жалпы бұқаралық байланыстар: радио, теледидар, баспасөз т. б. кіреді. Әр ... ... ... ... осы ... арқылы алуан түрлі хабарлар, көпшілікке тән талғамдар, әдет-ғұрыптар мен ... ... мен ... қоғамдық көңіл-күйлер жайлы әсер етудің психологиялық астарлары ... ... ... ... ... ... этностык, және ұлттык. психология сипаттары, дін психологиясының өзекті мәселелері зерттеу де жатады.
ә) Кіші (шағын) топтардагы психологиялық-әлеуметтік ... ... ... топтардағы адамдардың бірігуі, олардың өзара қарым-қатынастарыныд сыры мен ... топ ... ... ... орны, әр түрлі топтық типтер болып саналатын ассоциациялар, корпорациялар, ұжымдар, ресми және ... ... ... қатынастар, сол топтар-дың, шеңбері, олардың бірігуінің себептері мен мақсат-мүлделері, шоғырлаау денгейі зерттеледі. Бұл мәселеге отбасындағы ата-ана мен ... ... ... ... ... ... мәселелер де енеді.
б) Қоғамдары адамныц қасиеті мен әлеуметтік-психологиялық орны, Азамат -- әлеуметтік психологиянын. зерттеу объектісі. Осы ... ... ... ... ... ... рөл атқаратыны және соларға бейімделу ерекшеліктерде зерттеледі. Сондай-ак, қоғамдағы азаматтың ... ... ... оның ... мен ... ... мен ... ұжымшылдығы мен менмендігін, тұрақтылығы мен болжампаздығын зерттеуге мән беріледі. Әрине, бұл аталған үш топқа ... ... ... ... ... ... ... не бір қатарға қойылмайды. Азамат пен қоғамның ... ... бұл ... ... ... ... деп қарастырылады және адамның азаматтық бейнесі мен оның ішкі мәнін ашып көрсетеді. Әлеуметтік пснхологияның тармақтары: этностық психологня, ұлт психологиясы, ... ... және дін ... ... өмір ... ... ... Спорт психологиясы спортшылардың іс-әрекетіндегі психологиялық ерекшеліктерін қарастырады, Спорт жетекшілері мен бағынушылардың өзара карым-қатынасын, оларды даярлаудың жағдайын, ... ... ... ... даярлығын іздестіре келе, оларды жаттықтыру және күш-қуатын ... ... ... ... ... ... психологиялық факторларын зерттсйді Әрбір ел мен халықтың спорт өнеріндегі срекшеліктерін де ескере отырып, ... ... ... ... ... ... -- қазіргі заманда кенінсн дамып отырған сала. Бұл сала бойынша әрбір елдің саяси-экономикалық және ... ... өтеу ... ... ... ... ... Сонымен қатар, әсіресе, жарнамалардың психологиялық ықпалы, елдегі адамдардың жас ерекшеліктері, сатьш алушылардың мұқтаждығы, оларға қызмет көрсетудің факторлары ... ... ... ... -- ... ... ... бастаған сала, Бұл салада шығармашылық адамның жасампаздық қызметі, өзіндік ерекшеліктері, белсенділігі айқын көрініп, ғылыми жаңалықтарды ашудағы интуициясы, сезімдік рөлі т, б. ... ... Осы ... ... ма-нызды заңдылық -- эвристика тәсілі.
XI. Көркемөнер, әдебиет пен шығармашылыққа қатысты психология. Бұл сала бойынша қарастырылатын ... -- - ... ... және оның адам жан ... ... ықпал ету факторлары. Бұл саланың өзекті мәселелері әлі ... ... ... түрде вз дәрежссінде зерттеле қойған жоқ.
XII. Салыстырмалы псйхология психиканын филогенетикалық түрлерін карастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып зерттейді. ... ... ... мен ... ... Бұл ... ... пснхологкясын зерттейтін тармағы әрбір түр мен тектің, олардың тобындағы жан-жануар, жәндіктердің. құлқьш. әрқылы механизмдерін ... ... ... ... ара, ит, құс, жылқы және маймылдың психикасы едәуір деңгейде зерттелген. ... ... бұл ... биология мен психологияның тоқайласқан жерінде этология деп аталатын тармақ қосылып отыр. Бұл орайда, кнттер сияқты дельфиндердің де қылықтары бақылауға алынып, ... ... туа ... ... ... зерттелудс.
XIII. Заң психологиясы хұқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды тәжірибе ... ... ... мәселелерін зерттейді. Бұл сала сот психологиясы, кылмыс ... ... ... ... ... деп ... ... құраяады. Сот психологиясы сот, айыпталушылар, куәлар, сот тергеуін жүргізу, олардан жауап алу тәрізді т. б жайттардың ... ... ... ... ... ... жеке басы мен оныц зиянды әрекегтерінің сырын ашады. Ецбекпен түзсту психологиясы ... ... ... не ... ... ... ... тәрбиелеудің жолдарын іздестіреді.
Адам мен жануар психикасының айырмашылықтары
Жануарлар мен адам психикасының өзіндік ерекшеліктері және сипаттары түрліше, олардың арасында айрықша айырмашылықтар бар. ... мен ... ... ... ... ... болмайды. Жануарлар жануарларға белгі берумен ғана шектелсе, ал адам анық сөйлеу тілі ... әр ... ... ... қазіргі жағдай мен болашақ жөнінде басқа адамдармен ... ... ... ... ... ... ... жеткізеді, сөйтіп, пікір алысады.Даму тарихында анық тіл арқасында адамдардың бейнелеу мүмкіндігі қайта құрылып, жаңа сыр-сипаттарға ие ... Адам өз ... ... бойы ... өмір ... күрделі мәселелерді шешуге пайдаланады, өзі ешқашан кездестірмеген құбылыстар жайында түсінік алады. Сол анық тілі арқылы әр түрлі ... ... ... өзіне-өзі есеп беретін деңгейге көтеріледі. Жануарлардың қатынас жасау тәсілдері мен адамның сөйлеу тілінің ... ... -- ... ... ... ... ... біз әрбір жеке психикалык. процестің басқа функциялармен тығыз байланыста дамып отыратындығын кереміз.
Зерттеу тәжірибелеріне қарағанда, жоғары сатыдағы жануарларда әрекеттік ойлау ... ... ... түрі-маймылдың бағдарлау мен айлалы әрекеттер жасап, мақсатына жету үшін ... ... ... көрінеді, (5-сурет). Жануарлар психикасы олардың сыртқы әсерлерді тікелей қабылдайтын ... ... Ал ... ... ... ... ойлаудағы дерексіздендіру әрекетіне сүйеніп, іс-әрекет нәтижесін алдын-ала болжай алады. Адам нақты жағдайды бейнелеумен бірге одан шығатын нәтижені де пайымдайды. ... ол ... ... ... ... қолданады. Ал жануарлар тек нақты, көрнекі әрекетке ғана жұмсайды. Өзге жағдайларда жануарлар қажет ... деп тани ... ... үшін зат тек ... ... ғаиа белгілі бір мәнге ие болады. Олардық заттық-құралдық әрекетінде ұжымдық бірлесу сипаты болмайды. Ең әрі ... бір ... ... ... ... ... мүмкін: Бірақ олар ешқашан біріне-бірі көмектесіп, бірлескен әрекет жасамайды.
Адамның жануарлардан ... ... бірі -- ... ... ... ... жасауы. Оны қажет кезінде қолданып, сақтайды. Екіншіден, құрал-саймандарды басқа адамдармен бірлесіп қолданады. Адамның психикалық әрекетіндегі саналылықтың үшінші ерекшелігі -- ... ... ... ... ... мұра етіп қалдыратындығы. Адам да, жануарлар да жеке өз тәжірибелерін жинақтайды. Алайда, адам сол тәжірибелерін саналы түрде ... ... ... ... ... ... ізі сайрап жатады. Қоғамдық тәжірибе адам психикасын дамытуға күшті ықпал етеді. Нәресте жарық дүниеге келісімен, әрқилы әрекеттер жасап, құралдарды ... ... ... ... ... ... адамзат баласының психикалық функцияларынын жетілуіне әлеуметтік орта әсер етіп, қажетті құралдарды ... ... ... ... ... ғана тән жоғары функциялар -- ырықты зейін, ырықты ес, абстрақтылы ойлау дамиды.
Адам сезімінің дамуы және абстрактылы ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, адам айналасында болып жатқан жағдайлардың сырын ... ... ... ... әсер ететін заттар мен құбылыстар арасындағы байланыстарды бейнелеп, олардың ... ... ... ... әр қилы ... ... Мұндай сипаттар -- адам психикасының өзіндік тертінші ерекшелігі. Тек адам ғана басынан кешірген окиғаларға қайғырып, ... ... ... ... ... ... жаңашырлық білдіріп, оларға жан дүниесімен тебіренеді. Табиға тәсемдігін қабылдап, оған шаттанады, жасампаздық іс-тердің нәтижесіне қуаныш білдіріп, рақаттанады. ... ... ... ... ... танып, ақыл-ой сезімін байытады.
Адам психикасының жануарлар ... тағы бір ... сол -- ... дүниесінін дамуы биологиялық эволюция заңына тәуелді болса, ал ... ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасы мен өмір тәжірибесі оның көңіл-күйін, ырықты зейіні мен есте сақтауын, абстрактылы ойлау қабілетін жетілдіріп, жеке басының кісілік қасиеттерін ... Адам ... ... даму сипатын түрлі себептермен жас кезінен жануарлар ... ... адам ... ... ... ... болады. Барлық маугли балаларда жабайы аңдарға тән тіршілік сипаты мен ... ... ... Ал ... жас ... ... ... ортаға бейімделген сапалары байқалмаған. Егер маймылдық балалары өз ... ... ... болса, олар тек маймылға тән әрекеттерінен жаңылмайды. Адам баласы адам болып өсуі үшін жарық ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруі қажет.
Адам психикасы -- бүкіл материяның эволюциялық даму нәтижесі. Психиканың даму сатыларын талдау нәтижесінде біз сананың ... ... ... ... ... ... ... Адамның арғы тегі заттық әрекет ету негізінде ойлаған. Сөйтіп, жоғары жүйке жүйесінде, әсіресе, бас ... ... ... ... ... қабілетті болған. Алғашқы адамдар қолға ұқсасалдыңғы аяқтарының кемегімен қажетті құралдар жасап, оларды нақты жағдайға қолдана да білген. Жануарлар эволюциясының ... ... сана ... қоғамдық қатынастарының жиынтығы екенін айқын түсіне аламыз. Адамдардың алғашқы қоғамдық қатынастарының сипаты -- үйірленіп тіршілік етіп, топтасып өмір ... ... олар өз ... ... тамақ табуда біріне-бірі көмектескен. Еңбекке қажетті құрал жасап қолданған. Еңбектену әрекетінде ... екі аяғы әр ... ... ... ... ... тік ұстаған. Мұндай даму адамнын бас миының жетілуіне зор ықпал еткен.
Адам мен жануар психикасының айырмашылықтары
Жүйке жүйесінің ... ... ... ... ... ... жәндіктерде неғұрлым күрделі болатын ганглиозды жүйке жүйесінің (алғаш рет ... ... ... ... ... жүйке жүйесінің пайда болуы сияқты, соның көмегімен мінез-құлықты қалыптастыру да тіршілік ... ... ... ... Бұл ... ... ... этологтардың кейінгі зерттеулері ғана ашты. Олар күрделі іс-әрекеттің артында қарапайым механизмдер тұрғанын, ал инстинктивтік мінез-құлықтың бағдарламалары -- ... ... туа ... ... іске ... ... талаптанулар арқылы пайда болатынын көрсетті. Осылайша, масаның жұмыртқаларын су ... ... ... ... ... ... суды ... айнамен алмастырсақ, маса жұмыртқаларын айнаның бетіне сала бастайды. Ал өрмекшінің торға түскен шыбынға ұмтылуы шыбынның қозғалуына байланысты, егер торға ... ... ... оған да ... механизмдер туа біткен мінез-құлық үрдістерін түсінуде айтарлықтай қадам жасауға және мінез-құлықты карапайым сипаттаудан, оныц ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік береді. Барлық айтылған бақылаулар омыртқасыздарда болатын, туа біткен мінез-құлықтың күрделі бағдарламалары, жануардың тіршілік жағдайын білдіретін қарапайым сигналдар арқылы ... ... анық ... ... бал арасының балы бар гүлдерді талғауы кезінде гүлдің түсі сияқты сипат түрлеріне жауап қайтарады. Ара әр түрлі геометриялық ... ... бар қант ... ... ... ... үшбұрыш, төртбұрыш сияқты қарапайым пішіндерді әрең ажыратады, ал бес, алтыбұрышты жұлдызша тәріздес пішіндерді тез тауып алады. Бұл ... ... ... пішінді таңдап алуына себепші факторы болып -- пішіндердің геометриялық қарапайымдылығы ... ... ... ... -- гүл ... ... болатынын көрсетті.
Жануарлардың жоғары жарты шарларының эволюциялық даму өлшемі ... ... ... ... реттеуде шешуші рөл атқара бастайды. Бас миы қабығының негізгі қызметі, тек қана сигналдарды қабылдап қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... да іске ... сыртқы ортадан түскен ақпараттарды талдауға мүмкіндік береді және де оның өзгерісіне бейімдейді, осы ... ... жаңа ... қамтып, жаңа құбылмалы-дара мінез-құлықты қалыптастырады.
Жоғары омыртқалылар эволюциясының соңғы кезеңдерінде қуатты дамитын бас мидың ... ... ... ... ... ... тікелей эсер етуінен қалыптасады. Сонымен бұл -- ақпаратты талдау мен жинақтаудың құрделі түрін қамтамасыз ... ... және ... мінез-құлықты қалыптастыратын негізгі мүше. Бас миынын қабығы арқылы іске ... дара -- ... ... механизмі инстинктивтік мінез-құлық механизмінен айтарлықтай күрделі. Нәтижесінде жануарлардың орта жағдайларына белсенді бейімделуіне ынталануларының бірі қоршаған ортадан ... ... ... ... ... және ... ... қауіптен сақтануына себепші болатын -- мінез-құлықтың жаңа ... мен жаңа ... ... ... ... ... ... түрлерін жағдайлар және олардың қалыптасу кезеңдерін сипаттау қызықтырады. Осындай мінез-құлық түрлерінің пайда болуыныц ... мен ... ... ... ... ... ... олар жануар қажетті мақсатына қалай жетіп және мінез-құлықтың қандай жолдармен пайда болатынына ғана ерекше көңіл аударған.
Осы мәселелерді шешу үшін ... деп ... ... ... ... ... ... салынып, тамағы одан қоршауланып (мәселен, ілгекпен жабылған есік ... ... ... ашу үшін жануар басқышты басуы немесе аяғьшен ілгекті қозғауы ... Ал ... бір ... мәні ... ... ... жем (мақсат) қойылған күрделі лабиринтке жіберіледі. Зертгеуші жануардың жалған жолдардан етіп, максатка жеткізетін ... ... ... ... ... ... күрделі бейімделулерді қалыптастырушылар немесе эксперименттерінің айырмашылығы мынада: ... ... ... ... ... оның ... ... басқаша айтқанда, жасаған ұмтылыстарының сипатына байланысты болады. Бір жағынан, ... ... жаңа ... -- дара ... ... зерттеу әдісі, жануардың мінез-құлқының белгілі бір түрлерің зерттеу кезіндегі И.П.Павловтың әдісінен ... ... ... ... бұл әдіс ... физиологиялық айғағы бойынша тиімсіз еді.
Осыған байланысты жануар ... ... ... әкелетін мінез-құлықтың құбылмалы -- дара түрлерін тудыратын механизмді әр түрлі зерттеушілер әр түрлі түсіндіреді. Кейбіреулері (Э.Торндайк, Д.Уотсон), жануарды ... ... ... жаңа ... ... ... ашып ... алуға мүмкіндік беретін кездейсоқ қозғалыстан, ретсіз сынақтар мен қателіктер салдарынан пайда болады деп санады. Мұндай кездейсоқ қозғалыстарды қолдау және бірнеше рет ... ... ... ... ал ... бекітуге әкелді.
Басқа ұстанымдағы авторлар тобы мәселелердің шешілуінің сәтті тәсілдерін тудыратын ережелерді қарастырды. Э.Толмен, К.Креч және басқалар, мәселені шешуғе тырысатын ... ... ... кездейсоқ сипатта болмайды және жануар мақсатқа жетуге тырысып, жағдайды талдап, қозғалыстың қажетті бағытын таңдау кезінде, бейімделу әрекеті үрдісінде пайда ... деп ... ... ... ... ... ... азаяды және мақсатқа қажетті қозғалысты реакциялардың пайда болуына әкеледі. Мақсатқа ... ... ... ... бағдарламалары кейде кездейсок емес, жаңа жағдайларға белсенді бейімделуі ... ... ... ... зерттеушілердің бірнеше бақылаулары айқын көрсетеді.
Бұл айғақ күрдслі лабиринт ішіндегі жануардың (атжалманның) қажетті жолды ... ... ... талдау барысында тіркелді. Зерттеу лабиринт ішіндегі жануардың ұмтылыстары кездейсоқ болмай, ыақсатқа жалпы бағытталатынын көрсепі. Сондықтан, лабиринтта бір рет ... ... ... ... кері ... ... ... тығырықтарына қарағанда, керсетілген жол бағытындагы лабиринт тығырықтарына жиірек кіреді. Сонымен. лабиринттегі жануар қозғалыстары кездейсоқ сипатта болмайды, яғни орта жағдайына белсенді ... ... ... ... психикалық іс-әрекеті
Осы күнгі физиология ғылымының өзекті мәселелерінің бірі - адамның психикалық (психо -- жан), іс - ... ... ... ... ... үлкен мидың он, және сол жарты шарларының ... ... ... жүйелерінің, таным, түйсік, тіл, сана процестерінің, ұйқы, сезініс, мотивация іспетті психикалық әсерленістердің ... ... ... ... ... нәтиже алынды
Адамның психикалық әсерленісінің физиологиялық негіздері мен заңдылықтары И. M. Сеченов пен И. П., Павловтың ... ... ... ... ... ... физиологиялык құбылыстармен тығыз байланысты дербестігі бар процестер.
Психикалық және физиологиялық кұбылыстардың ара ... - ... ... ... ... маңызды саласы. Ол материя мен санаға байланысты философияның негізгі мәселесі.
Психикалық әрекеттің қалыптасу заңдылықтарын психология ғылымы зерттейді. Ол ... ... ... ... ... ... ... әрекет жалпы психикалық құбылыстардан, күйлерден және кісілік ... ... ... ... ықылас түйсік, зерде, эмоция (сезініс), ойлау, тіл, сана жатады. Эволюциялық даму кезінде адам мен ... ... ... ... қоршаған ортаның жағдайларына икемделуі арқасында қалыптасты. Ол мінездің қарапайым түрінен күрделі көріністеріне алмасып дамыды. Адам бейімделудің және ... өте ... ... ... ... оның миы ... жетіліп бүкіл адамзаттың тарихи-қоғамдық тәжірибесін иеленді.
Адамның психикалық қасиеттері: қабілеті, ... ... ... ... әлеуметтік бағдары, талаптары, оның санасы арқылы ұйымдастырылады.
Психикалық әрекеттің негізі -- қоршаған ... ... ... ара ... ... жеке ... ... Олар біртұтас бірлестірілген субъективтік бейне құрайды (А. А. Ухтомский). П. К. Анохиннің әрекеттік жүйе туралы ілімі физиология мен психология арасындағы ... ... ... ... бірнеше әдістер арқылы зерттейді. Олар
физиологиялық, психологиялық, социологиялық, кибернетикалық,
электрофизиологиялық әдістер. Сонымен бірге пікірлесу, ауызша
жауап, бақылау, ... ... ... жиі ... ... ... ... мен кейбір күйлері алдыңғы тарауларда талданды. Сондықтан ықылас, ой, тіл сана ... ... ... ... негізін анықтаған дұрыс.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заң психологиясы жайлы түсінік3 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеуді жүргізудің әдістемесі жайында7 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Педагогика пәнінен тест сұрақтар3 бет
Теориялық білім мен практиканың байланысын жүзеге асыру6 бет
Педагогикалық практиканың есебі22 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Алтын адам10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь